RGD-26/2002

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW D ELEGATURA W G DAŃSKU 80-824 G DAŃSK , UL . P ODWALE P RZEDMIEJSKIE 30 T EL . (058) 346-29-32, T EL /F AX (058) 346-29-33, T EL . C ENTRALA (058) 301-50-21 E- MAIL : GDANSK @ UOKIK . GOV . PL RGD.536-7/02/HK Gdańsk, dnia 28 października 2002r. DECYZJA NR RGD.26/2002 Na podstawie art. 9, w związku z art. 8 ust. 2 pkt 7, ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. z 2000r., Nr 122, poz. 1319 z później- szymi zmianami), po przeprowadzeniu postępowania antymonopolowego wszczęte- go, z urzędu, przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko przedsiębiorcy Multimedia Polska Sp. z o.o. w Gdyni, stwierdza się stosowanie przez skarŜonego praktyk ograniczających konkurencję, polegających na naduŜywaniu po- zycji dominującej na lokalnym rynku dostaw sygnału telewizji kablowej w Gdyni, po- przez stwarzanie konsumentom (tu: abonentom) uciąŜliwych warunków dochodzenia ich praw wskutek odmowy przyjmowania bezpośrednio od nich, w siedzibie przedsię- biorcy mieszczącej się w Gdyni, opłat za świadczone usługi, i nakazuje ich zaniecha- nie. UZASADNIENIE W związku z pismem Pana LG z G., dotyczącym m.in. sprawy braku moŜ- liwości gotówkowego regulowania w punktach kasowych przedsiębiorcy Multimedia Polska Sp. z o.o. w Gdyni opłat abonamentowych za świadczone przez operatora usługi, Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, po przeprowadzeniu po- stępowania wyjaśniającego w przedmiocie wystąpienia, wszczął w dniu 5 kwietnia 2002r., z urzędu, postępowanie antymonopolowe przeciwko ww. przedsiębiorcy pod zarzutem stosowania praktyk ograniczających konkurencję, polegających na naduŜy- waniu pozycji dominującej poprzez stwarzanie konsumentom uciąŜliwych warunków dochodzenia swoich praw wskutek odmowy przyjmowania bezpośrednio od abonen- tów telewizji kablowej opłat za świadczone usługi, co moŜe stanowić naruszenie art. 8 ust. 2 pkt 7 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumen- tów (Dz.U. z 2000r., Nr 122, poz. 1319 z późniejszymi zmianami). SkarŜony przedsiębiorca, odpowiadając na zawiadomienie o wszczęciu po- stępowania, potwierdził fakt rezygnacji z otwierania nowych i utrzymywania dotych- czasowych punktów kasowych na terenie objętym swoją działalnością (w tym rów- nieŜ w G.), w których abonenci mogli uprzednio bezpośrednio i bez prowizji regulo- wać opłaty za świadczone przez operatora usługi. 2 Według wyjaśnień przekazanych organowi antymonopolowemu przez przedsiębiorcę Multimedia Polska, kwestionowana w postępowaniu decyzja została podyktowana „ względami ekonomicznymi ”; celem jej podjęcia nie był zatem zamiar „ stworzenia sytuacji będącej uciąŜliwą dla klientów ”. Zdaniem skarŜonej firmy, Ŝaden z przepisów prawa, jak równieŜ warun- ków umów zawieranych z klientami, nie nakłada na nią obowiązku utrzymywania punktów kasowych. Oferowana przez nią wcześniej moŜliwość regulowania opłat w takich punktach była wyrazem określonej polityki firmy, zmierzającej do nawiązania „ lepszego kontaktu z klientem i, w miarę istniejących moŜliwości, ułatwienia mu ko- rzystania z […] usług ”. W sytuacji, kiedy ponoszone z tego tytułu koszty, związane m.in. z „ zabezpieczeniem, właściwą ochroną oraz etatyzacją punktów kasowych dzia- łających w Biurach Obsługi Klienta […] ”, okazały się nadmierne, Spółka uznała, iŜ dalsze utrzymywanie tego systemu regulowania opłat utraciło walor racjonalności ekonomicznej, i całkowicie zaprzestała pobierania opłat w punktach kasowych. Równocześnie z przyjęciem nowej strategii poboru opłat abonamentowych podjęto rozmowy z bankami posiadającymi rozbudowaną sieć punktów detalicznych oraz z innymi podmiotami, w tym administratorami zasobów mieszkaniowych, zmie- rzające do umoŜliwienia abonentom dokonywania opłat w ich placówkach na prefe- rencyjnych warunkach. W dacie udzielania odpowiedzi na zawiadomienie o wszczęciu niniejszego postępowania antymonopolowego skarŜona nawiązała, na terenie G., współpracę z trzema punktami agencyjnymi PKO (pobierającymi prowizję w wysoko- ści 1,50PLN) oraz z czterema punktami kasowymi jednej ze spółdzielni mieszkanio- wych zlokalizowanych na terenie G. (przyjmującymi opłaty bez prowizji). PowyŜsze okoliczności nie dają, w przekonaniu przedsiębiorcy M., wystar- czających podstaw do uznania, by kwestionowane przez organ antymonopolowy działanie, polegające na odmowie przyjmowania bezpośrednio od abonentów telewi- zji kablowej, korzystających z usług tego operatora, opłat za świadczone usługi, nosi- ło znamiona zakazanej prawem praktyki ograniczającej konkurencję. A NALIZUJĄC ZEBRANY MATERIAŁ DOWODOWY ORGAN ANTYMONOPOLOWY ZWAśYŁ , CO NASTĘPUJE . Przepisem stanowiącym w niniejszym postępowaniu podstawę do ewentu- alnego zakwestionowania przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów działań operatora w zakresie sposobu poboru opłaty abonamentowej na terenie mia- sta G. jest art. 8 ust. 2 pkt 7 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie […], uzna- jący za bezprawne, co do zasady, kaŜde działanie przedsiębiorcy, posiadającego po- zycję dominującą, którego celem lub skutkiem jest stwarzanie konsumentom uciąŜli- wych warunków dochodzenia swoich praw. Zachowania tego rodzaju mogą być w kaŜdym wypadku rozpatrywane wy- łącznie w kontekście tzw. rynku relewantnego, tj. „ rynku towarów (usług), które ze względu na ich przeznaczenie oraz właściwości, w tym jakość, są uznawane przez ich nabywców za substytuty oraz są oferowane na obszarze, na którym ze względu na ich rodzaj i właściwości, istnienie barier dostępu do rynku, preferencje konsumentów, znaczące róŜnice cen i koszty transportu, panują zbliŜone warunki konkurencji ” (art. 3 4 ust. 8 ustawy o ochronie […]). Okoliczność powyŜsza powoduje konieczność delimi- tacji rynku co najmniej pod względem jego wymiaru przedmiotowego i terytorialne- go. Posiłkując się treścią definicji rynku relewantnego oraz orzecznictwem Są- du Antymonopolowego w innych, podobnych sprawach (patrz m.in. wyroki z dnia 6 grudnia 2000r., sygn. akt XVII Ama 101/99; z dnia 2 kwietnia 2001r., sygn. akt Ama 12/01, i z dnia 9 maja 2001r., sygn. akt Ama 91/00), Prezes UOKiK stanął na stano- wisku, iŜ wymiar produktowy konstytuują usługi polegające na umoŜliwieniu odbiorcy dostępu do programów telewizyjnych i radiowych, krajowych i zagranicznych, nie- zaleŜnie od rodzaju transmitera (sieci kablowej, przekazu satelitarnego, w tym z plat- form cyfrowych, lub z nadajników naziemnych), za pomocą którego są dystrybuowa- ne. Drugim wymiarem rynku relewantnego jest – obok przedmiotowego – wy- miar przestrzenny, zazwyczaj rozumiany jako obszar geograficzny, na którym warun- ki konkurencji dla wszystkich jego uczestników są – w odniesieniu do określonych towarów (usług) – jednakowe (bądź zbliŜone). W niniejszym postępowaniu przyjęto, iŜ ma on charakter lokalny, wyznaczony przez zasięg sieci operatora telewizji kablo- wej, tworzącej trwałą infrastrukturę techniczną, słuŜącą przesyłowi programów tele- wizyjnych i radiowych, zlokalizowaną w granicach G. Mając na uwadze informacje przekazane Prezesowi UOKiK przez przedsię- biorcę Multimedia Polska, z których wynika, iŜ w granicach rynku relewantnego (zde- finiowanego, jak wyŜej) obsługuje około […] abonentów (w tym – […] w sieciach, których jest właścicielem, i […] w sieciach naleŜących do jednej ze spółdzielni miesz- kaniowych zlokalizowanych na terenie G.) wobec około […] korzystających z usług operatora U. i […] korzystających z usług operatora TVK O., a takŜe i to, Ŝe skarŜona firma nie wskazała, jako swoich konkurentów, innych dostawców sygnału telewizyj- nego (w tym: zapewniających przekaz satelitarny lub odbiór z nadajników naziem- nych), organ antymonopolowy przyjął, iŜ, posiadając około 75% udziału w rynku, zajmuje na nim, bez wątpienia, pozycje silnie dominującą. W świetle poczynionych ustaleń moŜliwa staje się analiza postępowania przedsiębiorcy Multimedia Polska w kontekście przepisów ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie […], a w szczególności – w nawiązaniu do treści art. 8 ust. 2 pkt 7, zakazującego stwarzania konsumentom uciąŜliwych warunków dochodzenia swoich praw przez przedsiębiorców posiadających pozycję dominującą. Praktyka, o której mowa w przywołanym przepisie, moŜe dotyczyć, zda- niem organu antymonopolowego, zarówno działań podejmowanych w fazie przedu- mownej, jak teŜ w trakcie wykonania umów. W drugim z wymienionych wypadków za sprzeczne z prawem naleŜy uznać nie tylko egzekwowanie przez przedsiębiorcę, siłą przewagi kontraktowej, narzuconych, niekorzystnych dla konsumentów, posta- nowień zawartych umów, ale takŜe wszelkie inne zachowania przejawiające się w utrudnianiu, w rozmaity sposób, skutecznego dochodzenia przez konsumentów ich praw. Na marginesie powyŜszego naleŜy wskazać, iŜ interesy konsumentów są 4 zazwyczaj chronione w ramach pięciu podstawowych obszarów, w szczególności po- przez zagwarantowanie im prawa do:
ochrony zdrowia i bezpieczeństwa,
ochrony interesów ekonomicznych,
rekompensaty,
informacji i edukacji
reprezentacji. W niniejszym postępowaniu zarzut stawiany przedsiębiorcy Multimedia Polska naleŜałoby, co do zakresu przedmiotowego, sytuować w obszarze kwestii związanych z ochroną interesów ekonomicznych konsumentów, jednak – jak na to wskazują polskie i europejskie rozwiązania legislacyjne – unormowania o takim cha- rakterze mają na celu przede wszystkim eliminację nieuczciwych klauzul w umowach zawieranych z konsumentami, a takŜe zagwarantowanie praw konsumenta w umo- wach zawieranych na odległość, w umowach zawieranych poza siedzibą przedsię- biorstwa oraz w umowach z zakresu usług turystycznych i kredytu konsumenckiego. JeŜeli zatem działania skarŜonej Spółki nie zostały odrębnie i szczegółowo uregulowane w ustawodawstwie konsumenckim, jeŜeli wzajemnych praw i obowiąz- ków dłuŜnika i wierzyciela – dotyczących zasad i sposobu uiszczania naleŜności za świadczone usługi dostawy sygnału telewizji kablowej – nie zapisano w łączącej stro- ny umowie (a obie z wymienionych sytuacji mają miejsce w odniesieniu do przedmio- tu niniejszego postępowania), to, zdaniem Prezesa UOKiK, winny one być rozpatry- wane w oparciu o przepisy o charakterze ogólnym. Wychodząc z tego załoŜenia, organ antymonopolowy, mając na względzie art. 454 K.c., zwaŜył, iŜ dług pienięŜny ma charakter długu oddawczego, a wierzyciel (tu: operator) jest uprawniony do domagania się od dłuŜnika (tu: abonenta), aby ten, na swój koszt i ryzyko, przekazał – bezpośrednio lub pośrednio do siedziby or- ganu zarządzającego przedsiębiorcy (tu: przedsiębiorcy Multimedia Polska) – naleŜ- ności pienięŜne z tytułu wykonania zobowiązania wynikającego z umowy łączącej strony. Przywołany przepis rozstrzyga równocześnie, zdaniem Prezesa UOKiK, iŜ na wierzycielu nie ciąŜy, co do zasady, prawem określony obowiązek otwierania i pro- wadzenia kas w kaŜdej z jednostek, znajdujących się w miejscowościach, na terenie których prowadzi on działalność gospodarczą. Wziąwszy pod uwagę zarówno tę okoliczność, iŜ, jak ma to miejsce w ist- niejącym stanie faktycznym, firma Multimedia Polska nie wprowadziła do umów ja- kiegokolwiek niekorzystnego dla abonentów postanowienia dotyczącego zasad i spo- sobu rozliczeń z abonentami, utrudniającego drugiej stronie, niewątpliwie słabszej ekonomicznie, dochodzenie praw jej naleŜnych, jak i tę, iŜ w świetle obowiązujących w tej mierze reguł prawa cywilnego, działaniom nakładającym na kontrahentów ope- ratora obowiązek przekazania mu, na ich koszt i ryzyko, naleŜności pienięŜnych z tytułu korzystania z oferowanych przez niego usług dostawy sygnału telewizji kablo- wej, nie sposób zarzucić sprzeczności z tymi regułami, organ antymonopolowy uznał, iŜ – we wskazanym wyŜej zakresie – działania operatora nie noszą znamion zakaza- nej, z mocy ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie […], praktyki ograniczającej konkurencję. 5 W świetle takiego stanowiska Prezesa UOKiK staje się oczywiste, iŜ sama konieczność ponoszenia przez abonentów opłat portoryjnych bądź prowizji (w związ- ku z wykonywaniem przez nich zobowiązań, na rzecz przedsiębiorcy M., za pośred- nictwem poczty bądź banków, nie moŜe być uznana za „ stwarzanie konsumentom uciąŜliwych warunków dochodzenia swoich praw ”, zwłaszcza wtedy, gdy operator, nie prowadząc na terenie objętym swoją działalnością własnych punktów kasowych, czyni starania mające na celu zmniejszenie dolegliwości opłat związanych z zapłata za świadczone przez niego usługi (np. poprzez współpracę z bankami, oferującymi korzystniejsze prowizje, bądź ze spółdzielniami mieszkaniowymi, udostępniającymi, równieŜ nieodpłatnie, swoje punkty kasowe). Przedstawiona ocena działania skarŜonej Spółki zmienia się jednak po uwzględnieniu faktu, iŜ – wobec zobowiązania wierzyciela do współpracy z dłuŜni- kiem przy wykonywaniu przezeń zobowiązania, zgodnie z jego treścią i w sposób od- powiadającego celowi społeczno-gospodarczemu oraz zasadom współŜycia społecz- nego – powinna ona, w odniesieniu do długu pienięŜnego, zapewnić dłuŜnikowi, po myśli art. 454 § 2 K.c., równieŜ moŜliwość jego bezpośredniego (i bez ponoszenia dodatkowych opłat) zwrotu w swojej siedzibie. Jest poza sporem, iŜ w wypadku firmy Multimedia Polska, której siedziba znajduje się w miejscowości Gdynia, tj. na obszarze rynku właściwego w niniejszym postępowaniu, abonenci są takiej moŜliwości pozbawieni, a tym samym – naraŜeni na niedozwolone utrudnienia w dochodzeniu pełni przysługujących im praw. W tych okolicznościach działania skarŜonego przedsiębiorcy, zajmującego na rynku rele- wantnym uprzywilejowaną pozycję, polegające na uniemoŜliwieniu zwrotu długu pie- nięŜnego w siedzibie przedsiębiorcy (poprzez rezygnację z utrzymywania w niej punktów kasowych), pozostając w sprzeczności – wobec braku innych uregulowań tej kwestii – z ogólnie obowiązującymi zasadami prawa cywilnego, wyczerpują, zda- niem Prezesa UOKiK, znamiona praktyki ograniczającej konkurencję, zakazanej z mo- cy art. 8 ust. 2 pkt 7 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie […]. Nie bez zna- czenia dla takiego rozstrzygnięcia jest i to, iŜ inni dostawcy sygnału telewizji kablo- wej, oferujący swoje usługi na innych rynkach relewantnych (m.in. przedsiębiorca U. w G.), współdziałając z dłuŜnikami przy wykonaniu przez nich zobowiązań z tytułu korzystania z ich usług, umoŜliwiają abonentom realizację ich zobowiązań poprzez bezpłatne ich wnoszenie w punktach obsługi klientów. W tym stanie rzeczy orzeczono, jak w sentencji. P OUCZENIE : Od decyzji niniejszej przysługuje stronie prawo odwołania do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Antymonopolowego, za pośrednictwem De- legatury UOKiK w Gdańsku, w terminie 14 dni od daty doręczenia. O TRZYMUJE : Multimedia Polska Sp. z o.o. w Gdyni