RGD-22/2002

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW D ELEGATURA U RZĘDU O CHRONY K ONKURENCJI I K ONSUMENTÓW W G DAŃSKU 80-824 G DAŃSK , UL . P ODWALE P RZEDMIEJSKIE 30 T EL . (058) 346-29-32, T EL /F AX (058) 346-29-33, T EL . C ENTRALA (058) 301-50-21 E- MAIL : GDANSK @ UOKIK . GOV . PL RGD. 561-2/02/WW Gdańsk, dnia 9 sierpnia 2002r. DECYZJA NR RGD. 22/2002 Na podstawie art. 11 ust. 1, w związku z art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 122, poz. 1319 ze zm.), po przeprowadzeniu postępowania antymonopolowego wszczętego z wniosku X w G. przeciwko przedsiębiorcy Mitropol Zakład Usługowo-Ogólnobudowlany w Gdyni, w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, nie stwierdza się sto- sowania przez skarŜonego przedsiębiorcę praktyki ograniczającej konkurencję, pole- gającej na naduŜywaniu pozycji dominującej na lokalnym rynku dostaw zimnej wody poprzez próbę narzucenia uciąŜliwych warunków umów przedstawionych w projekcie aneksu Nr 2/2001 do łączącej strony umowy Nr 86/99 z dnia 1 grudnia 1999r. UZASADNIENIE Do Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Gdańsku, wpłynął wniosek X o wszczęcie postępowania antymonopolowego w sprawie stoso- wania przez przedsiębiorcę Mitropol Zakład Usługowo-Ogólnobudowlany w Gdyni, praktyki ograniczającej konkurencję, polegającej – jak to wskazano we wniosku – „na narzucaniu uciąŜliwych warunków umów, przynoszących mu nieuzasadnione ko- rzyści, co wyczerpuje dyspozycję art. 8 ust. 1 pkt 6” ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie [...]. Przedmiotowy spór powstał w następujących okolicznościach fak- tycznych sprawy. W dniu 1 grudnia 1999r. X zawarł z Jednostką Wojskową w G. umowę Nr 86/99 o dostawę wody, w której strony ustaliły m.in.: • w § 1 ust. 1 – Jednostka Wojskowa zobowiązywała się do ciągłego dostarczania wody z hydrofornii do budynków X w G., • w § 1 ust. 2 – dostawca zobowiązał się „dostarczać wodę na cele podgrzania przez stację wymiennikową do budynków wymienionych w § 1 ust. 1 umowy” . 2 • w § 3 – „Rozliczenie naleŜności za zuŜytą wodę będzie następowało w oparciu o faktyczne wskazania wodomierzy w obiektach Odbior- cy”, • w § 6 ust. 1 – „Rozliczenia za dostarczoną wodę będą się odbywały według aktualnie obowiązujących cen ustalanych przez Komunalny Związek Gmin Redy i Chylonki”. W dniu 04 maja 2001r., za zgodą Agencji, dokonano cesji umowy Nr 86/99, w wyniku czego w obowiązki Jednostki Wojskowej w G. w zakresie dostawy wody, weszła firma Mitropol Zakład Usługowo-Ogólnobudowlany w Gdyni, przedsię- biorca znany juŜ X, bowiem wykonujący w tym czasie na rzecz X kompleksową eks- ploatację osiedla w G. Współpraca stron w drugim ze wskazanych obszarów realizo- wana była na podstawie odrębnej umowy, która jednak w dniu 30 września 2001r., została rozwiązana z inicjatywy X. Po tym fakcie Y, będący juŜ jedynie dostawcą wo- dy do osiedla, postanowił zmienić obowiązujące zasady rozliczania naleŜności za wy- konywaną usługę. Potwierdzeniem tego była próba wprowadzenia aneksu Nr 2/2001 do umowy Nr 86/99, w którym zaproponowano zapis o następującej treści: „Rozli- czenie naleŜności za zuŜytą wodę będzie następowało w okresach miesięcznych w oparciu o faktyczne wskazania wodomierzy w obiektach odbiorcy – na instalacji zim- nej wody”. Taki sposób rozliczeń miał zastąpić zasadę zawartą w aneksie nr 1/2001 z dnia 7 maja 2001r., zgodnie z którą „Rozliczanie naleŜności za zuŜytą wodę będzie następowało w okresach miesięcznych w oparciu o faktyczne wskazania wodomierzy zbiorczych, zamontowanych w budynkach mieszkalnych Odbiorcy, na instalacjach ciepłej i zimnej wody”. W przesłanym w dniu 24 października 2001r. do firmy Y piśmie, X poin- formowała o braku aprobaty dla zaproponowanych zmian, zwracając się jednocze- śnie o sporządzenie kalkulacji ceny 1 m 3 dostarczanej zimnej wody. W odpowiedzi z dnia 29 października 2001r., dostawca wskazał, iŜ propozycje zawarte w aneksie nie odnoszą się do obowiązującej stawki za 1 m 3 zimnej wody. Zmianie ma ulec jedynie sposób rozliczania dostarczanej wody, co wynika z faktu, iŜ Y „nie prowadzi juŜ kon- serwacji i obsługi sieci cieplnej c.w. i c.o., wobec czego nie moŜe rozliczać dostarczo- nej wody wg wskazań wodomierzy zainstalowanych na sieci ciepłej wody. Stąd jedy- nym racjonalnym i rzeczywistym sposobem rozliczania dostaw zimnej wody są wska- zania liczników w stacji wymienników”. PoniewaŜ nowe zasady rozliczeń miałyby obowiązywać począwszy od października 2001r., dostawca powtórnie wystąpił z pro- pozycją podpisania aneksu. W toku dalszej korespondencji X (pismo z dnia 31 października 2001r.) ponownie zwrócił się o kalkulację kosztów dostarczenia 1 m 3 wody i nie wyraził zgo- dy na zmianę dotychczasowych zasad współpracy, gdyŜ ich przyjęcie oznaczałoby - w jego ocenie - konieczność nieuzasadnionego ponoszenia na rzecz dostawcy dodatko- wych opłat w wysokości ok. 2 500 zł miesięcznie (bez podatku VAT). Jednocześnie X, dla dokonywania rozliczeń za dostarczoną/pobraną wodę, zobowiązała się do sporzą- dzania odczytów zbiorczych wody i przekazywania ich Mitropol Zakład Usługowo- Ogólnobudowlany, podnosząc przy tym okoliczność, iŜ w cenie 1 m 3 wody ustalonej przez Komunalny Związek Gmin Redy i Chylonki, są uwzględnione koszty wynagro- dzeń osób dokonujących odczytów. Zdaniem odbiorcy fakt, Ŝe Mitropol Zakład Usłu- gowo-Ogólnobudowlany nie wykonuje tych czynności, przemawia za tym, Ŝe ponosi on niŜsze koszty, co powinno znaleźć swoje odzwierciedlenie w cenie. 3 W kolejnym wystąpieniu do dostawcy z dnia 14 listopada 2001r., X doma- gała się wystawienia faktury korygującej (dot. to faktury nr 125/10/2001 z dnia 31 października 2001r.) i dokonanie obciąŜeń za wodę „według wskazań urządzeń po- miarowych zamontowanych w budynkach, a nie w stacji wymiennikowej”. Zastoso- wany przez Y sposób rozliczeń, polegający na zmianie miejsca odczytu wodomierzy, ujawnił bowiem znaczną, wynoszącą 1527 m 3, róŜnicę ilości dostarczonej wody, co spowodowało wzrost kwoty do zapłaty o 2641,71 zł. Odbiorca oświadczył jednocze- śnie, iŜ ureguluje zobowiązania za pobraną wodę na dotychczasowych zasadach, a w przypadku nie otrzymania faktury korygującej złoŜy w Delegaturze UOKiK wniosek o wszczęcie postępowania antymonopolowego. Udzielając odpowiedzi (pismo z dnia 16 listopada 2001r.) Y, podtrzymał dotychczas złoŜone oświadczenie, iŜ zmianie nie ulegają opłaty za wodę, a tylko miejsce jej dostawy i pomiaru. Firma oświadczyła ponadto, iŜ nie ponosi strat wody w sieci wodociągowej, którą eksploatuje a ponadto, Ŝe nie moŜe rozliczać wody wg liczników ciepłej wody zamontowanych w budynkach, lecz jedynie zimną wodę do- starczaną do wymiennikowi. W piśmie tym ponowiono propozycję podpisania nowe- go aneksu do umowy Nr 86/99 z dnia 1 grudnia 1999r. , na co X nie przystała, pod- trzymując jednocześnie w całej rozciągłości uprzednio zajęte stanowisko w sprawie. X wniósł równieŜ o korektę faktury Nr 125/10/2001 z dnia 31 października 2001r. w pozycji dotyczącej „zimnej wody jako surowca do podgrzania” . W przypadku braku wystawienia korekty dotychczasowych obciąŜeń, X zasygnalizował, iŜ podejmie czyn- ności, o których informował dostawcę w piśmie z dnia 14 listopada 2001r. Prezes Urzędu, mając na uwadze treść zarzutów stawianych firmie Mitro- pol Zakład Usługowo-Ogólnobudowlany w Gdyni, wszczął w dniu 22 lutego 2002r. postępowanie antymonopolowe przeciwko firmie Mitropol Zakład Usługowo- Ogólnobudowlany w Gdyni pod zarzutem stosowania praktyk ograniczających konku- rencję, polegających na naduŜywaniu pozycji dominującej na lokalnym rynku dostaw wody poprzez narzucanie przez tego przedsiębiorcę uciąŜliwych warunków umów, przynoszących mu nieuzasadnione korzyści, co moŜe stanowić naruszenie art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie [...]. SkarŜony przedsiębiorca, odpowiadając na zawiadomienie o wszczęciu po- stępowania antymonopolowego, w piśmie z dnia 09 kwietnia 2002r. poinformował, iŜ wniosek X skierowany do UOKiK uwaŜa za „całkowicie chybiony i nieuzasadniony”. Dostawca wyjaśnił, iŜ nie sporządza kalkulacji opłat, poniewaŜ opłata za wodę stosowana jest na poziomie tej, jaką zatwierdza Zgromadzenie Komunalnego Związku Gmin „Dolina Redy i Chylonki” , co wynika wprost z zapisu § 6 umowy Nr 86/99 z dnia 01.12.1999r. zawartej pomiędzy X a JW. Przedmiot sporu stanowi miejsce pomiaru dostarczanej wody, a nie wielkość stoso- wanej stawki za 1 m 3 wody. Zdaniem skarŜonego, odczyt wodomierzy dokonywany w punktach okre- ślonych zgodnie z aneksem Nr 1 do umowy, tj. w budynkach mieszkalnych X, był dla dostawcy moŜliwy do przyjęcia jedynie ze względu na tę okoliczność, Ŝe w tym czasie wiązała go z X odrębna umowa, której przedmiotem była m.in. obsługa sieci, a tym samym Mitropol Zakład Usługowo-Ogólnobudowlany odpowiadał „za utrzymanie sieci wodociągowej od ujęcia wody do poszczególnych budynków, zatem ponosił odpo- wiedzialność i ryzyko utraty wody…”. Tak więc wtedy to w jego interesie leŜało, aby minimalizować ewentualne ubytki wody, których nie moŜna było całkowicie wyelimi- nować, ze względu na zły stan techniczny sieci. Powstałymi w ten sposób niedobo- 4 rami skarŜony przedsiębiorca nie obciąŜał X, uznając, Ŝe są to koszty, jakie naleŜy ponieść z tytułu konserwacji i utrzymania elementów infrastruktury wodociągowej. Z chwilą powierzenia tych obowiązków innemu podmiotowi tj., od dnia 1 października 2001r., to on, a nie Mitropol Zakład Usługowo-Ogólnobudowlany powinien odpowia- dać za straty wody na sieci. Proponowane zmiany w umowie mają więc na celu dostosowanie warun- ków współpracy stron adekwatnie do istniejących okoliczności faktycznych poprzez określenia w odmienny sposób miejsca dostarczania wody; punktem pomiaru miałby być wodomierz rejestrujący pobór zimnej wody „na wejściu do wymiennikowni, a nie na budynkach”. X ustosunkowując się do złoŜonych przez Y wyjaśnień, stwierdził, iŜ umo- wa Nr 86/99 z dnia 1 grudnia 1999r. o dostawę wody pozostawała bez związku i nie korespondowała z zapisami umowy na kompleksową obsługę osiedla w G.i, łączącej strony do dnia 30 września 1999r., skoro Mitropol Zakład Usługowo- Ogólnobudowlany pobierał za wykonywaną usługę odrębne wynagrodzenie. Tak więc koszty obsługi sieci osiedlowej nie były finansowane przychodami ze sprzedaŜy wo- dy. X podniosła ponadto, iŜ dostawca Ŝądając zmiany zasad rozliczeń za do- starczaną wodę „próbuje osiągnąć dodatkowe korzyści finansowe”, skoro sam wyka- zał, iŜ pobierana opłata, nie powoduje powstawania strat finansowych na tej działal- ności. Analizując zebrany materiał dowodowy, organ antymonopolowy zwaŜył co następuje. Dla wyciągnięcia sankcji z tytułu stosowania indywidualnych praktyk ogra- niczających konkurencję niezbędne jest dokonanie przez organ antymonopolowy na- stępujących czynności:
wyznaczenie rynku właściwego w danej sprawie
ustalenie, na tak określonym rynku, pozycji rynkowej przedsiębior- cy, przeciwko któremu toczy się postępowanie,
wykazanie, Ŝe przedsiębiorca ten naduŜywa zajmowaną na rynku właściwym pozycję w sposób naruszający ustalone prawem reguły konkurencji. Miejscem, na którym ujawniają się praktyki ograniczające konkurencję, jest rynek, a dominacja przedsiębiorcy nie realizuje się na rynku pojmowanym jako ogólna kategoria ekonomiczna, lecz na rynku właściwym w danej, konkretnej spra- wie. Delimitacja granic i sposób jego ustalenia wskazują, w ostatecznym rachunku, na pozycję zajmowaną przez dany podmiot, a - w konsekwencji – na jego siłę ryn- kową, co stanowi kluczowy punkt dalszych rozwaŜań odnośnie stosowania, bądź nie, przez skarŜonego przedsiębiorcę zarzucanych mu praktyk (por. m.in., wyroki Sądu Antymonopolowego z dnia 31 maja 1995r., sygn. akt XVII Amr 9/95; z dnia 21 stycz- nia 1998r., sygn. akt XVII Ama 55/97). Dla wyznaczenia rynku relewantnego naleŜy wziąć pod uwagę co najmniej pięć elementów: przedmiot rynku (towar), fazę obrotu towarowego uwzględniającą jej pionową specyfikę (zbyt, hurt, detal), funkcję strony obrotu (podaŜ, popyt), cza- sowy aspekt obrotu oraz terytorium). Przedmiot rynku stanowią usługi związane z dystrybucją zimnej wody, przeznaczonej dla gospodarstw domowych na cele bytowe oraz dostarczanej do wy- miennikowni na cele jej podgrzania. 5 Analizując rynek w aspekcie geograficznym uznać naleŜy, iŜ jego granice wyznaczone są przez obsługiwaną sieć wodną (wraz z ujęciem wody, hydrofornią i wymiennikownią ciepła) na terenie osiedla w G.. Określając fazę obrotu towarowego naleŜy przyjąć, Ŝe Mitropol Zakład Usługowo-Ogólnobudowlany funkcjonuje na szczeblu podaŜy (produkcja wody z ujęć wody do sieci wodociągowej, na podstawie umowy Nr 144/2000 zawartej dnia 1 grudnia 2000r. z Jednostką Wojskową w G.), jak równieŜ na szczeblu zbytu. Jest on dostawcą wody dostarczanej do X. Biorąc pod uwagę wszystkie analizowane aspekty uznać naleŜy, Ŝe w przedmiotowej sprawie rynkiem właściwym (relewantnym) jest rynek dostaw wody, którego granice określa sieć i infrastruktura wodna na terenie osiedla w G. Jest to rynek o cechach monopolu naturalnego, określonego przez sytuację, gdy funkcjonuje na nim tylko jeden dostawca, chroniony przed potencjalnymi konkurentami, mogą- cymi oferować podobną usługę barierami: bądź to kosztów związanych z rozpoczę- ciem wytwarzania stworzeniem niezbędnej do przesyłu wody sieci (lub zapewnieniem dostępu do odpowiedniej infrastruktury), bądź utrwalonej struktury organizacyjno- własnościowej branŜy. W G. istnieje, co prawda, inny profesjonalny dostawca usług wodociągowo-kanalizacyjnych, ale rozłączność sieci wodociągowych, a takŜe wysokie bariery wejścia na rynek w postaci np. koniecznych do poniesienia znacznych nakła- dów inwestycyjnych, powodują, Ŝe korzystanie z usług potencjalnego konkurenta nie moŜe być rozpatrywane przez X, jako alternatywne źródło zaopatrzenia w wodę. Na rynku zdefiniowanym jak wyŜej, skarŜony przedsiębiorca, jako eksplo- atator tej sieci, funkcjonuje w warunkach rzeczywistego monopolu sieciowego. Bez- spornym jest więc, Ŝe moŜna mu przypisać zajmowanie pozycji dominującej w rozu- mieniu art. 4 ust. 9 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie […], co daje mu określoną władzę rynkową, jak i równieŜ realną, silną przewagę kontraktową nad pozostałymi uczestnikami obrotu; okoliczności te wskazują na moŜliwość zastosowa- nia wobec skarŜonego dostawcy art. 8 ust. 2 pkt 6 powołanego aktu prawnego. Jest to warunek konieczny, ale niewystarczający. Z treści art. 1 ust. 1 ustawy wynika, bowiem, iŜ: „ określa warunki rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady podejmowa- nej w interesie publicznym ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów .” Oznacza to, Ŝe środki dopuszczone z mocy powołanej ustawy, dla „ ochrony intere- sów przedsiębiorców i konsumentów ”, mogą zostać uruchomione dopiero po uprzed- nim stwierdzeniu naruszenia „ interesu publicznego ” przez skarŜonego przedsiębiorcę. Sąd Antymonopolowy, interpretując treść kategorii „ interesu publicznego ” (por. wyrok z dnia 4 lipca 2002r., sygn. akt XVII Ama 108/00), wyjaśnił m.in., iŜ: „ in- teres publiczny w postępowaniu administracyjnym nie jest pojęciem jednolitym i sta- łym. W kaŜdej sprawie winien on być ustalony i konkretyzowany. Organ administracji – Prezes Urzędu winien być w toku postępowania i przy wydawaniu decyzji rzeczni- kiem tego interesu […]. Publiczny znaczy dotyczący ogółu, dostrzeŜony przez nie- określoną z góry liczbę osób, a nie jednostki, czy teŜ określoną grupę”. A zatem, pod- stawą do zastosowania przez Prezesa Urzędu przepisów ustawy antymonopolowej winno być uprzednie stwierdzenie, Ŝe został naruszony interes publicznoprawny, a nie interes prawny jednostki, czy teŜ grupy. Pogląd ten, konsekwentnie podtrzymywany w orzecznictwie sądowym w sprawach antymonopolowych (por. np. wyrok Sądu An- tymonopolowego z dnia 4 lipca 2001r., sygn. akt XVII Ama 100/00), potwierdzony został wcześniejszym wyrokiem Sądu NajwyŜszego z dnia 29 maja 2001r., sygn. akt I CKN 1217/98. W wyroku tym SN odniósł się bezpośrednio do publicznoprawnego 6 charakteru ustawy antymonopolowej, stwierdzając m.in., iŜ nie ma ona zastosowania do roszczeń indywidualnych. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów ma za- stosowanie jedynie wówczas, gdy wykazane zostanie nie tylko, Ŝe zachowanie przed- siębiorcy w konkretnym stanie faktycznym stanowi praktykę zakazaną ustawą, ale przede wszystkim, Ŝe w danym sporze doszło do zagroŜenia lub naruszenia interesu publicznego, a tym samym kwestionowane działanie godzi w warunki właściwego funkcjonowania gospodarki wolnorynkowej, charakteryzującej się m.in. swobodą po- dejmowania i prowadzenia działalności gospodarczej i nie podlegającym ogranicze- niom, inne niŜ ustawowe, współzawodnictwem rynkowym pomiędzy przedsiębiorca- mi. W uzasadnieniu powołanego wyŜej wyroku SN stwierdził m.in.: „ Za zagroŜenie lub naruszenie konkurencji w takim rozumieniu uznać naleŜy jedynie takie działania, które dotykają sfery interesów szerszego kręgu uczestników rynku gospodarczego, a więc gdy dotyczą konkurencji rozumianej nie jako sytuacje pojedynczego przedsię- biorcy, lecz jako zjawisko charakteryzujące funkcjonowanie gospodarki. Ingerencja organów działających na podstawie ustawy antymonopolowej uzasadniona była tylko wówczas, gdy słuŜyła ochronie tak pojętej konkurencji ”. Nie ulega więc wątpliwości, Ŝe instrumenty ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie […] mogą zostać skutecznie uruchomione wyłącznie wówczas, gdy działania skarŜonego przedsiębiorcy stanowią zagroŜenie interesu publicznego. W takiej teŜ jedynie sytuacji moŜliwe jest nakazanie zaniechania mu stosowania praktyk ograniczających konkurencję (por. w tej sprawie wyrok Sądu Antymonopolowego z dnia 6 czerwca 2001r., sygn. akt XVII Ama 78/00); w przeciwnym wypadku, tj. naru- szenia jedynie interesów jednostki bądź grupy, właściwe dla ich ochrony będą indy- widualne środki prawne, a nie ustawa (por. wyrok Sądu Antymonopolowego z dnia 25 czerwca 2001r., sygn. akt XVII Ama 84/00). Jeśli działanie przedsiębiorcy narusza interes indywidualny lub interes ściśle określonego kręgu uczestników rynku, to sprawy o takim charakterze nie powinny być rozpatrywane w postępowaniu antymo- nopolowym, a jeŜeli ograniczenie ich samodzielności nie jest następstwem dominacji rynkowej, wtedy w ogóle nie ma ono charakteru praktyki monopolistycznej. (patrz, S. Gronowski, Ustawa antymonopolowa, Komentarz, s. 100). Mając na uwadze płynące tak z doktryny, jak i orzecznictwa, wytyczne, za w pełni uzasadnione naleŜy uznać przyjęcie stanowiska, Ŝe w przedmiotowej sprawie nie doszło do naruszenia interesu publicznego. Przemawia za tym w szczególności to, Ŝe sygnalizowany spór dotyczy tyl- ko i wyłącznie dwóch podmiotów, tj. X i Mitropol Zakład Usługowo- Ogólnobudowlany, a jego meritum stanowi brak zgodności stron, co do ustalenia miejsca dostawy i pomiaru wody, dostarczanej jako surowiec do przygotowania cie- płej wody uŜytkowej. Kwestionowane przez X zasady rozliczeń są przy tym jedynie następstwem zaistniałego konfliktu. W ustalonym stanie faktycznym brak konsensusu w relacjach dostawca – odbiorca, wynikający z przeciwstawnych stanowisk stron, świadczy o tym, Ŝe kaŜdy z uczestników sporu stara się chronić swój indywidualny interes ekonomiczny, którego w Ŝaden sposób nie moŜna utoŜsamiać z interesem publicznoprawnym, odnoszącym się do ogółu, a nie jednostki czy grupy. Ingerencja organu antymonopolowego w treść jednostkowej umowy o dostawę wody byłaby więc nie tylko niezgodna z przepisami ustawy o ochronie […], co świadczyłoby o przekroczeniu posiadanych przez Prezesa UOKiK uprawnień, ale równieŜ stanowiłaby niedopuszczalną próbę zawłaszczenia kompetencji sądów po- wszechnych, jedynie właściwych dla rozstrzygania tego typu spraw. 7 Z tych teŜ powodów uznać naleŜy, Ŝe przedmiotowy spór, z uwagi na swój wyłącznie indywidualny charakter, nie podlega kognicji Prezesa Urzędu Ochrony Kon- kurencji i Konsumentów, i nie moŜe być przez niego rozstrzygnięty, co nie oznacza, Ŝe skarŜący przedsiębiorca pozbawiony jest jakichkolwiek moŜliwości dochodzenia swoich praw, jeśli nadal będzie podtrzymywał stanowisko, Ŝe zostały one naruszone. Jak juŜ wskazano jedyną drogą ochrony interesu indywidualnego jest postępowanie przed sądem powszechnym. Skoro zatem podstawowa przesłanka o naruszeniu interesu publicznego nie została spełniona, nie moŜna było orzec o stosowaniu przez Y zarzucanych mu praktyk ograniczających konkurencję. Tym niemniej, z ostroŜności procesowej, organ antymonopolowy rozwaŜył, czy w hipotetycznej sytuacji istnienia rzeczywistego zagroŜenia dla funkcjonowania niezakłóconych mechanizmów konkurencji na rynku, działaniom skarŜonego przed- siębiorcy moŜna byłoby przypisać znamiona zarzucanych praktyk o charakterze eks- ploatacyjnym. Jak wykazano Mitropol Zakład Usługowo-Ogólnobudowlany zajmuje na rynku właściwym pozycję monopolistyczną. Samo jednak jej posiadanie nie jest jesz- cze przejawem stosowania praktyk ograniczających konkurencję, a sankcjonowaniu przez ustawę antymonopolową podlegają jedynie te zachowania przedsiębiorcy, któ- re stanowią praktyki polegające na wykorzystaniu posiadanej władzy rynkowej w sposób sprzeczny z ustawą, powodujące np. pogorszenie sytuacji kontrahenta, ogra- niczenie jego samodzielności lub zmuszenie go do uczestnictwa w obrocie gospodar- czym na mniej korzystnych zasadach niŜ, hipotetycznie rzecz ujmując, w warunkach istnienia konkurencji na rynku. W sprawie będącej przedmiotem niniejszego postępowania, dostawca wo- dy, z uwagi na kwalifikowaną pozycję na rynku, posiada wobec odbiorców niekwe- stionowaną przewagę kontraktową. Zgodnie z treścią art. 353 1 K.c., strony mogę kształtować swoje stosunki umowne dowolnie, tak jednak, by ich treść nie sprzeciwiała się właściwościom sto- sunku prawnego, ustawie ani zasadom współŜycia społecznego. Jedną z ustaw, do których odsyła powołany przepis w przedmiocie granic swobody umów jest ustawa z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie […]. Jej podstawowym celem jest zapewnienie uczestnikom rynku równych praw w obrocie i w tym sensie zapobieganie wykorzy- stywania przez przedsiębiorcę silniejszej pozycji rynkowej w stosunku do kontrahen- tów (por. w tej kwestii np. wyrok Sądu Antymonopolowego z dnia 6 września 1993r., sygn. akt XVII Amr 26/93). Jak wynika z wniosku o wszczęcie postępowania antymonopolowego, X definiuje zarzucaną Mitropol Zakład Usługowo-Ogólnobudowlany praktykę ogranicza- jącą konkurencję, jako praktykę polegającą na narzucaniu uciąŜliwych warunków umów, zawartych w propozycji aneksu Nr 2/2001 do umowy Nr 86/99, przynoszą- cych mu nieuzasadnione korzyści, co wyczerpuje jej zdaniem dyspozycję art. 8 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie [...]. Zgodnie z brzmieniem powołanego przepisu, przedsiębiorca, który, zajmu- jąc pozycję dominującą na pewnym rynku relewantnym, narzuca swoim kontrahen- tom takie warunki w zawieranych z nimi umowach, które są dla nich uciąŜliwe, a je- mu przynoszą nieuzasadnione korzyści, dopuszcza się praktyk, o których mowa w art. 8 ust. 2 pkt 6. Pomimo, iŜ powołana wyŜej ustawa nie definiuje pojęć „ uciąŜli- wy ”, „ narzucanie ” oraz „ nieuzasadnione korzyści ”, to utrwalone w tej mierze orzecz- 8 nictwo Sądu Antymonopolowego uznaje za „ uciąŜliwy ” kaŜdy warunek umowy, który oznacza dla jednej ze stron cięŜar większy od powszechnie przyjętych w stosunkach danego rodzaju (ustalenia w tym względzie powinny być dokonywane na podstawie kryteriów obiektywnych), a „ narzucanie ” tych warunków wiąŜe z wystąpieniem – po stronie kontrahenta – przymusu wynikającego z uprzywilejowanej pozycji zajmowa- nej przez przedsiębiorcę dominującego. Kryterium pozwalającym odróŜnić tę sytuację od tej, w której ma miejsce swobodne kontraktowanie stron (w granicach swobody umów), jest zasada racjonalnego postępowania kontrahenta przedsiębiorcy dominu- jącego (patrz: Gronowski S., Ustawa antymonopolowa. Komentarz, 2 wydanie, War- szawa 1999, s. 217). Z kolei, osiągane przez przedsiębiorcę dominującego, stosującego prakty- kę zakazaną z mocy art. 8 ust. 2 pkt. 6, „ nieuzasadnione korzyści ” są odpowiedni- kiem uciąŜliwych warunków umów narzuconych kontrahentowi. W relacjach ekwiwa- lentności wzajemnych świadczeń uczestników umowy nieuzasadnione korzyści okre- ślają sytuację korzystniejszą od powszechnie przyjętych w stosunkach danego rodza- ju, przyjmując najczęściej postać nadwyŜki finansowej. Dla bytu rozwaŜanej praktyki niezbędne jest zatem, aby nieuzasadnione korzyści zostały osiągnięte kosztem kon- trahenta, pozostając jednocześnie w „ normalnym ” związku przyczynowo-skutkowym z narzuconymi temu kontrahentowi warunkami umowy (por. Gronowski S., Usta- wa...., tamŜe s. 218). Stosowanie przez skarŜonego przedsiębiorcę praktyki, o której mowa w art. 8 ust. 2 pkt 6, uwaŜa się za udowodnione, jeśli wszystkie niezbędne przesłanki, tj. jego dominacja na rynku relewantnym, narzucanie niechcianych przez kontrahenta postanowień umów, ich uciąŜliwość oraz osiągnięcie, wskutek tego, nieuzasadnio- nych korzyści, wystąpią jednocześnie. Prezes UOKiK, biorąc powyŜsze pod uwagę, rozwaŜył, w pierwszej kolej- ności, czy kwestionowane przez X działania Mitropol Zakład Usługowo- Ogólnobudowlany, związane z próbą wprowadzenia aneksu nr 2/2002 do obowiązu- jącej strony umowy nr 86/99, zostały zainicjowane i są prowadzone w taki sposób, iŜ moŜna przypisać im atrybut „ narzucenia ” wskutek wystąpienia – po stronie kontra- henta – przymusu podporządkowania się tym działaniom, będącego pochodną uprzy- wilejowanej pozycji zajmowanej przez dostawcę na rynku relewantnym. Mając na względzie zarówno określony stan faktyczny, jak i przywołane wcześniej kryterium rozróŜniania działań „ narzuconych ” i działań wynikających ze swobodnego kontraktowania stron, tj. zasadę racjonalnego postępowania kontrahen- ta przedsiębiorcy dominującego, Prezes UOKiK przyjął, iŜ pierwsza przesłanka anali- zowanego przepisu została spełniona. Kwestionowane przez X zachowanie skarŜone- go przedsiębiorcy nie spotkało się z aprobatą X, który w warunkach istnienia mono- polu naturalnego nie ma Ŝadnej moŜliwości wyboru innego, niŜ aktualnego dostawcy usług. NaleŜy wskazać, Ŝe zgodnie z obowiązującym orzecznictwem antymonopolo- wym narzucanie warunków współpracy moŜe mieć miejsce jedynie na etapie nego- cjowania umowy, a z chwilą jej podpisania zaczyna się bieg terminu przedawnienia, określony art. 93 ustawy (por. np. wyrok S.A. z dnia 20 września 2000r., sygn. akt XVII Ama 74/79). Stąd teŜ, w przedmiotowym sporze, pomimo braku akceptacji X dla postanowień zawartych aneksie Nr 2, Mitropol Zakład Usługowo- Ogólnobudowlany czynił próby ich narzucenia, wbrew woli kontrahenta. RozwaŜając drugą z przesłanek art. 8 ust.2 pkt 6 o uciąŜliwości warunków umów, nieodzownym wydaje się odwołanie do przepisów prawa regulujących prowa- 9 dzenie działalności gospodarczej, związanej z dostawą wody, a więc przede wszyst- kim ustawy z dnia 7 czerwca 2001r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę oraz zbioro- wym odprowadzaniu ścieków (Dz. U. Nr 72, poz. 747). Nie ulega Ŝadnej wątpliwości, Ŝe Mitropol Zakład Usługowo-Ogólnobudowlany jest przedsiębiorstwem wodociągo- wo-kanalizacyjnym w rozumieniu tej ustawy i zobowiązany jest do przestrzegania jej przepisów. W art. 2 pkt 5 tego aktu prawa, przyłącze wodociągowe definiuje się jako odcinek przewodu łączącego sieć wodociągową z wewnętrzną instalacją wodociągo- wą w nieruchomości odbiorcy usług wraz z zaworem za wodomierzem głównym. Z kolei z art. 5 ust. 2 wynika, Ŝe jeŜeli umowa o zaopatrzenie w wodę nie stanowi ina- czej, odbiorca usług odpowiada za zapewnienie niezawodnego działania posiadanych instalacji i przyłączy wodociągowych. Wynika z tego, Ŝe - co do zasady - odpowie- dzialność dostawcy kończy się za wodomierzem głównym, a przed zaworem. Jest rzeczą ogólnie znaną i nie wymagającą dowodu, iŜ z takiego, dopuszczonego prawem rozwiązania, korzysta zdecydowana większość przedsiębiorstw wodno- kanalizacyjnych, określając miejsce dostawy wody bezpośrednio za wodomierzem głównym. Jeśli więc dostawca usług dąŜyłby do zmiany umownego punktu pomiaru (odczytu), ustalając go tak, jak dopuszcza to ustawa i jak to powszechnie stosowane jest w praktyce, to faktu tego nie sposób uznać za przejaw naduŜycia władzy rynko- wej. Zmiana miejsca dostawy, aczkolwiek subiektywnie postrzegana przez odbiorcę za uciąŜliwą, nie moŜe być jednak uznana za posiadającą taką cechę w sensie obiek- tywnym. Ponadto, w przedmiotowym sporze, zgodnie z propozycjami zawartymi w kontestowanym przez X aneksie Nr 2, zmianie ma ulec jedynie miejsce pomiaru do- starczonej wody jako surowca dla osiedlowej wymiennikowni ciepła. W ocenie orga- nu antymonopolowego urządzenie to nie stanowi elementu infrastruktury wodocią- gowej, lecz ciepłowniczej. W ocenie Prezesa UOKiK, kontrahent przedsiębiorstwa wodociagowo – kanalizacyjnego, w sytuacji gdy strony wiąŜe jedynie umowa o do- stawę wody, nie moŜe się więc skutecznie domagać, by przedsiębiorstwo to ponosiło odpowiedzialność za stan urządzeń energetycznych nie będących w jego posiadaniu i eksploatacji oraz pokrywało ewentualne ubytki wody powstałe na tych urządzeniach. Taki sposób rozgraniczenia odpowiedzialności za dostarczony towar nie jest niczym nowym. I tak, per analogia, w rozporządzeniu Ministra Gospodarki z dnia 6 października 1998r. w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz zasad rozliczeń w obrocie ciepłem, w tym rozliczeń z indywidualnymi odbiorcami w lokalach (Dz. U. Nr 132, poz. 867 ze zm.) wskazywano, Ŝe rozliczenia za wodę wo- dociągową, podgrzewaną w węźle grupowym, przeprowadza się na zasadach okre- ślonych w odrębnej umowie, która moŜe być zawarta między odbiorcami i przedsię- biorstwem: • dostarczającym wodę wodociągową do obiektów zasilanych z węzła grupowego, • energetycznym, które kupuje wodę wodociągową podgrzewaną w węźle od przedsiębiorstwa dostarczającego zimną wodę wodociągową do tego węzła. Choć obecnie obowiązujące przepisy (rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 12 października 2000r. w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalku- lacji taryf oraz zasad rozliczeń w obrocie ciepłem – Dz. U Nr 96, poz. 1053) nie regu- lują wprost tych zagadnień, to jednak – w ocenie organu antymonopolowego - wyni- kające z uprzedniego stanu prawnego rozwiązania alternatywne mogą być w dalszym ciągu stosowane. I tak np. przedsiębiorcy w G. ze swoimi kontrahentami zawarli trój- stronne umowy, na mocy których Z w G. wspólnie z odbiorcą dokonują odczytu wo- domierzy w budynkach i na stacjach grupowych. Sporządzony na tej podstawie ra- 10 port przesyłany jest do A, który obciąŜa odbiorcę za zuŜytą wodę i ścieki, z tym, Ŝe róŜnice wynikłe z wykazanych róŜnic wskazań wodomierzy, pokrywa dostawca ciepła, a nie wody. W ocenie organu antymonopolowego nic nie stoi na przeszkodzie, aby taki model wzajemnych rozliczeń został równieŜ przyjęty w przedmiotowej sprawie. Zdaniem Prezesa UOKIK, za uzasadnione moŜna uznać argumenty skarŜo- nego przedsiębiorcy podniesione w piśmie z dnia 9 kwietnia 2002r., Ŝe przyczyną złoŜenia przez Mitropol Zakład Usługowo-Ogólnobudowlany propozycji zmian w łą- czącej strony umowie na dostawę wody, był fakt zaprzestania w dniu 1 października 2001r. prowadzenia kompleksowej obsługi Osiedla w G., co związane było z wyko- nywaniem szeregu działań gospodarczych, w tym obsługi sieci, tj. jej konserwacji, utrzymania, tak, aby minimalizować ponoszenie strat związanych z ubytkami wody na odcinku wymiennikownia ciepła - budynki mieszkalne X. Uznając, w świetle poczynionych rozwaŜań, iŜ zapisy zawarte w propozycji aneksu Nr 2/2001 z dnia 1 października 2001r. do umowy Nr 86/99 nie mają charak- teru uciąŜliwego, nie sposób uznać takŜe, by skarŜony przedsiębiorca z tego tytułu uzyskiwał nieuzasadnione korzyści. NaleŜy przyjąć, iŜ dostawca dąŜył przede wszyst- kim, po zaprzestaniu prowadzenia kompleksowej obsługi, do zalegalizowania stosun- ków umownych w zakresie dostarczania wody, tak aby odpowiadał on wyłącznie za sieć wodociągową będącą w jego eksploatacji. Ponadto naleŜy zauwaŜyć, iŜ monopole naturalne, tzw. monopole siecio- we, zostały w ostatnich latach poddane nadzorowi m.in. poprzez powołanie central- nych organów administracji państwowej właściwych do regulacji działalności przed- siębiorstw naleŜących do danego sektora. NaleŜy przyjąć przez analogię, iŜ tak, jak do Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki – w odniesieniu do sektora paliwowo- energetycznego – i Prezes Urzędu Regulacji Telekomunikacji i Poczty – w odniesieniu do sektora usług pocztowo-telekomunikacyjnych – naleŜy nadzór nad działalnością przedsiębiorstw działających w branŜy, łącznie z prawem zatwierdzania taryf (por. wyrok S.A. z dnia 17 kwietnia 2002r., sygn. akt XVII Ama 58/01), tak w świetle nowo wprowadzonych przepisów dotyczących zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków, wyłączne kompetencje w tym zakresie zostały przypisane gminie w odniesieniu do przedsiębiorstw wodno-kanalizacyjnych. Powołana wyŜej ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków obowiązuje od dnia 14 stycznia 2002r. Natomiast od dnia 08 kwietnia 2002r. obowiązuje rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 marca 2002r. w sprawie określenia taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warun- ków rozliczeń za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków (Dz. U. Nr 26, poz. 257). W związku z faktem, iŜ wskutek zmiany przepisów dotyczących zaopatrze- nia w wodę i odbioru ścieków, organ antymonopolowy utracił uprawnienia do oceny wysokości cen za usługi dostawy wody i odbioru ścieków, pod kątem stosowania ich jako narzędzi słuŜących realizacji praktyk ograniczających konkurencję, kwestia wiel- kości stosowanych opłat za wodę przez Mitropol Zakład Usługowo-Ogólnobudowlany nie mogła być poddana ocenie przez Prezesa Urzędu. Dla stwierdzenia stosowania praktyki zakazanej z mocy art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy, oprócz wykazania faktu naruszenia interesu publicznoprawnego, koniecznym jest jednoczesne, w warunkach koniunkcji, wszystkich przesłanek analizowanego przepisu, czego w przedmiotowej sprawie nie udowodniono. Mając na uwadze powyŜsze orzeczono jak w sentencji. 11 P OUCZENIE : Od decyzji niniejszej słuŜy odwołanie do Sądu Okręgowego – Sądu Antymonopolowego za pośrednictwem Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsu- mentów - Delegatury w Gdańsku w terminie 14 dni od daty jej doręczenia. O TRZYMUJĄ : 1. X 2. Mitropol Zakład Usługowo-Ogólnobudowlany