RŁO-22/2002

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW URZĄD OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W ŁODZI 90-051 Łódź, Al. Piłsudskiego 8 Tel. (0-42) 636-36-89, Tel/Fax (0-42) 636-07-12, Tel. Centrala (0-42) 636-72-11, wew. 259 E-mail: lodz@uokik.gov.pl Łódź, dnia 25 października 2002r. RŁO 561-3/02/BR-AK/ DECYZJA Nr RŁO 22/2002 I. Na podstawie art. 11 ust.1 w związku z art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. z 2000r. Nr 122 poz.1319, ze zm.) w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, po rozpatrzeniu sprawy wszczętej na wniosek Gminy Słaboszów, 32-218 Słaboszów, woj. małopolskie przeciwko Związkowi Międzygminnemu PONIDZIE ul. Polna 15/17, 25-313 Kielce, nie stwierdza się stosowania praktyki ograniczającej konkurencję, polegającej na naduŜywaniu pozycji dominującej na rynku poprzez bezpośrednie lub pośrednie narzucanie nieuczciwej ceny, w tym ceny nadmiernie wygórowanej za dostawę wody dla odbiorców w gminie Słaboszów. II. Na podstawie art. 11 ust. 1 w związku z art. 8 ust.2 pkt 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. z 2000r. Nr 122 poz.1319, ze zm.), w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, po rozpatrzeniu sprawy wszczętej na wniosek Gminy Słaboszów, 32-218 Słaboszów, woj. małopolskie przeciwko Związkowi Miedzygminnemu PONIDZIE ul. Polna 15/17, 25-313 Kielce, nie stwierdza się stosowania praktyki ograniczającej konkurencję, polegającej na naduŜywaniu pozycji dominującej na rynku poprzez narzucanie w umowach o dostawę wody nieuczciwej ceny, w tym ceny nadmiernie wygórowanej, co przynosi dostawcy nieuzasadnione korzyści. III. Na podstawie art. 75 w związku z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2000r. Nr 122 poz. 1319, ze zm.) w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów postanawia się nie zasądzić kosztów postępowania w sprawie . Uzasadnienie W dniu 10 kwietnia 2002r. do Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Łodzi (zwany dalej Urzędem) wpłynął wniosek Gminy Słaboszów, 32-218 Słaboszów woj. małopolskie (zwana dalej Wnioskodawcą) o wszczęcie postępowania antymonopolowego przeciwko Związkowi Międzygminnemu PONIDZIE ul. Polna 15/17, 25- 313 Kielce (zwany dalej Związkiem)(k.1-4). Wnioskodawca zarzucił, Ŝe Związek narzucił mieszkańcom gminy Słaboszów nieuczciwe ceny wody, które są nadmiernie wygórowane i nie poparte Ŝadną kalkulacją i wniósł o uznanie tych praktyk za naduŜywanie pozycji dominującej polegające na naruszeniu zakazu określonego w art. 8 ust. 2 pkt 1 i art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. z 2000r. Nr 122 poz. 1319, ze zm. – zwana dalej ustawą o o.k.i k.). W uzasadnieniu Wnioskodawca podał, Ŝe Związek dostarcza wodę do wsi na terenie gminy Słaboszów. 2 Wodociągi wybudowano w latach 1960-1991 ze środków inwestycyjnych mieszkańców gminy i dotacji z budŜetu Państwa oraz w latach 1992-1998 ze środków finansowych Państwa przy udziale środków finansowych gmin i ludności. Wodociągi wraz z ujęciami wody we wsiach Grzymałów, Raszówka, Słaboszów, Rędziny, Kropidło i Borek stanowią majątek Związku na mocy decyzji Wojewody Kieleckiego z dnia 15 stycznia 1992 r. Wodociągi wybudowane po tym okresie, a zaopatrywane z ujęć wody stanowiących własność Związku równieŜ są eksploatowane przez ten Związek. Do 1 stycznia 1998 r. Wnioskodawca był członkiem Związku. Obecnie toczy się spór pomiędzy stronami o zwrot majątku. Zdaniem Wnioskodawcy Związek jako właściciel wodociągów i ujęć wody dyktuje nadmiernie wygórowane ceny wody odbiorcom we wsiach w gminie Słaboszów. Wnioskodawca wywodzi ten zarzut z porównania tych cen z cenami wody ustalonymi przez Związek Międzygminny ,,Nidzica” w Kazimierzy Wielkiej oraz cenami wody ustalonymi przez Związek dla gmin - członków Związku. Na przykład cena wody ustalona na rok 2002 przez Związek Międzygminny ,,Nidzica” była jednolita dla wszystkich odbiorców, w tym równieŜ dla dla odbiorców z sześciu wsi w gminie Słaboszów i wynosiła 2,45 zł/m3 plus VAT + 3,00 zł. miesięczna opłata stała. Cena wody ustalona na ten sam okres przez Związek dla gminy Słaboszów wynosiła 4,52 zł/m 3 plus VAT plus 2,00 zł miesięczna opłata stała, przy czym ceny wody dla innych gmin będących członkami Związku były znacznie niŜsze niŜ dla gminy Słaboszów, co stanowiło zdaniem Wnioskodawcy niejednakowe traktowanie odbiorców z poszczególnych gmin. DąŜąc do obniŜenia cen wody na rok 2002 Wnioskodawca zaproponował, Ŝe zrezygnuje z pobierania od Związku podatku od nieruchomości, jeŜeli ten ostatni ustali cenę wody na poziomie ceny pobieranej przez Związek Międzygminny,,Nidzica”. Związek zgodził się wyłącznie na obniŜenie ceny do poziomu 3,25 zł/m 3 plus VAT plus 3,00 opłata stała. Wnioskodawca stwierdził, Ŝe odmowa przyjęcia jego propozycji oznacza, Ŝe Związek wykorzystując pozycję dominującą na rynku dostawy wody, którą daje mu własność ujęć wody na terenie gminy, dyktuje warunki cenowe odbiorcom i narusza tym samym zakaz określony w przepisach ustawy o o.k.i k. Wnioskodawca zaznaczył, Ŝe skarga na poczynania Związku dotyczy lat 2000-2002. Dla uprawdopodobnienia zarzutu Wnioskodawca przedstawił materiał dowodowy stanowiący załącznik do wniosku o wszczęcie postępowania (k. 5-47). Wnioskodawca jako organ samorządu terytorialnego był uprawniony do wystąpienia z wnioskiem o wszczęcie postępowania antymonopolowego na podstawie art. 84 ust. 1 ustawy o o.k.i k. W dniu 15 kwietnia 2002 r. Urząd postanowił o wszczęciu postępowania w sprawie stosowania przez Związek praktyk ograniczających konkurencję polegających na narzucaniu mieszkańcom gminy Słaboszów nieuczciwej ceny wody, w tym ceny nadmiernie wygórowanej, nie popartej kalkulacją, co moŜe stanowić naruszenie art. 8 ust. 2 pkt 1 i art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy o o.k.i.k, o czym zawiadomił strony postępowania zgodnie z art. 84 ust. 3 cytowanej ustawy. W odpowiedzi na zawiadomienie o wszczęciu postępowania antymonopolowego Związek załączył dokumenty, z których wynikało, co następuje : 1. Związek działał na podstawie ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym i rządził się Statutem Związku Międzygminnego (Komunalnego)(k-55-66), który został wpisany do rejestru w dniu 17 października 1991r. Członkowie Związku - gminy - wniosły do Związku majątek w postaci sieci wodociągów i kanalizacji. Celem działania Związku była eksploatacja i utrzymanie urządzeń zbiorowego zaopatrzenia w wodę oraz studni publicznych i zbiorczych urządzeń kanalizacji sanitarnej gwarantujących dostawę wody oraz odprowadzanie ścieków. 2. Statutowym organem Związku właściwym do ustalania zasad kształtowania cen wody było 3 Zgromadzenie Związku. Korzystając z uprawnienia §12 pkt 7 Statutu, Zgromadzenie Związku w dniu 30 marca 1992r. podjęło uchwałę o ustalaniu cen wody oddzielnie dla kaŜdej gminy na podstawie indywidualnych faktycznych kosztów dostawy wody do poszczególnych gmin (k. 75-77). Koszty eksploatacji i utrzymania wodociągów i ujęć wody słuŜących do zaopatrywania danej gminy w wodę, ustalane były na podstawie faktycznych wydatków ponoszonych na ten cel i ewidencjonowane oddzielnie. ZuŜycie wody ustalane było na podstawie odczytów urządzeń pomiarowych (urządzenia pomiarowe miało 90% odbiorców) lub obowiązujących norm, według przepisów rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 14 stycznia 2002r. w sprawie ustalenia przeciętnych norm zuŜycia wody (Dz.U. z 2002r. Nr 8 poz. 70) – poprzednio rozporządzenie Rady Ministrów z 18 grudnia 1996r. w sprawie urządzeń zaopatrzenia w wodę i urządzeń kanalizacyjnych, oraz zasad ustalenia opłat za wodę i wprowadzanie ścieków (Dz.U. z 1996r. Nr 151 poz. 716) (k. 73). 3. ZróŜnicowane koszty eksploatacji i utrzymania (k. 101) oraz skala zuŜycia wody decydowały o róŜnych kosztach dostawy wody do poszczególnych gmin i róŜnicy w wysokości cen jednostkowych za dostarczaną wodę. 4. Proponowane ceny wody na rok 2002 przedstawiono władzom Gminy Słaboszów na spotkaniu w dniu 12 grudnia 2001 r. Wyjaśniono, Ŝe do kalkulacji ceny przyjęto faktyczne koszty wydobycia i dostarczenia wody z ujęć słuŜących do zaopatrywania w wodę wsi na terenie gminy Słaboszów poniesione przez Związek w roku 2001 i planowany wzrost tych kosztów w roku 2002. Wzrost kosztów zaplanowano biorąc pod uwagę wyłącznie czynniki obiektywne, niezaleŜne od Związku, jak współczynnik wzrostu cen dóbr konsumpcyjnych przyjęty przez Regionalną Izbę Obrachunkową oraz wzrost opłat wynikający z przepisów ustaw o opłatach na rzecz ochrony środowiska (wzrost z 0,02 zł/m3 do 0,16 zł/m3 wody) i opłat z tytułu wzrostu podatku od nieruchomości ( wzrost z 1% w roku 2001 do 2% w roku 2002) (k. 99 i k. 123). 5. Do negocjacji cen na rok 2002 przedłoŜono cztery wersje, w tym dwie wersje zakładające rezygnację władz gminy Słaboszów z pobierania podatku od nieruchomości. Związek wykazywał, Ŝe podatek ten stanowi bardzo istotną pozycję w kalkulacji kosztów na rok 2002 (koszty eksploatacji wodociągów w gminie Słaboszów wynosiły 212.860zł, w tym podatek od nieruchomości 40.858,-zł - k. 80,121). Ponowne negocjacje odbyły się w dniu 28 grudnia 2001 r. na posiedzeniu Rady Gminy Słaboszów. Negocjowano wówczas trzy wersje cen za wodę (k 100). Nie uzgodniono oficjalnie Ŝadnej ceny. 6. Od 1 stycznia 2002 r. Związek pobierał od mieszkańców gminy Słaboszów ceny wody w wysokości - 3,25 zł/m3 przy ustalaniu zuŜycia według indywidualnych urządzeń pomiarowych i opłatę stałą – w wysokości 3,00 zł miesięcznie od kaŜdego urządzenia pomiarowego. Do ww. cen doliczany był podatek od towarów i usług VAT (k.74). 7. Kalkulacyjna, średnia cena jednostkowa dostawy wody do gminy Słaboszów, wyliczona na podstawie planowanych kosztów wydobycia i dostarczenia wody ogółem pomniejszonych o koszt naleŜnego Gminie Słaboszów podatku od nieruchomości na rok 2002 i opłaty abonamentowej, bez naliczenia zysku - wynosiła 3,44 zł/m 3 netto (bez podatku od towarów i usług VAT - k. 80). 8. Podstawową działalność Związku stanowiło wydobycie i dostarczanie wody. Działalność dodatkową Związku stanowiły usługi wywozu nieczystości, zimowe utrzymane dróg oraz wykonywanie na zamówienie innych przedsiębiorców usług w zakresie remontu pomp, inwestycje wodociągowe, montaŜ przyłączy i usuwanie awarii wodociągowych. Dochody uzyskane z powyŜszej działalności Związek przeznaczał na doraźne pokrywanie strat ponoszonych na działalności podstawowej (k.89 i k.90). Przedstawiając powyŜsze wyjaśnienia Związek odrzucił zarzut narzucania mieszkańcom 4 gminy Słaboszów nieuczciwych i nadmiernie wygórowanych cen za dostawę wody. W piśmie z dnia 29 maja 2002 r. ustosunkowując się do wyjaśnień złoŜonych przez Związek, Wnioskodawca podtrzymał zarzut dyktowania cen wody odbiorcom, precyzując w uzasadnieniu w piśmie z dnia 18 czerwca 2002 r., Ŝe odbiorcy (k.119-120) „...muszą zgodzić się na warunki narzucone przez jedynego dostawcę wody, jakim jest Związek PONIDZIE, który dba wyłącznie o swój interes.”, a koszty – poza kosztami stałymi, takimi jak „....ZUS, Ochrona Środowiska itp. znane są tutejszemu Urzędowi tylko z nieudokumentowanych wyliczeń wzbudzających uzasadnione wątpliwości co do ich ekonomicznych podstaw. Nie posiadamy dokumentacji ani wiedzy czy przedstawione koszty są faktycznie poniesione jak równieŜ czy prowadzona jest oszczędna gospodarka finansowa Związku celem pomniejszenia tych kosztów.”, a takŜe dodatkowo wyjaśnił, Ŝe spór dotyczący zwrotu mienia wniesionego do Związku był przedmiotem odrębnego postępowania przed NSA, który podtrzymał decyzję Wojewody Kieleckiego w tym zakresie. Wnioskodawca nadal toczy ten spór wykorzystując przepisy innych ustaw. Urząd ustalił: Przedmiotem ochrony w świetle ustawy o o.k.i k. jest rynek. Dlatego , by ocenić czy doszło do stosowania praktyk ograniczających konkurencję i naruszenia ustawy o o.k.i k. konieczne jest zdefiniowanie rynku właściwego w sprawie w rozumieniu art. 2 pkt. 8 ustawy o o.k.i k. oraz ustalenie siły rynkowej uczestników tego rynku. Członkami Związku w latach 2000 – 2002 były gminy : Kozłów, Michałów, Złota, Tuczępy i Racławice. W tym okresie Związek dostarczał równieŜ wodę własną siecią wodociągową do gmin Miedziana Góra i Słaboszów (k.168). Rynkiem właściwym w sprawie jest lokalny rynek dostawy wody do odbiorców z gminy Słaboszów podłączonych do sieci wodociągowej będącej własnością Związku. Uzasadnieniem do takiego ustalenia rynku właściwego jest znaczne zróŜnicowanie warunków dostarczania wody do odbiorców w poszczególnych gminach – ukształtowanie terenu, na którym usytuowane są wodociągi (róŜnica poziomów wymagająca przepompowywania wody lub redukcji ciśnienia), źródło pozyskiwania wody, zwarta lub rozproszona zabudowa terenu. Dlatego teŜ Związek prowadzi ewidencję kosztów oddzielnie dla kaŜdej z gmin. RównieŜ oddzielnie ustala cenę 1 m 3 wody w oparciu o rzeczywiście poniesione koszty wydobycia i dostarczenia wody do odbiorców w kaŜdej z gmin. Uczestnikami rynku właściwego są : po stronie popytu – wszyscy odbiorcy wody z gminy Słaboszów podłączeni do urządzeń wodociągowych będących własnością Związku, a po stronie podaŜy – Związek. Związek był właścicielem sieci wodociągowej na terenie gminy Słaboszów o długości 58,8 km i wartości 1.461.077,- zł (stan w 2001r. k.102). Własność wodociągów wraz z całą strukturą, która tworzą studnie, budowle i sieć, dawała dostawcy pozycję monopolu sieciowego w odniesieniu do odbiorców podłączonych do tej sieci. Rezygnacja z dostaw wody przez Związek wiązałaby się z koniecznością wybudowania drugiego wodociągu, co ze względu na kapitałochłonność inwestycji byłoby nieopłacalne. Ze względu na koszty inwestycji alternatywą nie było równieŜ budowanie własnych studni lub przyłączy wodociągowych do wodociągów obsługiwanych przez innych dostawców - Związek Międzygminny Nidzica lub Spółdzielnia Kółek Rolniczych w Słaboszowie, której 1 lipca 1998r. został przekazany do eksploatacji wodociąg „Kalina Wielka – Śladów” (k.106) Na terenie gminy Słaboszów Związek dostarczał wodę w okresie objętym badaniem 650 odbiorcom, (k. 102) na podstawie indywidualnych umów dostawy wody (wzór umowy stanowi k. 124 i k. 124 odwrót). W postępowaniu antymonopolowym Urząd przeprowadził porównanie danych 5 ekonomiczno finansowych działalności gospodarczej prowadzonej przez Związek na rynku dostawy wody, jako monopolistycznego właściciela sieci wodociągowej i ujęć wody słuŜących do zaopatrywania odbiorców z gminy Słaboszów. Porównaniu poddano zasady ustalania kosztów eksploatacji i utrzymania sieci wodociągowej i ich wysokość w latach 2000-2001 r. w poszczególnych gminach, zasady róŜnicowania cen za wodę i negocjowania zmian, wyniki finansowe działalności w kontekście osiągania nieuzasadnionych korzyści. Związek dostarczał wodę do odbiorców w gminach zrzeszonych w Związku (działalność ta była celem statutowym Związku) oraz do gmin Słaboszów i Miedziana Góra, które nie były członkami Związku. W latach 2000 –2002 Związek pobierał za dostawę wody ceny zróŜnicowane wg poszczególnych gmin. Wysokość tych cen obrazuje tabela nr 1. w złotych za m 3 : Tabela nr 1 Ceny wody netto w zł/m 3 dla odbiorców rozliczanych na podstawie wskazań urządzenia pomiarowego (wodomierza) uchwalone przez Zgromadzenie Związku w latach 2000-2002 Nazwa gminy Od 01.01.2000r. do 30.11.2000r. Od 01.12.2000r. do 31.01.2001r. Od 01.02.2001r. do 31.05.2001r. Od 01.06.2001r. do 31.12.2001r. Od 01.01.2002r. Michałów 2,39 2,51 2,51 2,51 3,65 Kozłów 1,69 1,86 1,86 2,09 2,57 Miedziana Góra 1,40 1,40 1,60 1,60 2,12 Racławice 2,60 2,73 2,73 2,73 3,02 Słaboszów 2,32 2,44 2,44 3,47 4,13 Tuczępy 1,91 1,99 1,99 1,99 2,63 Złota 1,62 1,86 1,86 2,00 2,33 Źródło : opracowanie własne na podstawie k.154, k.156, k.160, k.278 i k. 281. Ceny zawarte w tabeli zostały uchwalone przez Zgromadzenie Związku w oparciu o kalkulacje zawierające planowane w układzie rodzajowym koszty wydobycia i dostarczenia wody oddzielnie dla odbiorców w kaŜdej z gmin. Pozycje kosztów zawarte w kalkulacjach cen za lata 2000 do 2002 (k.235 do k.243, k.245 do k.247, k.250 do k.254 i k.256 – postanowienie z dnia 10 października 2002r. o ograniczeniu Wnioskodawcy prawa wglądu w materiał dowodowy) są typowe dla przedsiębiorców prowadzących działalność na rynku dostarczania wody. Podstawowymi czynnikami róŜnicującymi koszty wydobycia i dostarczenia a przez to mającymi wpływ na zróŜnicowanie cen wody w poszczególnych gminach w latach 2000 – 2002 była ilość wody pobieranej przez odbiorców w powiązaniu z długością sieci wodociągowej, ilość podłączeń przypadająca na 1 km sieci wodociągowej oraz od 2001r. równieŜ kwota podatku od nieruchomości przypadająca na 1 m 3 pobranej wody. Z porównania dokonanego za 2000r. wynikało, Ŝe : − odbiorcy z gminy Słaboszów pobrali 756 m 3 wody z około 10 podłączeń na 1 km sieci, − odbiorcy z gminy Racławice pobrali około 400 m 3 wody z około 7 podłączeń na 1 km 6 sieci - ustalona dla nich cena 1 m 3 wody była wyŜsza niŜ dla odbiorców z gminy Słaboszów oraz najwyŜsza ze wszystkich pobieranych cen, − odbiorcy z gminy Michałów - porównywali z odbiorcami z gminy Słaboszów pod względem ilości m 3 wody pobranych na 1 km sieci – pobrali około 800 m 3 wody z około 13 podłączeń na 1 km sieci - ustalona dla nich cena była porównywalna z ceną ustaloną dla odbiorców z gminy Słaboszów, − odbiorcy z gminy Miedziana Góra pobrali około 2.100 m 3 wody z około 20 podłączeń na 1 km sieci - ustalona dla nich cena 1 m 3 wody była niŜsza niŜ cena ustalona dla odbiorców z gminy Słaboszów oraz najniŜsza za wszystkich cen, − odbiorcy z pozostałych gmin w porównaniu do odbiorców z gminy Słaboszów pobrali większą ilość m 3 wody z większej ilości podłączeń na 1 km sieci - ceny ustalone dla nich były niŜsze niŜ dla odbiorców z gminy Słaboszów. W 2001 roku relacje pomiędzy ilością m 3 pobranej wody na 1 km sieci i ilością podłączeń na 1 km sieci w gminach nie uległy zmianom. Pojawił się natomiast nowy element kosztowy mający wpływ na cenę wody - podatek od nieruchomości ustalany i pobierany przez gminę. Gminy Racławice, Tuczępy i Miedziana Góra umorzyły Związkowi ten podatek w całości. Gmina Słaboszów wyznaczyła podatek w wysokości 27.301,77 zł., gmina Złota – w wysokości 11.930,02 zł. gmina Kozłów – w wysokości 4.394,61 zł. i gmina Michałów – w wysokości 2.178,15 zł. (k.282). Związek. wkalkulował podatek od nieruchomości (k.102) w cenę wody obowiązującą od 1maja 2001r. po uzyskaniu od gmin informacji o wysokości tego podatku i podniósł cenę 1 m 3 wody proporcjonalnie do wzrostu kosztów. Na 2002r. gminy Michałów, Racławice i Tuczępy umorzyły Związkowi podatek od nieruchomości w całości, gmina Słaboszów ustaliła podatek od nieruchomości w wysokości 40.858 zł., gmina Złota – w wysokości 20.700 zł., gmina Miedziana Góra – w wysokości 20.000 zł. i gmina Kozłów – w wysokości 7.017 zł. Ustalony przez gminę Słaboszów podatek od nieruchomości w przeliczeniu na 1 m 3 planowanego poboru wody był najwyŜszy wśród wszystkich gmin i spowodował wzrost ceny 1 m 3 wody dla odbiorców z tej gminy o 0,93 zł. Uchwałą nr 6/2001 Zgromadzenia Związku z dnia 14.12.2001r. w sprawie ustalenia opłat za pobór wody z wodociągów stanowiących własność Związku, cena 1 m 3 wody dla odbiorców z gminy Słaboszów rozliczanych według wskazań wodomierza została ustalona w wysokości netto 4,13 zł. Natomiast przedłoŜone przez Związek faktury za dostawę wody dla odbiorców z gminy Słaboszów (k.276 i k.277) zawierały cenę netto 3,25 zł. za 1 m 3 tj. cenę proponowaną przez Związek w negocjacjach i uwarunkowaną zwolnieniem Związku z podatku od nieruchomości. Od kaŜdego odbiorcy wody rozliczanego według wskazań wodomierza od 1994r. Związek pobierał równieŜ tzw. opłatę stałą. Opłata ta została wprowadzona od 1 marca 1994r. na podstawie uchwały nr 1/94 Zgromadzenia Związku z 11.02.1994r. w sprawie opłat za wodę i ścieki (k.262) w wysokości 20.000,00 zł miesięcznie – po denominacji 2,00 zł. miesięcznie. Opłata stała była przeznaczona na pokrycie kosztów wymiany lub legalizacji urządzenia pomiarowego i obsługi odbiorców wody w zakresie odczytów zuŜycia wody. Od 1998r. opłata stała dla odbiorców z gminy Miedziana Góra została obniŜona do kwoty 1,50 zł. miesięcznie. Powodem obniŜenia opłaty był wzrost o 35% liczby odbiorców, którzy podłączyli się do istniejącej juŜ sieci tworząc zwartą zabudowę terenu, co spowodowało zmniejszenie kosztów obsługi odbiorców wody (k.232). Od 1 stycznia 2002r. Związek podwyŜszył opłaty stałe do 3,00 zł. miesięcznie ze względu na wzrost cen wodomierzy i wzrost kosztów obsługi odbiorców (k.261). Opłata 7 stała w wysokości 1,50 zł. miesięcznie dla odbiorców wody z gminy Miedziana Góra została utrzymana równieŜ w 2002r. (k.281). W sporządzanych przez Związek kalkulacjach cen wody dla wszystkich gmin opłaty stałe zmniejszały koszty będące podstawą ustalenia ceny 1 m 3 wody. Zasady sporządzania kalkulacji cen dla odbiorców ze wszystkich gmin były takie same. W roku 2000 Związek poniósł stratę na sprzedaŜy wody ogółem do wszystkich obsługiwanych gmin. Przychody ze sprzedaŜy wody pokryły ( tajemnica przedsiębiorcy ) % kosztów sprzedaŜy tej wody, co dawało ujemną rentowność w wysokości 12,75 %. Za 2000r. przychody Związku z tytułu dostawy 44.458,75 m 3 wody dla odbiorców z terenu gminy Słaboszów wyniosły ( tajemnica przedsiębiorcy ) zł. a poniesione koszty ( tajemnica przedsiębiorcy ) zł. Przychody pokrywały ( tajemnica przedsiębiorcy ) % poniesionych kosztów, a powstała strata w wysokości ( tajemnica przedsiębiorcy ) zł. dała ujemną rentowność w wysokości ( tajemnica przedsiębiorcy ) % (k. 142). Średni koszt ogółem sprzedaŜy 1 m 3 wody odbiorcom z gminy Słaboszów wynosił w 2000r. ok. 3,45 zł. Straty poniesione na sprzedaŜy wody dla wszystkich gmin zostały pokryte z nadwyŜki przychodów nad kosztami uzyskanej przez Związek z wykonywania działalności pomocniczej oraz z nadwyŜki bilansowej z lat ubiegłych (k.91). RównieŜ w roku 2001 Związek poniósł stratę na sprzedaŜy wody ogółem do wszystkich obsługiwanych gmin. Przychody ze sprzedaŜy wody pokryły ( tajemnica przedsiębiorcy ) % kosztów sprzedaŜy tej wody, co dawało ujemną (tak jak w 2000r.) rentowność w wysokości ( tajemnica przedsiębiorcy ) %. Przychody Związku z tytułu sprzedaŜy 44.744,24 m 3 wody dla odbiorców z terenu gminy Słaboszów wyniosły ( tajemnica przedsiębiorcy ) zł. a poniesione koszty – ( tajemnica przedsiębiorcy ) zł. Przychody ze sprzedaŜy wody pokryły ( tajemnica przedsiębiorcy ) % poniesionych kosztów sprzedaŜy tej wody a powstała strata w wysokości ( tajemnica przedsiębiorcy ) zł. dała ujemną rentowność w wysokości ( tajemnica przedsiębiorcy ) % (k. 150). Średni koszt ogółem sprzedaŜy 1 m 3 wody odbiorcom z gminy Słaboszów wynosił w 2001r. 3,89 zł. Tak jak w roku 2000 straty poniesione na sprzedaŜy wody dla wszystkich gmin w roku 2001 zostały pokryte z nadwyŜki przychodów nad kosztami uzyskanej przez Związek z wykonywania działalności pomocniczej oraz nadwyŜki bilansowej z lat ubiegłych (k.86). Przyczyny ponoszenia przez Związek strat na działalności podstawowej w latach 2000 –2001 są związane ze znacznymi rozbieŜnościami pomiędzy kwotą kosztów planowaną w kalkulacjach cenowych a rzeczywiście poniesionymi kosztami. W kalkulacji ceny m 3 wody dla gminy Słaboszów na 2000r. zaplanowano koszty w wysokości ( tajemnica przedsiębiorcy ) zł. przy sprzedaŜy 43.788 m 3 wody (k.244) - natomiast rzeczywiste koszty wynosiły ( tajemnica przedsiębiorcy ) zł. przy sprzedaŜy 44.457 m 3 wody (k.142) tj. W kalkulacji ceny m 3 wody dla gminy Słaboszów na 2001r. zaplanowano koszty w wysokości ( tajemnica przedsiębiorcy ) zł. (łącznie z podatkiem od nieruchomości) przy sprzedaŜy 45.003 m 3 wody (k.255) - natomiast rzeczywiste koszty wynosiły ( tajemnica przedsiębiorcy ) zł. (łącznie z podatkiem od nieruchomości) przy sprzedaŜy 44.744 m 3 wody (k.150). Urząd stwierdził równieŜ, Ŝe w kalkulacjach cen m 3 wody sporządzonych przez Związek dla pozostałych gmin zaopatrywanych w wodę w 2000r. (k.142, k241 do k243 i k.245 do k. 247 - – postanowienia z 21 sierpnia 2002r. i 10 października 2002r. o ograniczeniu Wnioskodawcy prawa wglądu w materiał dowodowy) i 2001r. (k.150, k.250 do k.254 i k.256 - – postanowienia z 21 sierpnia 2002r. i 10 października 2002r. o ograniczeniu Wnioskodawcy prawa wglądu w materiał dowodowy) Związek zaplanował koszty znacznie niŜsze niŜ koszty rzeczywiście wykonane w danych latach. Z dostarczonych do Urzędu sprawozdań finansowych (k.82 do k.97) wynikało, Ŝe 8 Związek nie otrzymał w latach 2000 – 2001 i do 31 marca 2002r. Ŝadnej dotacji przedmiotowej do sprzedaŜy wody ani teŜ podmiotowej do całości prowadzonej działalności gospodarczej. Związek Miedzygminny „Nidzica”, na ceny którego powołał się Wnioskodawca otrzymywał stałą dotację od swoich członków w formie rocznej składki - płatnej w miesięcznych ratach - proporcjonalnej do wartości wniesionego majątku i przeznaczonej na finansowanie kosztów wspólnej działalności. Zapis taki zawiera Statut Związku Międzygminnego „Nidzica” opublikowany w Dzienniku Urzędowym Wojewody Kieleckiego z 1992r. Gospodarka finansowa Związku w 1999r. i w I półroczu 2000r. była w okresie od 30 listopada 2000r. do 9 stycznia 2001r. przedmiotem kompleksowej kontroli Regionalnej Izby Obrachunkowej w Kielcach (k. 165 do k. 206 postanowienie z 21 sierpnia 2002r. o ograniczeniu Wnioskodawcy prawa wglądu w materiał dowodowy). Ustalenia kontroli nie wykazały nieprawidłowości w zakresie ewidencji księgowej kosztów (k.165 do k.206 - postanowienie z 21 sierpnia 2002r. o ograniczeniu Wnioskodawcy prawa wglądu w materiał dowodowy). Urząd zwaŜył : Art. 8 ust. 1 ustawy o o.k.i k. ustanawia zakaz naduŜywania pozycji dominującej na rynku właściwym przez jednego lub kilku przedsiębiorców. Związek jest przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 pkt. 1 ustawy o o.k.i k. i prowadzi działalność gospodarczą w zakresie usług wodociągowych polegających na pobieraniu wody z ujęć wodnych, oczyszczaniu jej i dostarczaniu siecią wodociągową do odbiorców. Jako właściciel sieci wodociągowej Związek ma niekwestionowaną pozycję dominującą w rozumieniu art. 4 pkt. 9 ustawy o o.k.i k., na lokalnym rynku dostawy wody. Art. 8 ust. 2 pkt. 1 ustawy o o.k.i k. stanowi, Ŝe naduŜywanie pozycji dominującej polega na bezpośrednim lub pośrednim narzucaniu nieuczciwych cen, w tym cen nadmiernie wygórowanych, ale nie wskazuje bliŜszych kryteriów odróŜniających cenę nadmiernie wygórowaną od innych cen stosowanych w obrocie. Urząd przyjął, Ŝe przez cenę nadmiernie wygórowaną stanowiącą istotę praktyki z art. 8 ust. 2 pkt. 1 ustawy o o.k.i k. naleŜy rozumieć cenę narzuconą nabywcy przez przedsiębiorcę o pozycji dominującej z racji posiadania siły rynkowej, raŜąco zawyŜoną w stosunku do wartości świadczenia. Taka cena w sposób istotny narusza zasadę ekwiwalentności świadczeń stron umowy określoną w art. 487 § 2 k.c. Nie narusza natomiast tej zasady ustalanie przez Związek cen wody oddzielnie dla kaŜdej z gmin – bez względu na to czy dana gmina była członkiem związku czy teŜ nie - w oparciu o planowane koszty jej wydobycia i dostarczenia do odbiorcy. Praktyka ograniczająca konkurencję, polegająca na naduŜywaniu pozycji dominującej przez pobieranie nadmiernie wygórowanych cen ma wobec tego miejsce, gdy przedsiębiorca posiadający pozycję dominującą na rynku właściwym pobiera cenę niewspółmierną do własnego świadczenia. Ceną nadmiernie wygórowaną, w rozumieniu ustawy o o.k.i k. nie moŜe być wobec tego cena obejmująca koszty wydobycia, dostarczenia do odbiorcy i godziwy zysk.. Ceny pobierane przez Związek za dostawę wody do odbiorców w gminie Słaboszów w latach 2000 – 2001 i w 2002r. od stycznia do września były niŜsze od rzeczywistego kosztu jednostkowego jej wydobycia i dostarczenia do odbiorców z tej gminy. PoniewaŜ w latach 2000 - 2001 Związek poniósł stratę na dostawie wody do odbiorców z gminy Słaboszów w tym okresie wartość świadczenia Związku była wobec tego wyŜsza niŜ wartość świadczenia wzajemnego odbiorców wody. 9 14 stycznia 2002r. weszła w Ŝycie ustawa z dnia 7 czerwca 2001r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz.U. z 2001r. Nr 72 747), która w art. 3 ust. 1 stanowi, Ŝe zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków jest zadaniem własnym gminy. Ustawa ta przyznaje gminie kompetencje regulatora na gminnym rynku zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków. Art. 24 cytowanej wyŜej ustawy zobowiązuje przedsiębiorców działających na rynku wodociągowo-kanalizacyjnym do opracowania taryf, które podlegają zatwierdzeniu w drodze uchwały rady gminy. Tym samym gmina ma wyłączną kompetencję do kształtowania poziomu opłat za wodę na swoim obszarze a uchwały rady gminy podlegają kontroli we właściwym trybie. 12 marca 2002r. Minister Infrastruktury wydał rozporządzenie w sprawie określenia taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozliczeń za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzenie ścieków Dz.U. z 2002r. Nr 26 poz. 257), które weszło w Ŝycie 9 kwietnia 2002r. Z ustaleń poczynionych przez Urząd wynikało, Ŝe równieŜ w 2002 r. odbiorcy z gminy Słaboszów pobierali wodę po cenie nie pokrywającej planowanych przez Związek kosztów jednostkowych jej wydobycia i dostarczenia do odbiorców. Daje to podstawę do stwierdzenia, Ŝe równieŜ w tym okresie wartość świadczenia Związku była wyŜsza niŜ wartość świadczenia wzajemnego odbiorców wody. Urząd stwierdził, Ŝe nie została spełniona przesłanka narzucenia ceny nieuczciwej. Mając na uwadze powyŜsze orzeka się jak w I części sentencji. Art. 8 ust. 2 pkt. 6 ustawy o o.k.i k. ustanawia zakaz naduŜywania przez przedsiębiorcę o pozycji dominującej na rynku właściwym poprzez narzucanie uciąŜliwych warunków umów przynoszących temu przedsiębiorcy nieuzasadnione korzyści. Dla stwierdzenia naruszenia tego zakazu niezbędne jest wykazanie spełnienia wszystkich przesłanek tego przepisu, w tym: 1/ narzucania warunków umowy, 2/ uciąŜliwego charakteru umowy, 3/ osiągnięcia nieuzasadnionych korzyści. Zgodnie z art. 6 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, (Dz.U. z 2001r. Nr 72 747) dostarczanie wody wymaga zawarcia umowy z właścicielem lub wskazanym przez niego uŜytkownikiem tych urządzeń. Stan faktyczny sprawy wskazuje, Ŝe Związek zawarł z odbiorcami z terenu gminy Słaboszów umowy o dostawę wody. Treść umowy nie była kształtowana przez strony, gdyŜ Związek posłuŜył się umową wzorcową jednolicie stosowaną do wszystkich odbiorców wody. Urząd stwierdził, Ŝe pierwsza przesłanka została spełniona. W trakcie postępowania Urząd zaŜądał od Wnioskodawcy sprecyzowania, który warunek umowy wzorcowej zawartej pomiędzy odbiorcami wody a Związkiem jest postrzegany przez tych odbiorców za uciąŜliwy. Z pisma znak RGG 703-11/2002 z 18 czerwca 2002 (k.120) wynika, Ŝe warunkiem tym była cena wody. Cena ma charakter uciąŜliwy jeŜeli jest niewspółmierna do wartości świadczenia. Taka cena w sposób istotny narusza zasadę ekwiwalentności świadczeń stron umowy określoną w art. 487 § 2 k.c. Przeprowadzone postępowanie wykazało, Ŝe ceny 1 m 3 wody pobierane przez Związek od odbiorców z terenu gminy Słaboszów w latach 2000-2001 były niŜsze niŜ koszty wydobycia i dostarczenia wody do tych odbiorców. Nie miały wobec tego charakteru cen nadmiernie wygórowanych, tym samym nie mogły stanowić uciąŜliwego warunku umowy. Urząd stwierdził, Ŝe druga przesłanka nie została spełniona. 10 Cena pobierana przez przedsiębiorcę przynosi nieuzasadnione korzyści wyłącznie wtedy, gdy jest niewspółmierna do wartości świadczenia. Nieuzasadnioną korzyść stanowi w tym przypadku róŜnica pomiędzy ceną towaru lub usługi pobieraną przez przedsiębiorcę a rzeczywistymi całkowitymi kosztami produkcji towaru lub wykonania usługi powiększonymi o godziwy zysk. Przeprowadzone postępowanie wykazało, Ŝe ceny za 1 m 3 wody pobierane przez Związek od odbiorców wody z terenu gminy Słaboszów w latach 2000-2001 były niŜsze niŜ jednostkowe koszty całkowite wydobycia i dostarczenia wody do tych odbiorców. Na dostarczeniu wody do odbiorców z gminy Słaboszów Związek poniósł stratę, którą zmuszony był pokryć z zysku wypracowanego na działalności pomocniczej oraz z nadwyŜki przychodów nad kosztami ich otrzymania wypracowanej przez Związek w latach poprzednich. Urząd stwierdził, Ŝe trzecia przesłanka nie została spełniona. Mając na uwadze powyŜsze orzeka się jak w punkcie II sentencji. W punkcie III sentencji Urząd postanowił o kosztach postępowania. Zgodnie z art. 69 ust 1 ustawy o o.k.i k. strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić drugiej stronie, na jej Ŝądanie, koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony. Związek jako strona wygrywająca sprawę nie wniósł w wyznaczonym terminie wniosku o zwrot kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw i celowej obrony. Natomiast o zwrot kosztów w kwocie 500,00 zł. (słownie złotych pięćset, zero groszy) tytułem opłaty za wniosek o wszczęcie postępowania antymonopolowego wystąpił Wnioskodawca. Urząd nie stwierdzając stosowania przez Związek praktyki z art. 8 ust 2 pkt 1 i 6 ustawy o o.k.i k., o co występował Wnioskodawca, nie znalazł podstaw do zasadzenia kosztów postępowania od Związku na rzecz Wnioskodawcy. Mając na uwadze powyŜsze orzeka się jak w punkcie III sentencji. Od decyzji słuŜy stronom odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Antymonopolowego za pośrednictwem Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatury w Łodzi, w terminie dwutygodniowym od dnia doręczenia decyzji. Na postanowienie rozstrzygające o kosztach postępowania słuŜy zaŜalenie do Sądu Antymonopolowego za pośrednictwem Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatury w Łodzi, w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. Z upowaŜnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Łodzi Iwona BIELSKA Otrzymują 1. Związek Międzygminny PONIDZIE 25-313 K i e l c e, ul. Polna 15/17 2. Gmina Słaboszów Urząd Gminy w Słaboszowie 32-218 S ł a b o s z ó w