RGD-23/2012

RGD.61-2/12/WW Gdańsk, dnia 30 października 2012 r. D ECYZJA N R RGD.23/2012 I. Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkuren- cji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zmianami), na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 oraz tej ustawy, po przeprowadzeniu z urzędu postępowania w sprawie prak- tyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów przeciwko przedsiębiorcy: Cen- tralny Wodociąg Żuławski Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Nowym Dworze Gdańskim – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: po uprawdopodobnieniu stosowania przez tego przedsiębiorcę praktyk naruszają- cych zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegających na stosowaniu we wzorcach umownych zatytułowanych: 1. Umowa nr I/….. o zaopatrzenie w wodę – postanowienia § 15 ust. 2 pkt 2 o tre- ści: a) Umowa może być rozwiązana : przez SPÓŁKĘ z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego; 2.Umowa NR Ś/….. na odprowadzanie ścieków – postanowienia § 18 ust. 2 pkt 2 o treści: a) Umowa może być rozwiązana : przez SPÓŁKĘ z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego, co może zostać uznane za niezgodne z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tekst jed- nolity: Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858 z późn. zm.) i stanowić naruszenie z art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; 3. Umowa nr I/….. o zaopatrzenie w wodę – postanowienia § 19 o treści: a) Sprawy sporne wynikłe na tle realizacji niniejszej umowy będzie rozstrzygał Sąd właściwy dla siedziby SPÓŁKI; 4.Umowa NR Ś/….. na odprowadzanie ścieków – postanowienia § 22 o treści: a) Sprawy sporne wynikłe na tle realizacji niniejszej umowy będzie rozstrzygał Sąd właściwy dla siedziby SPÓŁKI, uznanego za postanowienie niedozwolone i wpisane do rejestru postanowień wzor- ców uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kpc, co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumen- tów, i przyjęciu zobowiązania ww. przedsiębiorcy do podjęcia działań zmierzających do zaniechania naruszenia zbiorowych interesów konsumentów poprzez: 1) zmianę kwestionowanego wzorca umownego pod nazwą: Umowa nr I/….. o za- Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów 2 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl opatrzenie w wodę w zakresie postanowienia w § 15 ust. 2 pkt 2 i zastąpienie go następującym postanowieniem: 3. Umowa niniejsza może być rozwiązana przez SPÓŁKĘ z trzymiesięcznym okresem wypowiedzenia, ze skutkiem na koniec miesią- ca kalendarzowego, gdy zostaną spełnione poniższe przesłanki: 1) zaistnieje przyczyna odcięcia dostawy wody: a) przyłącze wodociągowe zostało wykonane niezgodnie z przepisami prawa, b) ODBIORCA nie uiścił należności za pełne dwa okresy obrachunkowe, następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania należności; c) został stwierdzony nielegalny pobór wody, to jest bez zawarcia Umowy, jak również przy celowo uszkodzonych lub pominiętych wodomierzach; 2) ODBIORCA zostanie pisemnie wezwany do usunięcia zaistniałej przyczyny odcię- cia dostawy wody w terminie 30 dni od dnia otrzymania wezwania pod rygorem wypowiedzenia niniejszej Umowy. 3) Pomimo otrzymania wezwania określonego w pkt 2) ODBIORCA nie usunie przy- czyny odcięcia dostawy wody w określonym terminie; 2) zmianę kwestionowanego wzorca umownego pod nazwą: Umowa NR Ś/….. na odprowadzanie ścieków w zakresie postanowienia w § 18 ust. 2 pkt 2 i zastąpienie go następującym postanowieniem: 3. Umowa niniejsza może być rozwiązana przez SPÓŁKĘ z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego, jeżeli zostaną spełnione poniższe przesłanki: 1) zaistnieje przyczyna zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego, a) przyłącze kanalizacyjne zostało wykonane niezgodnie z przepisami prawa, b) DOSTAWCA ścieków nie uiścił należności za pełne dwa okresy obrachunkowe, następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania należności, c) jakość wprowadzanych ścieków nie spełnia wymogów określonych w przepisach prawa lub stwierdzono nielegalne odprowadzanie ścieków, to jest bez zawarcia Umowy, jak również przy celowo uszkodzonych lub pominiętych urządzeniach po- miarowych, 2) DOSTAWCA ścieków zostanie pisemnie wezwany do usunięcia zaistniałej przy- czyny zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego w terminie 30 dni od dnia otrzymania wezwania pod rygorem wypowiedzenia niniejszej Umowy. 3) Pomimo otrzymania wezwania określonego w pkt 2) Dostawca ścieków nie usunie przyczyny zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego w określonym terminie; 3) zmianę kwestionowanego wzorca umownego pod nazwą: Umowa nr I/….. o za- opatrzenie w wodę w zakresie postanowienia w § 19 i zastąpienie go następują- cym postanowieniem: Spory wynikające z realizacji postanowień niniejszej Umowy strony będą rozstrzygać polubownie, a w przypadku braku porozumienia spory roz- strzygane będą przez właściwe sądy powszechne; 4) zmianę kwestionowanego wzorca umownego pod nazwą: Umowa NR Ś/….. na odprowadzanie ścieków w zakresie postanowienia w § 22 i zastąpienie go nastę- pującym postanowieniem: Spory wynikające z realizacji postanowień niniejszej Umowy strony będą rozstrzygać polubownie, a w przypadku braku porozumienia spory rozstrzygane będą przez właściwe sądy powszechne. nakłada się na Centralny Wodociąg Żuławski Spółka z ograniczoną odpowiedzialno- ścią z siedzibą w Nowym Dworze Gdańskim obowiązek wykonania tego zobowiązania poprzez: 3 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl a) opracowanie i wprowadzenie do obrotu zmienionego wzorca umowy niezawiera- jącego postanowień wymienionych w punkcie I sentencji decyzji, począwszy OD DNIA UPRAWOMOCNIENIA SIĘ NINIEJSZEJ DECYZJI . b) przekazanie konsumentom – zgodnie z przyjętym zobowiązaniem – propozycji aneksowania umów będących w obrocie konsumenckim a zawierających kwestio- nowane postanowienia W TERMINIE DO DNIA 31 GRUDNIA 2012 R . II. Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkuren- cji i konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331 ze zmianami), na podstawie art. 28 ust. 3 ww. ustawy, działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumen- tów, nakłada się na przedsiębiorcę Centralny Wodociąg Żuławski Spółka z ograniczo- ną odpowiedzialnością z siedzibą w Nowym Dworze Gdańskim obowiązek przedłoże- nia, W TERMINIE DO DNIA 31 STYCZNIA 2013 R . informacji/dokumentów potwierdzają- cych wykonanie zobowiązania, o którym mowa w punkcie I decyzji, a to: a) wzorców umownych pod tytułem: Umowa nr I/….. o zaopatrzenie w wodę i Umowa NR Ś/….. na odprowadzanie ścieków , niezawierających posta- nowień kwestionowanych przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Kon- sumentów, b) dowodów przekazania konsumentom propozycji aneksowania umów będą- cych w obrocie konsumenckim a zawierających kwestionowane postano- wienia, c) 4 kopii podpisanych z konsumentami aneksów umów, o ile zostaną one za- warte. UZASADNIENIE W 2011 r. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwany dalej Preze- sem Urzędu) przeprowadził postępowanie wyjaśniające (sygn. akt sprawy: RGD. 401-3/11/IW), mające na celu zbadanie sektora usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków w zakresie jego organizacji i regulacji. W trakcie przeprowadzonego postępowania Prezes Urzędu skontrolował m.in. wzorce umowne stosowane przez Centralny Wodociąg Żuławski Spółka z ograniczo- ną odpowiedzialnością z siedzibą w Nowym Dworze Gdańskim (zwana dalej Spółką lub zamiennie Wodociąg Żuławski, przedsiębiorca) pod nazwą: Umowa nr I/….. o zaopatrzenie w wod ę i Umowa NR Ś/….. na odprowadzanie ścieków. Wyniki przeprowadzonego postępowania dały podstawę do podejrzenia, że ww. wzorcach umownych, stosowanych przez Spółkę znajdują się postanowienia sprzeczne z przepisami ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tekst jednolity Dz. U. z 2006 r., Nr 123, poz. 858 ze zmianami – zwanej dalej ustawą o zbiorowym zaopatrzeniu) i po- stanowienie niedozwolone, wpisane do rejestru postanowień wzorców uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego. Tym samym działania te mogły stanowić praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkuren- cji i konsumentów. Mając to na uwadze, postanowieniem nr 28 z dnia 7 lutego 2012 r., Prezes Urzędu 4 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl wszczął postępowanie w sprawie podejrzenia stosowania przez przedsiębiorcę: Centralny Wodociąg Żuławski Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Nowym Dworze Gdańskim praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, zdefiniowanej w art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zmianami) [zwanej dalej także ustawą o ochronie konkurencji i konsumentów lub zamiennie ustawą], pole- gającej na umieszczeniu we wzorcach umownych pod nazwą: 1. Umowa nr I/….. o zaopatrzenie w wodę – postanowienia § 15 ust. 2 pkt 2 o tre- ści: a) Umowa może być rozwiązana : przez SPÓŁKĘ z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego. 2.Umowa NR Ś/….. na odprowadzanie ścieków – postanowienia § 18 ust. 2 pkt 2 o treści: a) Umowa może być rozwiązana : przez SPÓŁKĘ z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego, co może zostać uznane za niezgodne z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tekst jed- nolity: Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858 z późn. zm.) i stanowić naruszenie z art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 3. Umowa nr I/….. o zaopatrzenie w wodę – postanowienia § 19 o treści: a) Sprawy sporne wynikłe na tle realizacji niniejszej umowy będzie rozstrzygał Sąd właściwy dla siedziby SPÓŁKI. 4.Umowa NR Ś/….. na odprowadzanie ścieków a) Sprawy sporne wynikłe na tle realizacji niniejszej umowy będzie rozstrzygał Sąd właściwy dla siedziby SPÓŁKI – postanowienia § 22 , uznanego za postanowienie niedozwolone i wpisane do rejestru postanowień wzor- ców uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kpc, co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumen- tów. W piśmie z dnia 21 lutego 2012 r., Wodociąg Żuławski ustosunkował się do posta- wionych zarzutów naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumen- tów. Poinformował m.in., że kwestionowany zapis dot. rozwiązania umowy przez Spółkę z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia ze skutkiem na ko- niec miesiąca kalendarzowego znajduje się zarówno w umowie o dostarczanie wody jak i w umowie na odprowadzanie ścieków. Ponadto wskazał, że Spółka nigdy do tej pory nie korzystała z tego zapisu w przeciwieństwie do Odbiorców wody, którzy korzystali z niego wielokrotnie np: zmiana miejsca zamieszkania, zaprzestanie działalności gospodarczej itp. Odnośnie zakwestionowanego zapisu dot. właściwości sądu skarżony podniósł, że zapis taki został wprowadzony, ponieważ Sąd właściwy dla siedziby Spółki jest jed- nocześnie właściwy dla prawie 100% Odbiorców ze względu na ich miejsce zamiesz- kania , niemniej, mając na uwadze wątpliwości Prezesa Urzędu, zadeklarował jego zmianę. Z kolei, w piśmie z dnia 23 maja 2012 r. Spółka zobowiązała się do podjęcia okre- ślonych działań zmierzających do zaniechania stosowania zarzucanych jej naruszeń wskazanych w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania. Następnie w uzupełnieniu złożonego, w pismach z dnia 21 lutego 2012 r. i z 23 ma- ja 2012 r., zobowiązania, Spółka w piśmie z dnia 16 października 2012 r. sprecyzo- wała treść swojego zobowiązania i przekazała ostateczną wersję kwestionowanych zapisów umownych, z których wykreślono postanowienia o treści: 5 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl • Umowa może być rozwiązana : przez SPÓŁKĘ z zachowaniem trzymiesięczne- go okresu wypowiedzenia, ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego. • Sprawy sporne wynikłe na tle realizacji niniejszej umowy będzie rozstrzygał Sąd właściwy dla siedziby SPÓŁKI. a w ich miejsce umieszczono odpowiednio postanowienia o treści: • 3. Umowa niniejsza może być rozwiązana przez SPÓŁKĘ z trzymiesięcznym okresem wypowiedzenia, ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego, gdy zostaną spełnione poniższe przesłanki: 1) zaistnieje przyczyna odcięcia dostawy wody: a) przyłącze wodociągowe zostało wykonane niezgodnie z przepisami prawa, b) ODBIORCA nie uiścił należności za pełne dwa okresy obrachunkowe, następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania należności; c) został stwierdzony nielegalny pobór wody, to jest bez zawarcia Umowy, jak również przy celowo uszkodzonych lub pominiętych wodomierzach; 2) ODBIORCA zostanie pisemnie wezwany do usunięcia zaistniałej przyczyny odcię- cia dostawy wody w terminie 30 dni od dnia otrzymania wezwania pod rygorem wypowiedzenia niniejszej Umowy. 3) Pomimo otrzymania wezwania określonego w pkt 2) ODBIORCA nie usunie przy- czyny odcięcia dostawy wody w określonym terminie. • 3. Umowa niniejsza może być rozwiązana przez SPÓŁKĘ z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, ze skutkiem na koniec miesiąca ka- lendarzowego, jeżeli zostaną spełnione poniższe przesłanki: 1) zaistnieje przyczyna zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego: a) przyłącze kanalizacyjne zostało wykonane niezgodnie z przepisami prawa, b) DOSTAWCA ścieków nie uiścił należności za pełne dwa okresy obrachunkowe, następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania należności, c) jakość wprowadzanych ścieków nie spełnia wymogów określonych w przepisach prawa lub stwierdzono nielegalne odprowadzanie ścieków, to jest bez zawarcia Umowy, jak również przy celowo uszkodzonych lub pominiętych urządzeniach po- miarowych, 2) DOSTAWCA ścieków zostanie pisemnie wezwany do usunięcia zaistniałej przy- czyny zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego w terminie 30 dni od dnia otrzymania wezwania pod rygorem wypowiedzenia niniejszej Umowy. 3) Pomimo otrzymania wezwania określonego w pkt 2) Dostawca ścieków nie usunie przyczyny zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego w określonym terminie. • Spory wynikające z realizacji postanowień niniejszej Umowy strony będą rozstrzygać polubownie, a w przypadku braku porozumienia spory rozstrzy- gane będą przez właściwe sądy powszechne. P REZES U RZĘDU USTALIŁ , CO NASTĘPUJE . Centralny Wodociąg Żuławski Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Nowym Dworze Gdańskim została zarejestrowana w Krajowym Rejestrze Sądowym w dniu 31 grudnia 2003 r. pod numerem 0000185843. Udziały należą do: Miasta i Gminy Nowy Dwór Gdański, Gminy Stare Pole, Gminy Stegna, Miasta i Gminy Nowy 6 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl Staw, Gminy Sztutowo, Gminy Gronowo Elbląskie, Gminy Lichnowy, Gminy Malbork i Gminy Ostaszewo. Przedmiotem działalności Spółki jest m.in. pobór, uzdatnianie i dostarczanie wody na terenie ww. Gmin oraz odprowadzanie i oczyszczanie ścieków na terenie: Miasta i Gminy Nowy Staw, Gminy Stare Pole i Gminy Lichnowy. Wykonując usługi dostarczania wody i odprowadzania ścieków Spółka podpisuje z kontrahentami (konsumentami) umowy zatytułowane: Umowa nr I/….. o zaopa- trzenie w wodę i UMOWA NR Ś/………… na odprowadzanie ścieków. Stosowane przez przedsiębiorcę wzorce umowne zawierają postanowienie sprzecz- ne z przepisami ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu, które naruszają interesy konsu- mentów, jak również jedno z nich jest niedozwolonym postanowieniem umownym. W prowadzonym przez Prezesa Urzędu rejestrze postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone zamieszczono m.in. następujące klauzule: • pod nr 1438, o treści: Właściwym do rozpoznawania sporów z niniejszej umowy jest Sąd miejscowo właściwy ze względu na siedzibę Inwestora. (sygn. akt XVII AmC 118/05), • pod nr 922, o treści: Sądem właściwym do rozpatrywania wszelkich spo- rów wynikłych z umowy jest sąd siedziby Frontonu. (sygn. akt XVII AmC 100/05). W toku prowadzonego postępowania Spółka przedstawiła zobowiązanie do podjęcia działań zmierzających do odstąpienia od stosowania zakwestionowanych postano- wień oraz opracowania i stosowania nowych wzorców umownych o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków. Deklarując podjęcie działań mających na celu za- pobieżenie ewentualnym naruszeniom zbiorowych interesów konsumentów, Wodo- ciąg Żuławski zobowiązał się do zmiany kwestionowanych postanowień we wzorcach umownych i w umowach wykonywanych. Zgodnie z przedstawionymi przez Spółkę propozycjami kwestionowane postanowienia wzorców umowy zatytułowanych: Umowa nr I/….. o zaopatrzenie w wodę i UMOWA NR Ś/………… na odprowadzanie ścieków i umów wykonywanych mają zostać zmienione w następujący sposób: 1) postanowienie o treści: Umowa może być rozwiązana : przez SPÓŁKĘ z zachowa- niem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, ze skutkiem na koniec miesiąca ka- lendarzowego, otrzyma brzmienie we wzorcu pod nazwą: Umowa nr I/….. o zaopa- trzenie w wodę: 3. Umowa niniejsza może być rozwiązana przez SPÓŁKĘ z trzymiesięcznym okre- sem wypowiedzenia, ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego, gdy zostaną spełnione poniższe przesłanki: 1) zaistnieje przyczyna odcięcia dostawy wody: a) przyłącze wodociągowe zostało wykonane niezgodnie z przepisami prawa, b) ODBIORCA nie uiścił należności za pełne dwa okresy obrachunkowe, następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania należności; c) został stwierdzony nielegalny pobór wody, to jest bez zawarcia Umowy, jak również przy celowo uszkodzonych lub pominiętych wodomierzach; 2) ODBIORCA zostanie pisemnie wezwany do usunięcia zaistniałej przyczyny odcię- cia dostawy wody w terminie 30 dni od dnia otrzymania wezwania pod rygorem wypowiedzenia niniejszej Umowy. 3) Pomimo otrzymania wezwania określonego w pkt 2) ODBIORCA nie usunie przy- czyny odcięcia dostawy wody w określonym terminie. 7 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl 2) postanowienie o treści: Umowa może być rozwiązana : przez SPÓŁKĘ z zachowa- niem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, ze skutkiem na koniec miesiąca ka- lendarzowego, otrzyma brzmienie we wzorcu pod nazwą: UMOWA NR Ś/………… na odprowadzanie ścieków: 3. Umowa niniejsza może być rozwiązana przez SPÓŁKĘ z zachowaniem trzymie- sięcznego okresu wypowiedzenia, ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego, jeżeli zostaną spełnione poniższe przesłanki: 1) zaistnieje przyczyna zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego: a) przyłącze kanalizacyjne zostało wykonane niezgodnie z przepisami prawa, b) DOSTAWCA ścieków nie uiścił należności za pełne dwa okresy obrachunkowe, następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania należności, c) jakość wprowadzanych ścieków nie spełnia wymogów określonych w przepisach prawa lub stwierdzono nielegalne odprowadzanie ścieków, to jest bez zawarcia Umowy, jak również przy celowo uszkodzonych lub pominiętych urządzeniach po- miarowych, 2) DOSTAWCA ścieków zostanie pisemnie wezwany do usunięcia zaistniałej przy- czyny zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego w terminie 30 dni od dnia otrzymania wezwania pod rygorem wypowiedzenia niniejszej Umowy. 3) Pomimo otrzymania wezwania określonego w pkt 2) Dostawca ścieków nie usunie przyczyny zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego w określonym terminie. 3) postanowienie o treści: Sprawy sporne wynikłe na tle realizacji niniejszej umo- wy będzie rozstrzygał Sąd właściwy dla siedziby SPÓŁKI, otrzyma brzmienie we wzorcach pod nazwą: Umowa nr I/….. o zaopatrzenie w wodę i Umowa NR Ś/….. na odprowadzanie ścieków : Spory wynikające z realizacji postanowień niniejszej Umowy strony będą rozstrzy- gać polubownie, a w przypadku braku porozumienia spory rozstrzygane będą przez właściwe sądy powszechne. P REZES U RZĘDU ZWAŻYŁ , CO NASTEPUJE . Dla rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów niezbędne jest uprzednie ustalenie, czy na skutek działań przedsię- biorcy zagrożony został interes publicznoprawny, bowiem bez spełnienia tego wa- runku Prezes Urzędu nie jest upoważniony do realizacji zasadniczego celu ustawy, którym, zgodnie z jej art. 1 ust. 1, jest określenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej w interesie publicznoprawnym ochrony inte- resów przedsiębiorców i konsument ó w. Warunkiem koniecznym do zastosowania tej ustawy jest, aby działanie przedsiębiorcy – któremu zarzucono naruszenie jej prze- pisów – stanowiło potencjalne zagrożenie interesu publicznego, nie zaś jednostki lub grupy. Zdaniem Prezesa Urzędu rozpatrywana sprawa ma charakter publiczno- prawny, albowiem działania Spółki nie były ograniczone do określonych odbiorców lub ich grupy. Dotyczyły wszystkich aktualnych i potencjalnych odbiorców wody i dostawców ścieków na terenie prowadzonej przez Spółkę działalności gospodar- czej. Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Stosownie do art. 24 ust. 2 ww. ustawy przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsu- mentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szcze- gólności: 8 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl 1) stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilne- go (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.); 2) naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i peł- nej informacji; 3) nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Art. 24 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przewiduje natomiast, że nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Odpowiednio do art. 4 pkt 12 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i art. 22 1 Kodeksu cywilnego za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą czyn- ności prawnej nie związanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub za- wodową. Zbiorowe interesy konsumentów podlegają zatem ochronie przed wymierzonymi w nie naruszeniami polegającymi na sprzecznych z prawem działaniach przedsię- biorców. Uznanie określonego działania przedsiębiorcy za niezgodne z zakazem sto- sowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów wymaga wykaza- nia, że spełnione zostały kumulatywnie następujące przesłanki: − oceniane zachowanie jest podejmowane przez podmiot będący przedsię- biorcą w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumen- tów, − zachowanie przedsiębiorcy nosi znamiona bezprawności, − praktyka godzi w zbiorowe interesy konsumentów. S TATUS PRZEDSIĘBIORCY Wodociąg Żuławski jest przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zgodnie z którym, pod pojęciem tym rozumie się m.in. przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Ustawa z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jednoli- ty: Dz.U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447 ze zm.) w art. 4 ust. 1 i ust. 2 stanowi, że: • przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy jest osoba fizyczna, osoba prawna i jed- nostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną – wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. • za przedsiębiorców uznaje się także wspólników spółki cywilnej w zakresie wy- konywanej przez nich działalności gospodarczej. W przedmiotowej sprawie strona postępowania posiada status przedsiębiorcy, gdyż jest to spółka prawa handlowego, prowadząca działalność gospodarczą na podsta- wie wpisu do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, a więc jest to podmiot prawa wyodrębniony organizacyjnie i majątkowo, prowadzący we wła- snym imieniu działalność gospodarczą. Działania Spółki mogą podlegać zatem kon- troli dokonywanej w oparciu o przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumen- tów. B EZPRAWNOŚĆ DZIAŁAŃ 9 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl Kolejną przesłanką, jaką należy rozważyć, w celu uprawdopodobnienia naruszenia zakazu określonego w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumen- tów, jest bezprawność podejmowanych przez przedsiębiorcę zachowań. Bezpraw- ność ujmowana jest jako sprzeczność z obowiązującymi przepisami prawa. Praktyki przedsiębiorcy, by zakwalifikować je jako naruszające zbiorowe interesy konsu- mentów (…) muszą być zatem wymierzone w uprawnienia, jakie konsumentom przyznają obowiązujące przepisy prawa 1 . Porządek prawny, którego naruszenie może wypełniać dyspozycję art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, obejmuje normy prawa powszechnie obowią- zującego, a także nakazy i zakazy wynikające z zasad współżycia społecznego i do- brych obyczajów 2 . Same przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie regulują konstrukcji bezprawności działań przedsiębiorcy. Artykuł 24 tej ustawy nie ma samodzielnego znaczenia prawnego, lecz powinien być interpretowany oraz sto- sowany w określonym kontekście normatywnym. W związku z tym, w celu konkre- tyzacji przesłanki bezprawności należy sięgnąć do przepisów innych ustaw. Na ich podstawie możliwe jest dokonanie oceny działań przedsiębiorcy w aspekcie ich zgodności z prawem 3 . W art. 24 ust. 2 ustawodawca wskazał przykładowe rodzaje praktyk, które narusza- ją zbiorowe interesy konsumentów, zaliczając do nich stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cy- wilnego, naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Katalog ten nie jest jednak wyczerpujący. Ustawodawca posłużył się tutaj termi- nem w szczególności, co oznacza, że ma on charakter przykładowy. Stąd przyjąć należy, że przejawem praktyki określonej w art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konku- rencji i konsumentów są te działania przedsiębiorcy, które naruszają przepisy in- nych aktów prawnych. Jak na to wskazuje orzecznictwo z zakresu praktyk narusza- jących zbiorowe interesy konsumentów, oprócz praktyk wskazanych bezpośrednio w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów można uznać zachowania naruszające przepisy innych ustaw, które nakładają na przedsiębiorcę określone obowiązki względem konsu- menta. Zdaniem Sądu Najwyższego zachowania takie (…) stanowią bowiem jedno- cześnie zachowania bezprawne i skutkują zniesieniem, ograniczeniem lub znie- kształceniem praw konsumentów, wpływając tym samym na chronioną przez prze- pis obowiązującego prawa sferę ich interesów 4 . W przedmiotowym postępowaniu przedsiębiorcy postawiono zarzut stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, dotyczącej wykorzy- stywania w stosowanych w obrocie z konsumentami wzorcach umownych zatytuło- wanych: Umowa nr I/….. o zaopatrzenie w wodę i UMOWA NR Ś/………… na od- prowadzanie ścieków postanowienia, zgodnie z którym umowa może być rozwią- 1 Uchwała SN z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06), OSNP 2007/1-2/35. Por. również: M. Szydło: Publicznoprawna ochrona zbiorowych interesów konsumentów, Monitor Prawniczy nr 2004/17/791. 2 Wyrok SOKiK z dnia 13 listopada 2007 r. (sygn. akt XVII AmA 45/07). 3 Por. wyrok SOKiK z dnia 23 czerwca 2006 r. (sygn. akt XVIII AmA 32/05). 4 Uchwała SN z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06), OSNP 2007/1-2/35. 10 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl zana przez Spółkę z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego. Analizując przesłankę bezprawności kwestionowanych zachowań Spółki należy wskazać, iż zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu, dostarczanie wody lub odprowadzanie ścieków odbywa się na podstawie pisemnej umowy o za- opatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków zawartej między przedsiębiorstwem wodociągowo-kanalizacyjnym a odbiorcą usług. Zgodnie z art. 8 ust. 1 tej ustawy przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne może odciąć dostawę wody lub za- mknąć przyłącze kanalizacyjne, jeżeli: 1) przyłącze wodociągowe lub kanalizacyjne wykonano niezgodnie z przepisa- mi prawa; 2) odbiorca usług nie uiścił należności za pełne dwa okresy obrachunkowe, na- stępujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaległej opłaty; 3) jakość odprowadzanych ścieków nie spełnia wymogów określonych w przepi- sach prawa lub stwierdzono celowe uszkodzenie albo pominięcie urządzenia pomiarowego; 4) został stwierdzony nielegalny pobór wody, to jest bez zawarcia umowy, jak również przy celowo uszkodzonych albo pominiętych wodomierzach lub urządzeniach pomiarowych. Formułując ten przepis, ustawodawca nie posłużył się terminem w szczególności lub podobnym, co oznacza, że tak sformułowany katalog ma charakter zamknięty. Przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne nie może zaprzestać świadczenia usług na rzecz odbiorców w innych przypadkach niż określone w ustawie. Skoro tylko w wymienionych enumeratywnie przypadkach przedsiębiorstwo wodo- ciągowo-kanalizacyjne może odciąć wodę lub zamknąć przyłącze kanalizacyjne, to też tylko w tych samych przypadkach można umowę wypowiedzieć. Przyczyny wy- powiedzenia umowy przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne tworzą więc zbiór zamknięty, co oznacza, że nie może być on rozszerzany o inne powody nie wskazane w ustawie o zbiorowym zaopatrzeniu. Rozwiązanie umowy oznacza praktycznie zaprzestanie świadczenia usługi dostarczania wody lub odprowadzania ścieków. W ocenie Prezesa Urzędu brzmienie postanowienia umownego, zgodnie z którym umowa może być rozwiązana przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia (co skutkuje odcięciem do- stawy wody i zamknięciem przyłącza kanalizacyjnego i demontażem wodomierza głównego) nie znajduje odzwierciedlenia w brzmieniu art. 8 ust. 1 ustawy o zbio- rowym zaopatrzeniu. Zdarzenia, objęte hipotezami powołanego wyżej przepisu obejmują bowiem ściśle określone sytuacje, w których może nastąpić odcięcie do- stawy wody lub zamknięcie przyłącza kanalizacyjnego i nie dopuszczają rozwiąza- nia umowy przez przedsiębiorcę z dowolnej przyczyny. Oznacza to, że kwestiono- wane postanowienie umowne, statuuje możliwość przekroczenia przez Spółkę jej ustawowych kompetencji jako dostawcy usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków do rozwiązywania umów łączących ją z odbior- cami usług, a w konsekwencji uprawnień do wstrzymania świadczenia usług. Posta- nowienie to przewiduje możliwość podjęcia przez przedsiębiorcę działań polegają- cych na rozwiązaniu za wypowiedzeniem łączącej ją z konsumentem umowy w każ- dym czasie i z dowolnej przyczyny. W konsekwencji skutkuje to możliwością odcię- cia dostaw wody lub zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego także w sytuacjach, które nie zostały wskazane w art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wo- 11 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl dę. Zdaniem Prezesa Urzędu takie uregulowanie przez Spółkę stosunków umownych pozbawia konsumentów przysługującej im z mocy ustawy ochrony przed swobod- nym odcięciem dostaw wody i zamknięciem przyłącza kanalizacyjnego przez przed- siębiorstwo wodociągowo - kanalizacyjne. Takie działanie Spółki należy uznać za nieznajdujące uzasadnienia w art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu. W ocenie Prezesa Urzędu, pozbawienie konsumentów przysługującej im z mocy ustawy ochrony przed odcięciem dostawy wody lub odbioru ścieków, poprzez sprzeczne z art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu uregulowanie, zawarte we wzorcu umownym, uprawniające Spółkę do rozwiązania umowy, a w konse- kwencji odcięcia dostaw wody lub zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego świadczy o bezprawności kwestionowanego postanowienia umownego. Ponadto w prowadzonym postępowaniu przedsiębiorcy postawiono zarzut stosowa- nia praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, dotyczącej wy- korzystywania w stosowanych w obrocie z konsumentami wzorcach umownych zaty- tułowanych: Umowa nr I/….. o zaopatrzenie w wodę i UMOWA NR Ś/………… na odprowadzanie ścieków postanowienia: Sprawy sporne wynikłe na tle realizacji niniejszej umowy będzie rozstrzygał Sąd właściwy dla siedziby SPÓŁKI. Rozważając przesłankę bezprawności rozumianej jako działanie sprzeczne z przepi- sami prawa, podnieść należy, iż przedsiębiorcy postawiony został zarzut naruszenia art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, stanowiącego, iż za- kazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów , przy czym, stosownie do treści ust. 2 tego przepisu, przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: 1) stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolo- ne, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postę- powania cywilnego (…) . Zakaz stosowania postanowień wpisanych do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, zwanego dalej: rejestrem , dotyczy nie tylko tego przedsiębiorcy, przeciwko któremu zapadł wyrok w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone, lecz – zgodnie z art. 479 43 Kodeksu postępowania cywilnego – również osób trzecich, tj. innych przedsiębiorców. Konsekwencją umieszczenia postanowienia umownego w powołanym rejestrze jest zatem to, iż od tego momentu posłużenie się nim (lub tożsamym z nim) przez inny podmiot wywoła skutek równoznaczny wprowadzeniu do umowy elementu bezwzględnie przez pra- wo zakazanego. Takie stanowisko Prezesa Urzędu pozostaje w zgodzie z orzecznictwem Sądu Naj- wyższego, który w uchwale z dnia 13 lipca 2006r. (sygn. akt III SZP 3/06) wskazał, iż ( …) stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postano- wień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w War- szawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o któ- rym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., może być uznane w stosunku do innego przedsię- biorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów (…) , a w uzasad- nieniu do niej, iż (…) praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów obej- muje również przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegających na przestawieniu wyrazów lub zastąpieniu jednych wyrazów innymi, jeżeli tylko 12 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl wykładnia postanowienia pozwoli stwierdzić, że jego treść mieści się w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbliżonej treści do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecież tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru (…). Wobec tego, że z powołanego wywodu Sądu Najwyższego wynika wprost, iż nie jest konieczna dokładna, literalna identyczność klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z nią porównywanej, stąd za niedozwolone mogą zostać uznane również postano- wienia umów mieszczące się w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, której treść będzie ustalona w oparciu o dokonaną jej wykładnię. W ocenie Prezesa Urzędu, zakwestionowane postanowienie o treści: Sprawy sporne wynikłe na tle realizacji niniejszej umowy będzie rozstrzygał Sąd właściwy dla sie- dziby SPÓŁKI we wzorcu zatytułowanym: Umowa nr I/….. o zaopatrzenie w wodę i we wzorcu umownym o nazwie: Umowa NR Ś/….. na odprowadzanie ścieków mo- że zostać uznane za tożsame z klauzulami wpisanymi do rejestru na podstawie: • wyroku SOKiK z dnia 15 września 2006 r., sygn. akt XVII AmC 118/05 pod nu- merem 1438 o treści: Właściwym do rozpoznawania sporów z niniejszej umowy jest Sąd miejscowo właściwy ze względu na siedzibę Inwestora. SO- KiK uznał, że przedmiotowy zapis spełnia przesłanki art. 385 pkt 23 k.c. gdyż (…) we wzorcu przewidziano zapis o poddaniu sporu do rozpoznania przez sąd, który nie zawsze będzie właściwy miejscowo. Zapis ten wyłącza możli- wość skorzystania z właściwości przemiennej. • wyroku Sądu Ochrony z dnia 17 sierpnia 2006 r., sygn. akt: XVII AmC 100/05 pod numerem 922 o treści: Sądem właściwym do rozpatrywania wszelkich sporów wynikłych z umowy jest sąd siedziby Frontonu. W uzasadnieniu ww. wyroku SOKiK stwierdził, iż przywołane postanowienie (…) stanowi tzw. klauzulę prorogacyjną i ustala wyłączną właściwość sądu na podstawie sie- dziby Frontonu do rozpoznania ewentualnych sporów z umowy o wybudowa- nie budynku i przedwstępnej sprzedaży lokali mieszkalnych i jest sprzeczny z dobrymi obyczajami. (…) wyłączenie zasady właściwości ogólnej i prze- miennej sądu może stanowić dodatkową dolegliwość dla kupującego a także ograniczać realizację przysługujących mu uprawnień. Nie jest zasadne twierdzenie Frontonu, iż z racji tego, że kupujący konsumenci są mieszkań- cami Krakowa, to w każdej sprawie właściwy będzie sąd w Krakowie. (….) w przedłożonych umowach nie znajduje się zapis, który stanowiłby, że stroną umowy mogą być wyłącznie mieszkańcy Krakowa, Sąd nie znalazł również żadnych innych przesłanek potwierdzających wyłączenie z kręgu potencjal- nych klientów Frontonu osób spoza Krakowa. Zgodnie z ustawą z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 269 ze zm.) mówiąc o właściwości miejscowej, można wyróżnić właści- wość: ogólną, przemienną i wyłączną. Zasadę w zakresie właściwości miejscowej określa art. 27 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego (dalej jako k.p.c.) stanowiący, że Powództwo wytacza się przed sąd pierwszej instancji, w którego okręgu pozwa- ny ma miejsce zamieszkania . Właściwość wyłączna dotyczy powództw związanych m.in. z prawem rzeczowym na nieruchomości, dziedziczeniem, stosunkami pomię- dzy rodzicami i dziećmi. Przepisy dotyczące właściwości przemiennej przewidują możliwość wytoczenia powództwa o ustalenie istnienia umowy, jej wykonania, rozwiązania lub unieważnienia, jak też o odszkodowanie z powodu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy, przed sądem właściwym dla miejsca jej wy- konania. W razie wątpliwości, miejsce to powinno być stwierdzone dokumentem 13 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl (patrz art. 34 k.p.c). Przepisy art. 31 i nast. k.p.c. umożliwiają powodowi dokona- nie wyboru pomiędzy sądem właściwości ogólnej, a innym sądem oznaczonym w tych przepisach, w zależności od tego, który sąd jest dla niego dogodniejszy. 5 Nie jest zatem dopuszczalne narzucenie właściwości przemiennej przez jedną ze stron stosunku prawnego/umowy, a jedynie następczy jej wybór w chwili powstania roszczenia wynikającego z umowy. Artykuł 46 k.p.c. przewiduje możliwość zawar- cia tzw. umowy prorogacyjnej, polegającej na tym, że strony mogą umówić się na piśmie o poddanie sądowi pierwszej instancji, który według ustawy nie jest miej- scowo właściwy, sporu już wynikłego lub sporów mogących wyniknąć w przyszłości z oznaczonego stosunku prawnego. Sąd ten, jeżeli strony nie postanowiły inaczej, będzie wówczas sądem wyłącznie właściwym. W świetle przytoczonego przepisu możliwe jest odejście od generalnego modelu właściwości ogólnej, jednak tylko wtedy, gdy jest to przedmiotem indywidualnego uzgodnienia umownego. Skutecz- ność takiej umowy zależy zatem od zgodnego wyrażenia woli stron. Tak więc w rozpatrywanym przypadku, w sytuacji konieczności rozwiązywania spo- ru na drodze sądowej w grę wchodzą tylko dwie właściwości, tj. ogólna i przemien- na. Według właściwości ogólnej, jeżeli powodem jest konsument, to powództwo powinno zostać wniesione do sądu właściwego dla siedziby przedsiębiorcy (art. 30 k.p.c.). Jeżeli natomiast powodem jest przedsiębiorca, to sądem właściwym jest sąd, w którego okręgu konsument ma miejsce zamieszkania (art. 27 § 1 k.p.c.). W przypadku właściwości przemiennej dotyczącej roszczeń wynikających z zawartej umowy, właściwym będzie sąd miejsca wykonania tej umowy (art. 34 k.p.c.). Tak więc nie w każdym przypadku sądem właściwym będzie sąd właściwy dla siedziby Spółki, ponieważ kontrahenci Spółki (konsumenci) mogą np. mieszkać poza miej- scem siedziby Spółki. Kwestionowane postanowienie umowne stosowane przez Spółkę uznać można za tożsame z klauzulami wpisanymi do rejestru, gdyż wykazuje ono podobieństwo tre- ści i skutków stosowania. Nie zmieniają tego odmienności w zakresie użytych sfor- mułowań i wyrazów. W związku z powyższym, za uprawdopodobnioną należy uznać bezprawność kwestionowanego postanowienia umownego. N ARUSZENIE ZBIOROWYCH INTERESÓW KONSUMENTÓW Ostatnią przesłanką, jaką należy rozpatrzyć w niniejszej sprawie jest wykazanie, iż kwestionowane zachowania przedsiębiorcy godzą w zbiorowe interesy konsumen- tów. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie definiuje pojęcia godzenia w zbiorowe interesy konsumentów. Należy jednak przyjąć, że interesem, który pod- lega ochronie na podstawie art. 24 ustawy jest interes prawny, rozumiany jako określone potrzeby konsumenta uznane przez ustawodawcę za godne ochrony. Działanie przedsiębiorcy godzi w interesy konsumentów wtedy, gdy wywołuje nega- tywne skutki w sferze ich praw i obowiązków. Nie jest zbiorowym interesem suma indywidualnych interesów konsumentów. W wyroku z dnia 10 kwietnia 2008 r. (sygn. akt III SK 27/07) Sąd Najwyższy wskazał, iż wystarczające dla stwierdzenia, że ma miejsce naruszenie zbiorowych interesów konsumentów powinno być ustalenie, że zachowanie przedsiębiorcy nie jest po- 5 Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom I. Pod redakcją K. Piaseckiego, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 1996r., str.164. 14 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl dejmowane w stosunku do zindywidualizowanych konsumentów, lecz względem członków danej grupy (określonego kręgu podmiotów) wyodrębnionych spośród ogó- łu konsumentów za pomocą wspólnego dla nich kryterium. W pojęciu praktyki naru- szającej zbiorowe interesy konsumentów mieści się działanie przedsiębiorcy, które jest skierowane do oznaczonych, ale dostatecznie licznych konsumentów, o ile przy tym łączy ich wspólna cecha rodzajowa, np. przyłączenie do tej samej sieci wodo- ciągowo-kanalizacyjnej 6 . W ww. wyroku Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, iż sformułowanie: nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów należy rozumieć w ten sposób, że liczba indywidualnych konsumentów, których interesy zostały naruszone nie decyduje o tym, czy dana praktyka narusza zbiorowe interesy konsumentów. Praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest bowiem takie zachowanie przedsiębiorcy, które podej- mowane jest w warunkach wskazujących na powtarzalność zachowania w stosunku do indywidualnych konsumentów wchodzących w skład grupy, do której adresowa- ne są zachowania przedsiębiorcy w taki sposób, iż potencjalnie ofiarą takiego za- chowania może być każdy konsument będący klientem lub potencjalnym klientem przedsiębiorcy. Zgodnie z powołanym wyrokiem Sądu Najwyższego przez interes zbiorowy należy rozumieć zatem interes dotyczący konsumentów jako określonej zbiorowości. Naru- szenie zbiorowego interesu konsumentów ma miejsce wówczas, gdy negatywnymi skutkami działań przedsiębiorcy dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku, ma- jących status konsumentów. Do naruszenia zbiorowego interesu konsumentów ko- nieczne jest, aby działanie przedsiębiorcy było skierowane nie do konkretnej oso- by, lecz do grupy adresatów wyodrębnionych za pomocą wspólnego dla nich kryte- rium. Działanie o takim charakterze jest w stanie wywołać niekorzystne następstwa nie tylko w odniesieniu do konkretnych konsumentów, lecz wobec każdego z człon- ków danej zbiorowości. Przy tym zaistnienie przesłanki naruszenia zbiorowego inte- resu konsumenta nie jest bezpośrednio uzależnione od liczby konsumentów, któ- rych interesy zostały rzeczywiście naruszone wskutek działań przedsiębiorcy. Istot- ne jest to, że przedmiotowe działanie może zagrozić, przynajmniej potencjalnie, interesom pewnego kręgu nieprofesjonalnych uczestników rynku. W przedmiotowej sprawie zakwestionowane zachowania Spółki dotyczą zbiorowego interesu konsumentów, gdyż skierowane są do szerokiego ich kręgu. Stosowana praktyka wymierzona jest zatem do wszystkich rzeczywistych odbiorców świadczo- nych przez przedsiębiorcę usług, z którymi zawarto umowy określające zasady świadczenia na ich rzecz usług zaopatrzenia w wodę i odprowadzania ścieków, na podstawie wzorców zakwestionowanych we wszczęciu postępowania, jak również jej potencjalnych i przyszłych kontrahentów. Zakwestionowane zachowania podej- mowane są w sposób powtarzalny i powszechny, co wynika zresztą z samej natury wzorców umów, jakimi posługuje się Spółka w obrocie gospodarczym. Wzorzec skierowany jest do szerokiego kręgu odbiorców, co z założenia oznacza, iż działanie przedsiębiorcy jest ustalone, jednakowe i powtarzalne we wszystkich przypadkach, gdy dany wzór umowy znajduje zastosowanie. Wskazuje to na naruszenie interesu publicznego, przez który należy rozumieć prawo wszystkich odbiorców przedsię- biorstwa (konsumentów) do korzystania z jego usług, którego to prawa mogą zostać pozbawieni wyłącznie na podstawie przepisów prawa. 6 C. Banasiński, E. Piontek Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz , LexisNexis Warszawa 2009, str. 454. 15 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl Mając powyższe na uwadze postawiony przedsiębiorcy zarzut naruszenia zakazu, o którym mowa w art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, określonej w art. 24 ust. 2 i ust. 2 pkt 1 tej ustawy uznano za uprawdopodobniony. Biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności należało orzec jak w punkcie I sentencji decyzji. Z OBOWIĄZANIE PRZEDSIĘBIORCY Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jeżeli w to- ku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione, że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24, a przedsiębiorca zobowiąże się do podjęcia określonych działań zmierzają- cych do zapobieżenia tym naruszeniom Prezes Urzędu może, w drodze decyzji na- łożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. W toku przeprowadzonego postępowania Spółka przedstawiła zobowiązanie do pod- jęcia następujących działań zmierzających do zapobieżenia naruszeniom interesów konsumentów. Zgodnie z deklaracją przedsiębiorcy we wzorcu umownym: Umowa nr I/….. o za- opatrzenie w wodę postanowienie o treści: Umowa może być rozwiązana: przez SPÓŁKĘ z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego zostanie zastąpione następującym postanowie- niem: 3. Umowa niniejsza może być rozwiązana przez SPÓŁKĘ z trzymiesięcznym okre- sem wypowiedzenia, ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego, gdy zostaną spełnione poniższe przesłanki: 1) zaistnieje przyczyna odcięcia dostawy wody: a) przyłącze wodociągowe zostało wykonane niezgodnie z przepisami prawa, b) ODBIORCA nie uiścił należności za pełne dwa okresy obrachunkowe, następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania należności; c) został stwierdzony nielegalny pobór wody, to jest bez zawarcia Umowy, jak również przy celowo uszkodzonych lub pominiętych wodomierzach; 2) ODBIORCA zostanie pisemnie wezwany do usunięcia zaistniałej przyczyny odcię- cia dostawy wody w terminie 30 dni od dnia otrzymania wezwania pod rygorem wypowiedzenia niniejszej Umowy. 3) Pomimo otrzymania wezwania określonego w pkt 2) ODBIORCA nie usunie przy- czyny odcięcia dostawy wody w określonym terminie. We wzorcu umownym pod nazwą: Umowa NR Ś/….. na odprowadzanie ścieków kwestionowane postanowienie o treści jw. otrzyma następujące brzmienie: 3. Umowa niniejsza może być rozwiązana przez SPÓŁKĘ z zachowaniem trzymie- sięcznego okresu wypowiedzenia, ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego, jeżeli zostaną spełnione poniższe przesłanki: 1) zaistnieje przyczyna zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego: a) przyłącze kanalizacyjne zostało wykonane niezgodnie z przepisami prawa, b) DOSTAWCA ścieków nie uiścił należności za pełne dwa okresy obrachunkowe, następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania należności, 16 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl c) jakość wprowadzanych ścieków nie spełnia wymogów określonych w przepisach prawa lub stwierdzono nielegalne odprowadzanie ścieków, to jest bez zawarcia Umowy, jak również przy celowo uszkodzonych lub pominiętych urządzeniach po- miarowych, 2) DOSTAWCA ścieków zostanie pisemnie wezwany do usunięcia zaistniałej przy- czyny zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego w terminie 30 dni od dnia otrzymania wezwania pod rygorem wypowiedzenia niniejszej Umowy. 3) Pomimo otrzymania wezwania określonego w pkt 2) Dostawca ścieków nie usunie przyczyny zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego w określonym terminie. Ponadto kwestionowane postanowienie o treści: Sprawy sporne wynikłe na tle re- alizacji niniejszej umowy będzie rozstrzygał Sąd właściwy dla siedziby SPÓŁKI, otrzyma we wzorcach umów pod nazwą: Umowa nr I/….. o zaopatrzenie w wodę i Umowa NR Ś/….. na odprowadzanie ścieków następujące brzmienie: Spory wynikające z realizacji postanowień niniejszej Umowy strony będą rozstrzy- gać polubownie, a w przypadku braku porozumienia spory rozstrzygane będą przez właściwe sądy powszechne. Przedsiębiorca zobowiązał się wprowadzić do obrotu nowe wzorce, uwzględniające ww. zmiany, od dnia uprawomocnienia się decyzji Prezesa Urzędu. Ponadto Spółka zobowiązała się do zmiany umów będących w trakcie wykonywania poprzez ich aneksowania, w terminie do dnia 31 grudnia 2012 r. Zdaniem Prezesa Urzędu działania objęte złożonym przez przedsiębiorcę zobowią- zaniem zmierzają do zapobieżenia zarzucanemu mu naruszeniu art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zmiana stosowanych wzorców umów w zaproponowany przez Spółkę sposób oraz zmiana umów dotychczas zawartych z konsumentami doprowadzą bowiem do wyeliminowania zakwestionowanych warun- ków świadczenia usług. Również określony przez przedsiębiorcę termin na wykona- nie podjętego zobowiązania uznać należy za uzasadniony. W tej sytuacji Prezes Urzędu postanowił jak w punkcie I sentencji decyzji. Stosownie do art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w decy- zji, o jakiej mowa w ust. 1 ww. artykułu, Prezes Urzędu może nałożyć na przedsię- biorcę obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowiązań. Spółka zobowiązana została do złożenia, w terminie do dnia 31 stycznia 2013 r. sprawozdania o stopniu realizacji przyjętego w toku postępowania zobowiązania do podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia zarzucanemu jej naruszeniu, po- przez przedstawienie: a) wzorców umownych pod tytułem: Umowa nr I/….. o zaopatrzenie w wodę i Umowa NR Ś/….. na odprowadzanie ścieków , niezawierających posta- nowień kwestionowanych przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Kon- sumentów, b) dowodów przekazania konsumentom propozycji aneksowania umów będą- cych w obrocie konsumenckim a zawierających kwestionowane postano- wienia, c) 4 kopii podpisanych z konsumentami aneksów umów, o ile zostaną one za- warte. 17 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl W związku z tym orzeczono jak w punkcie II sentencji niniejszej decyzji. POUCZENIE: Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i kon- sumentów w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przysługuje od- wołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumen- tów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Preze- sa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konku- rencji i Konsumentów w Gdańsku. O TRZYMUJE : Centralny Wodociąg Żuławski Sp. z o.o. ul. Warszawska 28 a 82-100 Nowy Dwór Gdański