RGD-2/2011

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW D ELEGATURA UOK I K W G DAŃSKU 80-824 G DAŃSK , UL . P ODWALE P RZEDMIEJSKIE 30 T EL /F AX (058) 346-29-33, 346-29-32, 301-51-75 E- MAIL : GDANSK @ UOKIK . GOV . PL RGD. 61-21/10/11/IW Gdańsk, 07 czerwca 2011 r. DECYZJA N R RGD. 2/2011 Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i kon- sumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.) oraz § 2 pkt 4 i § 5 pkt 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczo- wej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887), – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: po przeprowadzeniu z urzędu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów przeciwko przedsiębiorcy: „Wodociągi Zachodniopomorskie” Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Goleniowie: I. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje się za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów praktykę stosowaną przez „Wodociągi Zachodniopomorskie” Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Goleniowie, polegającą na stosowaniu we wzorcach umów zatytułowanych: 1. Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków i Umowa o zaopatrze- nie w wodę, postanowień o treści: Reklamacje dotyczące zdarzeń, o których mowa w ust. 1 oraz inne dotyczące niewykonania lub nienależytego wykonania umowy Odbiorca może zgłaszać w terminie 14 dni od dnia, w którym zakończy- ła się przerwa w świadczeniu usługi, albo od dnia, w którym usługa została wy- konana, lub miała być wykonana , 2. Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków numer …/KWS/..., po- stanowienia o treści: Reklamacje dotyczące zdarzeń, o których mowa w ust. 6 oraz inne dotyczące niewykonania lub nienależytego wykonania umowy Korzy- stający z lokalu może zgłaszać w terminie 14 dni od dnia, w którym zakończyła się przerwa w świadczeniu usługi, albo od dnia, w którym usługa została wyko- nana, lub miała być wykonana, 3. Umowa o odprowadzanie ścieków, postanowienia o treści: Reklamacje dotyczą- ce niewykonania lub nienależytego wykonania umowy Odbiorca usług może zgłaszać w terminie 14 dni od dnia, w którym zakończyła się przerwa w świad- czeniu usługi, albo od dnia, w którym usługa została wykonana, lub miała być wykonana. uznanych za postanowienia niedozwolone i wpisane do rejestru postanowień wzorców uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kpc, co stanowi naruszenie 2 art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ww. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i stwierdza się zaniechanie jej stosowania z dniem 29 listopada 2010 r. II. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje się za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów praktykę stosowaną przez „Wodo- ciągi Zachodniopomorskie” Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Go- leniowie polegającą na stosowaniu we wzorcach umów zatytułowanych: 1. Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków, postanowienia o tre- ści: Przedsiębiorstwo ma prawo do odcięcia dostawy wody i zamknięcia przyłą- cza kanalizacyjnego jeżeli: (…) Odbiorca nie uiścił opłat za dwa okresy obra- chunkowe(…), 2. Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków numer …/KWS/..., po- stanowień o treści: a) Przedsiębiorstwo ma prawo do odcięcia dostawy wody i zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego jeżeli: (…) Odbiorca nie uiścił należności za pełne opłaty dwa okresy obrachunkowe(…) , b) Przedsiębiorstwo może odciąć dostawę wody do lokalu, jeżeli: (…) Korzysta- jący z lokalu nie uiścił należności za pełne dwa okresy obrachunkowe(…), 3. Umowa o zaopatrzenie w wodę, postanowienia o treści: „Przedsiębiorstwo ma prawo do odcięcia dostawy wody jeżeli: (…) Odbiorca nie uiścił opłat za dwa okresy obrachunkowe(…)”, 4. Umowa o odprowadzanie ścieków, postanowienia o treści: Przedsiębiorstwo ma prawo do zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego jeżeli: (…) Odbiorca nie uiścił opłaty za dwa okresy obrachunkowe. których treść jest niezgodna z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbio- rowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (t.j. Dz. U. z 2006 r., Nr 123, poz. 858 ze zm.), a przez to stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i stwierdza się zaniechanie jej stosowa- nia z dniem 29 listopada 2010 r. III. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje się za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów praktykę stosowaną przez „Wodo- ciągi Zachodniopomorskie” Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Go- leniowie polegającą na stosowaniu we wzorcach umów zatytułowanych: Umowa o za- opatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków , Umowa o zaopatrzenie w wodę, Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków numer …/KWS/..., Umowa o odprowadzanie ścieków ,postanowienia o treści: Umowa może być rozwiązana: (…) przez pisemne świadczenie jednej ze stron z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia licząc od pierwszego dnia następnego miesiąca po dacie wypowiedze- nia, (…), którego treść jest niezgodna z art. 8 ust. 1 z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbio- rowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (t.j. Dz. U. z 2006 r., Nr 123, poz. 858 ze zm.), a przez to stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i stwierdza się zaniechanie jej stosowa- 3 nia z dniem 29 listopada 2010 r. IV. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje się za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów praktykę stosowaną przez „Wodo- ciągi Zachodniopomorskie” Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Go- leniowie polegającą na stosowaniu we wzorcu umowy zatytułowanej: Umowa Nr …../…. , określającej zasady przejmowania odcinków sieci wodociągowej budowanych ze środków własnych inwestorów zewnętrznych, postanowienia o treści: W przypadku braku możliwości porozumienia organem właściwym do ich rozstrzygania będzie wła- ściwy rzeczowo Sąd Powszechny właściwy miejscowo Przedsiębiorstwu, uznanego za postanowienie niedozwolone i wpisanego do rejestru postanowień wzorców uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kpc, co stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ww. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i stwierdza się zaniechanie jej stosowania z dniem 31 stycznia 2011 r. V. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje się za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów praktykę stosowaną przez „Wodociągi Zachodniopomorskie” Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Golenio- wie polegającą na stosowaniu we wzorcu umowy zatytułowanej: Umowa Nr …../…., określającej zasady przejmowania odcinków sieci wodociągowej budowanych ze środ- ków własnych inwestorów zewnętrznych, postanowienia o treści: (…) wysyłanie pisma poleconego ma pomiędzy stronami skutek doręczenia. (…) uznanego za postanowienie niedozwolone i wpisanego do rejestru postanowień wzorców uznanych za niedozwolo- ne, o którym mowa w art. 479 45 Kpc, co stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ww. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i stwierdza się zaniechanie jej stosowania z dniem 31 stycznia 2011 r. VI. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów na- kłada się na „Wodociągi Zachodniopomorskie” Spółka z ograniczoną odpowiedzialno- ścią z siedzibą w Goleniowie kary pieniężne w wysokości: 1. 9.174 zł (słownie: dziewięć tysięcy sto siedemdziesiąt cztery złote), płatną do budżetu państwa, z tytułu naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie I sentencji niniejszej decyzji, 2. 19.658 zł (słownie: dziewiętnaście tysięcy sześćset pięćdziesiąt osiem złotych), płatną do budżetu państwa, z tytułu naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punktach II-III sentencji niniejszej decyzji, 3. 5.242 zł (słownie: pięć tysięcy dwieście czterdzieści dwa złote), płatną do bu- dżetu państwa, z tytułu naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punk- tach IV- V sentencji niniejszej decyzji. UZASADNIENIE Na przełomie 2009/2010 w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsu- mentów, zwanego dalej: Prezesem Urzędu lub Prezesem UOKiK , przeprowadzono postę- 4 powanie wyjaśniające (sygn. sprawy: RGD. 400/28/09/10/CF/IW), mające na celu wstęp- ne ustalenie, czy działania Gminy Maszewo nie stanowią naruszenia przepisów ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.), zwanej dalej: ustawą o ochronie konkurencji i konsumentów lub ustawą, uzasadnia- jącego wszczęcie postępowania antymonopolowego, w tym czy sprawa na charakter an- tymonopolowy. Informacje i dokumenty zebrane w toku postępowania wyjaśniającego dotyczyły również działalności prowadzonej na rynku zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków przez Wodociągi Zachodniopomorskie Spółkę z ograniczoną od- powiedzialnością w Goleniowie, zwaną dalej: WZ lub Spółką . Analiza treści stosowanych przez WZ wzorców umów zawieranych z konsumentami zatytułowanych: Umowa o zaopa- trzenie w wodę i odprowadzanie ścieków , Umowa o zaopatrzenie w wodę, Umowa o za- opatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków numer …/KWS/..., Umowa o odprowadzanie ścieków oraz Umowa Nr …../…., określającej zasady przejmowania odcinków sieci wodo- ciągowej budowanych ze środków własnych inwestorów zewnętrznych, dała podstawę do podejrzenia, iż w zakresie opisanym w punktach I-V sentencji niniejszej decyzji mogło dojść do naruszenia przez Spółkę przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumen- tów. Mając to na uwadze w dniu 9 listopada 2010 r. wszczęto z urzędu postępowanie w sprawie stosowania przez WZ praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów (k. 1- 4) i postawiono Spółce zarzut stosowania we wzorcach umów zatytułowanych: 1. Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków i Umowa o zaopatrze- nie w wodę, postanowienia o treści: Reklamacje dotyczące zdarzeń, o których mowa w ust. 1 oraz inne dotyczące niewykonania lub nienależytego wykonania umowy Odbiorca może zgłaszać w terminie 14 dni od dnia, w którym zakończyła się przerwa w świadczeniu usługi, albo od dnia, w którym usługa została wyko- nana, lub miała być wykonana, 2. Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków numer …/KWS/..., po- stanowienia o treści: Reklamacje dotyczące zdarzeń, o których mowa w ust. 6 oraz inne dotyczące niewykonania lub nienależytego wykonania umowy Korzysta- jący z lokalu może zgłaszać w terminie 14 dni od dnia, w którym zakończyła się przerwa w świadczeniu usługi, albo od dnia, w którym usługa została wykonana, lub miała być wykonana, 3. Umowa o odprowadzanie ścieków, postanowienia o treści: Reklamacje dotyczące niewykonania lub nienależytego wykonania umowy Odbiorca usług może zgła- szać w terminie 14 dni od dnia, w którym zakończyła się przerwa w świadczeniu usługi, albo od dnia, w którym usługa została wykonana, lub miała być wykona- na, uznanych za postanowienia niedozwolone i wpisane do rejestru postanowień wzorców uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kpc, co może stanowić narusze- nie art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 4. Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków, postanowienia o treści: Przedsiębiorstwo ma prawo do odcięcia dostawy wody i zamknięcia przyłącza ka- nalizacyjnego jeżeli: (…) Odbiorca nie uiścił opłat za dwa okresy obrachunko- we(…), 5 5. Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków numer …/KWS/..., po- stanowień o treści: Przedsiębiorstwo ma prawo do odcięcia dostawy wody i za- mknięcia przyłącza kanalizacyjnego jeżeli: (…) Odbiorca nie uiścił należności za pełne opłaty dwa okresy obrachunkowe(…) oraz Przedsiębiorstwo może odciąć dostawę wody do lokalu, jeżeli: (…) Korzystający z lokalu nie uiścił należności za pełne dwa okresy obrachunkowe(…), 6. Umowa o zaopatrzenie w wodę, postanowienia o treści: Przedsiębiorstwo ma prawo do odcięcia dostawy wody jeżeli: (…) Odbiorca nie uiścił opłat za dwa okresy obrachunkowe (…), 7. Umowa o odprowadzanie ścieków, postanowienia o treści: Przedsiębiorstwo ma prawo do zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego jeżeli: (…) Odbiorca nie uiścił opłaty za dwa okresy obrachunkowe, których treść stoi w sprzeczności z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 o zbioro- wym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (t.j. Dz. U. z 2006 r., Nr 123, poz. 858 ze zm.), co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, 8. Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków , Umowa o zaopatrzenie w wodę, Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków numer …/KWS/..., Umowa o odprowadzanie ścieków, postanowienia o treści: Umowa może być rozwiązana: (…) przez pisemne świadczenie jednej ze stron z zacho- waniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenie licząc od pierwszego dnia na- stępnego miesiąca po dacie wypowiedzenia, (…), którego treść stoi w sprzeczności z art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 usta- wy o ochronie konkurencji i konsumentów, 9. Umowa Nr …../…., określającej zasady przejmowania odcinków sieci wodociągo- wej budowanych ze środków własnych inwestorów zewnętrznych, postanowienia o treści: (…) W przypadku braku możliwości porozumienia organem właściwym do ich rozstrzygania będzie właściwy rzeczowo Sąd Powszechny właściwy miej- scowo Przedsiębiorstwu, uznanego za postanowienie niedozwolone i wpisanego do rejestru postanowień wzorców uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kpc, co może stanowić narusze- nie art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 10. Umowa Nr …../…., określającej zasady przejmowania odcinków sieci wodociągo- wej budowanych ze środków własnych inwestorów zewnętrznych, postanowienia o treści: (…) wysyłanie pisma poleconego ma pomiędzy stronami skutek dorę- czenia. (…), uznanego za postanowienie niedozwolone i wpisanego do rejestru postanowień wzorców uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kpc, co może stanowić narusze- nie art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W piśmie z dnia 24 listopada 2010 r., znak: WZ/DP-39/7869/2010, Spółka ustosun- kowała się do postawionych zarzutów naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (k. 142- 144). 6 W opinii Spółki (…) zakwestionowane zapisy we wzorcach umów zatytułowanych Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków, Umowa o zaopatrzenie w wodę, Umowa o odprowadzanie ścieków /KWS/, Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków /WS/ swoje źródło mają w aktach prawa miejscowego tj. regulaminach dostar- czania wody i odprowadzania ścieków obowiązujących na obszarze poszczególnych gmin. I tak postanowienie o treści „Reklamacje dotyczące zdarzeń, o których mowa w ust. 1 oraz inne dotyczące niewykonania lub nienależytego wykonania umowy Odbiorca może zgła- szać w terminie 14 dni od dnia, w którym zakończyła się przerwa w świadczeniu usługi, albo od dnia, w którym usługa została wykonana, lub miała być wykonana.” Znajdujemy między innymi w regulaminie obowiązującym w gminie Dobra Szczecińska - § 37.1. (Uchwała nr XXIX/393/05 z dnia 29 grudnia 2005 r.), regulaminie gminy Banie - § 37.1. (Uchwała nr XXXIII/281/06 z dnia 14 lutego 2006 r.), regulaminie gminy Dolice - § 36.4. (Uchwała nr XXXI/1881/05 z dnia 29 grudnia 2005 r.), regulaminie gminy Maszewo - § 37.1. (Uchwała nr XXVII/212/05 z dnia 29 grudnia 2006 r.) itd. (…) uchwalony przez Radę gminy regulamin dostarczania wody i odprowadzania ścieków jest, zgodnie z art. 19 usta- wy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, aktem prawa miejscowego. Zgodnie natomiast z art. 87 ust. Konstytucji RP akta prawa miejscowego są źródłem powszechnie obowiązującego prawa. Powyższe oznacza, że w tym zakresie, Spółka z o.o. „Wodociągi Zachodniopomorskie” była związana postanowie- niami regulaminów – ukształtowanie treści umowy sprzeczne z tymi postanowieniami sta- nowiłoby naruszenia wiążącego spółkę prawa miejscowego. (…) spółka nie może ponosić odpowiedzialności za ewentualną niezgodność z prawem uchwał wydawanych przez Gmi- ny. Spółka nie miała kompetencji by kwestionować w/w regulaminy, które były dla niej wiążące. Spółka podniosła ponadto, że (…) niezależnie od powyższego (…) w przedmiotowych zapisach brak było stwierdzenia, że niezgłoszenie reklamacji w danym terminie skutkuje utratą ewentualnego roszczenia odszkodowawczego. Zapis ten nie pozbawiał więc Odbior- cy możliwości ubiegania się o stosowne odszkodowanie w zakresie niewykonania lub nie- należytego wykonania umowy przez Spółkę. Ponadto spółka zawsze rozpatrywała rekla- macje złożone przez Odbiorcę, nawet te złożone z uchybieniem terminu wskazanego po- wyżej. W piśmie tym wskazano również, że (…) podobnie ma się kwestia zapisu „Umowa może być rozwiązana: (…) przez pisemne świadczenie jednej ze stron z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenie licząc od pierwszego dnia następnego miesiąca po dacie wypowiedzenia, (…)” Spółka nie nadużywała tego zapisu i zawsze przy podjęciu decyzji o wypowiedzeniu umowy wskazywała Odbiorcy przyczynę jej rozwiązania – zgod- nie z upoważnieniem do odcięcia dostawy wody lub zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego z artykułu 8 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbioro- wym odprowadzaniu ścieków. W istocie więc zapisy umowy były tak interpretowane i sto- sowane przez spółkę, że każde wypowiedzenie umowy musiało mieć uzasadnienie miesz- czące się w dyspozycji wspomnianego art. 8 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków. W ocenie WZ (…) treść wzorca umowy może budzić kontrowersje, chociażby ze względu na fakt niedoprecyzowania zapisów (min. „Przedsiębiorstwo ma prawo do odcię- cia dostawy wody i zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego jeżeli: (…) Odbiorca nie uiścił 7 opłat za dwa okresy obrachunkowe (…)”) – spółka nie korzystała z zawartych w nim zapi- sów i nie stosowała praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Przedstawiając swoje stanowisko w sprawie Spółka przekazała dokumenty, z których wynika, że Zarządzeniem Prezesa WZ nr 3 z dnia 9 listopada 2010 r., które weszło w życie w dniu 29 listopada 2010 r., wprowadzono do stosowania nowe wzorce umów zatytuło- wane: Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków , Umowa o zaopatrzenie w wodę, Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków numer …/KWS/..., Umowa o odprowadzanie ścieków będące załącznikami 1 – 3 i 5 do zarządzenia (k. 145- 164), w których kwestionowane postanowienia zostały zmienione w następujący sposób: I. Z nowo opracowanych wzorcach umów usunięto postanowienia o treści: 1. Reklamacje dotyczące zdarzeń, o których mowa w ust. 1 oraz inne dotyczące niewykonania lub nienależytego wykonania umowy Odbiorca może zgłaszać w terminie 14 dni od dnia, w którym zakończyła się przerwa w świadczeniu usługi, albo od dnia, w którym usługa została wykonana, lub miała być wykonana , 2. Reklamacje dotyczące zdarzeń, o których mowa w ust. 6 oraz inne dotyczące niewykonania lub nienależytego wykonania umowy Korzystający z lokalu może zgłaszać w terminie 14 dni od dnia, w którym zakończyła się przerwa w świad- czeniu usługi, albo od dnia, w którym usługa została wykonana, lub miała być wykonana, 3. Reklamacje dotyczące niewykonania lub nienależytego wykonania umowy Od- biorca usług może zgłaszać w terminie 14 dni od dnia, w którym zakończyła się przerwa w świadczeniu usługi, albo od dnia, w którym usługa została wykona- na, lub miała być wykonana. II. We wzorcach umów zatytułowanych: 1. Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków postanowienie o tre- ści: Przedsiębiorstwo ma prawo do odcięcia dostawy wody i zamknięcia przyłą- cza kanalizacyjnego jeżeli: (…) Odbiorca nie uiścił opłat za dwa okresy obra- chunkowe(…) zmieniono w ten sposób, że nadano mu brzmienie: Przedsiębior- stwo ma prawo do odcięcia dostawy wody i zamknięcia przyłącza kanalizacyj- nego jeżeli: (…) odbiorca usług nie uiścił należności za pełne dwa okresy obra- chunkowe, następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowa- nia zaległej opłaty (…), 2 . Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków numer …/KWS/.. . po- stanowienie o treści: Przedsiębiorstwo ma prawo do odcięcia dostawy wody i zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego, jeżeli: (…) Odbiorca nie uiścił należności za pełne opłaty dwa okresy obrachunkowe(…) oraz Przedsiębiorstwo może od- ciąć dostawę wody do lokalu, jeżeli: (…) Korzystający z lokalu nie uiścił należ- ności za pełne dwa okresy obrachunkowe (…) , zmieniono w ten sposób, że na- dano im brzmienie: Przedsiębiorstwo ma prawo do odcięcia dostawy wody i zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego jeżeli: (…) Odbiorca nie uiścił należności za pełne dwa okresy obrachunkowe, następujące po dniu otrzymania upomnie- nia w sprawie uregulowania zaległej opłaty;(…) oraz Przedsiębiorstwo może od- ciąć dostawę wody do lokalu, jeżeli: (…) Korzystający z lokalu nie uiścił należ- ności za pełne dwa okresy obrachunkowe, następujące po dniu otrzymania upo- mnienia w sprawie uregulowania zaległej opłaty (…). 8 3. Umowa o zaopatrzenie w wodę postanowienie o treści: Przedsiębiorstwo ma prawo do odcięcia dostawy wody, jeżeli: (…) Odbiorca nie uiścił opłat za dwa okresy obrachunkowe (…), zmieniono w ten sposób, że nadano mu brzmienie: Przedsiębiorstwo ma prawo do odcięcia dostawy wody, jeżeli: (…) Odbiorca nie uiścił należności za pełne dwa okresy obrachunkowe, następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaległej opłaty (…). 4. Umowa o odprowadzanie ścieków postanowienia o treści: Przedsiębiorstwo ma prawo do zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego, jeżeli: (…) Odbiorca nie uiścił opłaty za dwa okresy obrachunkowe zmieniono w ten sposób, że nadano mu brzmienie: Przedsiębiorstwo ma prawo do zamknięcia przyłącza kanalizacyjne- go, jeżeli: (…) Odbiorca nie uiścił należności za pełne dwa okresy obrachunko- we, następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zale- głej opłaty. III. We wzorcach umów zatytułowanych: Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowa- dzanie ścieków , Umowa o zaopatrzenie w wodę, Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków numer …/KWS/..., Umowa o odprowadzanie ścieków po- stanowienie o treści: Umowa może być rozwiązana: (…) przez pisemne świadcze- nie jednej ze stron z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenie licząc od pierwszego dnia następnego miesiąca po dacie wypowiedzenia, (…) zmieniono w ten sposób, że nadano mu brzmienie: Umowa może być rozwiązana: (…) przez pisemne świadczenie Odbiorcy usług z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wy- powiedzenie licząc od pierwszego dnia następnego miesiąca po dacie wypowie- dzenia, (…). Zgodnie z przywołanym wcześniej Zarządzeniem - wraz z jego wejściem w życie w dniu 29 listopada 2010 r. - przestały obowiązywać dotychczasowe wzorce umów o zaopa- trzenie w wodę, odprowadzanie ścieków oraz zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ście- ków. Po wprowadzeniu nowych wzorców umów, Spółka przystąpiła również do sukcesyw- nej wymiany umów łączących ją z Odbiorcami. Na dzień 16 lutego 2011 r. Spółka wymie- niła około 330 umów. Wymianę umów rozpoczęto do umów zatytułowanych: Umowa o zaopatrzenie w wodę. Na potwierdzenie podjęcia przez Spółkę ww. działań do akt sprawy załączono kopie przykładowy umów zawartych wg zmienionego wzorca (k. 172- 196). Spółka obsługuje 32.299 punktów poboru wody i odbioru ścieków. Ze względu na tak liczną grupę odbiorców wymiana umów wykonywanych na umowy sporządzone zgodnie nowoopracowanymi wzorcami potrwa około trzech lat. (k. 299- 300). IV. Zarządzeniem Prezesa Zarządu Wodociągów Zachodniopomorskich Sp. z o.o. Nr 1/2011 z dnia 24 stycznia 2011 r., które weszło w życie w dniu 31 stycznia 2011 r., wprowadzono nowy wzorzec umowy określającej zasady przejmowania odcinków sieci wodociągowej i kanalizacyjnej budowanych ze środków własnych inwestorów zewnętrznych przejęcia zatytułowany: Umowa przyłączeniowa – sieci Nr …./….., stanowiący zał. Nr 4 do ww. Zarządzenia (k. 197- 200, 270 – 271, 289- 292) . Kwestionowane postanowienia wzorca umowy zatytułowanej Umowa Nr …../…. określającej warunki przejęcia sieci o treści: 1. W przypadku braku możliwości porozumienia organem właściwym do ich roz- strzygania będzie właściwy rzeczowo Sąd Powszechny właściwy miejscowo Przed- siębiorstwu zmieniono w ten sposób, że nadano mu brzmienie: Sprawy sporne Strony będą starały się rozstrzygać polubownie. W przypadku braku możliwości 9 porozumienia organem właściwym do ich rozstrzygania będzie właściwy rzeczowo Sąd Powszechny właściwy miejscowo Inwestorowi. 2. (…) wysyłanie pisma poleconego ma pomiędzy stronami skutek doręczenia. (…) zostało ze wzorca umowy usunięte. Spółka zobowiązała się do aneksowania umów przejęcia sieci zawartych na podsta- wie kwestionowanego wzorca umowy w terminie do 31 sierpnia 2011 r. Prezes Urzędu ustalił, co następuje. Spółka WZ, której udziały w 100% należą do Samorządu Województwa Zachodnio- pomorskiego, została w dniu 6 sierpnia 2002 r. zarejestrowana w KRS pod numerem 0000118513 (k. 9- 15). Prowadzi ona działalność gospodarczą polegającą na świadczeniu usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków na terenie następujących gmin (k. 16 – 18): Nazwa Gminy Zakres usług świadczonych przez WZ. 1 BANIE zbiorowe zaopatrzenie w wodę zbiorowe odprowadzanie ścieków 2 BIELICE zbiorowe zaopatrzenie w wodę zbiorowe odprowadzanie ścieków 3 BRZEZNO zbiorowe zaopatrzenie w wodę zbiorowe odprowadzanie ścieków 4 CEDYNIA zbiorowe zaopatrzenie w wodę 5 CHOJNA zbiorowe zaopatrzenie w wodę 6 DOBRA zbiorowe zaopatrzenie w wodę 7 DOLICE zbiorowe zaopatrzenie w wodę zbiorowe odprowadzanie ścieków 8 GOLENIÓW zbiorowe zaopatrzenie w wodę 9 GRYFICE zbiorowe zaopatrzenie w wodę 10 KARNICE zbiorowe zaopatrzenie w wodę 11 KOBYLANKA zbiorowe zaopatrzenie w wodę zbiorowe odprowadzanie ścieków 12 KOZIENICE zbiorowe zaopatrzenie w wodę zbiorowe odprowadzanie ścieków 13 LIPINY zbiorowe zaopatrzenie w wodę zbiorowe odprowadzanie ścieków 10 14 MARIANOWO zbiorowe zaopatrzenie w wodę 15 MASZEWO zbiorowe zaopatrzenie w wodę zbiorowe odprowadzanie ścieków 16 MIESZKOWIE zbiorowe zaopatrzenie w wodę 17 MORYŃ zbiorowe zaopatrzenie w wodę zbiorowe odprowadzanie ścieków 18 RADOWO MAŁE zbiorowe zaopatrzenie w wodę 19 PRZELEWICE zbiorowe zaopatrzenie w wodę zbiorowe odprowadzanie ścieków 20 PRZYBIERNÓW zbiorowe zaopatrzenie w wodę 21 PYRZYCE zbiorowe zaopatrzenie w wodę 22 STARA DĄBROWA zbiorowe zaopatrzenie w wodę 23 STARGARD SZCZECIŃSKI zbiorowe zaopatrzenie w wodę zbiorowe odprowadzanie ścieków 24 SUCHAŃ zbiorowe zaopatrzenie w wodę 25 TRZCIŃSKO- ZDRÓJ zbiorowe zaopatrzenie w wodę 26 WARNICE zbiorowe zaopatrzenie w wodę zbiorowe odprowadzanie ścieków 27 WĘGORZYNO zbiorowe zaopatrzenie w wodę 28 WOLIN zbiorowe zaopatrzenie w wodę W ramach prowadzonej przez WZ działalności związanej ze zbiorowym zaopatrze- niem w wodę i zbiorowym odprowadzaniem ścieków Spółka podpisuje z odbiorcami usług umowy zatytułowane: Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków , Umowa o zaopatrzenie w wodę, Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków numer …/KWS/..., Umowa o odprowadzanie ścieków (k. 19 – 28) i Umowa Nr …../…. określającej warunki przejęcia sieci (k. 32- 34). Wzorce ww. umów zawierały postanowienia zakwestio- nowane przez Prezesa Urzędu w postanowieniu o wszczęciu postępowania w sprawie na- ruszenia zbiorowych interesów konsumentów. Wzorce tych umów stosowane są przez Spółkę od 2008 r. Prezes Urzędu zważył, co następuje. Dla rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie konkurencji i kon- sumentów niezbędne jest uprzednie ustalenie, czy na skutek działań przedsiębiorcy zagro- żony został interes publicznoprawny, bowiem bez spełnienia tego warunku Prezes Urzędu nie jest upoważniony do realizacji zasadniczego celu ustawy, który, zgodnie z jej art. 1 ust. 1, jest definiowany jako określenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz za- sad podejmowanej w interesie publicznoprawnym ochrony interesów przedsiębiorców i 11 konsument ó w. Warunkiem koniecznym do zastosowania tej ustawy jest, aby działanie przedsiębiorcy – któremu zarzucono naruszenie jej przepisów – stanowiły potencjalne za- grożenie interesu publicznego, nie zaś jednostki lub grupy. Zdaniem Prezesa Urzędu roz- patrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem działania Spółki nie były ograniczone do określonych odbiorców lub ich grupy. Dotyczyły wszystkich aktualnych i potencjalnych odbiorców wody i dostawców ścieków na terenie działania Spółki. Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Stosownie do art. 24 ust. 2 ww. ustawy przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: 1) stosowanie po- stanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umo- wy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.); 2) naru- szanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji; 3) nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Art. 24 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przewiduje natomiast, że nie jest zbiorowym inte- resem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Odpowiednio do art. 4 pkt 12 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i art. 22 1 Kodeksu cywilnego za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą czynności prawnej nie związanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Zbiorowe interesy konsumentów podlegają zatem ochronie przed wymierzonymi w nie naruszeniami polegającymi na sprzecznych z prawem działaniach przedsiębiorców. Uznanie określonego działania przedsiębiorcy za niezgodne z zakazem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów wymaga wykazania, że spełnione zostały kumulatywnie następujące przesłanki: − oceniane zachowanie musi być podejmowane przez podmiot będący przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, − praktyka godzi w zbiorowe interesy konsumentów, − zachowanie przedsiębiorcy nosi znamiona bezprawności. Status przedsiębiorcy Zgodnie z art. 4 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przez przedsię- biorcę rozumie się przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności go- spodarczej. Z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tj. Dz. U. z 2007 r. Nr 155, poz. 1095 z późn. zm.) wynika, że przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna oraz jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, która we własnym imieniu wykonuje działalność gospodarczą. W przedmiotowej sprawie podmiot będący stroną postępowania bez wątpienia posia- da status przedsiębiorcy, gdyż jest to spółka prawa handlowego, prowadząca działalność gospodarczą na podstawie wpisu do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądo- wego (k. 9 – 15), a więc jest to podmiot prawa wyodrębniony organizacyjnie i majątkowo, prowadzący we własnym imieniu działalność gospodarczą. Zachowania Spółki podlegają zatem kontroli dokonywanej na gruncie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów 12 Kolejną przesłanką, jaką należy wziąć pod uwagę w niniejszej sprawie jest wykaza- nie, iż kwestionowane zachowania przedsiębiorcy godzą w interesy konsumentów oraz, że zagrożone są zbiorowe interesy konsumentów. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie objaśnia znaczenia pojęć godzenia w interesy konsumentów oraz zbiorowego interesu konsumentów. Należy przyjąć, że inte- resem, który podlega ochronie na podstawie art. 24 ustawy jest interes prawny, rozumia- ny jako określone potrzeby konsumenta uznane przez ustawodawcę za godne ochrony. Działanie przedsiębiorcy godzi w interesy konsumentów wtedy, gdy wywołuje negatywne skutki w sferze ich praw i obowiązków. Nie jest zbiorowym interesem suma indywidual- nych interesów konsumentów. W wyroku z dnia 10 kwietnia 2008 r. (sygn. akt III SK 27/07) Sąd Najwyższy wska- zał, iż wystarczające dla stwierdzenia, że ma miejsce naruszenie zbiorowych interesów konsumentów powinno być ustalenie, że zachowanie przedsiębiorcy nie jest podejmowane w stosunku do zindywidualizowanych konsumentów, lecz względem członków danej grupy (określonego kręgu podmiotów) wyodrębnionych spośród ogółu konsumentów za pomocą wspólnego dla nich kryterium. W pojęciu praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsu- mentów mieści się działanie przedsiębiorcy, które jest skierowane do oznaczonych, ale dostatecznie licznych konsumentów, o ile przy tym łączy ich wspólna cecha rodzajowa, np. przyłączenie do tej samej sieci wodociągowo-kanalizacyjnej 1 . W ww. wyroku Sąd Najwyż- szy stanął na stanowisku, iż sformułowanie: nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów należy rozumieć w ten sposób, że liczba indywidualnych konsumentów, których interesy zostały naruszone nie decyduje o tym, czy dana praktyka narusza zbiorowe interesy konsumentów. Praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest bowiem takie zachowanie przedsiębiorcy, które podejmowane jest w warunkach wskazujących na powtarzalność zachowania w stosunku do indywidual- nych konsumentów wchodzących w skład grupy, do której adresowane są zachowania przedsiębiorcy w taki sposób, iż potencjalnie ofiarą takiego zachowania może być każdy konsument będący klientem lub potencjalnym klientem przedsiębiorcy. Zgodnie z powołanym wyrokiem Sądu Najwyższego przez interes zbiorowy należy ro- zumieć zatem interes dotyczący konsumentów jako określonej zbiorowości. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów ma miejsce wówczas, gdy negatywnymi skutkami dzia- łań przedsiębiorcy dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku, mających status konsu- mentów. Do naruszenia zbiorowego interesu konsumentów konieczne jest, żeby działanie przedsiębiorcy było skierowane nie do konkretnej osoby, lecz do grupy adresatów wyod- rębnionych za pomocą wspólnego dla nich kryterium. Działanie o takim charakterze jest w stanie wywołać niekorzystne następstwa nie tylko w odniesieniu do konkretnych konsu- mentów, lecz wobec każdego z członków danej zbiorowości. Przy tym zaistnienie przesłan- ki naruszenia zbiorowego interesu konsumenta nie jest bezpośrednio uzależnione od liczby konsumentów, których interesy zostały rzeczywiście naruszone wskutek działań przedsię- biorcy. Istotne jest to, że przedmiotowe działanie może zagrozić, przynajmniej potencjal- nie, interesom pewnego kręgu nieprofesjonalnych uczestników rynku. 1 C. Banasiński, E. Piontek „ Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz ”, Lexi- sNexis Warszawa 2009, str. 454. 13 W przedmiotowej sprawie zakwestionowane zachowania Spółki dotyczą zbiorowego interesu konsumentów, gdyż skierowane są do szerokiego ich kręgu. Stosowane praktyki wymierzone są zatem we wszystkich rzeczywistych odbiorców świadczonych przez Spółkę usług, z którymi zawarto umowy określające zasady świadczenia na ich rzecz usług zaopa- trzenia w wodę i odprowadzania ścieków na podstawie wzorców zakwestionowanych w toku prowadzonego postępowania, jak również w jej potencjalnych i przyszłych kontra- hentów. Zakwestionowane zachowania podejmowane są w sposób powtarzalny i po- wszechny, co wynika zresztą z samej natury wzorców umowy, jakimi posługuje się Spółka w obrocie gospodarczym. Wzorce skierowane są do szerokiego kręgu odbiorców, co z za- łożenia oznacza, iż działanie przedsiębiorcy jest ustalone, jednakowe i powtarzalne we wszystkich przypadkach, gdy dany wzór umowy znajduje zastosowanie. Wskazuje to na naruszenie interesu publicznego, przez który należy rozumieć prawo wszystkich odbiorców przedsiębiorstwa (konsumentów) do korzystania z jego usług, którego to prawa mogą zo- stać pozbawieni wyłącznie na podstawie przepisów prawa. Bezprawność działań Ostatnią z przesłanek, jakie należy rozważyć w celu uprawdopodobnienia naruszenia zakazu określonego w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jest bezprawność podejmowanych przez przedsiębiorcę zachowań. Bezprawność ujmowa- na jest jako sprzeczność z obowiązującymi przepisami prawa. Praktyki przedsiębiorcy, by zakwalifikować je jako naruszające zbiorowe interesy konsumentów (…) muszą być zatem wymierzone w uprawnienia, jakie konsumentom przyznają obowiązujące przepisy prawa” 2 . Porządek prawny, którego naruszenie może wypełniać dyspozycję art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, obejmuje normy prawa powszechnie obowiązujące- go, a także nakazy i zakazy wynikające z zasad współżycia społecznego i dobrych obycza- jów 3 . Same przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie regulują konstruk- cji bezprawności działań przedsiębiorcy. Artykuł 24 tej ustawy nie ma samodzielnego zna- czenia prawnego, lecz powinien być interpretowany oraz stosowany w określonym kontek- ście normatywnym. W związku z tym, w celu konkretyzacji przesłanki bezprawności należy sięgnąć do przepisów innych ustaw. Na ich podstawie możliwe jest dokonanie oceny dzia- łań przedsiębiorcy w aspekcie ich zgodności z prawem 4 . W art. 24 ust. 2 ustawodawca wskazał przykładowe rodzaje praktyk, które naruszają zbiorowe interesy konsumentów, zaliczając do nich stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za nie- dozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego, naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Katalog ten nie jest jednak wyczerpu- jący. Ustawodawca posłużył się tutaj terminem w szczególności, co oznacza, że ma on charakter przykładowy. Zamiarem ustawodawcy było uznanie za praktykę określoną w art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów działań, które naruszyły przepisy innych aktów prawnych. Jak na to wskazuje ugruntowane orzecznictwo z zakresu praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, oprócz praktyk literalnie wskazanych bez- pośrednio przez ustawodawcę w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów za prak- 2 Uchwała SN z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06), OSNP 2007/1-2/35. Por. również: M. Szydło: Publicznoprawna ochrona zbiorowych interesów konsumentów, Monitor Prawniczy nr 2004/17/791. 3 Wyrok SOKiK z dnia 13 listopada 2007 r. (sygn. akt XVII AmA 45/07). 4 Por. wyrok SOKiK z dnia 23 czerwca 2006 r. (sygn. akt XVIII AmA 32/05). 14 tyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów można uznać zachowania naruszające przepisy innych ustaw, które nakładają na przedsiębiorcę określone obowiązki względem konsumenta. Zdaniem Sądu Najwyższego zachowania takie (…) stanowią bowiem jedno- cześnie zachowania bezprawne i skutkują zniesieniem, ograniczeniem lub zniekształceniem praw konsumentów, wpływając tym samym na chronioną przez przepis obowiązującego prawa sferę ich interesów. 5 Podkreślenia wymaga także, że bezprawność jest kategorią obiektywną. Rozważenia przy ocenie bezprawności wymaga zatem kwestia, czy zachowanie przedsiębiorcy było zgodne, czy też niezgodne z obowiązującymi zasadami porządku prawnego. O bezprawno- ści działania decyduje całokształt okoliczności konkretnego stanu faktycznego 6 . Dla stwier- dzenia bezprawności działania przedsiębiorcy bez znaczenia pozostaje ponadto strona podmiotowa czynu, a zatem wina sprawcy (w znaczeniu subiektywnym, oznaczającym wadliwość procesu decyzyjnego sprawcy) i stopień tej winy (umyślność bądź nieumyśl- ność), a także świadomość istnienia naruszonych norm prawnych. Bezprawność działań przedsiębiorcy i naruszenie zbiorowych interesów konsumentów zostaną poniżej omówione osobno dla każdego ze stawianych zarzutów. Stosownie do art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jeżeli Pre- zes Urzędu stwierdzi naruszenie zakazu określonego w art. 24 tej ustawy wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującą zaniechanie jej stosowania. Zgodnie z art. 27 ust. 1 i 2 ww. ustawy decyzji, o której mowa w art. 26 nie wydaje się, jeżeli przedsiębiorca zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 24. W takim przypadku Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania. Ad I, IV i V. W przedmiotowym postępowaniu postawiono WZ zarzut stosowania praktyk naru- szających zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów dotyczy zamieszczenia w stosowanych w obrocie z konsumentami wzorcach umów zatytułowanych: 1. Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków i Umowa o zaopatrze- nie w wodę, postanowienia o treści: Reklamacje dotyczące zdarzeń, o których mowa w ust. 1 oraz inne dotyczące niewykonania lub nienależytego wykonania umowy Odbiorca może zgłaszać w terminie 14 dni od dnia, w którym zakończy- ła się przerwa w świadczeniu usługi, albo od dnia, w którym usługa została wy- konana, lub miała być wykonana , 2. Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków numer …/KWS/..., po- stanowienia o treści: Reklamacje dotyczące zdarzeń, o których mowa w ust. 6 oraz inne dotyczące niewykonania lub nienależytego wykonania umowy Korzy- stający z lokalu może zgłaszać w terminie 14 dni od dnia, w którym zakończyła się przerwa w świadczeniu usługi, albo od dnia, w którym usługa została wyko- nana, lub miała być wykonana, 3. Umowa o odprowadzanie ścieków, postanowienia o treści: Reklamacje dotyczą- ce niewykonania lub nienależytego wykonania umowy Odbiorca usług może 5 Uchwała SN z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06), OSNP 2007/1-2/35. 6 Wyrok SN z dnia 8 maja 2002 r. (sygn. akt I PKN 267/2001). 15 zgłaszać w terminie 14 dni od dnia, w którym zakończyła się przerwa w świad- czeniu usługi, albo od dnia, w którym usługa została wykonana, lub miała być wykonana, 4. Umowa Nr …../…., określającej zasady przejmowania odcinków sieci wodocią- gowej budowanych ze środków własnych inwestorów zewnętrznych, postano- wienia o treści: (…) W przypadku braku możliwości porozumienia organem wła- ściwym do ich rozstrzygania będzie właściwy rzeczowo Sąd Powszechny właści- wy miejscowo Przedsiębiorstwu, 5. Umowa Nr …../…., określającej zasady przejmowania odcinków sieci wodocią- gowej budowanych ze środków własnych inwestorów zewnętrznych, postano- wienia o treści: (…) wysyłanie pisma poleconego ma pomiędzy stronami skutek doręczenia. uznanych za postanowienia niedozwolone i wpisane do rejestru postanowień wzorców uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kpc. Rozważając przesłankę bezprawności rozumianej jako działanie sprzeczne z przepi- sami prawa, podnieść należy, iż skarżonemu przedsiębiorcy postawiony został zarzut naru- szenia art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, stanowiącego, iż za- kazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów , przy czym, stosownie do treści ust. 2 tego przepisu, przez praktykę naruszającą zbiorowe inte- resy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: 1) stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (…) . Zakaz stosowania postanowień wpisanych do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, zwanego dalej: rejestrem, dotyczy nie tylko tego przedsiębior- cy, przeciwko któremu zapadł wyrok w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone, lecz – zgodnie z art. 479 43 Kodeksu postępowania cywilnego – również osób trzecich, tj. innych przedsiębiorców. Konsekwencją umieszczenia postanowienia umowne- go w powołanym rejestrze jest zatem to, iż od tego momentu posłużenie się nim (lub toż- samym z nim) przez inny podmiot wywoła skutek równoznaczny wprowadzeniu do umowy elementu bezwzględnie przez prawo zakazanego. Takie podejście Prezesa Urzędu pozostaje w zgodzie z orzecznictwem Sądu Najwyż- szego, który w uchwale z dnia 13 lipca 2006r. (sygn. akt III SZP 3/06) wskazał, iż ( …) sto- sowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów (…) , a w uzasadnieniu do niej, iż (…) praktyka naruszają- ca zbiorowe interesy konsumentów art. 23a u.o.k.ik. obejmuje również przypadki wpro- wadzania jedynie zmian kosmetycznych polegających na przestawieniu wyrazów lub za- stąpieniu jednych wyrazów innymi, jeżeli tylko wykładnia postanowienia pozwoli stwierdzić, że jego treść mieści się w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbliżonej treści do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecież tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru (…). Przyjęta powyżej rozszerzająca wykładnia art. 23a u.o.k.ik. znajduje również uzasadnienie w 16 ca wykładnia art. 23a u.o.k.ik. znajduje również uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27 a także orzecznictwie ETS dotyczącym zasady efektywności (…) . Wobec tego, że z powołanego wywodu Sądu Najwyższego wynika wprost, iż nie jest konieczna dokładna, literalna identyczność klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z nią porównywanej, stąd za niedozwolone mogą zostać uznane również postanowienia umów mieszczące się w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, której treść będzie ustalona w oparciu o dokonaną jej wykładnię. W ocenie Prezesa Urzędu, kwestionowane w niniejszym postępowaniu postanowienia stosowanych przez WZ wzorców umów są tożsame z postanowieniami uznanymi za niedo- zwolone prawomocnymi wyrokami Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Kon- kurencji i Konsumentów, zwanego dalej SOKiK, wpisanymi do rejestru pod numerami: 524, 1364, 1246 oraz 1438, 922 , 918, 1681 i 2285. Po pierwsze: Postanowienia zawarte w ww. wzorcach umów zatytułowanych: 1. Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków i Umowa o zaopatrze- nie w wodę o brzmieniu: Reklamacje dotyczące zdarzeń, o których mowa w ust. 1 oraz inne dotyczące niewykonania lub nienależytego wykonania umowy Od- biorca może zgłaszać w terminie 14 dni od dnia, w którym zakończyła się prze- rwa w świadczeniu usługi, albo od dnia, w którym usługa została wykonana, lub miała być wykonana , 2. Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków numer …/KWS/... o brzmieniu: Reklamacje dotyczące zdarzeń, o których mowa w ust. 6 oraz inne dotyczące niewykonania lub nienależytego wykonania umowy Korzystający z lo- kalu może zgłaszać w terminie 14 dni od dnia, w którym zakończyła się przerwa w świadczeniu usługi, albo od dnia, w którym usługa została wykonana, lub miała być wykonana, 3. Umowa o odprowadzanie ścieków o brzmieniu: Reklamacje dotyczące niewyko- nania lub nienależytego wykonania umowy Odbiorca usług może zgłaszać w terminie 14 dni od dnia, w którym zakończyła się przerwa w świadczeniu usługi, albo od dnia, w którym usługa została wykonana, lub miała być wykonana. należy uznać za tożsame z klauzulami wpisanymi do rejestru na podstawie: - wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zwanego dalej: SOKiK , z dnia 20 lutego 2007 r., sygn. akt XVII AmC 50/06 pod numerem 1246 o treści: Uczest- nik może zgłosić Organizatorowi reklamacje niezwłocznie po stwierdzeniu niewła- ściwego wykonania usług w formie pisemnej, nie później niż 14 dni od dnia zakoń- czenia imprezy i pod warunkiem ich wcześniejszego zgłoszenia pilotowi w trakcie imprezy turystycznej. W uzasadnieniu ww. wyroku SOKiK uznał, że cytowane wyżej postanowienie kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z do- brymi obyczajami i stanowi niedozwolone postanowienie umowne w rozumieniu art. 385 1 § 1 kc. (…) Sąd podzielił stanowisko powoda,(…), iż przyjęty w zakwestiono- wanym zapisie, 14 - dniowy termin do składania reklamacji jest zbyt krótki i prowa- dzić może do sytuacji, w której konsument pozbawiony zostanie możliwości zgło- szenia reklamacji. Jednoznaczne i kategoryczne sformułowanie zakwestionowanego postanowienia nie zawiera żadnych odstępstw od przyjętej zasady, zatem na W przypadku zaistnienia obiektywnych i niezależnych od konsumenta okoliczności uniemożliwiających mu złożenie reklamacji, takich jak np. choroba uczestnika, czy 17 inny wypadek losowy, po upływie określonego w zakwestionowanym postanowieniu terminu złożenie reklamacji staje się niedopuszczalne. W ocenie Sądu, poprzez sto- sowanie zakwestionowanego zapisu pozwany zmierza do utrudnienia uczestnikowi imprezy turystycznej dochodzenia swoich praw a tym samym zmierza do ogranicze- nia odpowiedzialności względem konsumenta z tytułu nienależytego wykonania umowy, - wyroku z dnia 8 lutego 2008 r., sygn. akt XVII Amc 263/07, pod numerem 1364 o treści: Ewentualne reklamacje powinny być zgłoszone do biura w nieprzekraczal- nym terminie do 14 dni od daty zakończenia imprezy, - wyroku z dnia 23 maja 2005 r., sygn. akt XVII Amc 77/04, pod numerem 524 o treści: W przypadku niewykonania, bądź nienależytego wykonania umowy przez Organizatora, Klientowi przysługuje prawo do reklamacji złożonej na piśmie w ter- minie 7 dni od dnia zakończenia imprezy. Reklamacje wniesione do Organizatora po upływie 7 dni od dnia zakończenia imprezy zostaną uznane za bezskuteczne. Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzasadniając ten wyrok uznał, że krótkie ter- miny reklamacji w istocie powodować mogą rezygnację konsumentów z ich składa- nia. Postanowienie to zostało uznane za sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszające interes konsumenta. Artykuł 385 1 § 1 kodeksu cywilnego stanowi, że postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wiążą go jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (nie- dozwolone postanowienia umowne). Konsument, jako słabsza strona stosunku prawnego stając wobec przedsiębiorcy – profesjonalisty podlega szczególnej ochronie. W szczególno- ści naruszają w sposób rażący interesy konsumentów działania przedsiębiorcy sprzeczne z przepisami prawa. W ocenie Prezesa Urzędu, zakwestionowane postanowienia ww. wzorców umów są tożsame z postanowieniami wpisanymi do rejestru pod ww. pozycjami, ze względu na identyczny, niekorzystny dla konsumentów skutek polegający na kształtowaniu praw i obowiązków konsumentów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszający ich interesy (art. 385 1 § 1 k.c.) oraz ograniczeniu odpowiedzialności przedsiębiorcy wzglę- dem konsumenta za nienależyte wykonanie lub niewykonanie zobowiązania (art. 385 3 pkt 2 k.c.). Analiza porównawcza zakwestionowanego postanowienia wzorca umowy oraz cy- towanych powyżej postanowień wpisanych do rejestru wskazuje, że kwestionowane po- stanowienie wyczerpuje przesłanki postanowienia uznanego za niedozwolone. Zakwestio- nowany zapis umowy nie ma wprawdzie identycznego brzmienia, jednakże w ocenie Pre- zesa Urzędu, wykładnia jego treści prowadzi do wniosku, że mieści się on w hipotezie przytoczonych klauzul niedozwolonych, bowiem wyznaczony przez WZ, 14 – dniowy ter- min na składanie reklamacji w przypadku dostaw wody o obniżonej jakości oraz innych zdarzeń dotyczących niewykonania lub nienależytego wykonania umowy, liczony od dnia, w którym zakończyła się przerwa w świadczeniu usługi, albo od dnia, w którym usługa została wykonana, lub miała być wykonana, należy uznać za zbyt krótki. Powyższe skutkuje uznaniem, że udowodniona została również bezprawność działa- nia Spółki, polegająca na stosowaniu w obrocie konsumenckim postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru niedozwolonych postanowień umownych. 18 Skoro zatem, kwestionowane zapisy są tożsame z klauzulami wpisanymi do rejestru, to posługiwanie się nim w obrocie konsumenckim, zgodnie z treścią art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznać należy za działanie bezprawne, sta- nowiące praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Nowo opracowane wzorce ww. umów, w których nie umieszczono kwestionowanych postanowień, stosowane są przez WZ począwszy od dnia 29 listopada 2010 r., tj. od daty wejścia w życie Zarządzeniem Prezesa WZ nr 3 z dnia 9 listopada 2010 r., wprowadzają- cego do stosowania nowe wzorce ww. umów (k. 145- 164). Spółka po wprowadzeniu no- wych wzorców umownych przystąpiła również do wymiany umów łączących ją z odbior- cami usług. Wykorzystywane obecnie wzorce umów nie ograniczają uprawnień konsumen- tów do składania reklamacji w terminach przewidzianych w kodeksie cywilnym i nie ogra- niczają odpowiedzialności przedsiębiorcy względem konsumenta za niewykonanie lub nie- należyte wykonanie zobowiązania. Zgodnie z art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, nie wyda- je się decyzji, o której mowa w art. 26, jeżeli przedsiębiorca zaprzestał stosowania prakty- ki, o której mowa w art. 24 w przypadku określonym w ust. 1 Prezes Urzędu wydaje decy- zję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą za- niechanie jej stosowania. Zdaniem Prezesa Urzędu - w odniesieniu do cytowanych wyżej postanowień ww. wzorców umów - w niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki do wydania decyzji na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy. Okoliczności sprawy dowodzą stosowania przez WZ praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, polegającej na posługiwaniu się w obrocie konsumenckim wzorcami umownymi, zawierającymi klauzule wpisane do rejestru niedozwolonych postanowień umownych. Jednocześnie z dokonanych ustaleń wynika, że WZ zaprzestało jej stosowania z dniem 29 listopada 2010 r. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności należało orzec jak w punkcie I sentencji decyzji. Po wtóre: Zapis wzorca umowy zatytułowanej: Umowa Nr …../…., określającej za- sady przejmowania odcinków sieci wodociągowej budowanych ze środków własnych inwe- storów zewnętrznych, o treści: (…) W przypadku braku możliwości porozumienia organem właściwym do ich rozstrzygania będzie właściwy rzeczowo Sąd Powszechny właściwy miej- scowo Przedsiębiorstwu należy uznać za tożsamy z klauzulami wpisanymi do rejestru na podstawie: - wyroku SOKiK z dnia 15 września 2006 r., sygn. akt XVII AmC 118/05 pod nume- rem 1438 o treści: Właściwym do rozpoznawania sporów z niniejszej umowy jest Sąd miejscowo właściwy ze względu na siedzibę Inwestora. SOKiK uznał, że przed- miotowy zapis spełnia przesłanki art. 385 pkt.23 k.c. gdyż (…) we wzorcu przewi- dziano zapis o poddaniu sporu do rozpoznania przez sąd, który nie zawsze będzie właściwy miejscowo. Zapis ten wyłącza możliwość skorzystania z właściwości prze- miennej. - wyroku SOKIK z dnia 17 sierpnia 2006 r., sygn. akt: XVII AmC 100/05 pod nume- rem 922 o treści: Sądem właściwym do rozpatrywania wszelkich sporów wynikłych z umowy jest sąd siedziby Frontonu. W uzasadnieniu ww. wyroku SOKiK stwierdził, iż przywołane postanowienie (…) stanowi tzw. klauzulę prorogacyjną i ustala wy- 19 łączną właściwość sądu na podstawie siedziby Frontonu do rozpoznania ewentual- nych sporów z umowy o wybudowanie budynku i przedwstępnej sprzedaży lokali mieszkalnych i jest sprzeczny z dobrymi obyczajami. (…) wyłączenie zasady właści- wości ogólnej i przemiennej sądu może stanowić dodatkową dolegliwość dla kupu- jącego a także ograniczać realizację przysługujących mu uprawnień. Nie jest zasad- ne twierdzenie Frontonu, iż z racji tego, że kupujący konsumenci są mieszkańcami Krakowa, to w każdej sprawie właściwy będzie sąd w Krakowie. (….) w przedłożo- nych umowach nie znajduje się zapis, który stanowiłby, że stroną umowy mogą być wyłącznie mieszkańcy Krakowa, Sąd nie znalazł również żadnych innych przesłanek potwierdzających wyłączenie z kręgu potencjalnych klientów Frontonu osób spoza Krakowa. Zgodnie z ustawą z dnia 17 listopada 1964r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 269 ze zm.) mówiąc o właściwości miejscowej, można wyróżnić właściwość: ogólną, przemienną i wyłączną. Zasadę w zakresie właściwości miejscowej określa art. 27 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego stanowiący, że Powództwo wytacza się przed sąd pierwszej instancji, w którego okręgu pozwany ma miejsce zamieszkania ”. Właściwość wyłączna dotyczy powództw związanych m.in. prawem rzeczowym na nieruchomości, dziedziczeniem, stosunkami pomiędzy rodzicami i dziećmi. Przepisy dotyczące właściwości przemiennej przewidują możliwość wytoczenia powództwa o ustalenie istnienia umowy, jej wykonania, rozwiązania lub unieważnienia, jak też o odszkodowanie z powodu niewyko- nania lub nienależytego wykonania umowy, przed sądem właściwym dla miejsca jej wykonania. W razie wątpliwości, miejsce to powinno być stwierdzone dokumentem. Przepisy art. 31 i nast. K.p.c. umożliwiają powodowi dokonanie wyboru pomiędzy sądem właściwości ogólnej, a innym sądem oznaczonym w tych przepisach, w zależności od tego, który sąd jest dla niego dogodniejszy. 7 Nie jest zatem dopuszczalne narzucenie właściwości przemiennej przez jedną ze stron stosunku prawnego/umowy, a jedynie następczy jej wybór w chwili powstania roszczenia wynikającego z umowy. Artykuł 46 K.p.c. przewiduje możliwość zawarcia tzw. umowy prorogacyjnej, polegającej na tym, że strony mogą umówić się na piśmie o poddanie sądowi pierwszej instancji, który według ustawy nie jest miejscowo właściwy, sporu już wynikłego lub sporów mogących wyniknąć w przyszłości z oznaczonego stosunku prawnego. Sąd ten, jeżeli strony nie postanowiły inaczej, będzie wówczas sądem wyłącznie właściwym. W świetle przytoczonego przepisu możliwe jest odejście od generalnego modelu właściwości ogólnej, jednak tylko wtedy, gdy jest to przedmiotem indywidualnego uzgodnienia umownego. Skuteczność takiej umowy zależy zatem od zgodnego wyrażenia woli stron. Tak więc w rozpatrywanym przypadku, w sytuacji konieczności rozwiązywania sporu na drodze sądowej w grę wchodzą tylko dwie właściwości, tj. ogólna i przemienna. We- dług właściwości ogólnej, jeżeli powodem jest konsument, to powództwo powinno zostać wniesione do sądu właściwego dla siedziby przedsiębiorcy (art. 30 K.p.c.). Jeżeli natomiast powodem jest przedsiębiorca, to sądem właściwym jest sąd, w którego okręgu konsument ma miejsce zamieszkania (art. 27 § 1 k.p.c.). W przypadku właściwości przemiennej doty- czącej roszczeń wynikających z zawartej umowy, właściwym będzie sąd miejsca wykona- nia tej umowy (art. 34 k.p.c.). Przejęć odcinków sieci wodociągowej budowanych ze środ- ków własnych inwestorów zewnętrznych WZ może dokonywać na obszarze 28 gmin, na terenie których świadczy usługi związane ze zbiorowym zaopatrzeniem w wodę i zbioro- 7 Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom I. Pod redakcją K. Piaseckiego, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 1996r., str.164. 20 wym odbiorem ścieków. Nie w każdym przypadku sądem właściwym będzie sąd rejonowy właściwy dla siedziby WZ, ponieważ część kontrahentów Spółki mieszka na terenie powia- tów innych, niż goleniowski. Kwestionowane postanowienie umowne stosowane przez WZ należy uznać za tożsa- me z klauzulami wpisanymi do rejestru gdyż wykazuje ono podobieństwo treści i skutków stosowania. Nie zmieniają tego odmienności w zakresie użytych sformułowań i wyrazów. Wobec czego udowodniona została bezprawność działania Spółki, polegająca na stosowa- niu w obrocie konsumenckim postanowienia ww. wzorca umowy, które zostało wpisane do rejestru niedozwolonych postanowień umownych. Skoro zatem, kwestionowane zapisy są tożsame z klauzulami wpisanymi do rejestru, to posługiwanie się nim w obrocie konsumenckim, zgodnie z treścią art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznać należy za działanie bezprawne, sta- nowiące praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. W toku postępowania - Zarządzeniem Prezesa Zarządu Wodociągów Zachodniopo- morskich Sp. z o.o. Nr 1/2011 z dnia 24 stycznia 2011 r., które weszło w życie z dniem 31 stycznia 2011 r. - wprowadzono nowy wzorzec umowy określającej zasady przejmowa- nia odcinków sieci wodociągowej i kanalizacyjnej budowanych ze środków własnych inwe- storów zewnętrznych przejęcia zatytułowany: Umowa przyłączeniowa – sieci Nr …./….. (k. 197- 200) . Kwestionowane postanowienie wzorca umowy zatytułowanej Umowa Nr …../…. zmieniono w ten sposób, że nadano mu brzmienie: Sprawy sporne Strony będą starały się rozstrzygać polubownie. W przypadku braku możliwości porozumienia organem właściwym do ich rozstrzygania będzie właściwy rzeczowo Sąd Powszechny właściwy miej- scowo Inwestorowi. Zgodnie z art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, nie wyda- je się decyzji, o której mowa w art. 26, jeżeli przedsiębiorca zaprzestał stosowania prakty- ki, o której mowa w art. 24. Przypadku określonym w ust. 1 Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą zanie- chanie jej stosowania. Zdaniem Prezesa Urzędu - w odniesieniu do cytowanego wyżej postanowienia ww. wzorca umowy - w niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki do wydania decyzji na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy. Okoliczności sprawy dowodzą stosowania przez WZ praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, polegającej na posługiwaniu się w obrocie konsumenckim wzorcem umownym zawierającym klauzulę wpisaną do rejestru niedozwolonych postanowień umownych. Jednocześnie z dokonanych ustaleń wynika, że WZ zaprzestało jego stosowania z dniem 31 stycznia 2011 r . Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności należało orzec jak w punkcie IV sentencji decyzji. Po trzecie: Zapis wzorca umowy zatytułowanej: Umowa Nr …../…., określającej za- sady przejmowania odcinków sieci wodociągowej budowanych ze środków własnych inwe- storów zewnętrznych o treści: (…) wysyłanie pisma poleconego ma pomiędzy stronami skutek doręczenia. (…) należy uznać za tożsamy z klauzulami wpisanymi do rejestru na podstawie: - wyroku SOKIK z dnia 17 sierpnia 2006 r., sygn. akt: XVII AmC 100/05 pod nume- rem 918 o treści: Zawiadomienie o wypowiedzeniu umowy przez Fronton będzie wysłane listem poleconym na adres nabywcy, określony w umowie lub zawiadomie- 21 niu o zmianie adresu. Odmowa przyjęcia przez nabywcę lub dwukrotna adnotacja poczty „nie podjęto w terminie”(awizo) wywołuje skutki doręczenia. Skutki doręcze- nia wywołuje również doręczenie zastępcze, określone w art. 138 i art. 139 kodeksu postępowania cywilnego, tj. doręczenie pisma dorosłemu domownikowi, admini- stracji domu, sołtysowi lub dozorcy domu. Fronton pozostawia w aktach umowy pi- smo ze skutkiem doręczenia, jeśli nabywca nie zawiadomi Fronton-u o zmianie ad- resu i nazwiska, a wysłane zawiadomienie wróci z adnotacją „adresat nieznany” lub temu podobną. Zawiadomienie stanowi integralną część umowy. W uzasadnieniu wyroku SOKiK stwierdzi, że przywołane postanowienie umowne (…) kształtuje sytu- ację konsumenta niekorzystnie w porównaniu z sytuacją pozwanego, nakładając na konsumenta bardzo rygorystyczne skutki w zakresie odbierania korespondencji po- zwanego analogiczne jak przepisy kpc w odniesieniu do korespondencji sądowej. Instytucja doręczenia zastępczego należy do prawa procesowego i negatywnie na- leży ocenić próbę jej adaptowania do obrotu gospodarczego zwłaszcza, gdy jedną ze stron umowy jest konsument oraz mając na uwadze art. 61 kc, zgodnie z którym oświadczenie woli, które ma być złożone innej osobie, jest złożone z chwilą, gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią. Podkreślić nale- ży, iż instytucja doręczenia zastępczego nie jest gwarantem dojścia do konsumenta oświadczenia woli pozwanego w w/w sposób. Również dwukrotna adnotacja pla- cówki pocztowej „nie podjęto w terminie” nie przesądza o tym, że konsument mógł zapoznać się z oświadczeniem woli pozwanego. Postanowienia (…) umowy mogą prowadzić do sytuacji, gdy konsument pozbawiony możliwości rzeczywistego zapo- znania się z oświadczeniem woli pozwanego narażony będzie na jego skutki praw- ne. Takie ukształtowanie obowiązków konsumenta rażąco narusza jego interesy i jest sprzeczne z dobrymi obyczajami, - wyroku SOKIK z dnia 30 czerwca 2009 r., sygn. akt: XVII AmC 513/09 pod nume- rem 1681 o treści: Wszelka korespondencja wysłana przez Bank do Kredytobiorcy pocztą lub kurierem na ostatni podany przez niego adres do korespondencji (adres zameldowania, w przypadku, gdy Kredytobiorca nie podał adresu do koresponden- cji), będzie uważana za doręczoną. - - wyroku SOKIK z dnia 9 września 2010 r., sygn. akt: XVII AmC 999/09 pod nume- rem 2285 o treści: Strony zgodnie ustalają, że korespondencja wysłana dwukrotnie listem poleconym na ostatnio podany adres do korespondencji uznana zostaje jako doręczona. Skierowanie przez WZ do konsumentów korespondencji w sprawie wykonania umo- wy dotyczącej przejęcia sieci wodociągowej jest oświadczeniem woli Spółki złożonym kon- sumentom w rozumieniu art. 60 k.c. W świetle art. 61 § 1 zd. 1 k.c. oświadczenie woli, które ma być złożone innej osobie, jest złożone z chwilą, gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią. Zatem oświadczenie woli składane innej osobie mo- że być uznane za skutecznie doręczone jedynie wówczas, gdy dotarło do tej osoby w spo- sób umożliwiający jej zapoznanie się z jego treścią. Tak więc czynność wysyłania pisma, stanowiącego oświadczenie woli jednej ze stron umowy, listem poleconym, nie może być uznawana za jego skuteczne doręczenie. Wobec tego, że analiza porównawcza kwestio- nowanego postanowienia umownego stosowanego przez WZ z klauzulami wpisanymi do rejestru wskazuje na podobieństwo treści i skutków stosowania jednych i drugich, czego nie zmieniają odmienności w zakresie użytych sformułowań i wyrazów, uznać należy, że udowodniona została bezprawność działania Spółki, polegająca na stosowaniu w obrocie 22 konsumenckim postanowienia ww. wzorca umowy, które zostało wpisane do rejestru nie- dozwolonych postanowień umownych. Skoro zatem, kwestionowany zapis jest tożsamy z klauzulami wpisanymi do rejestru, to posługiwanie się nim w obrocie konsumenckim, zgodnie z treścią art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznać należy za działanie bezprawne, sta- nowiące praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. W toku postępowania - Zarządzeniem Prezesa Zarządu Wodociągów Zachodniopo- morskich Sp. z o.o. Nr 1/2011 z dnia 24 stycznia 2011 r., które weszło w życie z dniem 31 stycznia 2011 r. - wprowadzono nowy wzorzec umowy określającej zasady przejmowa- nia odcinków sieci wodociągowej i kanalizacyjnej budowanych ze środków własnych inwe- storów zewnętrznych przejęcia zatytułowany: Umowa przyłączeniowa – sieci Nr …./….. (k. 197- 200) . Kwestionowane postanowienie wzorca umowy zatytułowanej Umowa Nr …../…. zostało z nowo opracowanego wzorca usunięte. Zgodnie z art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, nie wyda- je się decyzji, o której mowa w art. 26, jeżeli przedsiębiorca zaprzestał stosowania prakty- ki, o której mowa w art. 24. Przypadku określonym w ust. 1 Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą zanie- chanie jej stosowania. Zdaniem Prezesa Urzędu - w odniesieniu do cytowanego wyżej postanowienia ww. wzorca umowy - w niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki do wydania decyzji na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy. Okoliczności sprawy dowodzą stosowania przez WZ praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, polegającej na posługiwaniu się w obrocie konsumenckim wzorcem umownym zawierającym klauzulę wpisaną do rejestru niedozwolonych postanowień umownych. Jednocześnie z dokonanych ustaleń wynika, że WZ zaprzestało jej stosowania z dniem 31 stycznia 2011 r. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności należało orzec jak w punkcie V sentencji decyzji. Ad II. W przedmiotowym postępowaniu postawiono WZ zarzut stosowania praktyk naru- szających zbiorowe interesy konsumentów, o jakich mowa w art. 24 ust. 1 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów dotyczy zamieszczenia w stosowanych w obrocie z konsumentami wzorcach umów zatytułowanych: 1. Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków, postanowienia o treści: Przedsiębiorstwo ma prawo do odcięcia dostawy wody i zamknięcia przyłącza ka- nalizacyjnego jeżeli: (…) Odbiorca nie uiścił opłat za dwa okresy obrachunko- we(…), 2. Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków numer …/KWS/..., po- stanowień o treści: Przedsiębiorstwo ma prawo do odcięcia dostawy wody i za- mknięcia przyłącza kanalizacyjnego jeżeli: (…) Odbiorca nie uiścił należności za pełne opłaty dwa okresy obrachunkowe (…) oraz Przedsiębiorstwo może odciąć dostawę wody do lokalu, jeżeli: (…) Korzystający z lokalu nie uiścił należności za pełne dwa okresy obrachunkowe (…), 23 3. Umowa o zaopatrzenie w wodę, postanowienia o treści: Przedsiębiorstwo ma prawo do odcięcia dostawy wody jeżeli: (…) Odbiorca nie uiścił opłat za dwa okresy obrachunkowe (…), 4. Umowa o odprowadzanie ścieków, postanowienia o treści: Przedsiębiorstwo ma prawo do zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego jeżeli: (…) Odbiorca nie uiścił opłaty za dwa okresy obrachunkowe. Analizując przesłankę bezprawności kwestionowanych zachowań Spółki należy wskazać, iż zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 o zbiorowym zaopatrze- niu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (t.j. Dz. U. z 2006 r., Nr 123, poz. 858 ze zm.), zwanej dalej: ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków , dostarczanie wody lub odprowadzanie ścieków odbywa się na podstawie pisem- nej umowy o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków zawartej między przedsię- biorstwem wodociągowo-kanalizacyjnym a odbiorcą usług. Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne może odciąć dostawę wody lub zamknąć przyłącze kanaliza- cyjne, jeżeli: 1) przyłącze wodociągowe lub kanalizacyjne wykonano niezgodnie z przepisami pra- wa; 2) odbiorca usług nie uiścił należności za pełne dwa okresy obrachunkowe, następu- jące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaległej opłaty; 3) jakość odprowadzanych ścieków nie spełnia wymogów określonych w przepisach prawa lub stwierdzono celowe uszkodzenie albo pominięcie urządzenia pomiaro- wego; 4) został stwierdzony nielegalny pobór wody, to jest bez zawarcia umowy, jak rów- nież przy celowo uszkodzonych albo pominiętych wodomierzach lub urządzeniach pomiarowych. Formułując powyższy przepis ustawodawca nie posłużył się terminem w szczegól- ności lub podobnym. Oznacza to, że ww. katalog ma charakter zamknięty. Przedsiębior- stwo wodociągowo-kanalizacyjne nie może zaprzestać świadczenia usług na rzecz odbior- ców w innych przypadkach niż określone w ustawie. Tak więc kwestionowane postanowie- nia umowne mogą statuować możliwość przekroczenia przez Spółkę jej ustawowych kom- petencji jako dostawcy usług wodociągowych i kanalizacyjnych w zakresie możliwości wstrzymania świadczenia usług. Przywołane wyżej postanowienia przewidują bowiem możliwość podjęcia działań powodujących odcięcie dostaw wody lub zamknięcie przyłącza kanalizacyjnego w sytuacjach, które nie zostały objęte art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę. Stąd, w ocenie Prezesa Urzędu, pozbawienie konsumentów przysługującej im z mocy ustawy ochrony przed odcięciem dostawy wody lub odbioru ścieków, poprzez sprzeczne z art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę uregulowanie we wzorcu umowy określenie przypadku, w którym Spółka może odciąć dostawę wody lub zamknąć przyłącze kanalizacyjne świadczy o bezprawności kwestionowanego postanowie- nia umownego. Zachowania WZ godzą w interesy konsumentów, gdyż stosowanie we wzorcu umo- wy kwestionowanej klauzuli pozbawia odbiorców możliwości korzystania z usługi o charak- 24 terze powszechnym, niezbędnej dla prawidłowego funkcjonowania każdego gospodarstwa domowego i przedsiębiorcy, w sytuacji – gdy zgodnie z powszechnie obowiązującymi prze- pisami prawa – nie byliby pozbawieni dostarczania wody i odbierania ścieków. Działanie przedsiębiorcy, nie respektujące tej ochrony należy uznać za godzące w interesy konsu- mentów, gdyż wywołuje negatywne skutki w sferze praw konsumentów. Usługi zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków są usługami o charakterze użyteczności publicznej. Z uwagi na swój charakter usługi te są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania wszystkich gospodarstw domowych. Dostęp do wody to podstawowa życiowa potrzeba każdego człowieka 8 . To dodatkowo przesądza o uznaniu, że kwestionowane przez Prezesa Urzędu zachowania dotyczą ogółu konsumen- tów jako zbiorowości. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż kwestionowane zachowanie Spółki stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, o jakiej mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W toku postępowania Spółka przekazała nowo opracowane wzorce ww. umów, w których dokonano zmiany kwestionowanych postanowień na następujące: 1. we wzorcu umowy zatytułowanej : Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowa- dzanie ścieków otrzymało ono brzmienie: Przedsiębiorstwo ma prawo do odcię- cia dostawy wody i zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego jeżeli: (…) odbiorca usług nie uiścił należności za pełne dwa okresy obrachunkowe, następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaległej opłaty (…), 2 . we wzorcu umowy zatytułowanej : Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowa- dzanie ścieków numer …/KWS/.. . otrzymały one brzmienie: Przedsiębiorstwo ma prawo do odcięcia dostawy wody i zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego je- żeli: (…) Odbiorca nie uiścił należności za pełne dwa okresy obrachunkowe, na- stępujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaległej opłaty;(…) oraz Przedsiębiorstwo może odciąć dostawę wody do lokalu, jeżeli: (…) Korzystający z lokalu nie uiścił należności za pełne dwa okresy obrachun- kowe, następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania za- ległej opłaty (…), 3. we wzorcu umowy zatytułowanej : Umowa o zaopatrzenie w wodę otrzymało ono brzmienie: „Przedsiębiorstwo ma prawo do odcięcia dostawy wody jeżeli: (…) Odbiorca nie uiścił należności za pełne dwa okresy obrachunkowe, następu- jące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaległej opłaty (…),” 4. we wzorcu umowy zatytułowanej : Umowa o odprowadzanie ścieków otrzymało ono brzmienie: „Przedsiębiorstwo ma prawo do zamknięcia przyłącza kanaliza- cyjnego jeżeli: (…) Odbiorca nie uiścił należności za pełne dwa okresy obra- chunkowe, następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowa- nia zaległej opłaty (…),” Nowy wzorzec umowy jest stosowany przez WZ od dnia 29 listopada 2010 r. tj. od daty wejścia w życie Zarządzeniem Prezesa WZ nr 3 z dnia 9 listopada 2010 r., wprowa- 8 Por. wyrok SOKiK z dn. 20 marca 2008 r. (sygn. akt XVII AmA 78/07) 25 dzającego do stosowania nowe wzorce ww. umów. Od tej daty Spółka przystąpiła również do wymiany umów łączących ją z odbiorcami usług. Powyższe dało podstawy do przyjęcia, że z dniem 29 listopada 2010 r. doszło do zaniechania stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów rozważanej w tym punkcie. W związku z powyższym orzeczono jak w punkcie II sentencji niniejszej decyzji. Ad III. W przedmiotowym postępowaniu postawiono WZ zarzut stosowania praktyk naru- szających zbiorowe interesy konsumentów, o jakich mowa w art. 24 ust. 1 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów dotyczy zamieszczenia w stosowanych w obrocie z konsumentami wzorcach umów zatytułowanych: Umowa o zaopatrzenie w wodę i odpro- wadzanie ścieków , Umowa o zaopatrzenie w wodę, Umowa o zaopatrzenie w wodę i od- prowadzanie ścieków numer …/KWS/..., Umowa o odprowadzanie ścieków postanowienia o treści: Umowa może być rozwiązana: (…) przez pisemne świadczenie jednej ze stron z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia licząc od pierwszego dnia następ- nego miesiąca po dacie wypowiedzenia, (…). Analizując przesłankę bezprawności kwestionowanych zachowań Spółki należy wskazać, iż zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę dostarczanie wody lub odprowadzanie ścieków odbywa się na podstawie pisemnej umowy o zaopatrze- nie w wodę lub odprowadzanie ścieków zawartej między przedsiębiorstwem wodociągowo- kanalizacyjnym a odbiorcą usług. Zgodnie z art. 8 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne może odciąć dostawę wody lub za- mknąć przyłącze kanalizacyjne, jeżeli: 1) przyłącze wodociągowe lub kanalizacyjne wykonano niezgodnie z przepisami pra- wa; 2) odbiorca usług nie uiścił należności za pełne dwa okresy obrachunkowe, następu- jące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaległej opłaty; 3) jakość odprowadzanych ścieków nie spełnia wymogów określonych w przepisach prawa lub stwierdzono celowe uszkodzenie albo pominięcie urządzenia pomiaro- wego; 4) został stwierdzony nielegalny pobór wody, to jest bez zawarcia umowy, jak rów- nież przy celowo uszkodzonych albo pominiętych wodomierzach lub urządzeniach pomiarowych. Formułując powyższy przepis ustawodawca nie posłużył się terminem w szczegól- ności lub podobnym. Oznacza to, że ww. katalog ma charakter zamknięty. Przedsiębior- stwo wodociągowo-kanalizacyjne nie może zaprzestać świadczenia usług na rzecz odbior- ców w innych przypadkach niż określone w ustawie. Skoro tylko w wymienionych enume- ratywnie przypadkach przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne może odciąć wodę lub zamknąć przyłącze kanalizacyjne, to też tylko w tych samych przypadkach można umowę wypowiedzieć. Przyczyny wypowiedzenia umowy przez przedsiębiorstwo wodociągowo- kanalizacyjne są więc enumeratywnie wyliczone. Rozwiązanie umowy oznacza praktycznie zaprzestanie świadczenia usługi dostarczania wody lub odprowadzania ścieków. W ocenie Prezesa Urzędu brzmienie postanowienia umownego, zgodnie z którym umowa może być rozwiązana przez jedną z jej stron, w tym przedsiębiorstwo wodociągo- 26 wo-kanalizacyjne z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia licząc od pierw- szego dnia następnego miesiąca po dacie wypowiedzenia, (co skutkuje odcięciem dostawy wody i zamknięciem przyłącza kanalizacyjnego) nie znajduje odzwierciedlenia w brzmieniu art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę. Zdarzenia, objęte hipotezami po- wołanego wyżej przepisu obejmują bowiem ściśle określone sytuacje, w których może na- stąpić odcięcie dostawy wody lub zamknięcie przyłącza kanalizacyjnego i nie dopuszczają rozwiązania umowy przez przedsiębiorcę z dowolnej przyczyny. Oznacza to, że kwestiono- wane postanowienie umowne może statuować możliwość przekroczenia przez Spółkę jej ustawowych kompetencji jako dostawcy usług wodociągowych i kanalizacyjnych w zakre- sie możliwości wstrzymania świadczenia usług. Postanowienie to przewiduje bowiem moż- liwość podjęcia działań powodujących odcięcie dostaw wody lub zamknięcie przyłącza ka- nalizacyjnego, bez określenia przyczyn rozwiązania umowy, a więc także w sytuacjach, które nie zostały objęte art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę. Stąd w ocenie Prezesa Urzędu pozbawienie konsumentów przysługującej im z mocy ustawy ochrony przed odcięciem dostawy wody, będącym skutkiem rozwiązania umowy na skutek wypowiedzenia jej przez przedsiębiorcę, poprzez sprzeczne z art. 8 ust. 1 usta- wy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę uregulowanie we wzorcu umowy określenie przy- padku, w którym Spółka może odciąć przyłącze wody od sieci, świadczy o bezprawności kwestionowanego postanowienia umownego. Zachowania WZ godzą w interesy konsumentów, gdyż stosowanie w ww. wzorcach umów kwestionowanej klauzuli pozbawia odbiorców możliwości korzystania z usługi o cha- rakterze powszechnym, niezbędnej dla prawidłowego funkcjonowania każdego gospodar- stwa domowego i przedsiębiorcy, w sytuacji – gdy zgodnie z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa – nie byliby pozbawieni dostarczania wody i odbierania ścieków. Działa- nie przedsiębiorcy, nie respektujące tej ochrony należy uznać za godzące w interesy kon- sumentów, gdyż wywołuje negatywne skutki w sferze praw konsumentów. W powyższym kontekście podkreślenia wymaga, iż usługi zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków są usługami o charakterze użyteczności pu- blicznej. Z uwagi na swój charakter usługi te są niezbędne do prawidłowego funkcjonowa- nia wszystkich gospodarstw domowych. Dostęp do wody to podstawowa życiowa potrzeba każdego człowieka 9 . To dodatkowo przesądza o uznaniu, że kwestionowane przez Prezesa Urzędu zachowania dotyczą ogółu konsumentów jako zbiorowości. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż kwestionowane zachowania Spółki stanowią praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, o jakiej mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W toku postępowania Spółka przekazała nowo opracowane wzorce ww. umów, w których dokonano zmiany kwestionowanego postanowienia na następujące: Umowa może być rozwiązana: (…) przez pisemne świadczenie Odbiorcy usług z zachowaniem trzymie- sięcznego okresu wypowiedzenia licząc od pierwszego dnia następnego miesiąca po dacie wypowiedzenia (…). Nowy wzorzec umowy jest stosowany przez WZ od dnia 29 listopada 2010 r., tj. od daty wejścia w życie Zarządzeniem Prezesa WZ nr 3 z dnia 9 listopada 2010 r., wprowa- dzającego do stosowania nowe wzorce ww. umów. Od tej daty Spółka przystąpiła również 9 Por. wyrok SOKiK z dn. 20 marca 2008 r. (sygn. akt XVII AmA 78/07) 27 do wymiany umów łączących ją z odbiorcami usług. Powyższe dało podstawy do przyjęcia, że z dniem 29 listopada 2010 r. doszło do zaniechania stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów rozważanej w tym punkcie. W związku z powyższym orzeczono jak w punkcie III sentencji niniejszej decyzji. Ad VI. Zgodnie z treścią art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumen- tów, Prezes Urzędu może nałożyć na przedsiębiorcę, w drodze decyzji, karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprze- dzającym rok nałożenia kary, jeżeli przedsiębiorca ten, choćby nieumyślnie dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 tejże ustawy. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie zawiera zamkniętego katalogu przesłanek, od których uzależniana jest wysokość nakładanych na przedsiębiorców kar. Norma prawna wynikająca z art. 111 ww. ustawy stanowi jedynie, iż przy ustalaniu wyso- kości kar pieniężnych, o których mowa między innymi w art. 106 należy uwzględnić w szczególności okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a także uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Wskazać również należy, że kara pieniężna może być nałożona na przedsiębiorcę niezależnie od tego, czy dopuścił się naruszenia przepisów ustawy umyślnie, czy też nie- umyślnie. Z powyższego wynika, że kara może być nałożona bez względu na okoliczność występowania po stronie przedsiębiorcy winy rozumianej jako świadomość bezprawności zachowania. Okoliczność ta jest jednak czynnikiem relewantnym przy miarkowaniu wyso- kości nakładanej kary pieniężnej 10 . Nałożona przez Prezesa Urzędu kara powinna ponadto pełnić funkcję represyjną (tj. stanowić dolegliwość za naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów), a także prewencyjną, dyscyplinującą (tj. zapobiegać podobnym naruszeniom w przyszłości). W zależności od stopnia naruszenia przepisów ustawy, ustala się funkcję prewencyjną lub represyjną za wiodącą. W punktach I-V sentencji niniejszej decyzji Prezes Urzędu stwierdził stosowanie przez WZ praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, o jakich mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, co daje podstawy do nałożenia na Spółkę kary pieniężnej określonej w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Ustalając wymiar kar pieniężnych Prezes Urzędu w pierwszej kolejności dokonał oceny wagi stwierdzonych praktyk. W kontekście analizy wagi stwierdzonego naruszenia wzięto także pod uwagę okoliczność, iż naruszenia dopuścił się przedsiębiorca o bardzo silnej pozycji rynkowej, działający w warunkach monopolu naturalnego. W związku z tym po stronie konsumentów brak jest możliwości wyboru alternatywnego dostawcy usług, co również wpływa na dotkliwość zakwestionowanych praktyk. Uwzględniono także specyfikę rynku, na jakim doszło do naruszenia konkurencji. Zważono, że usługi zbiorowego zaopa- trzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków, których dotyczą stwierdzone naru- szenie, należą do usług użyteczności publicznej, które są świadczone w sposób powszech- ny i które są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania wszystkich gospodarstw domo- 10 Konrad Kohutek w: „ Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz ”, Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., Warszawa 2008 r., str. 1027. 28 wych. Stwierdzone naruszenia dotyczą zatem towaru, który należy uznać za niezbędny z punktu widzenia konsumentów, z którego nie mogą oni zrezygnować i którego nie mogą oni zastąpić towarem o częściowej choćby substytucyjności. Jednocześnie wzięto także pod uwagę geograficzny zasięg działania Spółki, który ogranicza terytorialny zasięg od- działywania do wymiaru lokalnego. Prezes Urzędu wziął pod uwagę także długotrwały okres stosowania stwierdzonych naruszeń, wynikający z ustalenia, że kwestionowane wzorce stosowane są w obrocie od 2008 r. Oceniając wagę naruszenia Prezes Urzędu miał również na względzie, iż zakwestionowane praktyki wymierzone są we wszystkich konsu- mentów korzystających z usług Spółki, a zatem mają charakter powszechny. Z uwagi na różnorodność stosowanych przez przedsiębiorcę praktyk, konieczne sta- ło się wymierzenie trzech kar pieniężnych. Podstawą obliczenia wysokości niniejszych kar jest przychód osiągnięty przez Spół- kę w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary. Spółka w 2010 r. uzyskała przychód w wysokości [...] zł, wobec czego maksymalna kara pieniężna, jaka może zostać nałożona na przedsiębiorcę w oparciu o ww. przepis wynosi [...] zł. Pierwsza kara określona w niniejszej decyzji jest wymierzana w związku ze sto- sowaniem przez Spółkę praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów określonej w punkcie I niniejszej decyzji. Praktyka ta polega na zamieszczeniu we wzorcach umów zatytułowanych: 1. Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków i Umowa o zaopatrze- nie w wodę, postanowień o treści: Reklamacje dotyczące zdarzeń, o których mowa w ust. 1 oraz inne dotyczące niewykonania lub nienależytego wykonania umowy Odbiorca może zgłaszać w terminie 14 dni od dnia, w którym zakończy- ła się przerwa w świadczeniu usługi, albo od dnia, w którym usługa została wy- konana, lub miała być wykonana , 2. Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków numer …/KWS/..., po- stanowienia o treści: Reklamacje dotyczące zdarzeń, o których mowa w ust. 6 oraz inne dotyczące niewykonania lub nienależytego wykonania umowy Korzy- stający z lokalu może zgłaszać w terminie 14 dni od dnia, w którym zakończyła się przerwa w świadczeniu usługi, albo od dnia, w którym usługa została wyko- nana, lub miała być wykonana, 3. Umowa o odprowadzanie ścieków, postanowienia o treści: Reklamacje dotyczą- ce niewykonania lun nienależytego wykonania umowy Odbiorca usług może zgłaszać w terminie 14 dni od dnia, w którym zakończyła się przerwa w świad- czeniu usługi, albo od dnia, w którym usługa została wykonana, lub miała być wykonana uznanych za postanowienia niedozwolone i wpisane do rejestru postanowień wzorców uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kpc, co stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Wzorce ww. umów stosowane były przez Spółkę od 2008 r. Prezes Urzędu zważył, iż – stosowanie przez WZ postanowień ww. wzorców umów tożsamych z postanowieniami wpisanymi do rejestru, w których określono 14 – dniowy termin na składanie reklamacji w przypadku dostaw wody o obniżonej jakości oraz innych zdarzeń dotyczących niewykona- nia lub nienależytego wykonania umowy, liczony od dnia, w którym zakończyła się prze- rwa w świadczeniu usługi, albo od dnia, w którym usługa została wykonana, lub miała być 29 wykonana – wywołuje skutek polegający na kształtowaniu praw i obowiązków konsumen- tów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszający ich interesy (art. 385 1 § 1 k.c.) oraz ograniczeniu odpowiedzialności przedsiębiorcy względem konsumenta za nienależyte wykonanie lub niewykonanie zobowiązania (art. 385 3 pkt 2 k.c.). W związku z powyższym Prezes Urzędu uznał, iż natura naruszenia uzasadnia usta- lenie wyjściowego poziomu kary pieniężnej na poziomie [...] % przychodu uzyskanego przez Spółkę w 2010 r., czyli kwotę na poziomie [...] zł . Po ustaleniu kwoty bazowej przystąpiono do analizy, czy w niniejszej sprawie zaszły okoliczności łagodzące i obciążające, które mogłyby mieć wpływ na wymiar kary. Okolicz- nościami łagodzącymi, które wystąpiły w sprawie, jest zaniechanie przez przedsiębiorcę stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów niezwłocznie po wszczę- ciu postępowania przez Prezesa Urzędu, a także aktywne współdziałanie z Prezesem w toku postępowania poprzez przekazywania w własnej inicjatywy wyjaśnień pomocnych w rozstrzygnięciu sprawy. W związku z powyższym kwotę bazową zmniejszono o [...] %, to jest do kwoty 9.174 zł . W sprawie tej nie wystąpiły okoliczności obciążające. Na ostatnim etapie sprawdzono, czy kara obliczona w ww. sposób nie przewyższa kary w maksymalnej wysokości, jaka została przewidziana w przepisie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Sytuacja taka nie ma w niniejszym przy- padku miejsca. W związku z powyższym ustalono wysokość kary na poziomie 9.174 zł . W ocenie Prezesa Urzędu wymierzona kara w wysokości [...] % przychodu uzyskanego przez Spół- kę w 2010 r. i stanowiąca około [...] % maksymalnego wymiaru kary przewidzianego w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest adekwatna do stopnia naruszenia przepisów ustawy i współmierna do możliwości finansowych WZ. Pre- zes Urzędu uznał, że orzeczona kara powinna pełnić funkcję dyscyplinującą i prewencyjną tak, aby zapobiec w przyszłości stosowaniu podobnych naruszeń. Niniejsza kara powinna pełnić również funkcję edukacyjną i wychowawczą, a także podkreślać naganność zakwe- stionowanego w niniejszym postępowaniu zachowania przedsiębiorcy. Wobec powyższego orzeczono, jak w punkcie VI ppkt 1 sentencji niniejszej decy- zji. Druga kara określona w decyzji jest wymierzana w związku ze stosowaniem przez Spółkę dwóch praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów określonych w punktach II-III niniejszej decyzji. Praktyki te polegają na zamieszczeniu we wzorcach umownych postanowień o treści: 1. Przedsiębiorstwo ma prawo do odcięcia dostawy wody i zamknięcia przyłącza kana- lizacyjnego jeżeli: (…) Odbiorca nie uiścił opłat za dwa okresy obrachunkowe (…), 2. Przedsiębiorstwo ma prawo do odcięcia dostawy wody i zamknięcia przyłącza kana- lizacyjnego jeżeli: (…) Odbiorca nie uiścił należności za pełne opłaty dwa okresy obrachunkowe (…), 3. Przedsiębiorstwo może odciąć dostawę wody do lokalu, jeżeli: (…) Korzystający z lokalu nie uiścił należności za pełne dwa okresy obrachunkowe (…), 4. Przedsiębiorstwo ma prawo do odcięcia dostawy wody jeżeli: (…) Odbiorca nie uiścił opłat za dwa okresy obrachunkowe (…), 30 5. Przedsiębiorstwo ma prawo do zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego jeżeli: (…) Odbiorca nie uiścił opłaty za dwa okresy obrachunkowe, 6. Umowa może być rozwiązana: (…) przez pisemne świadczenie jednej ze stron z za- chowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia licząc od pierwszego dnia na- stępnego miesiąca po dacie wypowiedzenia (…). Wszystkie powyższe praktyki polegają na pozbawieniu konsumenta dostępu wyko- nywanych przez WZ usług i (lub) odbioru ścieków, a ich bezprawność wynika z niezgodno- ści postanowienia umownego z art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym dostarczaniu wody, stąd zasadnym jest wymierzenie jednej kary za powyższe praktyki. Stosowane przez Spółkę naruszenia zbiorowych interesów konsumentów ujawniały się na etapie zawierania kontraktu i polegały na mającym wpływ na treść kontraktu naru- szeniu przepisów prawa. Wzorce ww. umów stosowane były przez Spółkę od 2008 r. Pre- zes Urzędu zważył, iż w wyniku powyższych zachowań sytuacja konsumentów została osłabiona, gdyż umowa o dostarczania wody i odbiór ścieków mogła zostać rozwiązana albo mogła wygasnąć w sytuacji nie przewidzianej powszechnie obowiązującymi przepisa- mi prawa. Rozwiązanie umowy i jej wygaśnięcie są równoznaczne z zaprzestaniem dostar- czania wody lub odbierania ścieków, a więc pozbawiają konsumenta dostępu do usługi, korzystanie z której jest podstawową życiową potrzebą każdego człowieka. W związku z powyższym Prezes Urzędu uznał, iż natura naruszenia uzasadnia usta- lenie wyjściowego poziomu kary pieniężnej na poziomie [...] % przychodu uzyskanego przez Spółkę w 2010 r., czyli kwotę na poziomie [...] zł . Po ustaleniu kwoty bazowej przystąpiono do analizy, czy w niniejszej sprawie zaszły okoliczności łagodzące i obciążające, które mogłyby mieć wpływ na wymiar kary. Okolicz- nością łagodzącą, która wystąpiła w sprawie, jest zaniechanie przez przedsiębiorcę stoso- wania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów niezwłocznie po wszczęciu postępowania przez Prezesa Urzędu, a także aktywne współdziałanie z Prezesem w toku postępowania poprzez przekazywania w własnej inicjatywy wyjaśnień pomocnych w roz- strzygnięciu sprawy. . W związku z powyższym kwotę należy bazową zmniejszyć o [...] %, to jest do kwoty 19.658 zł . W sprawie tej nie wystąpiły okoliczności obciążające. Na ostatnim etapie sprawdzono, czy kara obliczona w ww. sposób nie przewyższa kary w maksymalnej wysokości, jaka została przewidziana w przepisie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Sytuacja taka nie ma w niniejszym przy- padku miejsca. W związku z powyższym ustalono wysokość kary na kwotę 19.658 zł . W ocenie Prezesa Urzędu wymierzona kara w wysokości [...] % przychodu uzyskanego przez Spół- kę w 2009 r. i stanowiąca około [...] % maksymalnego wymiaru kary przewidzianego w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest adekwatna do stopnia naruszenia przepisów ww. ustawy i współmierna do możliwości finansowych WZ. Prezes Urzędu uznał, że orzeczona kara powinna pełnić funkcję dyscyplinującą i prewen- cyjną tak, aby zapobiec w przyszłości stosowaniu podobnych naruszeń. Niniejsza kara po- winna pełnić również funkcję edukacyjną i wychowawczą, a także podkreślać naganność zakwestionowanego w niniejszym postępowaniu zachowania przedsiębiorcy. Wobec powyższego orzeczono, jak w punkcie VI ppkt 2 sentencji niniejszej decyzji. 31 Trzecia kara określona w niniejszej decyzji jest wymierzana w związku ze stosowa- niem przez Spółkę dwóch praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów określo- nych w pkt. IV i V sentencji niniejszej decyzji. Praktyki ta polegają na umieszczeniu we wzorcu umowy zatytułowanej: Umowa Nr …../…. (określająca zasady przejmowania od- cinków sieci wodociągowej budowanych ze środków własnych inwestorów zewnętrznych) postanowień o treści: „(…) W przypadku braku możliwości porozumienia organem właści- wym do ich rozstrzygania będzie właściwy rzeczowo Sąd Powszechny właściwy miejscowo Przedsiębiorstwu,” i o treści: „(…) wysyłanie pisma poleconego ma pomiędzy stronami skutek doręczenia. (…) uznanych za postanowienia niedozwolone i wpisanego do rejestru postanowień wzorców uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kpc, co stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumen- tów. Prezes Urzędu zważył, iż – stosowanie przez WZ postanowień ww. wzorców umów tożsamych z postanowieniami wpisanymi do rejestru, dotyczących właściwości sądu i sku- teczności doręczeń kierowanych do konsumentów pism – wywołuje skutek polegający na kształtowaniu praw i obowiązków konsumentów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszający ich interesy. Wzorce ww. umów stosowane były przez Spółkę od 2008 r. W związku z powyższym Prezes Urzędu uznał, iż natura naruszenia uzasadnia ustale- nie wyjściowego poziomu kary pieniężnej na poziomie [...] % przychodu uzyskanego przez Spółkę w 2010 r., czyli kwotę na poziomie [...] zł . Po ustaleniu kwoty bazowej przystąpiono do analizy, czy w niniejszej sprawie zaszły okoliczności łagodzące i obciążające, które mogłyby mieć wpływ na wymiar kary. Okolicz- nością łagodzącą, która wystąpiła w sprawie, jest zaniechanie przez przedsiębiorcę stoso- wania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów w toku prowadzonego postę- powania, a także aktywne współdziałanie z Prezesem Urzędu w toku postępowania po- przez przekazywania w własnej inicjatywy wyjaśnień pomocnych w rozstrzygnięciu sprawy. W związku z powyższym w związku z czym kwotę bazową należy zmniejszyć o [...] %, to jest do kwoty 5.242 zł . W sprawie tej nie wystąpiły okoliczności obciążające. Na ostatnim etapie sprawdzono, czy kara obliczona w ww. sposób nie przewyższa ka- ry w maksymalnej wysokości, jaka została przewidziana w przepisie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Sytuacja taka nie ma w niniejszym przy- padku miejsca. W związku z powyższym ustalono wysokość kary na kwotę 5.242 zł . W ocenie Pre- zesa Urzędu wymierzona kara w wysokości [...] % przychodu uzyskanego przez Spółkę w 2009 r. i stanowiąca około [...] % maksymalnego wymiaru kary przewidzianego w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest adekwatna do stopnia naruszenia przepisów ww. ustawy i współmierna do możliwości finansowych WZ. Prezes Urzędu uznał, że orzeczona kara powinna pełnić funkcję dyscyplinującą i prewen- cyjną tak, aby zapobiec w przyszłości stosowaniu podobnych naruszeń. Niniejsza kara po- winna pełnić również funkcję edukacyjną i wychowawczą, a także podkreślać naganność zakwestionowanego w niniejszym postępowaniu zachowania przedsiębiorcy. Wobec powyższego orzeczono, jak w punkcie VI ppkt 3 sentencji niniejszej decyzji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów karę pie- niężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Ka- 32 rę należy wpłacić na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w NBP O/O War- szawa Nr 51101010100078782231000000. POUCZENIE: Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilne- go (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.) – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od daty jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Kon- kurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Gdańsku. Z up. Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i konsumentów Dyrektor Delegatury w Gdańsku Roman Jarząbek Otrzymuje: W ODOCIĄGI Z ACHODNIOPOMORSKIE S P . Z O . O . UL . I B RYGADY L EGIONÓW 8-10 72 – 100 Goleniów