RGD-21/2002

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW D ELEGATURA W G DAŃSKU 80-824 G DAŃSK , UL . P ODWALE P RZEDMIEJSKIE 30 T EL . (058) 346-29-32, T EL /F AX (058) 346-29-33, T EL . C ENTRALA (058) 301-50-21 E- MAIL : GDANSK @ UOKIK . GOV . PL RGD.536-8/02/JM Gdańsk, dnia 2 sierpnia 2002r. DECYZJA NR RGD.21/2002 Na podstawie art. 11 ust 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsu- mentów (Dz.U. z 2000r., Nr 122, poz. 1319 z późniejszymi zmianami ), po przeprowadzeniu postępowania antymonopolowego wszczętego z urzędu, przez Prezesa Urzędu Ochrony Kon- kurencji i Konsumentów przeciwko Multimedia Polska Spółce z o.o. z siedzibą w Gdyni, nie stwierdza się stosowania przez skarŜoną praktyk ograniczających konkurencję, polegających na naduŜywaniu pozycji dominującej na rynku przesyłu sygnału telewizji kablowej w mieście E poprzez stwarzanie konsumentom uciąŜliwych warunków dochodzenia swoich praw, pole- gających na odmowie przyjmowania bezpośrednio od abonentów telewizji kablowej opłat za świadczone usługi, zakazanych z mocy art. 8 ust. 2 pkt 7 ustawy . UZASADNIENIE W związku z wystąpieniem Rzecznika Praw Obywatelskich wskazującym na otrzy- mywane skargi obywateli, przedmiotem których była sprawa braku moŜliwości gotówkowego regulowania w punktach kasowych, opłat za świadczone przez operatora telewizji kablowej – Spółkę Multimedia Polska – usługi, Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, w dniu 2 kwietnia 2002r. wszczął z urzędu postępowanie antymonopolowe przeciwko Multimedia Polska spółka z o.o. w Gdyni pod za- rzutem stosowania praktyk ograniczających konkurencję, polegających na stwarzaniu konsu- mentom uciąŜliwych warunków dochodzenia swoich praw poprzez odmowę pobierania w punktach obsługi klienta opłat abonamentowych za świadczone usługi, co moŜe stanowić naruszenie art. 8 ust2 pkt 7 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsu- mentów (Dz.U. z 2000r., Nr 122, poz. 1319). SkarŜony przedsiębiorca, odpowiadając na zawiadomienie o wszczęciu postępo- wania, nie zakwestionował faktu generalnej rezygnacji z utrzymywania i otwierania punktów kasowych, równieŜ w mieście E, w których abonenci mogli bezpośrednio i bez prowizji regu- lować opłaty za świadczone przez firmę usługi. Według wyjaśnień Spółki decyzja powyŜsza podyktowana była względami ekonomicznymi, zaś celem jej podjęcia nie był zamiar stwo- rzenia sytuacji będącej uciąŜliwą dla klientów. M spółka z o.o. wskazały równieŜ, iŜ Ŝaden z przepisów prawa, jak równieŜ wa- runków umów zawieranych z klientami nie nakłada nań obowiązku utrzymywania punktów [2] kasowych. Wcześniejsza moŜliwość regulowania opłat w punktach kasowych była wyrazem polityki firmy, ponoszone jednak z tego tytułu koszty, działania takie uczyniły nieracjonal- nymi ekonomicznie, uzasadniając konieczność rezygnacji z takiej formy pobierania opłat. NiezaleŜnie od tego, jak podniósł skarŜony, podjęto rozmowy z bankami posiada- jącymi rozbudowaną sieć punktów detalicznych oraz z innymi podmiotami, w tym admini- stratorami zasobów mieszkaniowych, mające na celu umoŜliwienie dokonywania opłat w ich placówkach na preferencyjnych warunkach. Wskazano przykładowo, Ŝe w mieście E firma M podjęła współpracę z dwoma bankami, gdzie klienci mogą dokonywać opłat z obniŜoną pro- wizją bankową. Według M, powyŜsze okoliczności, nie dają wystarczających podstaw do uznania, by kwestionowane przez organ antymonopolowy działanie nosiło znamiona zakaza- nej prawem praktyki ograniczającej konkurencję. Prezes UOKiK, chcąc uwzględnić wszystkie okoliczności mogące wywierać wpływ na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie (w tym: zakres potencjalnej i rzeczywistej konkurencji ze strony innych przedsiębiorców oferujących dostęp do programów telewizyj- nych) włączył do akt sprawy wyniki badań rynku dostaw sygnału telewizji kablowej na tere- nie miasta E przeprowadzonych przez Delegaturę Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumen- tów w Gdańsku w roku 2000 (sygn akt 536-21/00/01/HK). Z wyników badań, nie kwestiono- wanych równieŜ obecnie przez skarŜonego przedsiębiorcę, wynika, iŜ na terenie E, z którego pochodziła skarga konsumencka skierowana do Rzecznika Praw Obywatelskich, będąca pod- stawą wszczęcia postępowania, nie ma poza M spółka z o.o. innych operatorów telewizji ka- blowej. Analizując zebrany materiał dowodowy organ antymonopolowy zwaŜył, co następuje. Przepisem stanowiącym w niniejszym postępowaniu podstawę do ewentualnego zakwestionowania przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów wskazanych wyŜej działań operatora jest art. 8 ust. 2 pkt 7 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, uznający za bezprawne, co do zasady, kaŜde działanie, którego celem lub skutkiem jest stwa- rzanie konsumentom uciąŜliwych warunków dochodzenia swoich praw. Zarzut stosowania powyŜszej praktyki moŜna przedstawić jedynie podmiotowi - przedsiębiorcy posiadającemu pozycję dominującą na rynku. Zachowania tego rodzaju mogą być w kaŜdym wypadku rozpatrywane wyłącznie w kontekście tzw. rynku relewantnego, tj. „rynku towarów (usług), które ze względu na ich przeznaczenie oraz właściwości, w tym jakość, są uznawane przez ich nabywców za substytuty oraz są oferowane na obszarze, na którym ze względu na ich rodzaj i właściwości, istnienie barier dostępu do rynku, preferencje konsumentów, znaczące róŜnice cen i koszty transportu, panują zbliŜone warunki konkurencji” (art. 4 ust. 8 ustawy o ochronie […]). Okoliczność powyŜsza powoduje konieczność delimitacji rynku co najmniej pod względem jego wymiaru przedmiotowego i terytorialnego. Posiłkując się treścią definicji rynku relewantnego oraz orzecznictwem Sądu An- tymonopolowego w innych, podobnych sprawach (patrz np.: wyroki z dnia 6 grudnia 2000r., sygn. akt XVII Ama 101/99, z dnia 2 kwietnia 2001r., sygn. akt Ama 12/01 i z dnia 9 maja 2001r., sygn. akt Ama 91/00), Prezes Urzędu stanął na stanowisku, iŜ wymiar produktowy konstytuują usługi polegające na umoŜliwieniu odbiorcy dostępu do programów tele- wizyjnych i radiowych, krajowych i zagranicznych, niezaleŜnie od rodzaju transmitera (sieci [3] kablowej, przekazu satelitarnego, w tym z platform cyfrowych, lub z nadajników naziem- nych), za pomocą którego są dystrybuowane. Drugim wymiarem rynku relewantnego jest – obok przedmiotowego – wymiar przestrzenny, zazwyczaj rozumiany jako obszar geograficzny, na którym warunki konkurencji dla wszystkich jego uczestników są – w odniesieniu do określonych towarów (usług) – jedna- kowe (bądź zbliŜone). W niniejszym postępowaniu przyjęto, iŜ ma on charakter lokalny, wy- znaczony przez zasięg sieci operatora telewizji kablowej, tworzącej trwałą infrastrukturę techniczną, słuŜącą przesyłowi programów telewizyjnych i radiowych, zlokalizowaną w gra- nicach E. Mając na uwadze fakt, iŜ skarŜony przedsiębiorca jest jedynym podmiotem świadczącym usługi przesyłu sygnału telewizji kablowej na obszarze miasta E, oraz fakt, iŜ telewizja satelitarna i inne formy przesyłu sygnału telewizyjnego nie stanową na tym terenie znaczącej konkurencji uznano, iŜ skarŜony przedsiębiorca posiada pozycję dominującą na lokalnym wyŜej zdefiniowanym rynku. Pomimo powyŜszego ustalenia, analiza postępowania skarŜonego przedsiębiorcy nie upowaŜnia jednak organu antymonopolowego do stwierdzenia, iŜ działania M P spółka z o.o. wypełniają przesłanki wskazanego wyŜej przepisu ustawy, tzn. stwarzają konsumentom uciąŜliwe warunki dochodzenia swoich praw. Decydujące dla przyjęcia takiego rozstrzygnięcia okazały się następujące okolicz- ności: Praktyka polegająca na stwarzaniu konsumentom uciąŜliwych warunków docho- dzenia swych roszczeń obejmuje swoim zakresem działania przedsiębiorców, posiadających uprzywilejowaną pozycję rynkową, zarówno na etapie przedumownym, jak teŜ wykonywania umów. Na drugim z nich praktyka ta moŜe polegać na egzekwowaniu narzuconych, nieko- rzystnych dla konsumentów warunków umów, przejawiać się w innych działaniach utrudnia- jących skuteczne dochodzenie swoich praw. Generalnie rzecz ujmując, interesy konsumenta chronione są w ramach pięciu podstawowych obszarów, poprzez zagwarantowanie mu: prawa do ochrony zdrowia i bezpieczeństwa, ochrony interesów ekonomicznych, do rekompensaty, prawa do informacji i edukacji oraz prawa do reprezentacji. W przedmiotowym sporze analiza zarzutów dotyczyć by mogła jedynie kwestii ochrony interesów ekonomicznych konsumenta, jednak – jak na to wskazują polskie i euro- pejskie rozwiązania legislacyjne – unormowania o takim charakterze mają na celu przede wszystkim eliminację nieuczciwych klauzul w umowach zawieranych z konsumentami, a takŜe zagwarantowanie praw konsumenta w umowach zawieranych na odległość oraz w umo- wach zawieranych poza siedzibą przedsiębiorstwa, jak równieŜ w umowach dotyczących usług turystycznych i kredytu konsumenckiego. Skoro rozpatrywane zagadnienie nie jest szczegółowo uregulowane w ustawodawstwie konsumenckim, to wzajemne prawa i obowiąz- ki dłuŜnika i wierzyciela winny być oceniane w oparciu o przepisy ogólne. W sprawie będącej przedmiotem rozstrzygnięcia, warunki umowy abonenckiej nie określały zasad i sposobu uiszczania naleŜności za świadczone usługi, pozostawiając te kwestie ogólnym przepisom kodeksu cywilnego. Trudno więc – w istniejacym stanie faktycz- nym – dowodzić zasadności zarzutu dokonania, bądź wprowadzenia do umowy jakiejkolwiek niekorzystnej zasady, utrudniającej drugiej stronie, niewątpliwie słabszej ekonomicznie, do- chodzenie jej praw. Jednocześnie mając na uwadze obowiązujące reguły prawa cywilnego, [4] nie sposób uznać, iŜ działanie niesprzeczne i zgodne z tymi przepisami, moŜe naruszać intere- sy ekonomiczne, albo inne prawa konsumenta lub stanowić niedozwolone prawem utrudnie- nie w dochodzeniu jego praw, które to postępowanie, dopiero w sytuacji pozostawania w sprzeczności z ogólnie obowiązującymi przepisami prawa cywilnego, moŜna byłoby zdefi- niować jako zakazaną praktykę ograniczającą konkurencję. Mając na uwadze fakt, iŜ dług pienięŜny ma charakter długu oddawczego, w ocenie organu antymonopolowego, operator uprawniony jest do domagania się, aby pienięŜna naleŜ- ność za świadczone usługi przesyłania sygnału telewizyjnego została przekazana na adres siedziby jego organu zarządzającego (w przypadku M sp. z o.o. mieści się ona w G), na koszt i ryzyko abonenta. Dług taki wymaga dostarczenia (przesłania) stosownej sumy wierzycielo- wi na jego koszt i niebezpieczeństwo. ObciąŜanie opłatami portoryjnymi lub prowizji konsu- menta, który wykonuje zobowiązanie za pośrednictwem banków, bądź poczty nie budzi za- strzeŜeń Prezesa Urzędu. Tak więc takiego, mającego oparcie w przepisach prawa, działania nie sposób zdefiniować jako stwarzania konsumentom uciąŜliwych warunków dochodzenia swoich praw. Tym bardziej, iŜ jak wynika z wyjaśnień operatora, abonenci z E posiadają moŜliwość uiszczania comiesięcznych opłat w jednym z wskazanych banków, z którymi M zawarła umowy i gdzie wysokość prowizji wynosi …..zł., od kaŜdej operacji. Biorąc pod uwagę powyŜej wskazane okoliczności, organ antymonopolowy uznał, iŜ operator, na którym nie ciąŜy prawem określony obowiązek otwarcia i prowadzenia kas w kaŜdej ze swoich jednostek, znajdujących się w miejscowościach, na terenie których prowa- dzi on działalność gospodarczą, nie dopuścił się zarzucanej temu przedsiębiorcy praktyki ograniczającej konkurencję. Tym nie mniej nie pozostaje bez znaczenia okoliczność, iŜ obowiązkiem operatora – wierzyciela jest współdziałanie z dłuŜnikiem przy wykonywaniu przezeń zobowiązania, zgodnie z jego treścią i w sposób odpowiadającego celowi społeczno – gospodarczemu oraz zasadom współŜycia społecznego, a jeŜeli istnieją w tym zakresie ustalone zwyczaje – takŜe w sposób odpowiadający tym zwyczajom. Mając na uwadze funkcjonujący powszechny zwy- czaj, stosowany w szczególności przez przedsiębiorców świadczących usługi o charakterze powszechnym w tym w przede wszystkim telekomunikacyjne, energetyczne, i inne, polega- jący na umoŜliwieniu odbiorcom usług spełnienia świadczeń pienięŜnych poprzez bezpłatne uiszczenie opłat w punktach obsługi klientów, rezygnacja przez M sp. z o.o., z przyjmowania opłat w swoich oddziałach, utrudniająca de facto klientom dokonanie zapłaty moŜe być od- bierana jako sprzeczna z ustalonymi zwyczajami. Dlatego teŜ, niezaleŜnie od rozstrzygnięcia w przedmiocie stosowania praktyk ograniczających konkurencję organ antymonopolowy rozwaŜy celowość podjęcia wobec operatora statutowych działań w oparciu o przepisy usta- wy o z dnia 16 kwietnia 1993r. zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz.U. Nr 47, poz. 211, ze zm.). W tym stanie rzeczy orzeczono, jak w sentencji. Z UPOWAZNIENIA P REZESA URZEDU R OMA J ARZĄBEK D YREKTOR D ELEGATURY UOK I K W G DAŃSKU [5]