RGD-16/2012

RGD.61-40/11/12/MLM Gdańsk, 30 lipca 2012 r. D ECYZJA NR RGD. 16/2012 I. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 w związku z art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U., Nr 50, poz. 331 ze zm.), po przeprowadzeniu postępowania w sprawie stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznaje za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, działania przedsiębiorcy Stream Communications Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Krakowie, polegające na stosowaniu we wzorcu umowy pn. „Regulamin świadczenia usług telekomunikacyjnych przez Stream Communications Sp. z o.o.” postanowień o treści: [1] „W przypadku opóźnienia w uiszczeniu Opłaty Abonamentowej Dostawca Usług może: 1. Naliczyć odsetki ustawowe za okres opóźnienia. 2. Obciążyć Abonenta kosztami upomnień.” (Rozdział III Opłaty, § 13), [2] „Dostawca Usług nie ponosi odpowiedzialności za jakiekolwiek zakłócenia działania sieci telekomunikacyjnej, w tym zakłócenia bądź brak emisji programów wynikające ze skutków zdarzeń Siły Wyższej.” (Rozdział IV Obowiązki Dostawcy Usług, III Przepisy wspólne, § 24, punkt 4), [3] „Za skutecznie doręczone uznaje się wszelkie pisma doręczone pod ostatnio wskazany przez Abonenta adres.” (Rozdział V Obowiązki Abonenta, § 29, punkt 2) w związku z postanowieniem o treści: „Abonent zobowiązany jest niezwłocznie poinformować Dostawcę Usług listem poleconym skierowanym do Biura Obsługi Klientów o wszelkich zmianach danych identyfikacyjnych dotyczących Abonenta, zawartych w Umowie, w szczególności adresu zamieszkania lub siedziby.” (Rozdział V Obowiązki Abonenta, § 29, punkt 1), uznanych za niedozwolone i wpisanych do rejestru postanowień wzorców umowy, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zmianami) i stwierdza zaniechanie jej stosowania z dniem 1 kwietnia 2012 r. II. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 w związku z art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.), po przeprowadzeniu postępowania w sprawie stosowania praktyki naruszającej zbiorowe Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura UOKiK w Gdańsku 2 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl interesy konsumentów, Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznaje za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, działania przedsiębiorcy Stream Communications Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Krakowie, polegające na stosowaniu we wzorcach umowy pn. pn. „Telewizja. Opłaty abonamentowe (miesięczne)”, „Internet. Opłaty abonamentowe (miesięczne)”, „Telewizja, Internet. Opłaty abonamentowe (miesięczne)”, „Telewizja, Internet, Telefon. Opłaty abonamentowe (miesięczne)” oraz „Telewizja, Internet, Telefon. Opłaty dodatkowe” postanowienia o treści: „Ponowne podłączenie po odłączeniu karnym (+ spłata długu) – cena netto 24,59zł, cena brutto 30,25zł”, uznanego za niedozwolone i wpisanego do rejestru postanowień wzorców umowy, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zmianami) i stwierdza zaniechanie jej stosowania z dniem 6 lutego 2012 r. III. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U, Nr 50, poz. 331 ze zm.), Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nakłada na Stream Communications Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Krakowie karę pieniężną w wysokości 33.392 złotych (słownie: trzydzieści trzy tysiące trzysta dziewięćdziesiąt dwa złote), płatną do budżetu państwa, z tytułu naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie określonym w punkcie I i II sentencji decyzji. IV. Na podstawie art. 77 ust. 1 w związku z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz na podstawie art. 264 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów obciąża się przedsiębiorcę Stream Communications Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Krakowie, kosztami opisanego na wstępie postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów oraz zobowiązuje się tego przedsiębiorcę do zwrotu Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów kosztów postępowania w kwocie 26,25 zł (słownie: dwadzieścia sześć złotych 25/100). U ZASADNIENIE [1] W dniu 1 czerwca 2011 r. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwany dalej: Prezesem Urzędu) otrzymał pismo Delegatury Urzędu Komunikacji Elektronicznej w Gdyni dot. domniemanych naruszeń przepisów ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331 ze zmianami), zwana dalej ustawą o ochronie konkurencji i konsumentów, których to naruszeń, w zakresie zbiorowych interesów konsumentów, miał dopuścić się przedsiębiorca Stream Communications Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Krakowie. Prezes Urzędu postanowił o wszczęciu, z dniem 20 czerwca 2011 r. postępowania 3 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl wyjaśniającego w tej sprawie. Postępowanie to było prowadzone pod sygn. RGD. 405-31/11/HK. W takcie tego postępowania Prezes Urzędu ustalił m.in., iż niektóre postanowienia, zawarte we wzorcach umownych i wymienione w sentencji niniejszej decyzji, mogą pozostawać w sprzeczności z zakazami wynikającymi z art. 24 ust. 1 i art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. [2] Mając na uwadze wyniki postępowania wyjaśniającego Prezes Urzędu, postanowieniem nr 375 z dnia 14 grudnia 2011 r., wszczął przeciwko Stream Communications Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Krakowie (zwanego dalej STREAM lub Spółką) postępowanie pod zarzutem stosowania przez STREAM praktyk naruszających zbiorowe interesy konsu- mentów. Do akt tego postępowania, postanowieniem nr 71, z dnia 12 marca 2012 r., zaliczono całość dowodów uzyskanych w sprawie prowadzonej pod sygn. RGD. 405-31/11/HK. [3] Ustosunkowując się do postawionych zarzutów Spółka pismem z dnia 28 grudnia 2011 r. oświadczyła, m.in. iż kwestionowane zapisy zostaną usunięte. [4] Pismem z dnia 19 stycznia 2012r. Prezes Urzędu wystąpił do STREAM o sprecyzowanie podjętego zobowiązania, na co uzyskał odpowiedź w dniu 5 kwietnia 2012 r. [5] Z treści przekazanej odpowiedzi wynika, że Zarząd Spółki w dniu 26 stycznia 2012 r. podjął stosowane uchwały w tej sprawie i pismem z dnia 6 lutego 2012r. poinformował abonentów o treści wprowadzonych zmian. [6] Jednocześnie Spółka STREAM przedstawiła zarówno nowy regulamin świadczenia usług telekomunikacyjnych, który wszedł w życie z dniem 1 kwietnia 2012 r., jak również nowe cenniki, które obowiązują od dnia 6 lutego 2012 r. P REZES U RZĘDU USTALIŁ STAN FAKTYCZNY , JAK NIŻEJ . [7] Stream Communications Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością została wpisana do Krajowego Rejestru Sądowego w dniu 27 kwietnia 2001 r. pod numerem 0000010468. Ponadto w dniu 30 czerwca 2011 r. Spółka została wpisana, przez Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej, do rejestru przedsiębiorców telekomunikacyjnych. [8] W ramach prowadzonej działalności telekomunikacyjnej przedsiębiorca stosował w obrocie z konsumentami m.in. wzorzec umowy pod nazwą: „Regulamin świadczenia usług telekomunikacyjnych przez Stream Communications Sp. z o.o.” , „Telewizja. Opłaty abonamentowe (miesięczne)”, „Internet. Opłaty abonamentowe (miesięczne)”, „Telewizja, Internet. Opłaty abonamentowe (miesięczne)”, „Telewizja, Internet, Telefon. Opłaty abonamentowe (miesięczne)” oraz „Telewizja, Internet, Telefon. Opłaty dodatkowe”, które zawierały postanowienia wymienione w punktach I i II sentencji decyzji a które, zdaniem Prezesa Urzędu, mogły zostać uznane za tożsame z postanowieniami wpisanymi do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 4 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296, ze zmianami), odpowiednio o treści: • „W przypadku (...) zwłoki w uiszczeniu opłaty abonamentowej Usługodawca może: (...) obciążyć Abonenta kosztami upomnień.” (wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 12 marca 2007 r., sygnatura akt XVII AmC 1/07, numer postanowienia w rejestrze: 1167), • „Operator ma prawo naliczać opłaty związane z powiadamianiem Abonenta o istniejących zaległościach w opłatach, ustawowych odsetek karnych, oraz kosztów za ponowne przyłączenie.” (wyrok SOKiK z dnia 10 czerwca 2009 r., sygnatura akt XVII AmC 423/09, numer postanowienia w rejestrze: 1739), • „Tele 2 uprawniona będzie do (…) obciążania Klienta kosztami wzywania go do zapłaty (w wysokości określonej w cenniku). Klient zobowiązany będzie do pokrycia kosztów takiej procedury (w wysokości określonej w cenniku). Wniesienie reklamacji nie wstrzymuje obowiązku zapłaty reklamowanej należności.” (wyrok SOKiK z dnia 16 września 2008 r., sygnatura akt XVII AmC 13/08, numer postanowienia w rejestrze: 1767), • „Koszty wzywania do zapłaty w przypadku opóźnienia w zapłacie należności (par. 4 ust. 6 Regulaminu) wynoszą 10 zł (kwota nie podlega VAT). Koszty procedury windykacyjnej wynoszą 15% kwoty netto windykowanej należności (kwota nie podlega VAT).” (wyrok SOKiK z dnia 16 września 2008 r., sygnatura akt XVII AmC 13/08, numer postanowienia w rejestrze: 1768), • „PTK nie ponosi odpowiedzialności za zakłócenia w odbiorze programów telewizyjnych i radiowych rozprowadzanych w sieci telewizji kablowej wynikające z przyczyn niezależnych od PTK, w szczególności występujących poza siecią.” (wyrok SOKiK z dnia 23 lutego 2005 r., sygnatura akt XVII Amc 3/04, numer postanowienia w rejestrze: 680), • „Usługodawca nie ponosi odpowiedzialności za jakiekolwiek zakłócenia działalności sieci, wynikające z działania siły wyższej, lub pracy nadajników w pobliżu sieci Usługodawcy oraz awarie łącz Innych Operatorów.” (wyrok SOKiK z dnia 12 marca 2007 r., sygnatura akt XVII AmC 1/07, numer postanowienia w rejestrze: 1163), • „Operator nie ponosi odpowiedzialności za szkody i awarie powstałe w wyniku zdarzeń losowych (...) pozostających poza wpływem i kontrolą Operatora (np. wyładowania atmosferyczne, awarie urządzeń nadawczych nadawców itp.).” (wyrok SOKiK z dnia 24 listopada 2006 r., sygnatura akt XVII AmC 163/05, numer postanowienia w rejestrze: 1337), • „TuxNet nie ponosi odpowiedzialności za przerwy w świadczeniu usług wynikające z awarii lub przypadków wadliwego funkcjonowania systemów teleinformatycznych będących poza wpływem firmy TuxNet.” (wyrok SOKiK z dnia 30 września 2010 r., sygnatura akt XVII AmC 2329/10, numer postanowienia w rejestrze: 2200), • „[…] Fronton pozostawia w aktach umowy pismo ze skutkiem doręczenia, jeśli nabywca nie zawiadomi Frontonu o zmianie adresu i nazwiska, a wysłane zawiadomienie wróci z adnotacją +adresat nieznany+ lub temu podobną […].” (wyrok SOKiK z dnia 17 sierpnia 2006 r., sygnatura akt XVII AmC 100/05, numer postanowienia w rejestrze: 918), 5 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl • „Ponowne świadczenie przez Operatora usługi konserwacji i rtv może nastąpić po: 1) uregulowaniu zaległości z tytułu opłat za wykonanie przez Operatora usługi wraz z ustawowymi odsetkami za zwłokę, 2) uregulowaniu opłaty przyłączeniowej w wysokości określonej w cenniku.” (wyrok SOKiK z dnia 22 czerwca 2005 r., sygnatura akt XVII Amc 52/04, numer postanowienia w rejestrze: 499), • „W przypadku nie uiszczenia opłaty w terminie sygnał zostanie odłączony od gniazda. W przypadku wyrażenia przez użytkownika chęci z dalszego korzystania z sygnału, wykonawca dokona przyłączenia po zapłaceniu zaległości i dokonaniu jednorazowej opłaty za ponowne przyłączenie.” (wyrok SOKiK z dnia 5 stycznia 2005 r., sygnatura akt XVII Amc122/03, numer postanowienia w rejestrze: 618), • „W przypadku odłączenia sygnału z lokalu z winy abonenta jego ponowne podłączenie nastąpi po uregulowaniu zaległości i wniesieniu opłaty za ponowną aktywację (ponowna aktywacja – wznowienie dostarczania sygnału telewizji kablowej w istniejącym przyłączu, podlegające opłacie zgodnie z cennikiem operatora).” (wyrok SOKiK z dnia 9 czerwca 2006 r., sygnatura akt XVII Amc90/05, numer postanowienia w rejestrze: 1084), • „Ponowne podłączenie Abonenta nastąpi wyłącznie po uregulowaniu zaległości wraz z dodatkową opłatą za ponowne włączenie określoną w cenniku.” (wyrok SOKiK z dnia 12 marca 2007 r., sygnatura akt XVII AmC 1/07, numer postanowienia w rejestrze: 1166). M AJĄC NA UWADZE ZEBRANY MATERIAŁ DOWODOWY , P REZES U RZĘDU ZWAŻYŁ , CO NASTĘPUJE . [9] Możliwość rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uzależniona jest od uprzedniego stwierdzenia, czy zagrożony został w niej interes publicznoprawny. Prezes Urzędu jest bowiem upoważniony do realizacji zasadniczego celu powołanej ustawy, którym, zgodnie z zapisem jej art. 1 ust. 1, jest określanie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej w interesie publicznoprawnym ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów. Jeśli natomiast przesłanka interesu publicznego nie występuje Prezes Urzędu nie jest upoważniony do podjęcia sprawy. Rozpatrywana sprawa ma, w ocenie Prezesa Urzędu, charakter publicznoprawny, albowiem dotyczy ochrony interesu szerszej grupy konsumentów, którzy są lub mogą być klientami Spółki. Tymczasem, zbiorowe interesy konsumentów podlegają ochronie przed działaniami przedsiębiorców, które są sprzeczne z prawem, zasadami współżycia społecznego i dobrymi obyczajami. [10] STREAM jest przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, odpowiednio do którego pod pojęciem tym rozumie się m.in. przedsiębiorcę w znaczeniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jednolity: Dz.U. z 2007 r. Nr 155, poz. 1095 ze zmianami), w której, stosownie do art. 4, przyjęto, iż: 6 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl 1) przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną – wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą, 2) za przedsiębiorców uznaje się także wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej. W postępowaniu, które kończy niniejsza decyzja, Spółce postawiono zarzuty naruszenia art. 24 ust. 1 i art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Odpowiednio do art. 24 ust. 1 zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, a odpowiednio do ust. 2 tego artykułu przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: 1) stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego […]. Aby działania przedsiębiorcy mogły zostać uznane za sprzeczne z powołanymi wyżej przepisami art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, niezbędne jest wykazanie, iż spełniają one łącznie następujące przesłanki: − ujawniają się w obrocie konsumenckim, a więc dotyczą relacji przedsiębiorca-konsument, − stanowią działanie bezprawne, − naruszają zbiorowe interesy konsumentów. [11] Zgodnie z art. 4 pkt 12 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i art. 22 1 Kodeksu cywilnego za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. W przedmiotowej sprawie fakt stosowania przez Spółkę w obrocie z konsumentami wzorców umowy: „Regulamin świadczenia usług telekomunikacyjnych przez Stream Communications Sp. z o.o.” , „Telewizja. Opłaty abonamentowe (miesięczne)”, „Internet. Opłaty abonamentowe (miesięczne)”, „Telewizja, Internet. Opłaty abonamentowe (miesięczne)”, „Telewizja, Internet, Telefon. Opłaty abonamentowe (miesięczne)” oraz „Telewizja, Internet, Telefon. Opłaty dodatkowe” nie budzi wątpliwości, co przesądza o tym, iż pierwszą z przesłanek należy uznać za spełnioną. [12] Za spełnioną należy uznać także drugą z przesłanek, tj. bezprawność działania przedsiębiorcy, w tym punkcie wywodzoną z tożsamości odpowiednich postanowień wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, i postanowienia będącego przedmiotem postępowania, które kończy niniejsza decyzja, stosowanego w obrocie z konsumentami przez STREAM a na rzecz takiego stanowiska Prezesa Urzędu przemawia to, iż zakaz stosowania tych pierwszych nie ogranicza się jedynie do przedsiębiorcy, przeciwko któremu zapadł wyrok w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone, lecz rozciąga się również na wszystkich innych przedsiębiorców posługujących się postanowieniami identycznymi, tożsamymi, bowiem art. 479 43 Kodeksu 7 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl postępowania cywilnego prawomocność przedmiotowego wyroku rozszerza – od chwili wpisania wzorca umowy do ww. rejestru – na osoby trzecie. Wpis określonego postanowienia do rejestru niedozwolonych postanowień umownych oznacza zatem, że od tego momentu stosowanie określonej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. Powyższe stanowisko Prezesa Urzędu zgodne jest z orzecznictwem Sądu Najwyższego, który w uchwale z dnia 13 lipca 2006r., sygnatura akt III SZP 3/06, stwierdził, iż „stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów […]”, a w jej uzasadnieniu wskazał m.in., iż „[…] praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów art. 23a u.o.k.ik. obejmuje również przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegających na przestawieniu wyrazów lub zastąpieniu jednych wyrazów innymi, jeżeli tylko wykładnia postanowienia pozwoli stwierdzić, że jego treść mieści się w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbliżonej treści do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecież tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru […]. Przyjęta powyżej rozszerzająca wykładnia art. 23a u.o.k.ik. znajduje również uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27 a także orzecznictwie ETS dotyczącym zasady efektywności […]”. Wobec tego, że z powołanego wywodu Sądu Najwyższego wynika wprost, iż nie jest konieczna dokładna, literalna identyczność klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z nią porównywanej, za niedozwolone mogą zostać uznane również postanowienia wzorców umów mieszczące się w hipotezie postanowienia wpisanego do rejestru, którego treść będzie ustalona w oparciu o dokonaną jego wykładnię, bowiem stosowanie do postanowienia o treści zbliżonej tak samo godzi w interesy konsumentów, jak stosowanie postanowienia identycznego z tym, które zostało wpisane do rejestru. I . Postanowienia wpisane do wzorca umowy pn. „Regulamin świadczenia usług telekomunikacyjnych przez Stream Communications Sp. z o.o.”, o treści: [1] „W przypadku opóźnienia w uiszczeniu Opłaty Abonamentowej Dostawca Usług może: a. Naliczyć odsetki ustawowe za okres opóźnienia. b. Obciążyć Abonenta kosztami upomnień.” (Rozdział III Opłaty, § 13), może zostać uznane za wywołujące identyczne skutki prawne jak postanowienia wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone np.: • • • • „W przypadku (...) zwłoki w uiszczeniu opłaty abonamentowej Usługodawca może: (...) obciążyć Abonenta kosztami upomnień.” (wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 12 marca 2007 r., sygnatura akt XVII AmC 1/07, numer postanowienia w rejestrze: 1167), 8 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl • • • • „Operator ma prawo naliczać opłaty związane z powiadamianiem Abonenta o istniejących zaległościach w opłatach, ustawowych odsetek karnych, oraz kosztów za ponowne przyłączenie.” (wyrok SOKiK z dnia 10 czerwca 2009 r., sygnatura akt XVII AmC 423/09, numer postanowienia w rejestrze: 1739), • • • • „Tele 2 uprawniona będzie do (…) obciążania Klienta kosztami wzywania go do zapłaty (w wysokości określonej w cenniku). Klient zobowiązany będzie do pokrycia kosztów takiej procedury (w wysokości określonej w cenniku). Wniesienie reklamacji nie wstrzymuje obowiązku zapłaty reklamowanej należności.” (wyrok SOKiK z dnia 16 września 2008 r., sygnatura akt XVII AmC 13/08, numer postanowienia w rejestrze: 1767), • • • • „Koszty wzywania do zapłaty w przypadku opóźnienia w zapłacie należności (par. 4 ust. 6 Regulaminu) wynoszą 10 zł (kwota nie podlega VAT). Koszty procedury windykacyjnej wynoszą 15% kwoty netto windykowanej należności (kwota nie podlega VAT).” (wyrok SOKiK z dnia 16 września 2008 r., sygnatura akt XVII AmC 13/08, numer postanowienia w rejestrze: 1768). Pomimo różnic w zakresie użytych wyrazów i sformułowań postanowienie kwestionowane może być uznane za tożsame nie tylko z postanowieniami wpisanymi do rejestru pod numerami 1767 i 1768, ale także z podobnymi postanowieniami wpisanymi m.in. pod numerami 1167 i 1739. Sąd Apelacyjny, podzielając w wyroku z dnia 4 czerwca 2009 r., sygnatura akt VI ACA 1665/08, stanowisko SOKiK co do faktycznej abuzywności klauzul o numerach 1767 i 1768, wyrażone w wyroku z dnia 16 września 2008 r., podniósł jednak, iż nie może się ostać przedłożone przez SOKiK uzasadnienie tego stanowiska, bowiem odwołuje się ono, błędnie, do ich niezgodności z przepisami art. 361, art. 471 i art. 481 § 3 Kodeksu cywilnego, podczas gdy, stosownie do treści art. 385 1 § 1 Kodeksu cywilnego, należało zbadać, czy przedmiotowe klauzule kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając w ten sposób jego interes. W kontekście powyższego Sąd Apelacyjny zważył m.in., co następuje. • „Oceniając […] postanowienia regulaminu i cennika podstawowego stosowanego przez spółkę Tele2 Polska dotyczące obciążenia konsumenta kosztami wezwania do zapłaty oraz kosztami procedury windykacyjnej świadczonej na rzecz pozwanej przez podmioty trzecie […], stwierdzić należy, że naruszają one dobre obyczaje poprzez naruszenie równorzędności stron umowy na skutek nałożenia na konsumenta obowiązków nie znajdujących odzwierciedlenia w obowiązkach przedsiębiorcy oraz poprzez obciążenie tymi kosztami konsumenta w każdym przypadku, niezależnie od zasadności wystosowanego do niego wezwania do zapłaty, jak i zasadności skierowania sprawy na drogę postępowania windykacyjnego.” • „[…] redakcja postanowień umownych zawartych w § 4 pkt 6 i 7 regulaminu […] stwarza niczym nie uzasadnione podstawy do obciążenia konsumenta kosztami wezwań do zapłaty, jak i kosztami czynności windykacyjnych w sytuacji, gdy kwestie związane z dochodzeniem roszczeń wobec konsumenta nie znajdują uzasadnienia faktycznego (np. w sytuacji uwzględnienia reklamacji) czy też prawnego (wobec np. przedawnienia roszczenia). Zakwestionowane postanowienia wzorca umowy nie mówią o zasadnym wezwaniu do zapłaty ani zasadnym rozpoczęciu procedury windykacyjnej, nie 9 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl mówią o zwłoce w zapłacie należności tylko o opóźnieniu, a tym samym, jak już zostało powiedziane, w każdym przypadku obciążają konsumenta wymienionymi w nich kosztami, niezależnie od tego, czy koszty te zostały w istocie wywołane nienależytym wykonaniem umowy przez konsumenta, czy też nie”. • Aczkolwiek „rację przyznać należy pozwanej, że koszty wezwań konsumenta do spełnienia świadczenia, jak i koszty pozostałych działań zmierzających do wyegzekwowania długu stanowią dodatkową szkodę po jej stronie”, to przecież „nie w każdym przypadku spowodowaną niezgodnym z umową zachowaniem się konsumenta”, a „sama pozwana nie może przy tym decydować, kiedy taki przypadek zachodzi, a kiedy nie, innymi słowy nie może w oparciu o zakwestionowane postanowienia regulaminu domagać się naprawienia szkody, nie wykazując konsumentowi jej zasadności ani wysokości, nie dając mu w ogóle możliwości do jej zakwestionowania i obciążając go w każdym przypadku obowiązkiem pokrycia tych kosztów.” • „To samo dotyczy postanowień Cennika Podstawowego […] ustanawiających wysokość opłaty za wezwanie do zapłaty na poziomie 10 zł i wysokość kosztów procedury windykacyjnej 15% windykowanej należności, a więc w całkowitym oderwaniu od rzeczywistej wysokości szkody, której poziom powinny określać okoliczności każdego przypadku.” Wobec tego, iż argumentacja Sądu Apelacyjnego odnosząca się do przesłanek uzasadniających wpisanie do rejestru klauzul o numerach 1767 i 1768 mogłaby mieć zastosowanie, per analogiam , również do postanowienia kwestionowanego, można uznać za dowiedzioną jego tożsamość – tak że ze względu na cel, jak i skutek – z ww. klauzulami uznanymi za niedozwolone. W świetle powyżej poczynionych rozważań należy wskazać, że Prezes Urzędu wszczynając postępowanie i stawiając przedsiębiorcy zarzut stosowania niedozwolonego postanowienia o treści: „W przypadku opóźnienia w uiszczeniu Opłaty Abonamentowej Dostawca Usług może: a. Naliczyć odsetki ustawowe za okres opóźnienia. b. Obciążyć Abonenta kosztami upomnień.” nie zakwestionował prawa STREAM do naliczania odsetek w wysokości ustawowej, w przypadku gdy abonent pozostawał w zwłoce w regulowaniu zobowiązań terminowych. O abuzywności przedmiotowej klauzuli stanowi bowiem arbitralnie przyznane sobie przez przedsiębiorcę prawo do obciążania abonenta kosztami upomnień, w każdym przypadku, niezależnie od zasadności wystosowanego do niego wezwania do zapłaty. Również, zdaniem Prezesa Urzędu, postanowienie, stosowane przez STREAM, o treści: „Dostawca Usług nie ponosi odpowiedzialności za jakiekolwiek zakłócenia działania sieci telekomunikacyjnej, w tym zakłócenia bądź brak emisji programów wynikające ze skutków zdarzeń Siły Wyższej.” (Rozdział IV Obowiązki Dostawcy Usług, III Przepisy wspólne, § 24, punkt 4), można uznać za tożsame za następującymi postanowieniami wpisanymi do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone: 10 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl • „PTK nie ponosi odpowiedzialności za zakłócenia w odbiorze programów telewizyjnych i radiowych rozprowadzanych w sieci telewizji kablowej wynikające z przyczyn niezależnych od PTK, w szczególności występujących poza siecią.” (wyrok SOKiK z dnia 23 lutego 2005 r., sygnatura akt XVII Amc 3/04, numer postanowienia w rejestrze: 680), • „Usługodawca nie ponosi odpowiedzialności za jakiekolwiek zakłócenia działalności sieci, wynikające z działania siły wyższej, lub pracy nadajników w pobliżu sieci Usługodawcy oraz awarie łącz Innych Operatorów.” (wyrok SOKiK z dnia 12 marca 2007 r., sygnatura akt XVII AmC 1/07, numer postanowienia w rejestrze: 1163), • „Operator nie ponosi odpowiedzialności za szkody i awarie powstałe w wyniku zdarzeń losowych (...) pozostających poza wpływem i kontrolą Operatora (np. wyładowania atmosferyczne, awarie urządzeń nadawczych nadawców itp.).” (wyrok SOKiK z dnia 24 listopada 2006 r., sygnatura akt XVII AmC 163/05, numer postanowienia w rejestrze: 1337), • „TuxNet nie ponosi odpowiedzialności za przerwy w świadczeniu usług wynikające z awarii lub przypadków wadliwego funkcjonowania systemów teleinformatycznych będących poza wpływem firmy TuxNet.” (wyrok SOKiK z dnia 30 września 2010 r., sygnatura akt XVII AmC 2329/10, numer postanowienia w rejestrze: 2200). Postanowienia zestawione wyżej mogą być uznane za tożsame, bowiem analiza treści i skutków postanowienia kwestionowanego oraz postanowień przywołanych, wpisanych do rejestru, prowadzi do stwierdzenia, iż wszystkie one są/były niezgodne zarówno z art. 385 1 § 1 Kodeksu cywilnego, stosownie do którego postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne), jak i z art. 385 3 pkt 2 Kodeksu cywilnego, odpowiednio do którego za niedozwolone uznaje się postanowienia wyłączające lub istotnie ograniczające odpowiedzialność względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania. W wyroku z dnia z dnia 24 listopada 2006r., sygnatura akt XVII AmC 163/05 dot. ww. klauzuli nr 1337 Sąd uznał, że …pozwany zbyt szeroko i nieprecyzyjnie określił zakres przesłanek, których wystąpienie całkowicie wyłącza jego odpowiedzialność względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie świadczenia….Zdaniem Sądu nie wszystkie wskazane w zakwestionowanym zapisie przesłanki uzasadniają wyłączenie odpowiedzialności pozwanego. W szczególności odnosi się to do okoliczności wystąpienia awarii urządzeń nadawców. Operator świadcząc określone usługi musi ponosić odpowiedzialność za działania przedsiębiorców, przy pomocy których je świadczy. Poza tym stosując wskazane postanowienie pozwany przerzuca na konsumentów ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej. W ocenie Sądu zakwestionowany zapis wypełnia dyspozycję niedozwolonej klauzuli umownej wskazanej w art. 385 3 pkt 2 i 22 kc. – stanowi więc klauzulę abuzywną w rozumieniu art. 385 1 § 1 kc. Spółka w zakwestionowanym postanowieniu również przyznaje sobie prawo do ograniczenia własnej odpowiedzialności względem abonentów/konsumentów w 11 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl przypadku wystąpienia zakłóceń lub braku emisji programów, co w świetle zacytowanego wyżej stanowiska Sądu przesądza o możliwości uznania tego postanowienia za wywołujące identyczne skutki prawne, jak wskazane klauzule niedozwolone. Postanowienie, zawarte we wzorcu „Regulamin świadczenia usług telekomunikacyjnych przez Stream Communications Sp. z o.o.”, o treści: „Za skutecznie doręczone uznaje się wszelkie pisma doręczone pod ostatnio wskazany przez Abonenta adres.” (Rozdział V Obowiązki Abonenta, § 29, punkt 2) w związku z postanowieniem o treści: „Abonent zobowiązany jest niezwłocznie poinformować Dostawcę Usług listem poleconym skierowanym do Biura Obsługi Klientów o wszelkich zmianach danych identyfikacyjnych dotyczących Abonenta, zawartych w Umowie, w szczególności adresu zamieszkania lub siedziby.” (Rozdział V Obowiązki Abonenta, § 29, punkt 1), można uznać, za tożsame z klauzulą abuzywną, o treści: • „[…] Fronton pozostawia w aktach umowy pismo ze skutkiem doręczenia, jeśli nabywca nie zawiadomi Frontonu o zmianie adresu i nazwiska, a wysłane zawiadomienie wróci z adnotacją +adresat nieznany+ lub temu podobną […].” (wyrok SOKiK z dnia 17 sierpnia 2006 r., sygnatura akt XVII AmC 100/05, numer postanowienia w rejestrze: 918). Uzasadniając wyrok z dnia 17 sierpnia 2006 r. SOKiK stwierdził m.in., iż uznany za niedozwolony zapis umowny „kształtuje sytuację konsumenta niekorzystnie w porównaniu z sytuacją pozwanego, nakładając na konsumenta bardzo rygorystyczne skutki w zakresie odbierania korespondencji pozwanego analogicznie jak przepisy kpc w odniesieniu do korespondencji sądowej. Instytucja doręczenia zastępczego należy do prawa procesowego i negatywnie należy ocenić próbę jej adaptowania do obrotu gospodarczego, zwłaszcza, gdy jedną ze stron umowy jest konsument oraz mając na uwadze art. 61 kc, zgodnie z którym oświadczenie woli, które ma być złożone innej osobie, jest złożone z chwilą, gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią. Podkreślić należy, iż instytucja doręczenia zastępczego nie jest gwarantem dojścia do konsumenta oświadczenia woli pozwanego w w/w sposób. […] Postanowienie [to] […] może prowadzić do sytuacji, gdy konsument pozbawiony możliwości rzeczywistego zapoznania się z oświadczeniem woli pozwanego narażony będzie na jego skutki prawne. Takie ukształtowanie obowiązków konsumenta rażąco narusza jego interesy i jest sprzeczne z dobrymi obyczajami.” Analiza treści kwestionowanego przez Prezesa Urzędu postanowienia, przeprowadzona w kontekście postanowienia wpisanego do rejestru, pozwala na stwierdzenie, iż nie tylko nakłada ono na „Abonenta”, jednostronnie, zobowiązanie do „niezwłocznego poinformowania Dostawcy Usług listem poleconym skierowanym do Biura Obsługi Klientów o wszelkich zmianach danych identyfikacyjnych dotyczących Abonenta, zawartych w Umowie, w szczególności adresu zamieszkania lub siedziby”, ale i uwzględnia ono identyczną do określonej w klauzuli powołanej instytucję domniemania złożenia (tu: przez Stream Communications Spółkę z o.o.) skutecznego oświadczenia woli uzależnionego jedynie od faktu wysłania tego oświadczenia pod adres 12 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl ostatnio wskazany przez „Abonenta”, a to pozwala na przyjęcie tezy – pomimo odmienności wiążącej się z użytymi wyrazami, sformułowaniami i szykiem zdań, a także odmienności branż, w których działają ww. podmioty – o tożsamości skutków wywoływanych przez porównywane postanowienia. II . Postanowienie wpisane do wzorców umowy pn. „Telewizja. Opłaty abonamentowe (miesięczne)”, „Internet. Opłaty abonamentowe (miesięczne)”, „Telewizja, Internet. Opłaty abonamentowe (miesięczne)”, „Telewizja, Internet, Telefon. Opłaty abonamentowe (miesięczne)” oraz „Telewizja, Internet, Telefon. Opłaty dodatkowe” „Ponowne podłączenie po odłączeniu karnym (+ spłata długu) – cena netto 24,59zł, cena brutto 30,25zł”,wywołuje identyczne konsekwencje prawne dla konsumentów, jak niżej zacytowane klauzule: • „Ponowne świadczenie przez Operatora usługi konserwacji i rtv może nastąpić po: 1) uregulowaniu zaległości z tytułu opłat za wykonanie przez Operatora usługi wraz z ustawowymi odsetkami za zwłokę, 2) uregulowaniu opłaty przyłączeniowej w wysokości określonej w cenniku.” (wyrok SOKiK z dnia 22 czerwca 2005 r., sygnatura akt XVII Amc 52/04, numer postanowienia w rejestrze: 499), • „W przypadku nie uiszczenia opłaty w terminie sygnał zostanie odłączony od gniazda. W przypadku wyrażenia przez użytkownika chęci z dalszego korzystania z sygnału, wykonawca dokona przyłączenia po zapłaceniu zaległości i dokonaniu jednorazowej opłaty za ponowne przyłączenie.” (wyrok SOKiK z dnia 5 stycznia 2005 r., sygnatura akt XVII Amc122/03, w związku z wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Warszawie VI Wydział Cywilny z dnia 24 listopada 2005 r., sygn. akt VI ACa 599/05, numer postanowienia w rejestrze: 618), • „W przypadku odłączenia sygnału z lokalu z winy abonenta jego ponowne podłączenie nastąpi po uregulowaniu zaległości i wniesieniu opłaty za ponowną aktywację (ponowna aktywacja – wznowienie dostarczania sygnału telewizji kablowej w istniejącym przyłączu, podlegające opłacie zgodnie z cennikiem operatora).” (wyrok SOKiK z dnia 9 czerwca 2006 r., sygnatura akt XVII Amc90/05, numer postanowienia w rejestrze: 1084), • „Ponowne podłączenie Abonenta nastąpi wyłącznie po uregulowaniu zaległości wraz z dodatkową opłatą za ponowne włączenie określoną w cenniku.” (wyrok SOKiK z dnia 12 marca 2007 r., sygnatura akt XVII AmC 1/07, numer postanowienia w rejestrze: 1166). Jak wskazuje na to analiza treści zapisu kwestionowanego we wzorcach umowy pn. „Telewizja. Opłaty abonamentowe (miesięczne)”, „Internet. Opłaty abonamentowe (miesięczne)”, „Telewizja, Internet. Opłaty abonamentowe (miesięczne)”, „Telewizja, Internet, Telefon. Opłaty abonamentowe (miesięczne)” oraz „Telewizja, Internet, Telefon. Opłaty dodatkowe” oraz posta- nowień przywołanych, wpisanych do rejestru, odnoszą się one do sytuacji, które charakteryzują: zwłoka abonenta w zapłacie za świadczone przez operatora usługi oraz skutek tej zwłoki, ujawniający się w postaci zawieszenia bądź nawet zaprzestania świadczenia usługi; równocześnie, w wypadku gdy abonent jest zainteresowany wznowieniem świadczenia usługi, przedmiotowe postanowienia 13 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl uprawniają operatora nie tylko do żądania uregulowania przez abonenta zaleg- łych należności (wraz z odsetkami, które, po myśli art. 481 § 1 Kodeksu cywilnego, są typową sankcją kontraktową z tytułu opóźnienia w spełnieniu świadczenia pieniężnego), ale i – dodatkowo – również „opłaty aktywacyjnej/przyłączeniowej” (mającej charakter kary umownej, zastrzeżonej z mocy art. 483 § 1 Kodeksu cywilnego, do przypadków niewykonania lub wykonania nienależytego zobowiązań niepieniężnych). Sąd Apelacyjny, w ww. wyroku z dnia 24 listopada 2005 r., sygn. akt VI A Ca 599/05 (klauzula nr 618), uznał, iż Przyznanie sobie w umowie przez pozwanego prawa do odłączenia konsumentowi sygnału w przypadku zwłoki w płatności opłaty abonamentowej, a następnie uzależnienie podłączenia sygnału od opłacenia jednorazowej opłaty za ponowne przyłączenie w sposób określony w paragrafie 6 zd. 1 i 2 umowy w ocenie Sądu Apelacyjnego jest sprzeczne z dobrymi obyczajami, narusza zasadę równości stron stosunku prawnego, rzetelnego taktowania kontrahenta umowy i ekwiwalentności świadczeń. Wobec tego, iż tak w postanowieniu znajdującym się w ww. wzorcach stosowanych przez Stream Communications Spółkę z o.o., jak i postanowieniach wpisanych do rejestru, swoistą sankcję za niewykonanie w terminie zobowiązań pieniężnych stanowi konieczność uiszczenia przez abonenta, w celu wznowienia przez operatora świadczenia usług, „opłaty za ponowne podłączenie po odłączeniu karnym”, wobec tego, że pobieranie tej opłaty jest niedopuszczalne (okoliczność ta stanowiła bowiem podstawę umieszczenia klauzul o numerach 499, 618, 1084 i 1166 w rejestrze postanowień niedozwolonych), przyjąć należy, iż mogą one zostać uznane za tożsame. Mając na względzie powyższe Prezes Urzędu uznał, iż wymienione wyżej postanowienia STERAM, stosowane we wskazanych wzorcach umownych, mieszczą się w hipotezie postanowień wpisanych do rejestru postanowień umo- wy uznanych za niedozwolone. [13] Zdaniem Prezesa Urzędu, za spełnioną należy uznać także i trzecią przesłankę, bowiem naruszenie zbiorowych interesów konsumentów ma miejsce wtedy, gdy działanie przedsiębiorcy godzi w interesy konsumentów jako zbiorowości, to jest w sytuacji, gdy skierowane jest nie tylko do indywidualnych konsumentów, lecz szerszego, nieograniczonego liczbowo kręgu osób, do których dotarła i dotrzeć może oferta przedsiębiorcy, a w rozpatrywanej sprawie wymieniony warunek jest spełniony, bowiem oferta usług telekomunikacyjnych przedstawiona przez STREAM zawierająca postanowienia niedozwolone, adresowana była/jest nie do ściśle określonego, konkretnego konsumenta, lecz do z góry nieokreślonej, niemożliwej do zidentyfikowania liczby konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna. [14] W tym stanie rzeczy stwierdza się, iż wszystkie wskazane wcześniej przesłanki wynikające z art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zostały spełnione. [15] Stosownie do art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającej zbiorowe interesy konsumentów i nakazuje jej zaniechania, jeżeli stwierdzi naruszenie zakazu określonego w art. 24. Jednak, zgodnie z art. 27 ww. ustawy Prezes Urzędu nie wydaje decyzji, o której mowa w ww. art. 26, jeżeli przedsiębiorca 14 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl zaprzestał stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. W takim przypadku Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdza zaniechanie jej stosowania, przy czym ciężar udowodnienie okoliczności wskazujących na zaniechanie stosowania praktyki spoczywa na przedsiębiorcy. Pismem z dnia 27 marca 2012 r. STREAM poinformował, że w dniu 6 lutego 2012 r. przekazał swoim abonentom/konsumentom pismo informujące o wejściu w życie z dniem 1 kwietnia 2012 r. nowego Regulaminu Świadczenia Usług Telekomunikacyjnych, na co przedstawił stosowane dowody. Zgodnie z treścią nowego regulaminu: 1. Postanowienie wskazane w pkt I [1] sentencji decyzji przewiduje, że W przypadku opóźnienia w uiszczeniu Opłaty Abonamentowej Dostawca usług może naliczyć odsetki ustawowe za okres opóźnienia. 2. Postanowienie z pkt I [2] sentencji decyzji otrzymało brzmienie: Dostawca Usług nie ponosi odpowiedzialności za jakiekolwiek zakłócenia działania sieci telekomunikacyjnej wynikające z działania Siły Wyższej. 3. Postanowienie wymienione w pkt I [3] sentencji decyzji nakłada na Abonenta wyłącznie obowiązek niezwłocznego poinformowania Dostawcy Usług, na piśmie, o wszelkich zmianach danych identyfikacyjnych Abonenta, zawartych w Umowie, w szczególności adresu zameldowania lub siedziby. Mając na uwadze powyższe orzeka się, jak w PUNKCIE I sentencji decyzji. [16] Równocześnie, Spółka opracowała nowy wzorzec „Cennik Usług Telekomunikacyjnych”, obowiązujący od dnia 6 lutego 2012 r. We wzorcu tym nie ujawniono postanowienia, zgodnie z którym ponowne podłączenie, po dołączeniu karnym, będzie wiązało się z koniecznością poniesienia opłaty w wysokości 30,25 zł (brutto). Wprawdzie w Cenniku znajduje się pozycja Ponowna aktywacja 4,10 zł (netto) i 5,04 (brutto), jednak nie zostało określone, że opłata ta będzie pobierana w przypadku aktywowania usługi po odłączeniu karnym, stąd orzeczono, jak w PUNKCIE II sentencji decyzji. [17] Spółka, w piśmie z dnia 27 marca 2012 r. wskazywała, że już w grudniu 2011 r., informowała Prezesa Urzędu, iż w związku z wszczętym postępowaniem planuje podjąć działania zmierzające do zaniechania stosowania zarzucanej praktyki. Jednak na wezwanie Prezesa Urzędu o sprecyzowanie tego zobowiązania przedsiębiorca udzielił odpowiedzi dopiero w marcu 2012 r., czyli już po wykonaniu określonych działań. Z tych też powodów Prezesa Urzędu uznał, iż okoliczności faktyczne sprawy nie dają mu podstaw do wydania orzeczenia, w trybie art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Nie jest bowiem możliwym, aby Prezes Urzędu przyjął zobowiązanie i nałożył na Spółkę obowiązek jego wykonania, jeżeli przedsiębiorca podjął i wykonał już określone działania związane z zaniechaniem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. [18] Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji Prezes Urzędu może nałożyć na przedsiębiorcę stosującego praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10% przychodu, osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia 15 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl kary. Kara taka może być nałożona bez względu na to, czy przedsiębiorca dopuścił się naruszenia celowo, czy też nieumyślnie. Stosownie do art. 111 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przy ustalaniu wysokości kar pieniężnych, w tym kar określonych w art. 106 tej ustawy, „należy uwzględnić w szczególności okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a także uprzednie naruszenie przepisów ustawy” Przychód osiągnięty przez przedsiębiorcę w 2011 r., wyniósł ….. zł, w związku z czym maksymalna kara, jaka mogłaby w niniejszym przypadku zostać wymierzona, to …. zł. W punkcie I i II niniejszej decyzji stwierdzono stosowanie przez przedsiębiorcę praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, które polegają na posługiwaniu się w obrocie konsumenckim klauzulami wpisanymi do rejestru niedozwolonych postanowień umownych. Ustalając wymiar kary pieniężnej Prezes Urzędu dokonał w pierwszej kolejności oceny wagi stwierdzonego w niniejszej decyzji naruszenia, która określa wysokość kwoty bazowej kary, będącej odsetkiem uzyskanego przez ww. przedsiębiorców w 2011 roku przychodu. Oceniając wagę praktyki stosowanej przez STREAM Prezes UOKiK wziął pod uwagę okoliczność, że opisana praktyka związana jest ze stosowaniem przez przedsiębiorcę wzorców umownych zawierających regulacje proponowane konsumentom, co wskazuje na powtarzalność zachowania przedsiębiorcy . Prezes Urzędu wziął pod uwagę również okoliczność, iż stosowane przez przedsiębiorcę wzorce umowne, zawierające zakwestionowane postanowienia, były wykorzystywane w obrocie w dłuższym okresie. Jak na to wskazują ustalenia stanu faktycznego „Regulamin świadczenia usług telekomunikacyjnych przez Stream Communications Sp. z o.o.” obowiązywał od 12 czerwca 2007r. Natomiast wzorce pn. „Telewizja. Opłaty abonamentowe (miesięczne)”, „Internet. Opłaty abonamentowe (miesięczne)”, „Telewizja, Internet. Opłaty abonamentowe (miesięczne)”, „Telewizja, Internet, Telefon. Opłaty abonamentowe (miesięczne)” oraz „Telewizja, Internet, Telefon. Opłaty dodatkowe” obowiązywały od 1 stycznia 2011 r. Przy ustalaniu wysokości kary Prezes Urzędu wziął również pod uwagę okoliczność, że przedsiębiorca, w zakresie przedmiotu niniejszej decyzji, dopuścił się naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów po raz pierwszy. Ponadto, jak wskazano wcześniej, sankcja w postaci nałożenia kary może być na przedsiębiorcę nałożona niezależnie od tego, czy dopuścił się on naruszenia celowo, czy też nieumyślnie. W zgromadzonym materiale dowodowym nie ma jednak jednoznacznych dowodów wyraźnej intencji naruszenia interesów konsumentów, stąd uznać należy, że działania Spółki miały charakter nieumyślny. Biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności Prezes Urzędu ustalił kwotę bazową na poziomie …..% przychodów przedsiębiorcy. 16 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl W przedmiotowej sprawie Prezes Urzędu nie stwierdził istnienia okoliczności obciążających pozwalających na podwyższenie wyjściowego poziomu kwoty bazowej. Natomiast z uwagi na zaniechania stosowania przez przedsiębiorcę praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, związanej ze stosowaniem we wzorcach niedozwolonych postanowień umownych, Prezes Urzędu postanowił o obniżeniu kwoty kary o ….%. Stąd ostatecznie wysokość kary ustalono w kwocie 33.392 zł (słownie: trzydzieści trzy tysiące trzysta dziewięćdziesiąt dwa złote), co stanowi ok. ….% maksymalnego wymiaru kary. Zdaniem Prezesa Urzędu kara nakładana na przedsiębiorcę, który dopuścił się stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów winna służyć podkreśleniu naganności ocenianego zachowania. Przedsiębiorca, jako profesjonalista, powinien wiedzieć, że określając warunki umowne nie może stosować praktyk godzących w interesy słabszych uczestników rynku, jakimi są konsumenci. Podejmując decyzję o nałożeniu kary na STREAM i określając jej wysokość Prezes Urzędu wziął pod uwagę wszystkie ww. okoliczności, jak i możliwości finansowe przedsiębiorcy. Uznał również, że orzeczona kara powinny stanowić dolegliwość dla przedsiębiorcy, tak aby jej nałożenie skutkowało w przyszłości zapobieżeniem zaistnienia podobnych sytuacji. W ocenie Prezesa Urzędu kara wymierzona w tej wysokości jest adekwatna do stopnia naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Prezes Urzędu, kierując się potrzebą zdecydowanego przeciwdziałania stosowaniu praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów uznał, że orzeczona kara powinna stanowić dolegliwość dla uczestnika niniejszego postępowania. Uznał również, że w tym przypadku kara powinna spełnić przede wszystkim funkcję prewencyjną i wychowawczą, tak aby zapobiec w przyszłości naruszeniom przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Wobec powyższego orzeczono jak w punkcie III sentencji. [19] Zgodnie z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu rozstrzyga o kosztach w drodze postanowienia, które może być zamieszczone w decyzji kończącej postępowanie. W myśl art. 77 ust. 1 tej ustawy, jeżeli w wyniku postępowania Prezes Urzędu stwierdził naruszenie przepisów ustawy, przedsiębiorca, który dopuścił się tego naruszenia, jest obowiązany ponieść koszty postępowania. Niniejsze postępowanie w sprawie stosowania przez przedsiębiorcę praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostało wszczęte z urzędu, a w jego wyniku Prezes Urzędu orzekł jak w punkcie I i II sentencji decyzji. Prezes Urzędu uznał, że przedsiębiorca dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. Kosztami niniejszego postępowania są wydatki związane z korespondencją prowadzoną przez Prezesa Urzędu ze stroną. W związku z powyższym postanowiono przedsiębiorcę obciążyć kosztami postępowania w wysokości 26.25 zł (słownie: dwadzieścia sześć złotych 25/100). Mając na uwadze powyższe, orzeka się jak w punkcie IV sentencji niniejszej decyzji. 17 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów karę pieniężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie: NBP O/O W ARSZAWA 51101010100078782231000000 . Na podstawie art. 264 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w zw. z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów wyznaczył stronie termin 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na uiszczenie kosztów niniejszego postępowania w wysokości 26,25 zł. Powyższą kwotę należy wpłacić na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie: NBP O/O W ARSZAWA 511010101000787822 31000000. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego od niniejszej decyzji przysługuje stronie odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Gdańsku. W przypadku jednak kwestionowania wyłącznie postanowienia o kosztach zawartego w punkcie IV niniejszej decyzji, stosownie do art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z 479 32 § 1 i § 2 Kodeksu postępowania cywilnego, należy wnieść zażalenie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Gdańsku w terminie tygodnia od dnia doręczenia niniejszej decyzji. Z upoważnienia Prezesa Urzędu Roman Jarząbek Dyrektor Delegatury UOKiK W Gdańsku