RGD-23/2000

URZĄD OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W GDAŃSKU 80-824 G DAŃSK , UL . P ODWALE P RZEDMIEJSKIE 30 T EL . (0-58) 346-29-32, T EL /F AX (0-58) 346-29-33, T EL . C ENTRALA (0-58) 301-50-21 E - MAIL : GDANSK @ UOKIK . GOV . PL Gdańsk, 18 sierpnia 2000r. RGD.5003-101/99/00/AW DECYZJA N R RGD. 23/2000 Na podstawie art. 104 K.p.a. oraz art. 8 ust. 1, w związku z art. 5 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 24 lutego 1990r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów (jednolity tekst: Dz.U. z 1999r. Nr 52, poz. 547 ze zmiana- mi), po rozpoznaniu sprawy wszczętej z wniosku Spółdzielni Mieszkaniowej „Dolna Odra” w Gryfinie przeciwko Energetyce Szczecińskiej S.A. w Szczecinie, nakazuje się skarŜonemu przedsiębiorcy zaniechanie stosowania praktyki monopolistycznej pole- gającej na naduŜywaniu pozycji dominującej na lokalnym rynku dostaw energii elek- trycznej poprzez odmowę partycypacji w kosztach budowy odcinków sieci i urządzeń energetycznych na Osiedlu „Południe” w Gryfinie, zrealizowanych kosztem i stara- niem skarŜącej Spółdzielni, oraz nałoŜenie na nią obowiązku nieodpłatnego ich prze- kazania na rzecz skarŜonej. UZASADNIENIE Do Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów wpłynął wniosek Spół- dzielni Mieszkaniowej „Dolna Odra” w Gryfinie, o wszczęcie postępowania administra- cyjnego w sprawie stosowania przez Energetykę Szczecińską S.A. praktyk monopoli- stycznych, wyczerpujących – zdaniem wnioskodawcy – dyspozycję art. 5 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 24 lutego 1990r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów. 2 Jak wynika z uzasadnienia wniosku, Spółdzielnia – jako inwestor budow- nictwa mieszkaniowego Osiedla „Południe” w Gryfinie – dnia 18 listopada 1987r. podpisała z Energetyką Szczecińską S.A. (dawniej: Zakład Energetyczny Szczecin S.A.) umowę Nr […] na budowę sieci energetycznej i trafostacji, których koszty re- alizacji miała pokryć skarŜona Spółka. Pismem z dnia 7 lutego 1990r. dostawca energii poinformował, iŜ nie jest w stanie wywiązać się z obowiązku sfinansowania wszystkich rzeczywistych kosztów realizacji sieci, którego dotyczyła umowa i zaproponował podpisanie nowej umowy, w której ZES S.A. (inwestor) upowaŜniłby Spółdzielnię (inwestora zastępczego) do wystąpienia o umarzalny kredyt bankowy na realizację zadania inwestycyjnego, a Spółdzielnia miałaby zobowiązać się do nieodpłatnego przekazania wybudowanych urządzeń na rzecz ZES S.A. Spółdzielnia, mając na uwadze termin zakończenia zaawansowanej juŜ in- westycji, przystała na zaproponowane przez Zakład Energetyczny S.A. warunki i dnia 05 marca 1990r. podpisała nową umowę Nr […]. Wybudowana sieć energetyczna oraz stacje transformatorowe, protokołem odbioru linii kablowej z dnia 19 maja 1992r., zostały przyłączone do sieci. Łączna wartość urządzeń dwóch stacji transformatorowych SN wraz z linią kablową 15/0,4 kV oraz dwóch sieci energetycznych 0,4 kV o długości odpowiednio 1036 mb oraz 1104 mb kabla YAKY 4x120 wynosiła […] zł (przed denominacją). W ostatnim kwartale 1992r. Spółdzielnia dostarczyła Zakładowi do za- twierdzenia protokóły przekazania środków trwałych oraz notę księgową […], doma- gając się zwrotu poniesionych kosztów na inwestycję. Zakład, pismem z dnia 5 listo- pada 1992r., odmówił podpisania protokołów ze względu na brak w na nich klauzuli o nieodpłatnym przekazaniu środków. Odmówił równieŜ zapłaty kwoty wynikającej z noty księgowej powołując się na wynikający z umowy warunek nieodpłatnego prze- kazania urządzeń. W latach 1996-1997 wnioskodawczyni trzykrotnie bezskutecznie upomina- ła się o odesłanie zatwierdzonych dowodów przekazania środków trwałych. 3 Spółdzielnia, powołując się na art. 66 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997r. Prawo energetyczne, pismem z dnia 18 listopada 1998r wniosła o dokonanie przez Zakład odpłatnego przejęcia sieci energetycznej i stacji transformatorowych. W odpowiedzi z dnia 17 marca 1999r. Zakład nie uwzględnił Ŝądania Spółdzielni wska- zując na fakt, iŜ sporne sieci i urządzenia zostały przyłączone do sieci w 1992r. wo- bec czego przepis art. 66 ustawy Prawo energetyczne nie ma zastosowania, gdyŜ zgodnie z art. 49 i 191 Kodeksu Cywilnego z mocy prawa stały się własnością Zakła- du. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, po rozpatrzeniu argumentacji Spółdzielni Mieszkaniowej „Dolna Odra” w Gryfinie, wszczął w dniu 5 listopada 1999r. postępowanie administracyjne przeciwko Energetyce Szczecińskiej S.A. w Szczecinie pod zarzutem naduŜywania pozycji dominującej na lokalnym rynku dostaw energii elektrycznej poprzez odmowę partycypacji w kosztach budowy odcinków sieci ener- getycznej wysokiego i niskiego napięcia (wraz z dwiema stacjami transformatorowy- mi na Osiedlu „Południe” w Gryfinie) zrealizowanych kosztem i staraniem skarŜącej Spółdzielni, tj. zachowań mogących stanowić naruszenie art. 5 ust. 1 pkt 6 ustawy o przeciwdziałaniu [...]. Energetyka Szczecińska, ustosunkowując się do postawionych jej zarzutów i wnosząc o ich oddalenie, podniosła następujące argumenty: • Budowa przyłącza i budowa lub rozbudowa sieci w zakresie niezbęd- nym dla przyłączenia obiektów Spółdzielni, nie była przewidziana w planie miejscowym zagospodarowania przestrzennego. • Spółdzielnia nie przedstawiła dowodów wskazujących, Ŝe sfinansowa- nie budowy urządzeń nastąpiło z własnych środków, które nie zostały jej w Ŝaden sposób zwrócone bądź umorzone. • Umowa z dnia 05 marca 1990r. zawarta była w czasie obowiązywania ustawy o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym w gospodarce narodowej i po ogłoszeniu obecnej ustawy, a mimo to Spółdzielnia nie kwestionowała jej postanowień. • „Zakłady Energetyczne nie mogą ponosić negatywnych konsekwencji przestrzegania bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa. Chodzi w szczególności o art. 49 Kodeksu Cywilnego” . Rozliczenie pomiędzy zakładami Energetycznymi a osobami, które wybudowały obiekty i 4 urządzenia energetyczne (...) winno nastąpić na gruncie prawa cywil- nego. • Przepis art. 5 ust. 1 pkt 6 ustawy o przeciwdziałaniu [...] nie moŜe mieć zastosowania do kontraktów zawieranych 10 lat temu. • „Argumenty podnoszone przez Spółdzielnię (...), mające świadczyć o działaniach monopolistycznych Zakładów Energetycznych są próbą przerzucania skutków błędnych decyzji podjętych przez inwestora na Zakłady. Przymus w jakim znalazła się Spółdzielnia nie jest wynikiem działań Zakładów ale tym, Ŝe (...) przyjęła na siebie zobowiązania nie wiedząc czy będzie w stanie je zrealizować” . • „Spółdzielnia podpisując umowę działała w złej wierze z góry przyjmu- jąc, Ŝe jej nie będzie wykonywać” . W odpowiedzi na argumenty strony skarŜonej Wnioskodawca przedstawił potwierdzoną kopię decyzji Głównego Architekta Wojewódzkiego nr UAM III/D/8380/388/83/87 z dnia 19 listopada 1987r. zatwierdzającej ogólny plan zago- spodarowania terenu Osiedla „Południe” w Gryfinie przy ul. Bohaterów Stalingradu (obecnie ul. ŁuŜyckiej), dla potrzeb którego wykonana została sporna sieć energe- tyczna, z której wynika, iŜ plan ten był zgodny z planem ogólnym zagospodarowania przestrzennego miasta Gryfino, zatwierdzonym przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Szczecinie uchwałą nr 114/1553/72 z dnia 28 grudnia 1972r. Na pod- stawie powyŜszej decyzji, dnia 30 grudnia 1987r. wydano decyzję o udzieleniu po- zwolenia na budowę spornego osiedla. Zatwierdzenie planu ogólnego zagospodaro- wania terenu osiedla obejmowało takŜe sieć energetyczną, gdyŜ jej projekt stanowi element obowiązkowy projektu budowlanego zatwierdzonego decyzją o pozwoleniu na budowę, a wykonanie sieci infrastruktury energetycznej jest jedną z koniecznych prac przygotowawczych do budowy. Ponadto wnioskodawczyni przedstawiła stosowne dokumenty, z których wynika, iŜ koszty budowy sieci energetycznej, jak i pozostałych nie objętych zacią- gniętym kredytem składników osiedla „Południe”, pokryte zostały z wkładów miesz- kaniowych lub budowlanych wniesionych przez członków Spółdzielni, którym przy- dzielono mieszkania na przedmiotowym osiedlu. Spółdzielnia nie otrzymała z banku kredytu umarzalnego na budowę sieci energetycznej, gdyŜ w chwili podpisywania drugiej umowy z Zakładem Energetycz- 5 nym nie obowiązywały juŜ przepisy przewidujące moŜliwość udzielenia takiego kredy- tu. Ustawa z dnia 28 grudnia 1989r. o uporządkowaniu stosunków kredytowych (Dz.U. Nr 74, poz. 440 z późn. zm.) w art. 5 uchyliła przepisy wykonawcze rozporzą- dzenia Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 1988r. w sprawie ogólnych zasad udzielania kredytów bankowych na cele mieszkaniowe (Dz.U. 89, Nr 1 poz. 1 z późn. zm) wy- danego na podstawie art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 26 lutego 1982r. prawo bankowe (Dz.U. Nr 7, poz.56 z późn. zm.). Tak więc nieaktualnym stał się zapis § 9 ust. 3 w/w rozporządzenia przewidującego, iŜ kredyt na budowę podstawowych urządzeń wolno stojących towarzyszących budownictwu mieszkaniowemu i infrastruktury technicznej udzielony inwestorowi lub upowaŜnionemu przez niego inwestorowi zastępczemu na sfinansowanie urządzeń oraz sieci energetycznych i gazowych w granicach lokalizacji budownictwa mieszkaniowemu, podlega umorzeniu po jego zrealizowaniu i rozlicze- niu budowy. Zdaniem wnioskodawczyni, umowa z dnia 05 marca 1990r. zawierała po- stanowienie o świadczeniu niemoŜliwym do spełnienia, gdyŜ od 1 stycznia 1990r. kredyty umarzalne nie były udzielane ze wskazanych wyŜej powodów. W toku postępowania Urząd zwrócił się do skarŜonego Zakładu o przed- stawienie wyliczeń obrazujących jak w świetle obowiązujących przepisów Prawa energetycznego i odpowiednich przepisów wykonawczych wyglądałoby wzajemne rozliczenie stron, gdyby sporną inwestycję budowano aktualnie. W odpowiedzi z dnia 7 kwietnia 2000r. przedstawiono wielkość opłaty przyłączeniowej, która obliczona według stawek opłat ryczałtowych wyniosłaby […] zł, a według kosztów rzeczywistych […] zł. MAJĄC NA WZGLĘDZIE ZEBRANY MATERIAŁ DOWODOWY ORGAN ANTYMONOPOLOWY ZWAśYŁ, CO NASTĘPUJE: W świetle akt sprawy organ antymonopolowy rozpatrzył, czy działania Energetyki Szczecińskiej S.A. moŜna uznać za przejaw stosowania praktyki monopoli- stycznej, określonej w art. 5 ust. 1 pkt 6 ustawy antymonopolowej. 6 Przepis ten stanowi, Ŝe za praktyki monopolistyczne uznaje się naduŜywa- nie pozycji dominującej na rynku, charakteryzujące się określonymi poniŜej znamio- nami, które naleŜy interpretować jako przesłanki konieczne zachodzące w warunkach koniunkcji, tj.: • zajmowanie przez stronę umowy pozycji dominującej na rynku, • uciąŜliwy charakter warunków umowy, • narzucanie tych warunków kontrahentowi, • osiągnięcie nieuzasadnionych korzyści przez przedsiębiorcę dominują- cego. Warunkiem koniecznym zastosowania ustawy antymonopolowej jest usta- lenie rynku właściwego w danej sprawie, czyli tzw. rynku relewantnego, gdyŜ właśnie na nim ujawniają się praktyki monopolistyczne, będące przejawem wykorzystywania i naduŜywania siły i władzy rynkowej przez przedsiębiorcę-dominanta. Uznać naleŜy, Ŝe w przedmiotowej sprawie rynkiem właściwym jest lokalny rynek dostaw energii elektrycznej, ograniczony terytorialnie do miasta Gryfino. Na tak określonym rynku skarŜony przedsiębiorca zajmuje kwalifikowaną pozycję rynkową określoną art. 2 pkt 6 ustawy antymonopolowej, która daje mu określoną władzę rynkową i – wobec braku jakiejkolwiek konkurencji – równieŜ realną, silną przewagę kontraktową nad pozostałymi uczestnikami obrotu; okoliczności te przesądzają o moŜliwości zastosowania wobec niego przepisów art. 5 ust. 1 pkt 6 ustawy o prze- ciwdziałaniu [...]. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem UOKiK oraz Sądu Antymonopolowe- go za uciąŜliwy warunek umowy naleŜy uznać kaŜdy warunek oznaczający dla jednej ze stron umowy cięŜar większy od powszechnie przyjętych w stosunkach danego ro- dzaju. Ustalenia te powinny być dokonywane według kryteriów obiektywnych. Narzucanie uciąŜliwych warunków umowy musi mieć charakter przymuso- wy, wymuszony przez przedsiębiorcę dominującego posiadaną przez niego pozycją rynkową, przy czym kryterium odróŜniającym od sytuacji, kiedy mamy do czynienia z dobrowolnymi ustaleniami w granicach swobody umów z art. 353 K.c. stanowi zasa- da racjonalnego postępowania kontrahenta przedsiębiorcy dominującego (patrz: 7 Gronowski S., Ustawa antymonopolowa. Komentarz, Warszawa 1996, s. 134). Nie- uzasadnione korzyści mają z reguły postać nadwyŜki finansowej (co nie jest jedno- znaczne z opłacalnością gospodarczą) uzyskanej w wyniku zachwiania zasady ekwi- walentności świadczeń w relacjach z kontrahentami, których dominant nie osiągnąłby w warunkach istnienia rynku w pełni konkurencyjnego. Przedmiot toczącego się przed organem antymonopolowym sporu dotyczy przede wszystkim zasad przejęcia przez dostawcę energii efektów inwestycji energe- tycznej zrealizowanej – co nie budzi wątpliwości – kosztem i staraniem skarŜącej Spółdzielni. Odnosząc się do tak postawionej kwestii, Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów przyjął, Ŝe podstawą, na której powinny być oparte uregulowania związane z finansowaniem spornych inwestycji, są stosunki własnościowe, wziął pod uwagę w szczególności stanowisko Trybunału Konstytucyjnego, który w uchwale z dnia 4 grudnia 1991r. (Dz.U. Nr 116, poz. 507) w sprawie wykładni art. 45 ust. 2 ustawy z dnia 6 kwietnia 1984r. o gospodarce energetycznej (Dz.U. Nr 21, poz. 96 z późniejszymi zmianami) stwierdził, Ŝe działania związane z podłączeniem instalacji i urządzeń energetycznych do przedsiębiorstwa energetycznego oraz ich eksploatacją wywierają określone skutki w sferze prawa własności, a właściwymi dla ich oceny są art. 49 i 191 Kodeksu Cywilnego. Zgodnie z art. 49 „ urządzenia słuŜące do doprowadzania lub odprowadza- nia wody, pary, gazu, prądu elektrycznego oraz inne urządzenia podobne nie naleŜą do części składowych gruntu lub budynku, jeŜeli wchodzą w skład przedsiębiorstwa lub zakład u.” Nie ulega wątpliwości, Ŝe przeznaczeniem spornych urządzeń energe- tycznych jest realizacja celów określonych w tym artykule. Urządzenia te, naleŜąc początkowo do „ części składowych gruntu lub budynku ”, z chwilą połączenia go w sposób trwały z przedsiębiorstwem (tu: Zakładem) stały się jego integralną częścią i – równocześnie – przestały być częścią składową nieruchomości, na której zostały zbudowane, czyli – jak ujął to Sąd Antymonopolowy w jednym z wyroków (w sprawie z odwołania Łódzkiego Zakładu Energetycznego S.A. w Łodzi przeciwko Urzędowi, sygn. akt XVII Amr 2/95) – wejście urządzeń w skład przedsiębiorstwa energetycz- 8 nego nastąpiło „ na skutek samej akcesji urządzeń z siecią, dokonanej w taki sposób, Ŝe połączone urządzenie stało się częścią zakładu .” Z kolei art. 191 Kodeksu Cywilnego stanowi, Ŝe „ własność nieruchomości rozciąga się na rzecz ruchomą, która została połączona z nieruchomością w taki spo- sób, Ŝe stała się jej częścią składową .” Wynika stąd, Ŝe wraz z przejęciem przez do- stawcę z dniem 19 maja 1992r. spornych elementów infrastruktury energetycznej (za taką datę naleŜałoby przyjąć datę sporządzenia protokołu odbioru linii kablowej) na- stąpiło równoczesne przeniesienie prawa własności na Zakład Energetyczny. NaleŜy jednakŜe podnieść, iŜ Trybunał Konstytucyjny w powołanej wyŜej uchwale z roku 1991 nie wykluczył moŜliwości obciąŜenia kosztami inwestycji wyłącz- nie odbiorcy, bowiem – jak to wynika z uzasadnienia uchwały - „obecnie zaintereso- wane strony mogą stosownie do zasady swobody umów określać w drodze porozu- mienia kto ma ponosić te koszty.....”. Wskazana przez TK fundamentalna zasada go- spodarki wolnorynkowej określona jest przepisem 353 1 K.c., który stanowi, Ŝe strony zawierające umowę mogą ułoŜyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie, ani zasadom współŜycia społecznego. Nie ulega przy tym Ŝadnych wątpliwości, Ŝe grani- ce wolności umów wyznaczone są m.in. ustawą o przeciwdziałaniu […], której przepi- sy zakazują m.in. naduŜywania pozycji dominującej na rynku poprzez narzucanie uciąŜliwych, z pominięciem zasady ekwiwalentności świadczeń, warunków współpra- cy stron. Istotą zarzucanej Energetyce Szczecińskiej praktyki monopolistycznej jest domniemane narzucenie Spółdzielni treści umowy nr […] z dnia 05 marca 1990r., przedmiotem której było nieodpłatne przekazanie na rzecz dostawcy energii elemen- tów infrastruktury energetycznej, oraz wyraŜana w kolejnych latach trwania sporu zdecydowana odmowa partycypacji w kosztach inwestycji. Jedną z kwestii o podstawowym znaczeniu dla rozstrzygnięcia przedmio- towego sporu jest: czy w innych okolicznościach, mając moŜliwość wyboru między róŜnymi dostawcami, Spółdzielnia zaakceptowałaby treść kwestionowanej umowy (dotyczy to przede wszystkim treści § 4, zobowiązującego ją do przekazania na rzecz 9 dostawcy zrealizowanego zadania inwestycyjnego)? RozwaŜając ten problem organ antymonopolowy stanął na stanowisku, iŜ przyjęcie przez odbiorcę energii elektrycz- nej niekorzystnych dlań postanowień, przy załoŜeniu racjonalności jego decyzji, nie daje się inaczej wyjaśnić, jak tylko poprzez załoŜenie narzucenia tych warunków przez dostawcę. NaleŜy przy tym podzielić argumenty podnoszone przez skarŜącą, Ŝe umowa Nr […] w § 5 zawierała postanowienie o świadczeniu niemoŜliwym do speł- nienia (dotyczące upowaŜnienia Spółdzielni do wystąpienia o umarzalny kredyt ban- kowy na realizację zadania inwestycyjnego oraz do jego rozliczenia z bankiem) z po- wodu uchylenia przepisów wykonawczych rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 1988r. w sprawie ogólnych zasad udzielania kredytów bankowych na cele mieszkaniowe (Dz.U. 89, Nr 1 poz. 1 z późn. zm) wydanego na podstawie art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 26 lutego 1982r. Prawo bankowe (Dz.U. Nr 7, poz.56 z późn. zm.). Uznając za dowiedziony fakt narzucenia warunków współpracy stron istot- nym jest wskazanie reguł, na jakich współpraca ta winna się opierać, tak aby silniej- szemu partnerowi stosunku umownego nie moŜna było postawić zarzutu naduŜycia posiadanej władzy rynkowej. Ustawa o przeciwdziałaniu [...] nie zawiera bliŜszych zasad dotyczących kwestii ekwiwalentności świadczeń uczestników umowy, w szcze- gólności nie określa kryteriów odnoszących się do przyłączenia do sieci energetycznej dostawcy, a mających decydujące znaczenie przy ocenie przesłanki uciąŜliwości wa- runków umowy. W chwili wszczęcia postępowania obowiązki stron sporu, tj. dostawcy i od- biorcy energii, w zakresie budowy i rozbudowy urządzeń przesyłowych precyzowała ustawa z dnia 10 kwietnia 1997r. Prawo energetyczne (Dz.U. Nr 54, poz. 348 ze zmianami) przed nowelizacją oraz przepisy wykonawcze do ustawy, w tym w szcze- gólności rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 21 października 1998r. w sprawie szczegółowych warunków przyłączenia podmiotów do sieci energetycznych, pokry- wania kosztów przyłączenia, obrotu energią elektryczną, świadczenia usług przesyło- wych, ruchu sieciowego i eksploatacji sieci oraz standardów jakościowych obsługi odbiorców (Dz.U. Nr 135, poz. 881). W chwili wydawania niniejszej decyzji obowiązywała juŜ znowelizowana ustawa Prawo energetyczne, a powołane wyŜej przepisy wykonawcze do niej utraciły 10 swą moc. Mając powyŜsze na uwadze oraz po analizie danych liczbowych przedłoŜo- nych przez strony organ antymonopolowy na podstawie dodatkowych wyliczeń doko- nał porównania, z którego wynika jak kształtowałaby się – w świetle obowiązujących w trakcie trwania postępowania administracyjnego przepisów ustawy Prawo energe- tyczne, tj. sprzed i po nowelizacji ustawy – opłata przyłączeniowa w przypadku roz- patrywanej sprawy. W tym celu wzięto pod uwagę: • wartość poniesionych przez Spółdzielnię nakładów na inwestycję, któ- ra na moment przejęcia przez Energetykę Szczecińską protokołem od- bioru z dnia 19 maja 1992r. elementów infrastruktury energetycznej wynosiła 584.321,73zł (po denominacji), • wielkość opłaty przyłączeniowej określonej przez Energetykę Szczeciń- ską S.A. – w świetle obowiązujących przepisów sprzed nowelizacji ustawy Prawo energetyczne – według kosztów rzeczywistych wyno- szących […] zł, które po ich obniŜeniu, przy zastosowaniu średniorocz- nych wskaźników cen towarów i usług konsumpcyjnych publikowanych przez Prezesa GUS, wyniosłyby […] zł ∗ , • wielkość opłaty przyłączeniowej obliczonej w świetle aktualnie obowią- zujących przepisów ustawy Prawo energetyczne, przy załoŜeniu, Ŝe stanowi ona 25% kosztów rzeczywistych, wynoszącej […] zł * Wyniki wyliczeń wskazują, iŜ gdyby Spółdzielnia realizowałaby przedmio- ∗ Niezbędne wyliczenia wykonano przyjmując:
formułę określającą wartość opłaty przyłączeniowej z początku 2000r. ustaloną na początek 1993r.: ∏ = = − + ∗ = 1994 2000 1 ) 2000 ( ) 1993 ( 1 1 i i i p p r O O , gdzie: O p ) 1993 ( - wartość opłaty przyłączeniowej ustalona na początek 1993r., O p ) 2000 ( - wartość opłaty przyłączeniowej ustalona na początek 2000r., r i-1 - stopa dyskontowa w roku (i-1) równa średniorocznemu wskaźnikowi cen towarów i usług, ∏ = = − + 1994 2000 1 1 1 i i i r - iloraz współczynników dyskontujących wartość opłaty przyłączeniowej z początku 2000r. na początek 1993r.;
średnioroczny wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych:
w 1993r. w wysokości 35,3%,
w 1994r. w wysokości 32,2%,
w 1995r. w wysokości 27,8%,
w 1996r. w wysokości 19,9%,
w 1997r. w wysokości 14,9%,
w 1998r. w wysokości 11,8%,
w 1999r. w wysokości 7,7%. 11 tową inwestycję do dnia 13 czerwca 2000r., to wartość opłaty przyłączeniowej, którą musiałaby ponieść, po urealnieniu na moment przyłączenia wskaźnikami cen towa- rów i usług konsumpcyjnych ogłaszanymi przez Prezesa GUS, byłaby prawie 4- krotnie niŜsza od faktycznie poniesionych przez skarŜącą nakładów w latach 1990 – 1992. Biorąc pod uwagę obecnie obowiązujące regulacje prawne (tj. Prawo energetyczne po ostatniej nowelizacji) zaangaŜowanie finansowe skarŜącej kształto- wałoby się na poziomie 6-krotnie niŜszym (zob. „Ile trzeba zapłacić za przyłączenie” Rzeczpospolita – Prawo co dnia, Nr 183, z dnia 7.08.2000r.) Nie ulega wątpliwości, iŜ wskazane wyŜej regulacje prawne nie obowiązy- wały w dniu zawarcia umowy dotyczącej nieodpłatnego przekazania zakładowi odcin- ków sieci i urządzeń energetycznych wybudowanych przez skarŜącą Spółdzielnię, tj. w dniu 5 marca 1990r. Tym niemniej zgodnie z aktualnym orzecznictwem Sądu An- tymonopolowego (por. wyrok z dnia 16 grudnia 1998r., sygn. akt XVII Ama 61/98) nie powinno być istotnych przeszkód dla oceniania zachowań dostawcy energii z punktu widzenia zgodności z zasadą ekwiwalentności wzajemnych świadczeń (art. 487 § 2 K.C.), według kryteriów wynikających z powołanych wyŜej przepisów, z któ- rych wynika, iŜ przedsiębiorstwo energetyczne ma prawo domagać się od kontrahen- tów opłat za przyłączenie do sieci. Według znowelizowanych przepisów prawa ener- getycznego, tj. ustawy z dnia 26 maja 2000r. o zmianie ustawy Prawo energetyczne (Dz.U. 48 poz. 555) obowiązujących od dnia 14 czerwca 2000r. opłaty te nie będą jednak równe rzeczywistym kosztom przyłączenia. Obecnie przy kalkulacji opłat przedsiębiorstwa energetyczne uwzględniać będą mogły maksymalnie jedną czwartą średniorocznych nakładów na budowę odcinków sieci słuŜących do przyłączenia wszystkich odbiorców. Wysokość opłat ograniczona jest przez ustalanie limitu ich podstawy. Biorąc pod uwagę powyŜsze uznać naleŜy, przy uwzględnieniu wszystkich dotychczasowych regulacji prawnych odnoszących się do działania sektora elektro- energetycznego i wynikających z nich zasad (Prawo energetyczne i wydane na jego podstawie akty wykonawcze), Ŝe opłata przyłączeniowa, jaką wniosłaby Spółdzielnia byłaby znacznie niŜsza od kosztów rzeczywiście przez nią poniesionych. Z tych teŜ 12 powodów zachowanie Energetyki Szczecińskiej S.A. polegające na uporczywym uchy- laniu się i odmowie partycypacji w kosztach wybudowania elementów infrastruktury energetycznej, które po zrealizowaniu przeszły na jej majątek z pogwałceniem zasad ekwiwalentności świadczeń, stanowi - w ocenie organu antymonopolowego - przejaw naduŜycia posiadanej władzy i siły rynkowej i jest praktyką monopolistyczną, okre- śloną przepisem art. 5 ust. 1 pkt 6 ustawy o przeciwdziałaniu [...]. RozwaŜając zasadność argumentu podnoszonego przez stronę skarŜoną, iŜ umowa na budowę zadania inwestycyjnego zawarta była w czasie obowiązywania ustawy o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym w gospodarce narodowej i po ogłoszeniu obecnej ustawy, a mimo to Spółdzielnia nie kwestionowała jej posta- nowień, uznać naleŜy go za chybiony. Po pierwsze dlatego, iŜ w rozpatrywanym sporze nie zaszła przesłanka art. 21 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu [...], która wskazuje, iŜ nie wszczyna się postę- powania, jeŜeli od końca roku, w którym zaprzestano stosowania praktyki monopoli- stycznej, upłynął rok. W przedmiotowej sprawie odmowa partycypacji w kosztach budowy odcinków sieci i urządzeń energetycznych miała miejsce od momentu przeję- cia przez ZES S.A. protokołem odbioru z dnia 19 maja 1992r. elementów infrastruktu- ry energetycznej i trwa nadal, a zatem byt praktyki monopolistycznej nie ustał i or- gan antymonopolowy jest władny wydać decyzję administracyjną nakazującą zanie- chania jej stosowania. Po wtóre analogiczne uprawnienia przysługiwałyby Urzędowi równieŜ wte- dy, gdyby za moment stosowania praktyki monopolistycznej uznać datę zawarcia umowy na budowę zadania inwestycyjnego, gdyŜ mają one związek z intertemporal- nym aspektem stosowania ustawy antymonopolowej z dnia 24 lutego 1990r. Ustawa weszła w Ŝycie dnia 14 kwietnia 1990r., a więc juŜ po zawarciu spornej umowy na budowę odcinków sieci i urządzeń energetycznych na Osiedlu „Południe” w Gryfinie. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Antymonopolowego (por. wyrok z dnia 6 grudnia 1995r., sygn. akt XVII Amr 43/95) „od chwili wejścia w Ŝycie ustawy anty- monopolowej skutek prawny wywołany stosunkiem prawnym nawiązanym przed wejściem w Ŝycie tej ustawy, ale realizujący się juŜ po jej wejściu w Ŝycie podlega 13 ocenie tej (nowej) ustawy zgodnie z zasadą bezpośredniego działania ustawy nowej.” Mając na uwadze powyŜsze organ antymonopolowy uznał zarzuconą prak- tykę za udowodnioną i orzekł jak w sentencji. Podpisał: Dyrektor Delegatury UOKiK w Gdańsku Roman Jarząbek Pouczenie: Od decyzji niniejszej słuŜy odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Antymonopolowego za pośrednictwem Urzędu Ochrony Konkuren- cji i Konsumentów – Delegatury w Gdańsku w terminie dwutygodniowym od daty doręczenia decyzji. Otrzymują: