RGD-13/2013

RGD-61-25/12/13/MLM Gdańsk, dnia 18 października 2013 r. D ECYZJA NR RGD. 13/2013 Stosownie do art. 33 ust. 4, 5 i 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konku- rencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zmianami) – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów ― po przeprowadzeniu postę- powania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczę- tego z urzędu przeciwko przedsiębiorcy: Ogólnopolskie Centrum Oddłużeniowe Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Warszawie, I. Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie kon- kurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zmianami) uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów , określoną w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, działania przedsiębiorcy polegające na naruszeniu obowiązku udzielania konsumen- tom, w umowach o kredyt konsumencki pod nazwą Umowa Pożyczki, pełnych i rzetelnych informacji nt.: ― całkowitej kwoty do zapłaty przez konsumenta ustalonej w dniu za- warcia umowy o kredyt konsumencki wraz z podaniem wszystkich za- łożeń przyjętych do jej obliczenia, ― zasad i terminów spłaty kredytu, w szczególności kolejności zaliczania rat kredytu konsumenckiego na poczet należności kredytodawcy, w tym informacji o prawie, o którym mowa w art. 37 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim, ― kwoty odsetek należnych w stosunku dziennym, w przypadku odstą- pienia od umowy, ― informacji o możliwości korzystania z pozasądowego rozstrzygania sporów oraz zasadach dostępu do tej procedury, ― wskazania organu nadzoru właściwego w sprawach ochrony konsumen- tów, co jest sprzeczne z art. 30 ust. 1 pkt 7, 8, 15, 20, 21 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz.U. nr 126, poz. 715 ze zmianami) i nakazuje się za- niechanie stosowania tej praktyki. II. Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie kon- kurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zmianami) uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów , określoną w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, działania przed- siębiorcy polegające na zastrzeżeniu w zawieranych z konsumentami umo- wach pożyczki prawa do odstąpienia od umowy w terminie 10 dni od jej za- warcia, co jest sprzeczne z art. 53 ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz.U. Nr 126, poz. 715 ze zmianami) i nakazuje się zaniechanie stosowania tej praktyki. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura UOKiK w Gdańsku 2 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl III. Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie kon- kurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zmianami) uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów , określoną w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, działania przed- siębiorcy polegające na zastrzeżeniu w zawieranych z konsumentami umo- wach pożyczki prawa przedsiębiorcy do zachowania całości wniesionej przez konsumenta opłaty przygotowawczej, w przypadku odstąpienia od umowy, co jest sprzeczne z art. 54 ust. 1 i ust. 4 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz.U. Nr 126, poz. 715 ze zmianami) i nakazuje się zaniechanie stosowania tej praktyki. IV. Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie kon- kurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zmianami) uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów , określoną w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, działania przed- siębiorcy polegające na uzależnieniu wcześniejszej spłaty kredytu od jego poinformowania przez konsumenta, co jest sprzeczne z art. 48 ust. 2 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz.U. Nr 126, poz. 715 ze zmianami) i nakazuje się zaniechanie stosowania tej praktyki. V. Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie kon- kurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zmianami) uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów , określoną w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, działania przed- siębiorcy polegające na naruszeniu obowiązku udzielania konsumentom, w sposób określony w art. 14 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsu- menckim (Dz.U. Nr 126, poz. 715 ze zmianami) tj. na formularzu informa- cyjnym dotyczącym kredytu konsumenckiego, informacji wskazanych w art. 13 tej ustawy i nakazuje się zaniechanie stosowania tej praktyki. VI. Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie kon- kurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zmianami) uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów , określoną w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, działania przedsiębiorcy polegające na wprowadzaniu konsumentów w błąd poprzez zamieszczenie w umowach pożyczki informacji o treści: W sprawach nieuregulowanych w niniejszej umowie mają zastosowanie przepisy …ustawy z dnia 20 lipca 2001 roku o kredycie konsumenckim, co stanowi nieuczciwą praktykę rynkową, o której mowa w art. 5 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 w związku z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciw- działaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz.U. Nr 171, poz. 1206) i na- kazuje się zaniechanie stosowania tej praktyki . VII. Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie kon- kurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zmianami) uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, określoną w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, działania przedsiębiorcy polegające na ustaleniu w Umowie Pożyczki warunku, że war- tość zabezpieczenia pożyczki nie może być niższa niż 250%, co stanowi czyn 3 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl nieuczciwej konkurencji, o którym mowa w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (tekst jednolity: Dz.U. z 2003 r. Nr 153, poz. 1503 ze zmianami) i nakazuje się zaniechanie stosowania tej praktyki. U ZASADNIENIE [1] Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwany dalej również Pre- zesem Urzędu) wszczął i prowadził, pod sygn. akt RGD. 405-22/12/MLM postę- powanie wyjaśniające w sprawie wstępnego ustalenia, czy działania przedsię- biorcy Ogólnopolskie Centrum Oddłużeniowe Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie (zwana dalej również OCO lub Spółką), oferującego konsumentom kredyty konsumenckie, nie naruszają przepisów ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331 ze zmianami) lub innych ustaw chroniących interesy konsumentów, w tym ustawy z dnia 12 ma- ja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz.U. Nr 126, poz. 715). [2] W trakcie postępowania wyjaśniającego, o którym mowa w ww. punkcie [1] uzasadnienia, a także w następstwie otrzymanych w roku 2012 skarg konsu- menckich, Prezes Urzędu ustalił, iż niektóre działania przedsiębiorcy tj. te, które wymieniono w sentencji niniejszej decyzji, mogą pozostawać w sprzecz- ności z zakazami wynikającymi z art. 24 ust. 1 i art. 24 ust. 2 ustawy o ochro- nie konkurencji i konsumentów. [3] Mając na uwadze dokonane ustalenia Prezes Urzędu wszczął przeciwko Spół- ce, postanowieniem nr 291 z dnia 10 października 2012 r., zmienionym na- stępnie postanowieniem nr 6 z dnia 19 stycznia 2013 r., postępowanie w sprawie podejrzenia stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy kon- sumentów. Do akt tego postępowania, postanowieniem nr 292, z dnia 10 paź- dziernika 2012 r., zostały zaliczone następujące dowody: całość dowodów uzyskanych w sprawie oznaczonej sygnaturą akt RGD. 405-22/12/MLM oraz na- stępujące dodatkowe dowody tj.: ― pismo Delegatury UOKiK w Poznaniu z dnia 25 września 2012 r., wraz z całością załączników, ― pismo Miejskiego Rzecznika Konsumentów w Szczecinie z dnia 21 wrze- śnia 2012 r., wraz z całością załączników, ― pismo Departamentu Polityki Konsumenckiej UOKiK w Warszawie z dnia 7 sierpnia 2012 r., wraz z całością załączników, ― pismo Delegatury UOKiK w Poznaniu z dnia 30 sierpnia 2012 r., wraz z całością załączników. Następnie, postanowieniem nr 8 z dnia 10 stycznia 2013 r. włączono dodatko- we dowody tj.: ― pismo Powiatowego Rzecznika Konsumentów w Międzyrzeczu z dnia 1 października 2012 r., wraz z całością załączników (sygn. akt RGD. 60- 72/12/MLM), ― pismo Delegatury UOKiK w Bydgoszczy z dnia 14 grudnia 2012 r., wraz z całością załączników. [4] Ustosunkowując się do postawionych zarzutów Spółka, pismem z dnia 30 paź- dziernika 2012 r., poinformowała, m.in., że ze względu na stosowanie przez 4 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl Spółkę niższej stopy oprocentowania niż powszechnie stosowane na rynku (art. 4 pkt 1 ust. 1 – a ustawy o kredycie konsumenckim) Spółka w swojej umowie pożyczki zamieściła zapisy inne niż wskazane w ustawie dot. terminu odstąpienia od umowy pożyczki, prawa zachowania opłaty przygotowawczej, informacji o zamiarze wcześniejszej spłaty pożyczki. Na tej samej podstawie w umowie pożyczki nie znalazł się zapis dot. możliwości korzystania z poza- sądowego rozstrzygnięcia sporów oraz wskazania organu właściwego w spra- wach ochrony konsumentów. Jednocześnie przedsiębiorca poinformował, że w obecnie stosowanych umowach pożyczki, spółka usunęła zapis „w sprawach nieuregulowanych w niniejszej umowie mają zastosowanie przepisy ustawy o kredycie konsumenckim”. Pomimo wezwania Prezesa Urzędu przedsiębiorca nie przedstawił jednak nowych wzorców umownych, ani żadnych innych do- wodów w tej sprawie. P REZES U RZĘDU USTALIŁ STAN FAKTYCZNY , JAK NIŻEJ . [5] Spółka OCO została wpisana do Krajowego Rejestru Sądowego w dniu 31 sierp- nia 2011 r. pod numerem 0000394894. Stosownie do dokonanego wpisu przedmiotem jej działalności może być m.in.: pozostała finansowa działalność usługowa, gdzie indziej niesklasyfikowana oraz pozostałe formy udzielania kredytów. [6] Przedsiębiorca działa na terenie całego kraju i posiada 5 biur handlowych w: Bydgoszczy, Częstochowie, Szczecinie, Toruniu i Warszawie. Spółka udziela konsumentom pożyczki gotówkowe. W okresie od 4 stycznia do 30 lipca 2012 r. przedsiębiorca zawarł 352 umowy pożyczki, na łączną kwotę 12.105.000 zł. Zgodnie ze złożonym oświadczeniem Spółka do dnia 21 sierpnia 2012 r . nie uruchomiła żadnej pożyczki ze względu na nie przedstawienie przez klientów kompletu wymaganych dokumentów zabezpieczenia, niedopeł- nienie warunków umowy lub odstąpienia/rezygnacji od umowy ze strony klienta. [7] W ramach prowadzonej działalności przedsiębiorca: − oferuje zawarcie i zawiera z konsumentami umowy o kredyt konsumencki, w oparciu o wzorzec pn. Umowa Pożyczki. Wyniki analizy treści postano- wień tego wzorca wskazują, że przedsiębiorca nie udziela konsumentom pełnych i rzetelnych informacji nt.:
całkowitej kwoty do zapłaty przez konsumenta ustalonej w dniu zawar- cia umowy o kredyt konsumencki wraz z podaniem wszystkich założeń przyjętych do jej obliczenia,
zasad i terminów spłaty kredytu, w szczególności kolejności zaliczania rat kredytu konsumenckiego na poczet należności kredytodawcy, w tym informacji o prawie, o którym mowa w art. 37 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim,
kwoty odsetek należnych w stosunku dziennym,
informacji o możliwości korzystania z pozasądowego rozstrzygania spo- rów oraz zasadach dostępu do tej procedury,
wskazania organu nadzoru właściwego w sprawach ochrony konsumen- tów, 5 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl co jest sprzeczne z art. 30 ust. 1 pkt 7, 8, 15, 20, 21 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz.U. Nr 126, poz. 715 ze zmianami), − przewiduje, w zawieranych z konsumentami umowach pożyczki, prawo kon- sumenta do odstąpienia od umowy w terminie 10 dni od jej zawarcia, co jest sprzeczne z art. 53 ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011r. o kredycie kon- sumenckim (Dz.U. Nr 126, poz. 715 ze zmianami), zgodnie z którym konsu- ment ma prawo do odstąpienia od umowy w terminie 14 dni od dnia jej za- warcia, − zastrzega, w zawieranych z konsumentami umowach pożyczki, prawo przedsiębiorcy do zachowania całości wniesionej przez konsumenta opłaty przygotowawczej, w przypadku odstąpienia od umowy, co jest sprzeczne z art. 54 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz.U. Nr 126, poz. 715 ze zmianami), bowiem zgodnie z tym przepisem konsument nie ponosi kosztów związanych z odstąpieniem od umowy, za wyjątkiem odsetek za okres od dnia wypłaty do dnia spłaty kredytu, − zastrzega, w zawieranych z konsumentami umowach pożyczki, obowiązek poinformowania go przez konsumenta o zamiarze wcześniejszej spłaty po- życzki, przez konsumenta, co jest sprzeczne z art. 48 ust. 2 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz.U. Nr 126, poz. 715 ze zmia- nami), który przewiduje, że konsument nie jest zobowiązany do informo- wania kredytodawcy o zamiarze wcześniejszej spłaty kredytu, − narusza obowiązek udzielania konsumentom, w sposób określony w art. 14 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz.U. Nr 126, poz. 715 ze zmianami) tj. na formularzu informacyjnym dotyczącym kredytu konsumenckiego, informacji wskazanych w art. 13 tej ustawy, − wprowadza konsumentów w błąd poprzez zamieszczenie w umowach po- życzki informacji o treści: „W sprawach nieuregulowanych w niniejszej umowie mają zastosowanie przepisy … ustawy z dnia 20 lipca 2001 roku o kredycie konsumenckim”, co stanowi nieuczciwą praktykę rynkową, o której mowa w art. 5 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 w związku z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciw- działaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz.U. Nr 171, poz. 1206), − ustala w Umowie Pożyczki, że wartość zabezpieczenia pożyczki nie może być niższa niż 250% kwoty pożyczki, co stanowi czyn nieuczciwej konkuren- cji, o którym mowa w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (tekst jednolity: Dz.U. z 2003 r. Nr 153, poz. 1503 ze zmianami). M AJĄC NA UWADZE ZEBRANY MATERIAŁ DOWODOWY , P REZES U RZĘDU ZWAŻYŁ , CO NASTĘ- PUJE . [8] Możliwość rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie kon- kurencji i konsumentów uzależniona jest od uprzedniego stwierdzenia, czy za- grożony został w niej interes publicznoprawny. Prezes Urzędu jest bowiem upoważniony do realizacji zasadniczego celu powołanej ustawy, którym, zgodnie z art. 1 ust. 1, jest określanie warunków rozwoju i ochrony konkuren- cji oraz zasad podejmowanej w interesie publicznoprawnym ochrony intere- sów przedsiębiorców i konsumentów. Jeśli natomiast przesłanka interesu pu- 6 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl blicznego nie występuje Prezes Urzędu nie jest upoważniony do podjęcia sprawy. Rozpatrywana sprawa ma, w ocenie Prezesa Urzędu, charakter pu- blicznoprawny, albowiem dotyczy ochrony interesu szerszej grupy konsumen- tów, którzy są lub mogą być klientami przedsiębiorcy. Zbiorowe interesy kon- sumentów podlegają ochronie przed takimi działaniami przedsiębiorców, któ- re są sprzeczne z prawem, zasadami współżycia społecznego i dobrymi oby- czajami. [9] W postępowaniu, które kończy niniejsza decyzja, przedsiębiorcy postawiono zarzuty naruszenia art. 24 ust. 1 i art. 24 ust. 2 oraz ust. 2 pkt 2 i pkt 3 usta- wy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z art. 24 ust. 1 zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbio- rowe interesy konsumentów, z kolei ust. 2 tego artykułu stanowi, że przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: 1) stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone (pkt 1), 2) naruszenie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji (pkt 2), 3) nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji (pkt 3). Aby działania przedsiębiorcy mogły zostać uznane za sprzeczne z powołanymi wyżej przepisami art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, nie- zbędne jest wykazanie, iż spełniają one łącznie następujące przesłanki: − ujawniają się w obrocie konsumenckim, a więc dotyczą relacji przedsię- biorca-konsument, − stanowią działanie bezprawne, − naruszają zbiorowe interesy konsumentów. [10] OCO jest przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konku- rencji i konsumentów, zgodnie z którym pod pojęciem tym rozumie się m.in. przedsiębiorcę w znaczeniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobo- dzie działalności gospodarczej (Dz.U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447 ze zmiana- mi). Artykuł 4 tej ustawy stanowi, iż: 1) przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną – wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą, 2) za przedsiębiorców uznaje się także wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej. Zgodnie z treścią art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej działal- nością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, han- dlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. Zgodnie zaś z art. 4 pkt 12 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i art. 22 1 Kodeksu cywilnego za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonu- jącą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospo- darczą lub zawodową. W przedmiotowej sprawie fakt zawierania przez OCO - będącym przedsiębior- cą - z konsumentami umów pożyczek gotówkowych nie budzi wątpliwości, co 7 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl przesądza o tym, iż pierwszą z przesłanek art. 24 ustawy o ochronie konku- rencji i konsumentów należy uznać za spełnioną. [11] Zdaniem Prezesa Urzędu, za wypełnioną należy uznać także trzecią przesłan- kę, bowiem naruszenie zbiorowych interesów konsumentów ma miejsce wte- dy, gdy działanie przedsiębiorcy godzi w interesy konsumentów jako zbioro- wości, to jest w sytuacji, gdy skierowane jest nie tylko do indywidualnych konsumentów, lecz szerszego, nieograniczonego liczbowo kręgu osób, do któ- rych dotarła lub dotrzeć może oferta przedsiębiorcy. W rozpatrywanej spra- wie wymieniony warunek jest spełniony, bowiem oferta usług finansowych przedstawiona przez OCO adresowana była i jest nie do ściśle określonego, konkretnego konsumenta, lecz do z góry nieokreślonej, niemożliwej do ziden- tyfikowania liczby konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna. [12] Za spełnioną należy także uznać drugą z przesłanek, odnoszącą się do bez- prawności działania przedsiębiorcy. Jak na to wskazują ustalenia Prezesa Urzędu zakwestionowane zachowania rynkowe OCO: 1) naruszają przepisy ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz.U. Nr 126, poz. 715 ze zmianami), 2) stanowią nieuczciwą praktykę rynkową, o której mowa w art. 5 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 w związku z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o prze- ciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz.U. Nr 171, poz. 1206), 3) stanowią czyn nieuczciwej konkurencji, o którym mowa w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (tekst jednolity: Dz.U. z 2003 Nr 153, poz. 1503 ze zmianami). Jako bezprawne należy kwalifikować takie zachowania danego przedsiębiorcy, które są sprzeczne z prawem, zasadami współżycia społecznego lub dobrymi obyczajami, bez względu na winę, a nawet świadomość sprawcy. Dla ustalenia bezprawności działania wystarczy, że określone zachowanie koliduje z przepi- sami prawa (por. Komentarz do ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji pod red. Janusza Szwaji, Wyd. CH Beck, Warszawa 2000r., s. 117-118). W zawiadomieniu o wszczęciu postępowania Prezes Urzędu postawił przedsię- biorcy zarzuty podejmowania działań bezprawnych, polegających na stosowa- niu nieuczciwych praktyk rynkowych, czynów nieuczciwej konkurencji oraz naruszenia przepisów ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim. U ZASADNIENIE PRAKTYK ZWIĄZANYCH Z NARUSZENIEM PRZEPISÓW USTAWY O KREDYCIE KON- SUMENCKIM . [13] Ustawa z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz.U. Nr 126, poz. 715 ze zmianami), weszła w życie z dniem 16 grudnia 2011 r. Ustawa określa zasady i tryby zawierania umów o kredyt konsumencki, obo- wiązki kredytodawcy i pośrednika kredytowego, skutki uchybienia obowiązkom kredytodawcy oraz obowiązki konsumenta w związku z zawartą umową o kre- dyt konsumencki. Zgodnie z art. 3 ust. 1 i 2 ustawy o kredycie konsumenckim przez umowę o kredyt konsumencki rozumie się umowę o kredyt w wysokości nie więcej niż 255 550 zł albo równowartość tej kwoty w innej walucie niż waluta polska, który kredytodawca w zakresie swojej działalności udziela lub daje przyrze- 8 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl czenie udzielenie konsumentowi. Za umowę o kredyt konsumenckim uważa się w szczególności: 1) umowę pożyczki; 2) umowę kredytu w rozumieniu przepisów prawa bankowego; 3) umowę o odroczeniu konsumentowi terminu spełnienia świadczenia pie- niężnego, jeżeli konsument jest zobowiązany do poniesienia jakichkolwiek kosztów związanych z odroczeniem spełnienia świadczenia; 4) umowę o kredyt, w której kredytodawca zaciąga zobowiązanie wobec oso- by trzeciej, a konsumenta zobowiązuje się do zwrotu kredytodawcy speł- nionego świadczenia; 5) umowę o kredyt odnawialny. Z kolei art. 4 ust. 1 pkt 6 a ustawy o kredycie konsumenckim stanowi, że ustawy nie stosuje się do umów o kredyt udzielany na mocy przepisów szcze- gólnych, z zastosowaniem niższych stóp oprocentowania niż powszechnie sto- sowane na rynku. W okresie od 4 stycznia do 30 lipca 2012 r. Spółka zawarła 352 umowy. Jedno- cześnie, umowna wartość pożyczki wyniosła od 5.000 zł do 200.000 zł (tylko w jednym przypadku zawarto umowę dotyczącą pożyczki w kwocie 500.000 zł). W tych okolicznościach przyjąć należy, że - co do zasady – pożyczki oferowane przez przedsiębiorcę spełniają kryterium wartościowe przewidziane w ww. art. 3 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim. Ponadto, ustosunkowując się do przedmiotu postępowania przedsiębiorca podniósł, że ze względu na stosowanie przez Spółkę niższej stopy oprocento- wania niż powszechnie stosowane na rynku (art. 4 pkt 1 ust. 1 – a ustawy o kredycie konsumenckim) Spółka w swojej umowie pożyczki zamieściła zapisy inne niż wskazane w ustawie dot. terminu odstąpienia od umowy pożyczki, prawa zachowania opłaty przygotowawczej, informacji o zamiarze wcześniej- szej spłaty pożyczki jednak, zdaniem Prezesa Urzędu, argument ten nie może zostać uznany za zasadny. W ocenie Prezesa Urzędu, z treści ww. przepisu art. 4 ust. 1 pkt 6 a ustawy o kredycie konsumenckim wynika jednoznacznie, że ustawa nie ma zastosowa- nia jedynie do kredytów udzielanych na mocy przepisów szczególnych, tym- czasem OCO udziela konsumentom pożyczki gotówkowe nie wskazując jakie inne przepisy szczególne regulują jej działalność w tym zakresie. Co więcej, w § 16 pkt 2 umowy przedsiębiorca przewidział, że w sprawach nieuregulowa- nych w umowie zastosowanie mają m.in. przepisy ustawy o kredycie konsu- menckim. Takie działanie przedsiębiorcy wskazuje, że OCO w sposób dowolny, korzystny wyłącznie dla siebie interpretuje przepisy prawa. W zależności od okoliczności Spółka albo uznaje, że jej produkt jest kredytem konsumenckim, albo też jest innym towarem, którego sprzedaż nie podlega żadnym rygorom i regulacjom ustawowym. Ponadto, przedsiębiorca argumentował, iż stosuje niższe stopy oprocentowa- nia, niż powszechnie stosowane na rynku, jednak nie przedstawił żadnych do- wodów uzasadniających takie twierdzenie. Reasumując, Prezes Urzędu uznał, że z uwagi na brak przepisów szczególnych, które regulują działalność przedsiębiorcy oraz wskazywanie w umowach, że w sprawach nieuregulowanych zastosowanie mają przepisy ustawy o kredycie konsumenckim brak jest podstaw do uznania, że umowy zawierane przez OCO 9 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl podlegają wyłączeniu spod ustawy o kredycie konsumenckim, w oparciu o przepis art. 4 ust. 1 pkt 6 a tej ustawy. Stąd, w ocenie Prezesa Urzędu, umo- wy te są bez żadnych wątpliwości umowami o kredyt konsumencki. [14] Przedsiębiorcy, w niniejszym postępowaniu, postawiono pięć zarzutów zwią- zanych z podejmowaniem działań bezprawnych, w zakresie ich niezgodności z przepisami ustawy o kredycie konsumenckim, w szczególności naruszających przepis art. 14; art. 30 ust. 1 pkt 7,8,15,20,21; art. 48 ust. 2; art. 53 ust. 1 oraz art. 54 tej ustawy. A. Uregulowania prawne I. Zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim kredytodawca przed zawarciem umowy o kredyt konsumencki jest zobowiązany podać konsumentowi, na trwałym nośniku: 1) imię, nazwisko (nazwę) i adres (siedzibę) kredytodawcy i pośrednika kredytowego; 2) rodzaj kredytu; 3) czas obowiązywania umowy; 4) stopę oprocentowania kredytu oraz warunki jej zmiany z podaniem indeksu lub stopy referencyjnej, o ile ma zastosowanie do pierwot- nej stopy oprocentowania kredytu; jeżeli umowa o kredyt konsu- mencki przewiduje różne stopy oprocentowania, informacje te poda- je się dla wszystkich stosowanych stóp procentowych w danym okre- sie obowiązywania umowy; 5) całkowitą kwotę kredytu; 6) terminy i sposób wypłaty kredytu; 7) rzeczywistą roczną stopę oprocentowania oraz całkowitą kwotę do zapłaty przez konsumenta; 8) zasady i terminy spłaty kredytu oraz w odpowiednich przypadkach kolejność zaliczania rat kredytu konsumenckiego na poczet należno- ści kredytodawcy; 9) informację dotyczącą obowiązku zawarcia umowy dodatkowej, w szczególności umowy ubezpieczenia; 10) w odpowiednich przypadkach informację o innych kosztach, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową o kredyt konsumencki, w szczególności odsetkach, opłatach, prowizjach, mar- żach oraz kosztach usług dodatkowych, jeżeli są znane kredytodaw- cy, oraz warunki na jakich koszty te mogą ulec zmianie; 11) informację o konieczności poniesienia opłat notarialnych, o ile wy- stąpią; 12) informację o stopie oprocentowania zadłużenia przeterminowanego, warunki jej zmiany oraz ewentualne inne opłaty z tytułu zaległości w spłacie kredytu; 13) informację o skutkach braku płatności; 14) w odpowiednich przypadkach informację o wymaganych zabezpie- czeniach kredytu konsumenckiego; 15) informację o prawie konsumenta do odstąpienia od umowy; 16) informację o prawie konsumenta do spłaty kredytu przed terminem; 17) informację o prawie kredytodawcy do zastrzeżenia w umowie prowi- zji za spłatę kredytu przed terminem oraz zasady jej ustalania; 10 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl 18) informację o prawie konsumenta do otrzymania bezpłatnej informa- cji na temat wyników przeprowadzonej w celu oceny ryzyka kredy- towego weryfikacji w bazie danych; 19) informację o prawie konsumenta do otrzymania bezpłatnego projek- tu umowy, na warunkach określonych w art. 12; 20) w odpowiednich przypadkach informację o terminie, w którym kre- dytodawca lub pośrednik kredytowy jest związany informacjami, któ- re przekazał konsumentowi. Z kolei, zgodnie z ustępem 2 tego przepisu kredytodawca lub pośrednik kredytowy przed zawarciem umowy o kredyt wiązany lub w formie odro- czonej płatności jest zobowiązany podać konsumentowi, na trwałym no- śniku, dane, o których mowa w ust. 1, oraz opis i cenę towaru lub usługi. Przepisów ust. 1 i 2 nie stosuje się do sprzedawców i usługodawców, któ- rzy działają w charakterze pośredników kredytowych w ramach działalno- ści pomocniczej (art. 13 ust.3). II. Artykuł 14 ustawy stanowi, że kredytodawca lub pośrednik kredytowy przekazuje konsumentowi dane, o których mowa w art. 13 ust. 1 i 2, na formularzu informacyjnym dotyczącym kredytu konsumenckiego, którego wzór określa załącznik nr 1 do ustawy. III. Zgodnie z art. 30 ustawy o kredycie konsumenckim umowa o kredyt po- winna określać: 1) imię, nazwisko i adres klienta oraz imię, nazwisko (nazwę) i adres (siedzibę) kredytodawcy i pośrednika kredytowego, 2) rodzaj kredytu, 3) czas obowiązywania umowy, 4) całkowitą kwotę kredytu, 5) terminy i sposób wypłaty kredytu, 6) stopę oprocentowania kredytu oraz warunków jej zmian wraz z in- deksem lub stopą referencyjną, o ile ma zastosowanie; jeżeli umowa przewiduje różne stopy oprocentowania informacje te podaje się dla wszystkich stosowanych stóp w danym okresie obowiązywania umo- wy, 7) rzeczywistą roczną stopę oprocentowania oraz całkowitą kwotą do zapłaty przez konsumenta ustaloną w dniu zawarcia umowy o kredyt konsumencki wraz z podaniem wszystkich założeń przyjętych do jej obliczenia, 8) zasady i terminy spłaty kredytu, w szczególności kolejności zalicza- nia rat kredytu na poczet należności kredytodawcy, w tym informa- cję o prawie z art. 37 ust. 1, 9) zestawienie zawierające terminy i zasady płatności odsetek oraz wszelkich innych kosztów kredytu, w przypadku gdy kredytodawca lub pośrednik kredytowy udziela karencji w spłacie kredytu, 10) informacje o innych kosztach, które konsument zobowiązany jest po- nieść w związku z umową, w szczególności opłatach, prowizjach, marżach, oraz kosztach usług dodatkowych, jeżeli są znane kredyto- dawcy, oraz warunki na jakich koszty te mogą ulec zmianie, 11) roczną stopę oprocentowania zadłużenia przeterminowanego, wa- runki jej zmiany oraz ewentualne inne opłaty z tytułu zaległości w spłacie kredytu, 11 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl 12) skutki braku płatności, 13) informację o konieczności poniesienia opłat notarialnych, o ile wy- stąpią, 14) sposób zabezpieczenia i ubezpieczenia spłaty kredytu, jeśli umowa je przewiduje, 15) termin, sposób i skutki odstąpienia konsumenta od umowy, obowią- zek zwrotu przez konsumenta udostępnionego przez kredytodawcę kredytu oraz odsetek zgodnie z rozdziałem 5, a także kwotę odsetek należnych w stosunku dziennym, 16) prawo konsumenta do spłaty kredytu przed terminem, 17) informację o prawie kredytodawcy do zastrzeżenia w umowie prowi- zji za dokonane spłaty przed terminem i zasad ustalania wysokości tej prowizji, 18) informację o prawie, o którym mowa w art. 59 ust.1, 19) warunki wypowiedzenia umowy, 20) informację o możliwości korzystania z przedsądowego rozstrzygania sporów oraz zasad dostępu do tej procedury, jeżeli takie prawo przy- sługuje konsumentowi, 21) wskazanie organu nadzoru właściwego w sprawach ochrony konsu- mentów. IV. Zgodnie z treścią art. 37 ust. 1 ustawy, w przypadku umowy o kredyt kon- sumencki zawartej na czas określony, przez cały czas jej obowiązywania, konsument ma prawo do otrzymania, na wniosek, w każdym czasie bez- płatnie harmonogramu spłaty. V. Artykuł 48 ustawy przewiduje, że konsument ma prawo, w każdym czasie, do spłaty całości lub części kredytu przed terminem określonym w umowie (ust. 1), natomiast kredytodawca nie może uzależnić wcześniejszej spłaty od jego poinformowania przez konsumenta (ust. 2). VI. Zgodnie z art. 53 ust. 1 ustawy, konsument ma prawo, bez podania przy- czyny, odstąpić od umowy o kredyt w terminie 14 dni od zawarcia umowy. VII. W art. 54 ustawodawca przewidział, że konsument, w przypadku skorzy- stania z prawa do odstąpienia od zawartej umowy, nie ponosi żadnych kosztów związanych z tym odstąpieniem za wyjątkiem odsetek za okres od dnia wypłaty kredytu do dnia spłaty kredytu. Jednoczenie w przypadku odstąpienia od umowy przez konsumenta kredytodawcy nie przysługują żadne inne opłaty, za wyjątkiem bezzwrotnych kosztów poniesionych przez niego na rzecz organów administracji publicznej oraz opłat notarial- nych. B. Sprzeczność z obowiązującymi uregulowaniami prawnymi. [15] Praktyka, o której mowa w punkcie I sentencji decyzji polega na naruszeniu obowiązku udzielania konsumentom, w umowach o kredyt konsumencki pod nazwą Umowa Pożyczki, pełnych i rzetelnych informacji nt.: ― całkowitej kwoty do zapłaty przez konsumenta ustalonej w dniu za- warcia umowy o kredyt konsumencki wraz z podaniem wszystkich za- łożeń przyjętych do jej obliczenia, ― zasad i terminów spłaty kredytu, w szczególności kolejności zaliczania rat kredytu konsumenckiego na poczet należności kredytodawcy, w tym informacji o prawie, o którym mowa w art. 37 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim, 12 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl ― kwoty odsetek należnych w stosunku dziennym, w przypadku odstą- pienia od umowy, ― informacji o możliwości korzystania z pozasądowego rozstrzygania sporów oraz zasadach dostępu do tej procedury, ― wskazania organu nadzoru właściwego w sprawach ochrony konsumen- tów, co jest sprzeczne z art. 30 ust. 1 pkt 7, 8, 15, 20, 21 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz.U. Nr 126, poz. 715 ze zmianami). W wyroku z dnia 13 czerwca 2005 r., sygnatura akt XVII Ama 30/04, Sąd Okrę- gowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zwany dalej SOKiK, stwierdził, że praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest posługiwanie się przez bank wzorcem umowy o udzielenie kredytu, które- go treść nie odpowiada wymogom ustawy o kredycie konsumenckim. W ocenie SOKiK, skoro ustawodawca wyraźnie określił zakres niezbędnych danych za- wartych w umowie kredytu konsumenckiego, to oczywistym jego celem było zagwarantowanie konsumentowi wiedzy w tym zakresie jako niezbędnej dla ochrony jego praw i interesów. Bez znaczenia jest przy tym, czy konsument z informacji tych uczyni użytek czy nie. Natomiast w uzasadnieniu wyroku z dnia 20 czerwca 2006 r. sygn. akt III SK 7/2006, Sąd Najwyższy podkreślił, że zastosowanie kategorycznej formuły w art. 4 ust. 2 ustawy o kredycie konsumenckim nadaje analizowanemu przepi- sowi charakter normatywny obligatoryjnego nakazu zamieszczenia w umowie wszystkich istotnych postanowień umownych, które z woli ustawodawcy gwa- rantują konsumentowi prawo do wiedzy o zakresie jego praw i obowiązków określonych bezpośrednio w dokumencie umowy kredytowej, co uzyskuje się zarówno przez łatwość bezpośredniego dostępu do istotnych informacji kre- dytowych, jak i możliwości ich porównania na etapie kontraktowania z konku- rencyjnymi ofertami innych kredytodawców. Sąd uznał także, że prawidłowa wykładnia art. 4 ust. 2 ustawy o kredycie konsumenckim prowadzi do wnio- sku, że obligatoryjne postanowienia (essentialia negotii) umowy o kredyt konsumencki, które zostały wymienione w tym przepisie, powinny być w umowie uzgodnione literalnie, bezpośrednio i wyczerpująco (…). Konsument ma prawo do przejrzystej, kompletnej i jednoznacznej informacji w sprawach mających istotne znaczenie dla zabezpieczenia jego interesu prawnego w wa- runkach globalizacji (masowości) obrotu prawnego i wielości ofert na rynku, które nie zawsze posługują się prawdziwymi i pełnymi informacjami i niekie- dy wprowadzają w błąd lub w sposób ukryty godzą w indywidualny i zbiorowy interes konsumentów. Brak w umowie kredytowej wszystkich konkretnych po- stanowień przewidzianych w ww. przepisie stanowi zatem, w ocenie Sądu, re- alne naruszenie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, przez co godzi w zbiorowe interesy konsumentów w rozu- mieniu ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Wprawdzie przywołanie wyżej orzeczenia odnosiły się do przepisów poprzed- nio obowiązującej ustawy z dnia 20 lipca 2001 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. Nr 100, poz.1081 z późniejszymi zmianami), z uwagi jednak na fakt, iż w obecnie obowiązującej ustawie o kredycie konsumenckim również zostały określone wymagania, jakie powinna zawierać umowa o kredyt, stanowiska Sądów uznać należy za mające odpowiednie zastosowanie i aktualne także i w przypadku spraw rozpatrywanych w oparciu o przepisy ustawy o kredyt kon- 13 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl sumencki, obowiązującej obecnie. Wyszczególnienie w art. 30 aktualnie ob- wiązującej ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim zakresu informacji, jakie winny zostać ujęte w umowie o kredyt należy uznać za ma- jące charakter obligatoryjny. Oceniając działania OCO, Prezes Urzędu uznał, że zawierając z konsumentami umowy, od stycznia 2012 r., z wykorzystaniem wzorca pn. Umowa Pożyczki , obowiązującego do października 2011 r., przedsiębiorca nie wypełnił obowiąz- ków informacyjnych względem konsumentów, w zakresie określonym w art. 30 ustawy o kredycie konsumenckim. Zdaniem Prezesa Urzędu, w Umowach Pożyczki, zawieranych przez OCO, brak jest rzetelnych i pełnych informacji nt. całkowitej kwoty do zapłaty przez konsumenta ustalonej w dniu zawarcia umowy o kredyt konsumencki wraz z podaniem wszystkich założeń przyjętych do jej obliczenia (art. 30 ust. 1 pkt 7 ustawy o kredycie konsumenckim). Zgodnie z art. 5 ustawy o kredycie konsumenckim, całkowita kwota do zapłaty przez konsumenta to suma całkowitego kosztu kredytu i całkowitej kwoty kre- dytu. Przy czym całkowitą kwotę kredytu stanowi suma wszystkich środków pieniężnych, które kredytodawca udostępni konsumentowi na podstawie umowy o kredyt. Natomiast całkowity koszt kredytu stanowią wszelkie koszty, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z zawartą umową, w szczególności odsetki, opłaty, prowizje, podatki i marże jeżeli są znane kredy- todawcy oraz koszty usług dodatkowych w przypadku gdy ich poniesienie jest niezbędne do uzyskania kredytu, z wyjątkiem kosztów opłat notarialnych po- noszonych przez konsumenta. Spółka w umowach pożyczki zaniechała zupełnie wskazania jaka będzie wyso- kość całkowitej kwoty do zapłaty z tytułu zawartej umowy. Wprawdzie przed- siębiorca określa zarówno kwotę pożyczki, jak i wysokość całkowitego kosztu pożyczki, jednak podanie poszczególnych elementów składowych nie przesą- dza, że przedsiębiorca należycie wypełnia swoje obowiązki informacyjne wo- bec konsumentów, wynikające wprost z przepisów prawa. Skoro ustawodawca wskazał jakie elementy umowy mają charakter obligato- ryjny, to pominięcie takich informacji w umowie stanowi podstawę do uzna- nia, że działania przedsiębiorcy w tym zakresie są bezprawne, a udzielone in- formacje są nierzetelne i niepełne. Co więcej, brak informacji nt. całkowitej kwoty do zapłaty jest równoznaczny z nieudzieleniem również i informacji o wszelkich założeniach jakie zostały przyjęte przez przedsiębiorcę do jej obli- czenia. Nadto, zakres kosztów jakie zostały wyłączone przy wyznaczaniu całkowitego kosztu pożyczki jest znacznie szerszy niż wyłączenie przewidziane w art. 5 pkt 6 ustawy o kredycie konsumenckim. W rzeczywistości analiza treści umo- wy pożyczki OCO, w tym wypadku, wskazuje, że przedsiębiorca, mimo takiego obowiązku, nie dostosował warunków umowy do przepisów obowiązujących w dacie zawarcia umowy i nadal stosuje wzorzec umowny, opracowany na pod- stawie przepisów ustawy obowiązującej poprzednio tj. ustawy o kredycie kon- sumenckim z dnia 20 lipca 2001 r. Tymczasem, w myśl art. 66 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim z dnia 12 maja 2011 r. przepisy ustawy poprzedniej mają zastosowanie wyłącznie do umów zawartych przed 18 grudnia 2011 r., w 14 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl związku z czym umowy zawierane w roku 2012 powinny spełniać wszystkie wymogi przepisów ustawy obowiązującej. W umowie pożyczki przedsiębiorca całkowicie pominął informację nt. zasad i terminów spłaty kredytu, w szczególności kolejności zaliczania rat kredytu konsumenckiego na poczet należności kredytodawcy, w tym informacji o prawie, o którym mowa w art. 37 ust. 1 , mimo, iż obowiązek umieszenia tych danych w umowie wynika wprost z przepisu art. 30 ust. 1 pkt 8 ustawy o kredycie konsumenckim. Wprawdzie w § 3 pkt 2 umowy przedsiębiorca wskazuje termin zwrotu pożycz- ki oraz przewiduje, że spłata będzie dokonywana w ratach miesięcznych, płatnych do 15 dnia każdego miesiąca, począwszy od następnego miesiąca po otrzymaniu pożyczki, jednak nie określił w umowie zasad dotyczących kolej- ności zaliczania rat kredytu na poczet należności kredytodawcy. Określenie tych zasad jest szczególnie istotnie, w przypadku gdy wypłata kre- dytu następuje w transzach. Zgodnie z § 2 umowy pożyczka może być wypła- cana transzami, przy czym kolejna transza jest wypłacana nie później niż 60 dni roboczych od momentu wypłaty poprzedniej transzy pożyczki. Wypłata pierwszej transzy zobowiązuje pożyczkobiorcę/konsumenta do roz- poczęcia spłaty pożyczki, dlatego też określenie zasad spłaty i kolejności zali- czania poszczególnych rat wpłacanych przez pożyczkobiorcę, po uruchomieniu kolejnych transz pożyczki, jest konieczne dla właściwego określenia obowiąz- ków stron umowy w tym zakresie. W umowach pożyczki OCO całkowicie pominął informację o prawie pożyczko- biorcy do otrzymania, na wniosek, w każdym czasie bezpłatnie harmonogramu spłaty (art. 37 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim). Spółka zawiera z kon- sumentami umowy pożyczki, na czas określony, ustalając/wyznaczając w umowie termin spłaty zobowiązania kredytowego, jest wiec tym samym zobo- wiązana nie tylko do przedstawienia harmonogramu spłat, w każdym czasie na wniosek konsumenta, ale także i do właściwego poinformowania go o tym uprawnieniu w umowie. Ponadto przedsiębiorca nie udziela klientom/konsumentom pełnych i rzetel- nych informacji, określonych w art. 30 ust. 1 pkt 15 ustawy o kredycie konsu- menckim, nt. kwoty odsetek należnych w stosunku dziennym, należnych w przypadku odstąpienia przez konsumenta od umowy. W rozdziale 5 ustawy o kredycie konsumenckim zostały zawarte uregulowania prawne związane z odstąpieniem od umowy przez konsumenta. Konsument uprawiony jest do odstąpienia do umowy o kredyt. Jednocześnie, zgodnie z art. 54 ust. 1 ustawy, w wypadku odstąpienia konsument nie ponosi żadnych kosztów z wyjątkiem odsetek za okres od dnia wypłaty kredytu do dnia spłaty kredytu. Kwota tych odsetek powinna być określona w stosunku dziennym i wskazana w umowie. Tymczasem OCO w zawartych umowach całkowicie pominął informacje o kwo- cie tych odsetek. W analizowanych umowach brak jest także informacji o możliwości korzysta- nia z pozasądowego rozstrzygania sporów oraz zasadach dostępu do tej 15 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl procedury oraz wskazania organu nadzoru właściwego w sprawach ochrony konsumentów. Zgodnie z przepisem art. 30 ust. 1 pkt 20 i 21 ustawy o kredycie konsumenc- kim umowa powinna określać zarówno informację o możliwości korzystania z pozasądowego rozstrzygania sporów oraz zasadach dostępu do tej procedury, jak i winien w niej być wskazany organ nadzoru właściwy w sprawach ochrony konsumentów. W umowach zawieranych przez OCO z konsumentami brak jest jakichkolwiek informacji odwołujących się do tych zagadnień, stąd uznać należy, że działa- nia przedsiębiorcy w tym zakresie są niezgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Należy wskazać, że brak informacji zarówno o możliwości poddania sporów pod rozstrzygnięcia pozasądowe, jak również niewskazanie organu właściwego w sprawach ochrony konsumentów powoduje, że klienci OCO/konsumenci nie są należycie poinformowani o przysługujących im uprawnieniach, a także nie posiadają informacji jaki organ może udzielić im pomocy, w wypadku zaist- nienia problemów powstałych na tle wykonania umowy. Niewątpliwie takie działanie narusza interesy konsumentów, którzy mają pełne prawo zarówno do uzyskania rzetelnej informacji, jak i ochrony. Stąd orzeczono jak w punkcie I sentencji decyzji. [16] Praktyka, o której mowa w punkcie II sentencji niniejszej decyzji, polega na zastrzeżeniu w zawieranych przez Spółkę, z konsumentami, umowach pożycz- ki prawa do odstąpienia od umowy w terminie 10 dni od jej zawarcia, co jest sprzeczne z art. 53 ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsu- menckim (Dz.U. Nr 126, poz. 715 ze zmianami). Artykuł 53 ustawy o kredycie konsumenckim stanowi, że konsument ma prawo, bez podania przyczyny, odstąpić od umowy o kredyt w terminie 14 dni od za- warcia umowy. Tymczasem, zgodnie z treścią § 10 pkt 1 umowy pożyczki, za- wieranej przez konsumenta z OCO, Pożyczkobiorca może odstąpić od umowy w terminie 10 dni od jej zawarcia. Zdaniem Prezesa Urzędu działania przedsiębiorcy są bezprawne, niezgodnie z przepisami ustawy o kredyt konsumencki i jednocześnie w sposób rażący naru- szają interesy konsumentów. Przedsiębiorca nie tylko wprowadza swoich klientów/konsumentów w błąd, ale ogranicza także im prawo do odstąpienia od umowy bezpodstawnie skracając termin na podjęcie stosownych działań z 14 na 10 dni. Z tych też powodów Prezes Urzędu postanowił, jak w punkcie II sentencji de- cyzji. [17] Kolejny z zarzutów postawionych przedsiębiorcy związany jest ze stosowa- niem przez Spółkę praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsu- mentów, polegającej na zastrzeżeniu w zawieranych z konsumentami umo- wach pożyczki prawa przedsiębiorcy do zachowania całości wniesionej przez konsumenta opłaty przygotowawczej, w przypadku odstąpienia od umowy, co jest sprzeczne z art. 54 ust. 1 i ust. 4 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredy- cie konsumenckim (Dz.U. Nr 126, poz. 715 ze zmianami). Z treści art. 54 ustawy o kredycie konsumenckim wynika, że odstąpienie od zawartej umowy nie wiąże się z koniecznością poniesienia przez konsumenta 16 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl jakichkolwiek kosztów. W takiej sytuacji kredytodawca uprawniony jest jednie do zachowania bezzwrotnych kosztów poniesionych na rzecz organów admini- stracji publicznej oraz opłat notarialnych. Natomiast w przypadku, gdy w oparciu o zawartą umowę doszło do wypłaty kredytu przed odstąpieniem wówczas kredytobiorca/konsument zobowiązany jest również do uiszczenia stosownych odsetek za okres od dnia wypłaty do spłaty kredytu. Tymczasem przedsiębiorca, w § 13 umowy pożyczki przewidział, że W razie odstąpienia od umowy Pożyczkodawca obowiązany jest niezwłocznie zwrócić poniesione przez Pożyczkobiorcę na rzecz Pożyczkodawcy koszty udzielonej pożyczki, za wyjątkiem opłaty przygotowawczej (…). Również w tym zakresie, co zaznaczono już wcześniej, analiza treści umowy pożyczki OCO, wskazuje że Spółka nie dostosowała warunków umów do przepi- sów obowiązujących w dacie ich zawierania i nadal stosuje wzorzec umowny i zawiera umowy z konsumentami, opracowane na podstawie przepisów ustawy obowiązującej poprzednio tj. ustawy o kredycie konsumenckim z dnia 20 lipca 2001 r. Opłata przygotowawcza pobierana jest za przygotowanie i zawarcie umowy i ustalona jest jako % wartości pożyczki. W oparciu o wybrane umowy, przeka- zane przez Spółkę, a zawarte w okresie od stycznia do lipca 2012 r. ustalono, że najczęściej wysokość opłaty przygotowawczej wynosiła 5%. W okresie od 4 stycznia do 30 lipca 2012 r. przedsiębiorca zawarł w sumie 352 umowy na łączną kwotę 12.105.000 zł. Jednocześnie kwota pożyczki kształto- wała się na poziomie od 5.000 zł do 200.000 zł. W związku z czym opłata przygotowawcza wyniosła odpowiednio od 250 zł do 10.000 zł. Pobrana opłata przygotowawcza nie ma ani charakteru opłaty wnoszonej na rzecz organów administracji publicznej, ani też opłaty notarialnej. Z tych też przyczyn zachowanie tej opłaty, w wypadku gdy konsument odstępuje od umowy jest działaniem bezprawnym. Co więcej, uiszczenie tej opłaty jest warunkiem koniecznym do przystąpienia do procedury zabezpieczenia pożyczki (§ 6 ust. 2 umowy), a dopiero po złoże- niu i akceptacji przez OCO przedstawionego zabezpieczenia pożyczka będzie udzielona (§ 2 ust. 1 umowy). Wynika z tego jednoznacznie, że wniesienie opłaty przygotowawczej, jest warunkiem koniecznym do podjęcia przez Spół- kę następnych działań zmierzających do realizacji umowy. Skoro przedsię- biorca w miesiącach styczeń-lipiec 2012 r. zawarł umowy na łączną kwotę po- życzek w wysokości 12.105.000 zł, to szacunkowo przyjmując, że w momencie zawarcia umów pobrał należność z tytułu opłaty przygotowawczej w wysoko- ści 5%, wówczas środki pozyskane przez OCO z tego tytułu wyniosły ok. 605.250 zł. Ponieważ przedsiębiorca w tym okresie nie udzielił żadnej pożycz- ki, to cała ta kwota została przez niego zachowana, niezależnie od tego co by- ło powodem rezygnacji z realizacji umowy; niewywiązanie się z jej warunków, czy też skorzystanie z prawa do odstąpienia od umowy, przez konsumenta. Wskazać należy, że zgodnie z przepisami ustawy o kredycie konsumenckim w wypadku odstąpienia, przez konsumentów, do umowy w terminie określonym w ustawie zachowanie przez Kredytodawców, w tym i OCO, wniesionych opłat, czy to z tytułu np. opłaty przygotowawczej, czy też np. zadatku na wy- nagrodzenie, jest działaniem bezprawnym. Należy przy tym wskazać, na stanowisko Sądu Ochrony Konkurencji i Konsu- mentów (wyrok z dnia 9 października 2006 r., sygn. akt XVII AmC 101/05). Sąd 17 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl orzekając o uznaniu zapisu, stosowanego przez Powszechne Centrum Oddłuże- niowo-Kredytowe Sp. z o.o. z siedzibą w Krakowie, o treści: Opłata jest bez- zwrotna w przypadku rozwiązania umowy przez Zleceniodawcę lub z jego wi- ny przez Zleceniobiorcę…, za postanowienie niedozwolone (klauzula nr 975) wskazał, że konsumenci przed podpisaniem umowy muszą mieć możliwość przeanalizowania propozycji złożonej przez oferenta i nie powinni ponieść z tego tytułu opłat bezzwrotnych, ponieważ może mieć to wpływ na swobodę podjęcia decyzji dotyczącej samego podpisania umowy/…./. Jednocześnie wy- sokość opłaty jest uzależniona od wartości zadłużenia /…./ mimo, iż stopień trudności związanej z rozpatrzeniem wniosku nie musi wzrastać wyłącznie z powodu wzrostu kwoty zadłużenia. Sąd wskazał, że brak zwrotu opłaty za roz- patrzenie wniosku w sytuacji, gdy konsument może zrezygnować z zawarcia umowy należy więc uznać za rażące naruszenia interesu konsumentów i ukształtowanie ich obowiązków sprzecznie z dobrymi obyczajami odzwiercie- dlające klauzulę abuzywną wymienioną w art. 385 (1) pkt 12 kc. Niewątpliwie działania przedsiębiorcy objęte przedmiotowym zarzutem pro- wadzą do naruszenia interesów ekonomicznych konsumentów, bowiem ograni- czają prawo żądania zwrotu wniesionych środków pieniężnych z tytułu opłaty przygotowawczej, w sytuacji odstąpienia od umowy. Stąd orzeczono, jak w punkcie III sentencji decyzji. [18] Przedsiębiorcy postawiono również zarzut stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 usta- wy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegającej na uzależnieniu wcze- śniejszej spłaty kredytu od jego poinformowania przez konsumenta, co jest sprzeczne z art. 48 ust. 2 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsu- menckim (Dz.U. Nr 126, poz. 715 ze zmianami). Konsument, zgodnie z art. 48 ustawy o kredycie konsumenckim, ma prawo, w każdym czasie, do wcześniejszej spłaty całości lub części kredytu a kredyto- dawca nie może uzależnić wcześniejszej spłaty od jego poinformowania przez kredytobiorcę. Tymczasem, Spółka w § 4 umowy zastrzegła, że pożyczkobiorca ma prawo do wcześniejszej spłaty pożyczki pod warunkiem poinformowania pożyczkodaw- cy, na piśmie, o planowanym terminie spłaty, z 3-dniowym wyprzedzeniem. W tych okolicznościach uznać należy, że działania Spółki są niezgodnie z obo- wiązującymi normami prawnymi, czyli bezprawne. OCO nakłada bowiem na kredytobiorcę/konsumenta obowiązki wykraczające poza przepisy ustawowe i warunkuje wcześniejszą spłatę kredytu od uzyskania informacji o takim za- miarze z odpowiednim wyprzedzeniem, do czego nie ma prawa i co powoduje, że warunki umowy Spółki są dla konsumenta niekorzystne i bardziej uciążliwe. Mając na uwadze powyższe orzeczono, jak w punkcie IV sentencji decyzji. [19] Praktyka wskazana w punkcie V sentencji decyzji dotyczy działań przedsię- biorcy polegających na naruszeniu obowiązku udzielania konsumentom, w sposób określony w art. 14 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsu- menckim (Dz.U. Nr 126, poz. 715 ze zmianami) tj. na formularzu informacyj- 18 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl nym dotyczącym kredytu konsumenckiego, informacji wskazanych w art. 13 tej ustawy. Zgodnie z art. 14 ustawy o kredycie konsumenckim kredytodawca przekazuje konsumentowi dane o których mowa w art. 13 ust. 1 i 2 na formularzu infor- macyjnym dotyczącym kredytu konsumenckiego, którego wzór określa zał. nr 1 do ustawy. Tymczasem, Spółka na wezwanie o przekazanie formularza poinformowała, że ze względu na stosowanie przez Ogólnopolskie Centrum Oddłużeniowe Sp. z o.o. niższych stóp oprocentowania niż powszechnie stosowane na rynku spółka nie wykorzystuje formularza informacyjnego stanowiącego załącznik nr 1 do ustawy o kredycie konsumenckim (Dz.U. nr 126, poz. 715). W ocenie Prezesa Urzędu, Spółka bezzasadnie utrzymuje, że udzielanie przez nią pożyczek gotówkowych konsumentom jest wyłączone spod rygoru ustawy o kredycie konsumenckim, co jest niczym innym jak swoistą próbą obejścia przepisów i zaniechania dostosowania przedstawianej oferty do wymogów prawnych. Sprzeczność z obowiązującymi w tej mierze unormowaniami i nie- konsekwencję logiczną reprezentowanego poglądu potwierdza zresztą sam przedsiębiorca, który w umowie pożyczki zawarł postanowienie, iż w sprawach nieuregulowanych w umowie zastosowanie mają przepisy ustawy o kredycie konsumenckim. Odnosząc się do postawionego zarzutu stwierdzić należy, że zaniechanie przedstawiania konsumentom formularza informacyjnego jest nie tylko działa- niem bezprawnym, ale także i prowadzi do naruszenia interesów konsumen- tów. Brak formularza uniemożliwia bowiem dokonanie porównania warunków ofertowych stosowanych przez OCO z warunkami innych kredytodawców, świadczących analogiczne usługi na rynku usług finansowych i na tej podstawie wyboru oferty najkorzystniejszej. Stad orzeczono, jak w punkcie V sentencji decyzji. Uzasadnienie praktyki związanej ze stosowaniem nieuczciwych praktyk rynkowych. [20] Przedsiębiorcy postawiono zarzut stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegającej na wprowadzaniu konsu- mentów w błąd poprzez zamieszczenie w umowach pożyczki informacji o tre- ści: W sprawach nieuregulowanych w niniejszej umowie mają zastosowanie przepisy / …/ ustawy z dnia 20 lipca 2001 roku o kredycie konsumenckim, co stanowi nieuczciwą praktykę rynkową, o której mowa w art. 5 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 w związku z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciw- działaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz.U. Nr 171, poz. 1206). Zgodnie z brzmieniem art. 4 ust. 1 tej ustawy praktyka rynkowa jest nieuczci- wa, jeżeli jest sprzeczna z dobrymi obyczajami i w istotny sposób zniekształca lub może zniekształcać jego zachowania rynkowe. Z kolei art. 5 ust. 1 i 2 pkt 1 tej ustawy, za praktykę rynkową uznaje działanie wprowadzające w błąd, je- żeli działanie to w jakikolwiek sposób powoduje lub może powodować podję- cie przez przeciętnego konsumenta decyzji dotyczącej umowy, której inaczej 19 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl by nie podjął. Wprowadzającym w błąd działaniem może być w szczególności rozpowszechnianie nieprawdziwych informacji. Należy jednak wskazać, że praktyka określona w art. 5 ustawy o przeciwdzia- łaniu nieuczciwym praktykom rynkowym odnosi się do decyzji podejmowanych przez przeciętnego konsumenta, za którego uznaje się konsumenta dobrze po- informowanego, uważnego i ostrożnego. Oceny tej należy dokonać z uwzględ- nieniem czynników społecznych, kulturowych, językowych i przynależności danego konsumenta do szczególnej grupy konsumentów, przez którą rozumie się dającą się jednoznacznie zidentyfikować grupę konsumentów, szczególne podatną na oddziaływanie praktyki rynkowej lub produkt, którego praktyka rynkowa dotyczy ze względu na szczególne cechy, takie jak: wiek, niepełno- sprawność fizyczna lub umysłowa (art. 2 ust. 2 tej ustawy). Definicja prze- ciętnego konsumenta precyzuje więc pewien zespół cech mentalnych konsu- menta, jego przeciętność, polegającą na tym, że z jednej strony możemy wy- magać od takiego konsumenta pewnego stopnia wiedzy i orientacji w rzeczy- wistości, lecz z drugiej strony nie możemy uznać, że jest to wiedza kompletna i profesjonalna i że konsument – mimo tej ogólnej orientacji w rzeczywistości – ma prawo pewnych rzeczy nie wiedzieć. W przedmiotowej sprawie przyjąć należy, że oferta handlowa przedsiębiorcy, kierowana jest do niedookreślonej grupy osób fizycznych, konsumentów, któ- rzy zawierają umowę w celu bezpośrednio niezwiązanym z działalnością go- spodarczą. Klientami Spółki są konsumenci, którzy posiadają określone cechy wspólne. W realiach przedmiotowej sprawy w pełni uzasadnionym jest przyję- cie, że zwykle są to osoby pozbawione zdolności kredytowej, słabo poruszają- ce się w meandrach prawa finansowego i słabo rozróżniające i rozumiejące różnice pomiędzy przedsiębiorcami działającymi w systemie bankowym i po- zabankowym oraz rodzajami i cechami oferowanych przez nich produktów. Jakkolwiek są to konsumenci przeciętni, to jednak reprezentujący pewien po- ziom krytycyzmu w ocenie otaczającej ich rzeczywistości i potrafiący zrozu- mieć kierowane do nich treści, w tym dotyczące zasad współpracy z oferen- tem, jeżeli tylko wiedza ta przekazana jest im w sposób jasny, zrozumiały i jednoznaczny. Zdaniem Prezesa Urzędu, przeciętny konsument spotykając się z ofertą Spółki mógł podjąć decyzję dotyczącą umowy, której inaczej by nie podjął, gdyby in- formacje przekazywane przez OCO były rzetelne, pełne i prawdziwe. Uznając je za takie, mógł powziąć zamiar skorzystania z oferty przedsiębiorcy, lub nawet zawrzeć z nim umowę pożyczki Zamieszczenie w ww. umowach informacji o treści: W sprawach nieuregulo- wanych w niniejszej umowie mają zastosowanie przepisy /…/ ustawy z dnia 20 lipca 2001 roku o kredycie konsumenckim, mogło sugerować konsumentom, iż przedsiębiorca działa zgodnie z aktualnie obowiązującymi przepisami pra- wa, a jego oferta spełnia wszelkie wymogi, jakie zostały określone w przywo- łanej ustawie. Tymczasem, jak to wcześniej wykazano, w punktach I - V niniejszej decyzji, Spółka nie tylko narusza przepisy ustawy o kredycie konsumenckim, ale także przez swoje działania narusza interesy swoich klientów, konsumentów, przez co dopuszcza się stosowania praktyki, zdefiniowanej w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumntów. W konsekwencji, zachowanie przedsię- biorcy polegające na informowaniu konsumentów o zastosowaniu do umowy przepisów wskazanej ustawy, zadaniem Prezesa Urzędu, wypełnia przesłanki 20 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl art. 4 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym, zgodnie z którym praktyka rynkowa jest nieuczciwa, jeżeli jest sprzeczna z dobrymi obyczajami i w istotny sposób zniekształca lub może zniekształcać zachowania rynkowe przeciętnego konsumenta. Wskazać należy, że zgodnie ze stanowiskiem Sądu Ochrony Konkurencji i Kon- sumentów, wyrażonym w cyt. wcześniej wyroku z dnia 23 lutego 2006 r. sygn. akt XVII Ama 118/04, Za sprzeczne z dobrymi obyczajami można uznać działa- nia zmierzające do niedoinformowania, dezorientacji, wywołania błędnego przekonania u konsumenta, a także wykorzystania jego niewiedzy lub naiwno- ści. W przedmiotowej sprawie praktykę przedsiębiorcy, polegającą na informowa- niu konsumentów, o zastosowaniu do nawiązanego stosunku umownego prze- pisów ustawy z dnia 20 lipca 2001 r. o kredycie konsumenckim, uznać należy za działanie wprowadzające w błąd bowiem przepisy tej ustawy przestały obowiązywać z dniem 18 grudnia 2011 r. stąd powoływanie się w umowach zawieranych w roku 2012, na przepisy ustawy, już nieobowiązującej uznać na- leży za działanie sprzeczne z dobrymi obyczajami, a przekazane informacje za nieprawdziwe i dezinformujące konsumentów/klientów Spółki. Zachowania Spółki mogły w istotny sposób zniekształcić zachowania rynkowe przeciętnego konsumenta, przed zawarciem umowy, bowiem otrzymując nie- prawdziwe informacje niewątpliwie został on wprowadzony w błąd, nie mógł więc dokonać właściwej oceny warunków umownych oraz podjąć prawidłowej decyzji, co do wyboru oferty Spółki, spośród innych, dostępnych w tym samym czasie na rynku, co więcej pod wpływem tych informacji mógł podjąć decyzje inną, niż podjąłby gdyby rozpowszechniane przez przedsiębiorcę informacje nt. udzielanych pożyczek były prawdziwe. Działanie przedsiębiorcy mogło zniekształcić zachowanie rynkowe konsumenta także po zawarciu umowy, gdyż został on błędnie poinformowany o zakresie obowiązków kredytodawcy i swoich uprawnieniach wynikających z obowiązujących przepisów prawnych. Wprawdzie pismem z dnia 30 października 2012 r., Spółka poinformowała, że w obecnie stosowanych umowach pożyczki postanowienie, o treści: „w spra- wach nieuregulowanych w niniejszej umowie mają zastosowanie przepisy ustawy o kredycie konsumenckim, nie występuje jednak, pomimo wezwania Prezesa Urzędu, przedsiębiorca nie przedstawił nowych wzorców umownych, ani żadnych innych dowodów w tej sprawie. Uwzględniając wszystkie okoliczności, Prezes Urzędu uznał, że opisane działa- nia przedsiębiorcy wyczerpują przesłanki nieuczciwej praktyki rynkowej zdefi- niowanej w art. 4 ust. 1 i 2 oraz art. 5 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o przeciw- działaniu nieuczciwym praktykom rynkowym. Stad orzeczono, jak w punkcie VI sentencji decyzji. Uzasadnienie praktyki związanej ze stosowaniem czynu nieuczciwej kon- kurencji. [21] Ostatni z zarzutów postawionych przedsiębiorcy związany jest ze stosowaniem praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów polega- jącej na ustaleniu w Umowie Pożyczki, że wartość zabezpieczenia pożyczki 21 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl nie może być niższa niż 250 % wartości pożyczki, co stanowi czyn nieuczciwej konkurencji, o którym mowa w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (tekst jednolity: Dz.U. z 2003 r. Nr 153, poz. 1503 ze zmianami). Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji czynem nieuczciwej konkurencji jest działanie sprzeczne z prawem lub dobrymi oby- czajami jeżeli zagraża lub narusza interes innego przedsiębiorcy lub klienta. Pojęcie dobrych obyczajów nie zostało w prawie zdefiniowane, ale podobnie jak zasady współżycia społecznego, jest przedmiotem wielu orzeczeń sądo- wych oraz opracowań doktryny. 1 Wskazuje się w nich, że dobre obyczaje to uczciwe zasady postępowania i ustalone zwyczaje w ujęciu etyczno- moralnym, a na ich treść składają się elementy etyczne i socjologiczne kształ- towane przez oceny moralne i społeczne stanowiące uzupełnienie porządku prawnego. W wyroku z dnia 16 stycznia 2013 r., w sprawie o sygn. akt XVII AmC 5406/11, Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, definiując pojęcie dobrych obycza- jów wskazał, że poprzez dobre obyczaje rozumiemy pewien powtarzalny wzo- rzec zachowań, który jest aprobowany przez daną społeczność lub grupę. Są to pozaprawne normy postępowania, którymi przedsiębiorcy winni się kiero- wać. Ich treści nie da się określić w sposób wyczerpujący, ponieważ kształto- wane są przez ludzkie postawy uwarunkowane zarówno przyjmowanymi war- tościami moralnymi, jak i celami ekonomicznymi i związanymi z tymi prakty- kami życia gospodarczego. Wszystkie one podlegają zmianom w ślad za zmie- niającymi się ideologiami politycznymi i społeczno-gospodarczymi oraz prze- wartościowaniami moralnymi. W szczególności zaś, dobre obyczaje to normy postępowania polecające nienadużywania w stosunku do słabszego uczestnika obrotu posiadanej przewagi ekonomicznej. W § 2 Umowy Pożyczki przedsiębiorca zastrzegł, że pożyczka zostanie wypła- cona w terminie 7 dniu roboczych od chwili złożenia przez konsumenta zabez- pieczenia. Zgodnie z § 6 umowy zabezpieczenia pożyczki dokonuje się poprzez wybór jednej lub większą ilość zabezpieczeń podanych poniżej, tj: 1) wystawienie weksla własnego lub in blanco wraz ze stosowną deklara- cją wekslową i oświadczeniem o poddaniu się rygorowi egzekucji zgod- nie z treścią art. 777 pkt 5 kodeksu postępowania cywilnego, 2) zlecenie obciążenia rachunku bankowego Pożyczkobiorcy – polecenie zapłaty, 3) poręczenie osób trzecich, 4) ustanowienie hipoteki, 5) blokada środków na rachunku bankowym, 6) przewłaszczenie na zabezpieczenie, 7) cesja należności, 8) cesja praw z polisy ubezpieczeniowej z funduszem inwestycyjnym – ce- na wykupu. 1 np. wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 13 listopada 1991 r., I ACr 411/91, Wo- kanda 1992/4, J. Szwaja w: Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji – Komentarz, Warszawa 2000, str. 122-133, R. Stefanicki, Dobre obyczaje w prawie polskim, Przegląd Prawa Handlowego, 2002/5; 22 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl W załączniku nr 1 do umowy Spółka określiła, że zabezpieczenia wymienione w ww. pkt 1 i 2 są obligatoryjne, natomiast pozostałe mają charakter dodat- kowy/ fakultatywny (do wyboru przez klienta). Ponadto, zgodnie z instrukcją dotyczącą zabezpieczenia pożyczki, obwiązującą w OCO, formy zabezpiecze- nia fakultatywnego mogą być łączone, a kredytobiorca może przedstawić inną formę zabezpieczenia spełniającą warunek szybkiego łatwego odzyskania na- leżności wynikających z braku spłat. Jednocześnie w ww. § 6 umowy Spółka OCO określiła, że wartości przyjętego zabezpieczenia nie może być niższa niż 250% wartość pożyczki. Przedsiębiorca udziela pożyczek od 5.000 do 200.000 zł, w związku z czym za- bezpieczenie musi wynieść odpowiednio od 12.500 do 500.000. Wydaje się, że spełnienie tego warunku tj. zabezpieczenie w kwocie 250% wyższej niż po- życzka w rzeczywistości uniemożliwia uzyskanie kredytu, co również potwier- dzają ustalenia stanu faktycznego, z których wynika, że w okresie od stycznia do końca lipca 2012 r. Spółka zawarła 352 umowy na łączną kwotę pożyczek 12.105.000 zł. Jednocześnie do dnia 21 sierpnia 2012 r. OCO nie uruchomiła żadnej pożyczki ze względu na nie przedstawienie przez klientów kompletu wymaganych dokumentów zabezpieczenia, niedopełnienie warunków umowy lub odstąpienia/rezygnacji od umowy ze strony klienta. Co więcej z chwilą zawarcia umowy klienci uiszczają zarówno opłatę przygo- towawczą (5% wartości pożyczki), jak i mogą wnieść zadatek na wynagrodze- nie kredytodawcy (np. w wartości 1% pożyczki), a dopiero później przedsta- wiają zabezpieczenia ewentualnej pożyczki. W wypadku, gdy wartość tych zabezpieczeń nie przekracza 250% wartości pożyczki OCO uznaje, że kredyto- birca nie wywiązał się z umowy. Pożyczka nie jest udzielana, a Spółka zacho- wuje w całości środki wniesione przez klienta. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje również, że przedsta- wiciele przedsiębiorcy mogą nierzetelnie informować konsumentów o warun- kach umowy, a nawet wprowadzać ich w błąd wskazując w chwili zawarcia umowy, że wyłącznie zabezpieczenia obowiązkowe muszą być zaakceptowane przez OCO, zaś zabezpieczenia fakultatywne ich nie obowiązują. Przedsiębiorca, w praktyce, nie akceptuje również wniosków klientów np. o dostosowanie wysokości kredytu do wartości przedstawionych zabezpieczeń, przyczyniając się tym samym do złożenia przez klienta rezygnacji z umowy i zachowania całości kwot do tej pory wniesionych przez konsumenta. Tak było w przypadku Konsumentki z Bydgoszczy. Konsumentka zawarła z OCO umowę pożyczki w dniu 21 marca 2012 r. i wnioskowała o pożyczkę w wysoko- ści 180.000 zł. Na rzecz przedsiębiorcy została uiszczona opłata przygotowaw- cza w wysokości 5% pożyczki oraz zadatek na wynagrodzenie (1%). Konsumentka przedstawiła OCO zabezpieczenia pożyczki. Jednak w dniu 19 kwietnia 2012 r. Spółka poinformowała klientkę, że łączna kwota zabezpie- czenia nie może być niższa nie 250% kwoty pożyczki. Pismem z dnia 21 kwiet- nia 2012 r. Konsumentka wystąpiła więc o obniżenie kwoty pożyczki do warto- ści 120.000 zł. Prośbę swą motywowała tym, że wartość jej nieruchomości zo- stała wyceniona na kwotę 310.000 zł. (Klientka udostępniała Kredytodawcy operat szacunkowy z dnia 16 kwietnia 2012 r.). Pismem z dnia 24 kwietnia 2012 r. Spółka poinformowała Konsumentkę, że nie wyraża zgody na zaproponowaną zmianę warunków umowy. Dodatkowo we- zwała o ponowną propozycję zabezpieczenia pożyczki zgodnie z zawartą 23 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl umową, chociaż zabezpieczenie w kwocie 310.000 zł spełniało wymóg prze- kroczenia 250% pożyczki o wartości 120.000 zł. Po rezygnacji Klientki z umowy przedsiębiorca poinformował, że zarówno opłata przygotowawcza, jak i kwota zadatku nie podlegają zwrotowi (pismo z dnia 14 maja 2012 r.). Niewątpliwie takie działania przedsiębiorcy naruszają dobre obyczaje i zwią- zane są z wykorzystaniem przez OCO posiadanej przewagi ekonomicznej. W tym miejscu wskazać dodatkowo należy, że oferta Spółki kierowana jest do każdego klienta korzystającego lub chcącego skorzystać z nabycia produktu przedsiębiorcy, w tym i konsumenta, który zainteresowany pozyskaniem środ- ków finansowych mógł polegać na informacjach udzielanych mu przez przed- siębiorcę/jego przedstawicieli. Przystępując do umowy konsument mógł być błędnie przeświadczony, że nie w każdym przypadku zabezpieczenie będzie wymagane w wartości określonej w umowie. Co więcej, spełniając warunki umowne i uiszczając na rzecz przedsiębiorcy określone kwoty tytułem ustalo- nych opłat, czyli angażując się finansowo, mógł oczekiwać, że do udzielenia pożyczki dojdzie, nawet w innej niższej kwocie, odpowiadającej przedstawio- nym zabezpieczeniem. Tymczasem, praktyka przedsiębiorcy wskazuje, że nie jest on zainteresowany udzieleniem pożyczek, nawet w niższej, zabezpieczonej kwocie, ale ukierun- kowany jest na pozyskanie klienta i otrzymanie określonych, bezzwrotnych środków finansowych. Takie działania niewątpliwie można uznać, za sprzeczne z dobrymi obyczaja- mi, gdyż polegają one na wywołaniu błędnego przekonania u konsumenta, a także mają na celu wykorzystanie jego niewiedzy lub naiwności. Zastrzeżenie Prezesa Urzędu budzi także sposób określenia wartości zabezpie- czenia. Jak już podniesiono, Spółka w § 6 umowy ustaliła, że wartość przyję- tego zabezpieczenia nie może być niższa niż 250% wartości pożyczki i jedno- cześnie, że wybór zabezpieczenia dokonywany jest przez pożyczkobiorcę, ale wymaga pisemnej akceptacji pożyczkodawcy (tu: OCO). Treść tego warunku umownego precyzuje minimalną wartość wymaganego za- bezpieczenia nie ustalając jednocześnie, jaka będzie ostateczna wartość ak- ceptowanego zabezpieczenia przez OCO. Skoro aprobata przedstawionego zabezpieczenia zależy wyłącznie od woli i uznania OCO, to, w momencie zawarcia umowny nie jest znana wartość za- bezpieczenia, jaka zostanie przyjęta przez Spółkę do realizacji umowy. W oparciu o to postanowienie, w ocenie Prezesa Urzędu, przedsiębiorca może dowolnie wymagać i arbitralnie ustalać jakiego rodzaju i wartości przedsta- wione zabezpieczenia spełnią w jej ocenie warunek szybkiego i łatwego odzy- skania należności wynikających z braku spłat i zostaną uznane za wystarczają- ce do udzielenia pożyczki. Wskazać należy, że przedsiębiorca nie ponosi żadnego ryzyka prowadzonej działalności, przerzucając je w całości na konsumenta. Klient Spółki zobowią- zany jest w pierwszej kolejności do pokrycia kosztów przedsiębiorcy, w posta- ci uiszczenia opłaty przygotowawczej, a nawet zadatku na wynagrodzenie OCO, a dopiero później przedsiębiorca rozważa, czy umowa może zostać zre- alizowana, poprzez udzielenie pożyczki. Klient pozbawiony jest przez to pra- wa do żądania zwrotu całości wniesionych środków, albo ich odpowiedniej 24 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl części. W rzeczywistości to nie pożyczkobiorca decyduje o wyborze zabezpie- czenia ale pożyczkodawca (tu: OCO) poprzez wymóg akceptacji zabezpiecze- nia przyznaje sobie wyłączne prawo do uznania działań klienta za zgodne z umową. Niewątpliwie taka praktyka, związana w wykorzystywaniem posiada- nej przewagi ekonomicznej narusza dobre obyczaje i stawia słabszego uczest- nika obrotu/konsumenta w gorszej sytuacji. Mając na uwadze dokonane ustalenia, Prezes Urzędu uznał, że analizowane działania przedsiębiorcy, jako niezgodne z dobrymi obyczajami naruszają in- teresy konsumentów i wyczerpują przesłanki czynu nieuczciwej konkurencji, o którym mowa w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (tekst jednolity: Dz.U. z 2003 r. Nr 153, poz. 1503 ze zmianami). Z tych też powodów orzeczono jak w pkt VII sentencji decyzji. [22] Prezes Urzędu rozważył również kwestię zastosowania sankcji kary w trybie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z ww. przepisem Prezes Urzędu może w drodze decyzji nałożyć na przedsiębiorcę, który choćby nieumyślnie dopuścił się stosowania praktyki na- ruszającej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 ustawy, karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary. Z powołanych przepisów wynika, że kara pieniężna ma charakter fakultatyw- ny. O tym, czy w konkretnej sprawie w odniesieniu do wskazanego przedsię- biorcy zasadne jest nałożenie kary pieniężnej decyduje, w ramach uznania administracyjnego Prezes Urzędu. Należy zwrócić uwagę, że przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie określają jakichkolwiek przesłanek, od których uzależnione byłoby podjęcie decyzji o nałożeniu kary. Ustawodaw- ca wskazał jedynie w art. 111 ustawy te okoliczności, które Prezes Urzędu wi- nien uwzględnić decydując o wymiarze kary pieniężnej, wymieniając okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a także uprzednie na- ruszenie przepisów ustawy. W przedmiotowej sprawie należy uznać, że ze względu na charakter praktyk jak również na zakres prowadzonej działalności nałożenie kary pieniężnej na Spółkę byłoby uzasadnione. Prezes Urzędu jednakże w związku z uzyskanymi informacjami dotyczącymi liczby pokrzywdzonych, jak również wysokości szkody jaka została wstępnie wyliczona w toku postępowania prokuratorskiego uznał, że ekonomiczny interes konsumentów byłby dodatkowo zagrożony w przypadku nałożenia na Spółkę kary pieniężnej. Prezes Urzędu podejmując działania w ramach kompetencji wskazanych w ustawie o ochronie konkuren- cji i konsumentów ma przede wszystkim na uwadze nadrzędny cel działania – ochronę interesów konsumentów. Biorąc pod uwagę informacje jakimi dyspo- nuje Prezes Urzędu, należy wskazać, że nałożenie kary na Spółkę mogłoby wpłynąć na sytuację poszkodowanych konsumentów i zmniejszyć wartość środków przeznaczonych na zaspokojenie dochodzonych przez nich roszczeń i chociaż częściowy zwrot wpłaconych przez nich kwot. Według posiadanych informacji:
na dzień 21 sierpnia 2012 r. Spółka zawarła z konsumentami 352 umowy. Konsumenci wpłacili tytułem opłaty na rzecz OCO w sumie 605.250 zł. Pie- 25 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl niądze te nie zostały im zwrócone pomimo, że żaden z klientów nie otrzy- mał pożyczki.
zgodnie z informacjami otrzymanymi z Prokuratury Okręgowej w Poznaniu, która prowadzi aktualnie śledztwo o sygn. VI Ds. 70/12 - w sprawie dopro- wadzenia w okresie od listopada 2011 r. do czerwca 2012 r., w krótkich od- stępach czasu, w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w postaci pieniędzy wpłaconych przez klientów OCO tytułem opłat przygotowaw- czych poprzez wprowadzenie ich w błąd co do zamiaru i możliwości wywią- zania się z zawartych umów pożyczki (przestępstwo z art. 286 par. 1 kk w zw. z art. 12 kk) - dotychczas ustalono ok. 150 osób pokrzywdzonych, któ- rzy wpłacili do OCO kwoty od 695 do 10.000 zŁ. Następne ok. 200 osób zo- stanie w najbliższym czasie przesłuchane, należy więc przyjąć, że kwota wyłudzonego mienia odpowiednio się zwiększy. W tej sytuacji należy przewidywać, że ekonomiczny interes konsumentów był- by dodatkowo zagrożony w przypadku nałożenia na Spółkę kary pieniężnej, w szczególności, że przedsiębiorca najprawdopodobniej nie prowadzi już ak- tywnej działalności i nie uzyskuje przychodów (siedziba Spółki w Warszawie jest zamknięta, a kierowana tamże korespondencja nie jest podejmowana), stąd jedynym zabezpieczeniem roszczeń konsumentów będą wyłącznie aktywa Spółki. Te okoliczności zadecydowały o odstąpieniu od nałożenia kary pienięż- nej w sprawie. POUCZENIE: Stosownie do treści art. 81 ust 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c., od niniejszej decyzji przysługuje stronie odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzę- du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Gdańsku. Z upoważnienia Prezesa Urzędu Dyrektor Delegatury UOKiK w Gdańsku Roman Jarząbek