RKR-10/2012

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA UOKIK W KRAKOWIE Pl. Szczepański 5, 31-011 Kraków Tel./fax (0-12) 421-75-79, 421-74-98, E-mail: krakow@uokik.gov.pl RKR-61-9/12/MS- /2012 Kraków, dnia 21 maja 2012r. DECYZJA Nr RKR – 10/2012 I. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 w związku z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 2 pkt 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887), po przeprowadzeniu – wszczętego z urzędu - postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów bezprawne, godzące w interesy konsumentów, działania przedsiębiorcy Patrycji Cichowskiej wykonującej działalność gospodarcza pod firmą Patrycja Cichowska Calleo School of Polish w Krakowie, polegające na stosowaniu we wzorcach umowy pod nazwą: - „Umowa o nauczanie języka polskiego /zajęcia grupowe/”, - „Umowa o nauczanie języka polskiego / zajęcia grupowe/. Zasady świadczenia usług.” postanowień umownych wpisanych na podstawie art. 479 45 k.p.c. do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, tj. postanowień o treści: 1) „Wynagrodzenie za świadczone usługi zostanie uiszczone miesięcznie(...) z tym zastrzeżeniem, że pierwsza wpłata za miesiąc...nastąpiła w momencie podpisania niniejszej Umowy i zostaje zaliczona na poczet opłaty za pierwszy miesiąc nauki określony w Umowie. Opłata ta w przypadku rozwiązania Umowy, zgodnie z terminem wypowiedzenia określonym w paragrafie 1.3 nie podlega zwrotowi, jeśli Wykonawca wystawił Zleceniodawcy Zaświadczenie o objęciu Studenta programem kursu.” (pkt 2.1.2. wzorca „Umowa o nauczanie (…)” ), 2) „Strony zobowiązują się do pisemnego i uprzedniego informowania o zmianach adresów i numerów faksowych, zaś wszelka korespondencja kierowana do czasu zawiadomienia, będzie uznawana za doręczoną.” (pkt 6.1 wzorca „Umowa o nauczanie (…)” ), 3) „Wpłata na zajęcia musi zostać dokonana w każdym pierwszym tygodniu miesiąca (opłata zgodnie z Cennikiem szkoły wywieszonym w sekretariacie).” (pkt 1 wzorca „Umowa o nauczanie (…) Zasady świadczenia usług” ), 4) „Rezygnacja z kursu bez wcześniejszego powiadomienia szkoły ( min. 2 tyg. ) skutkuje opłata za cały nadchodzący miesiąc (220zł). Rezygnacja z kursu musi być zgłoszona osobiście w sekretariacie. Poinformowanie lektorów o planowanej rezygnacji z kursu nie zwalnia z obowiązku powiadomienia sekretariatu.” (pkt 4 wzorca „Umowa o nauczanie (…) Zasady świadczenia usług” ), 2 5) „Szkoła zastrzega sobie prawo do połączenia grup lub podniesienia opłaty miesięcznej, jeżeli w grupie pozostaną mniej niż 4 osoby. Poinformujemy o tym niezwłocznie, przed rozpoczęciem kolejnego miesiąc.” (pkt 5 wzorca „Umowa o nauczanie (…) Zasady świadczenia usług” ), 6) „Szkoła zastrzega możliwość chwilowego powiększenia grupy do max. 10 osób, jeżeli jeśli zmusi nas do tego sytuacja ( osoby czekające na nową grupę – nowe grupy tworzymy regularnie już od 4 osób ).” (pkt 6 wzorca „Umowa o nauczanie (…) Zasady świadczenia usług” ), oraz stwierdza się zaniechanie jej stosowania z dniem 12 marca 2012r. II. Na podstawie art. 77 ust. 1 i art. 80 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331z późn. zm.) oraz art. 263 § 1 i art. 264 § 1 k.p.a. w związku z art. 83 ustawy o ochronie (…) oraz stosownie art. 33 ust. 6 oraz § 2 pkt 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887), po przeprowadzeniu – wszczętego z urzędu - postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, obciąża się przedsiębiorcę Patrycję Cichowską wykonującą działalność gospodarcza pod firmą Patrycja Cichowska Calleo School of Polish w Krakowie kosztami opisanego na wstępie postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów oraz zobowiązuje się tego przedsiębiorcę do zwrotu Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów kosztów postępowania w kwocie 26 zł (słownie: dwadzieścia sześć) w terminie 14 dni od uprawomocnienia się decyzji. UZASADNIENIE W dniu 30.01.2012r. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - zwany dalej „Prezesem UOKIK” - wszczął z urzędu, w związku z zawiadomieniem konsumenta, postępowanie wyjaśniające mające na celu wstępne ustalenie, czy warunki umów zawieranych w obrocie z konsumentami przez przedsiębiorcę Patrycję Cichowską wykonującą działalność gospodarcza pod firmą Patrycja Cichowska Calleo School of Polish w Krakowie - zwanego dalej „Przedsiębiorcą” - nie naruszają chronionych prawem interesów konsumentów, tj. czy są zgodne z przepisami ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.) — zwanej dalej „ustawą o ochronie (...)” oraz przepisami kodeksu cywilnego dotyczącymi wzorców umów. W toku postępowania ustalono, że Przedsiębiorca świadczy usługi edukacyjne, których przedmiotem jest nauczanie obcokrajowców posługiwania się językiem polskim w formie grupowego lub indywidualnego szkolenia językowego oraz dokonano analizy wzorca umowy stosowanego przez tego przedsiębiorcę. Przeprowadzona analiza wykazała, że stosowane przez Przedsiębiorcę w obrocie z konsumentami wzorce umowy pod nazwą: - „Umowa o nauczanie języka polskiego /zajęcia grupowe/”, - „Umowa o nauczanie języka polskiego / zajęcia grupowe/. Zasady świadczenia usług.” 3 zawierają postanowienia, które zostały wpisane do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. — zwanego dalej „Rejestrem”, które mogą stanowić naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jako bezprawne działanie przedsiębiorcy. Mając powyższe na uwadze, postanowieniem nr RKR-23/2012 z dnia 30.01.2012r. Prezes UOKIK wszczął z urzędu postępowanie wyjaśniające w sprawie podejrzenia stosowania przez przedsiębiorcę Patrycję Cichowska wykonującą działalność gospodarczą pod firmą Patrycja Cichowska Calleo School of Polish w Krakowie, praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, określonych w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie (...), polegających na stosowaniu w w/w wzorcach umowy wykorzystywanych przez tego Przedsiębiorcę postanowień umownych wpisanych na podstawie art. 479 45 § 2 k.p.c. do „Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone”. Odpowiadając na wezwanie w ramach postępowania wyjaśniającego oraz zarzuty postawione w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania, Przedsiębiorca w pismach z dnia 13.03.2012r. oraz 5.04.2012r. potwierdził fakt stosowania wzorców umowy o treści zakwestionowanej przez Prezesa UOKiK. Ponadto poinformował, że zaprzestał ich stosowania, albowiem wprowadził do obrotu nowy wzorzec umowy pod nazwa „Umowa o świadczenie usług edukacyjnych” w wersji dla zajęć grupowych i zajęć indywidualnych nie zawierające kwestionowanych postanowień oraz wprowadził aneks do już zawartych umów. Do pism przedsiębiorca dołączył nowe wzorce umowy oraz kopie umów zawartych z wykorzystaniem nowych wzorców umowy. Pierwsze umowy, które nie zawierały już kwestionowanych postanowień zostały zawarte w dniu 12.03.2012r., co pozwala przyjąć ten dzień za datę zaniechania stosowania zarzucanej praktyki. Postanowieniem RKR-57/2012 z dnia 21.02.2012r. Prezes UOKIK z urzędu zaliczył w poczet dowodów materiały uzyskane w trakcie wymienionego wyżej postępowania wyjaśniającego. Prezes UOKIK ustalił następujący stan faktyczny: Przedsiębiorca prowadzi działalność gospodarczą na podstawie wpisu do Ewidencji Działalności Gospodarczej prowadzonej przez Prezydenta Miasta Krakowa pod numerem 4168/2004. Zakres prowadzonej przez niego działalności gospodarczej obejmuje naukę języka polskiego dla obcokrajowców na terenie miasta Krakowa. W kontaktach z klientami, w tym konsumentami, Przedsiębiorca posługiwał się wzorcami umowy pod nazwą: - „Umowa o nauczanie języka polskiego /zajęcia grupowe/”, - „Umowa o nauczanie języka polskiego / zajęcia grupowe/. Zasady świadczenia usług.” Umowy te były zawierane w formie pisemnej. We wszystkich przypadkach klienci Przedsiębiorcy otrzymywali wzorzec umowy, który podpisywali bez możliwości jego negocjowania. Doręczane konsumentom wzorce umowy był sporządzane przez Przedsiębiorcę przed zawarciem umowy i zawierały gotowe jednolite postanowienia. Oznacza to, iż stosował on w obrocie konsumenckim wzorce umów w rozumieniu art. 384 k.c. Analiza wskazanych wyżej dokumentów pozwoliła na postawienie Przedsiębiorcy zarzutu naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, poprzez zamieszczenie w w/w wzorcu umowy postanowień, o następującej treści: 4 1) „Wynagrodzenie za świadczone usługi zostanie uiszczone miesięcznie(...) z tym zastrzeżeniem, że pierwsza wpłata za miesiąc...nastąpiła w momencie podpisania niniejszej Umowy i zostaje zaliczona na poczet opłaty za pierwszy miesiąc nauki określony w Umowie. Opłata ta w przypadku rozwiązania Umowy, zgodnie z terminem wypowiedzenia określonym w paragrafie 1.3 nie podlega zwrotowi, jeśli Wykonawca wystawił Zleceniodawcy Zaświadczenie o objęciu Studenta programem kursu.” (pkt 2.1.2. wzorca „Umowa o nauczanie (…)” ), 2) „Strony zobowiązują się do pisemnego i uprzedniego informowania o zmianach adresów i numerów faksowych, zaś wszelka korespondencja kierowana do czasu zawiadomienia, będzie uznawana za doręczoną.” (pkt 6.1 wzorca „Umowa o nauczanie (…)” ), 3) „Wpłata na zajęcia musi zostać dokonana w każdym pierwszym tygodniu miesiąca (opłata zgodnie z Cennikiem szkoły wywieszonym w sekretariacie).” (pkt 1 wzorca „Umowa o nauczanie (…) Zasady świadczenia usług” ), 4) „Rezygnacja z kursu bez wcześniejszego powiadomienia szkoły ( min. 2 tyg. ) skutkuje opłata za cały nadchodzący miesiąc (220zł). Rezygnacja z kursu musi być zgłoszona osobiście w sekretariacie. Poinformowanie lektorów o planowanej rezygnacji z kursu nie zwalnia z obowiązku powiadomienia sekretariatu.” (pkt 4 wzorca „Umowa o nauczanie (…) Zasady świadczenia usług” ), 5) „Szkoła zastrzega sobie prawo do połączenia grup lub podniesienia opłaty miesięcznej, jeżeli w grupie pozostaną mniej niż 4 osoby. Poinformujemy o tym niezwłocznie, przed rozpoczęciem kolejnego miesiąc.” (pkt 5 wzorca „Umowa o nauczanie (…) Zasady świadczenia usług” ), 6) „Szkoła zastrzega możliwość chwilowego powiększenia grupy do max. 10 osób, jeżeli jeśli zmusi nas do tego sytuacja ( osoby czekające na nową grupę – nowe grupy tworzymy regularnie już od 4 osób ).” (pkt 6 wzorca „Umowa o nauczanie (…) Zasady świadczenia usług” ), W tym miejscu należy zauważyć, iż do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone zostały wpisane, na podstawie art. 479 45 k.p.c ., postanowienia, które są tożsame z przedmiotowymi klauzulami zakwestionowanymi przez Prezesa UOKIK. Są to postanowienia o następującej treści (wg numeracji sentencji decyzji): Ad 1) - „Słuchacz zobowiązuje się do wpłaty na wymienione konto Akademii bezzwrotnej kaucji w wysokości 100 zł (słownie sto złotych), która ostanie zaliczona na poczet płatności za kurs, wymienionej w umowie.” (wpis nr 795 dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 27.03.2006r., sygn. akt XVII Amc 72/05), - „Uczestnik kursu skreślony z listy uczestników z wyżej wymienionych powodów nie może dochodzić odszkodowania, ani zwrotu wpłaconych pieniędzy” (wpis nr 789 dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 24.05.2006r., sygn. akt XVII Amc 52/05), - „W przypadku rezygnacji przed końcem I semestru słuchaczowi nie przysługuje zwrot nadpłaconej kwoty” (wpis nr 794 dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 27.03.2006r., sygn. akt XVII Amc 72/05), - „ Rodzice zobowiązaniu są do wpłacenia jednorazowo do Kasy Towarzystwa Oświatowego w dniu podpisania niniejszej umowy wpisowego w wysokości (1.200) zł. Wpisowe nie podlega zwrotowi .( wpis na podstawie wyroku SOKiK z dnia 8.12.2005r. sygn. akt XVII AmC 66/05 pod pozycją 1400) 5 - „Opłaty w postaci wpisowego oraz czesne nie podlegają zwrotowi” (wpis na podstawie wyroku SOKiK z dnia 3.04.2006r. sygn. akt XVII AmC 19/05) pod pozycją 1297) Ad 2). - „W przypadku zmiany adresu, każda ze stron zobowiązana jest niezwłocznie pisemnie powiadomić o tym drugą stronę. W przypadku nie powiadomienia o zmianie adresu, korespondencja kierowana na ostatni znany adres będzie uznawana za skutecznie doręczoną.” (wpis nr 1207 dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 16.04.2007r., sygn. akt XVII Amc 43/06), - „Oświadczenia i zawiadomienia Activ Investment przesłane Kupującemu na podany adres do korespondencji uważa się za skutecznie doręczone. Kupujący zobowiązany jest w trakcie trwania niniejszej Umowy do natychmiastowego zawiadomienia Activ Investment o każdej zmianie adresu swego miejsca zamieszkania, pod rygorem uznania za skutecznie doręczone oświadczeń i zawiadomień Activ Investment przesłanych Kupującemu na adres wskazany w niniejszej umowie.” (wpis nr 1482 dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 20.05.2008r., sygn. akt XVII Amc 107/07). - „Strony postanawiają, że wszelka korespondencja pomiędzy stronami odbywać się będzie za pomocą listów poleconych kierowanych na w/w adresy. Strony zobowiązane są do zgłaszania drugiej stronie każdą zmianę adresu. Strony postanawiają, że w przypadku niewykonania tego zobowiązania korespondencja skierowana na adres wskazany w niniejszej umowie lub ostatni wskazany adres, która nie zostanie odebrana w terminie, uważana będzie za doręczoną z upływem ostatniego dnia, w którym możliwe było jej podjęcie z urzędu pocztowego.” (wpis nr 1601 dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 12.11.2008r., sygn. akt XVII Amc 113/07) - „Wszelka korespondencja wysłana przez Bank do Kredytobiorcy pocztą lub kurierem na ostatni podany przez niego adres do korespondencji (adres zameldowania, w przypadku, gdy Kredytobiorca nie podał adresu do korespondencji), będzie uważana za doręczoną.” (wpis nr 1681 dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 30.06.2009r., sygn. akt XVII Amc 513/09) Ad 3). - „Zarządzenia o których mowa w § 1 ust. 2 o treści - nauka w Uczelni jest odpłatna, szczegółowe regulacje dotyczące opłat określają zarządzenia Kanclerza WSDG - podaje się do publicznej wiadomości poprzez zamieszczenie na tablicach ogłoszeniowych na Uczelni” (wpis nr 1287 dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 05.09.2006r., sygn. akt XVII Amc 120/05), Ad 4) - „Student ma prawo rozwiązać umowę z końcem danego semestru tj. z dniem 28 lutego w semestrze zimowym i z dniem 30 września w semestrze letnim, przy czym oświadczenie takie powinno być złożone w formie pisemnej, w sekretariacie uczelni jeden miesiąc przed końcem każdego semestru.” (wpis nr 757 dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 21.04.2006r., sygn. akt XVII 49/05), Ad 5) i 6) - W przypadku znacznie zmniejszonej liczby słuchaczy(poniżej 6 osób) Ośrodek Wiedza ma prawo połączenia grup lub podniesienia odpłatności za uczestnictwo w kursie, 6 rozwiązania grupy lub zmniejszenia liczby zajęć.” (wpis nr 787 dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 13.04.2006r., sygn. akt XVII Amc 43/05), Mając powyższe ustalenia na uwadze Prezes UOKIK zważył, co następuje: Treść art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie (...) ogranicza zastosowanie jej przepisów wyłącznie do ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów, podejmowanej w interesie publicznym. Oznacza to, że warunkiem koniecznym do uruchomienia procedur i zastosowania instrumentów określonych w tej ustawie jest zaistnienie takiego stanu faktycznego, w którym działania przedsiębiorców - naruszając jej przepisy – stanowią potencjalne zagrożenie interesu publicznego. Niniejsze postępowanie dotyczy treści wzorców umowy stosowanych przez Przedsiębiorcę wobec nieograniczonego kręgu adresatów, tj. wszystkich zainteresowanych ich treścią aktualnych i potencjalnych jej klientów, którym - na gruncie art. 4 ust. 11 ustawy o ochronie (…) - przysługuje status konsumenta. Zdaniem Prezesa UOKIK rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wiąże się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy są lub będą albo mogli być klientami przedsiębiorcy Patrycji Cichowskiej wykonującej działalność gospodarcza pod firmą Patrycja Cichowska Calleo School of Polish. Interes publicznoprawny przejawia się także w postaci zbiorowego interesu konsumentów, co oznacza, iż każde naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocześnie naruszeniem interesu publicznoprawnego. Zatem uzasadnione było w niniejszej sprawie podjęcie przez Prezesa UOKIK działań przewidzianych w ustawie o ochronie (...). W tym stanie rzeczy przyjąć należy, iż do oceny stanu faktycznego niniejszej sprawy zastosowanie mają przepisy w/w ustawy, a dotyczące jej postępowanie prowadzone było w interesie publicznym. Stosownie do treści art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie (…) – „przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy”. Aby możliwe było zatem stwierdzenie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, niezbędne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek: 1. działania przedsiębiorcy winny mieć bezprawny charakter, tzn. być sprzeczne z prawem, tj. przepisami określonych aktów prawnych a także sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i dobrymi obyczajami, a jednocześnie 2. działania te muszą naruszać zbiorowe interesy konsumentów. Odnosząc się do pierwszej z przesłanek art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie (…), tj. bezprawności działań przedsiębiorcy, stwierdzić należy, iż bezprawność rozumie się jako sprzeczność zachowania danego podmiotu z przepisami prawa oraz zasadami współżycia społecznego. Chodzi tu mianowicie o sprzeczność z szeroko rozumianym porządkiem prawnym, jako całością. Bezprawność jest czynnikiem o charakterze obiektywnym, tzn. niezależnym od wystąpienia szkody, czy zaistnienia zamiaru po stronie podmiotu dopuszczającego się działań bezprawnych. Podkreślenia wymaga okoliczność, że przepisy w/w ustawy o ochronie (…) nie definiują pojęcia bezprawności działań przedsiębiorcy, na co zwrócił uwagę SOKiK w wyroku z dnia 23.06.2006r. (sygn. akt XVIII Ama 32/05), stwierdzając, iż art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie (…) z 15 grudnia 2000r. – którego odpowiednikiem w ustawie o ochronie (…) z dnia 16 lutego 2007r. jest art. 24 ust. 2 – nie ma samodzielnego znaczenia prawnego, lecz powinien być interpretowany oraz stosowany w określonym kontekście normatywnym. W związku z tym, w celu konkretyzacji przesłanki bezprawności należy sięgnąć do przepisów innych ustaw, gdyż dopiero na ich podstawie 7 możliwe jest dokonanie oceny działań przedsiębiorcy w aspekcie ich zgodności z prawem. Niemniej jednak, ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów w jednym przypadku wprost identyfikuje działanie przedsiębiorcy jako bezprawne – mianowicie, działanie polegające na stosowaniu postanowień wzorców umownych uznanych za niedozwolone i wpisanych do rejestru prowadzonego przez Prezesa UOKiK, co SOKIK potwierdził w innym wyroku z dnia 25.03.2004r. (sygn. akt XVII Ama 51/03), stwierdzając, że można sformułować samoistną przesłankę bezprawności, jeżeli ustali się, że przedsiębiorca stosował postanowienia wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Zatem wykazanie, że przedsiębiorca wprowadził do obrotu wzorzec umowny zawierający postanowienia o treści już wpisanej do rejestru klauzul abuzywnych stanowi wystarczającą przesłankę do stwierdzenia bezprawności działania tego przedsiębiorcy. Do stwierdzenia praktyki, określonej w art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…) konieczne jest wykazanie, iż przedsiębiorca stosuje we wzorcu umownym postanowienia, które zostały wpisane do prowadzonego przez Prezesa UOKIK rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Pokreślenia wymaga, że wzorce umowne wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami mogą być poddane kontroli abstrakcyjnej. Kontroli abstrakcyjnej wzorca jako takiego (art. 479 36 — 479 45 k.p.c.) dokonuje się niezależnie od tego, czy postanowienia wzorca były, czy też nie były zastosowane przy konkretnej umowie. Kontrola taka obejmuje klauzule pojedyncze lub zbiorowe (cały wzorzec lub jego fragment). Oceny postanowień w wypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje Sąd Okręgowy w Warszawie — Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wyłącznie do kompetencji tego Sądu należy uznanie postanowień wzorców umownych za niedozwolone. Art. 479 43 k.p.c. rozszerza prawomocność wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocności rozszerzonej następuje od chwili wpisania wzorca umowy do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa UOKiK, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. Konsekwencją umieszczenia postanowienia umownego w w/w rejestrze jest to, że posłużenie się nim będzie miało skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzględnie przez prawo zakazanego. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowień umownych oznacza, że od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych, tj. stosowanych także przez innych przedsiębiorców. Prezes UOKIK może stwierdzić stosowanie przez przedsiębiorcę praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów polegającej na posługiwaniu się postanowieniem wzorca umownego, które zostało wpisane do rejestru, bez względu na to, czy wpis dotyczy tego przedsiębiorcy, przeciwko któremu jest prowadzone postępowanie, czy też nie. Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 2.12.2005r. (sygn. akt VI ACa 760/05) wskazał, że zgodnie z art. 23 a ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2005r. Nr 244, poz. 2080 z późń. zm.) praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest posługiwanie się postanowieniem wpisanym do rejestru w oderwaniu od zagadnienia, czy wpis do rejestru powstał w związku ze stosowaniem wzorca umowy przez ten podmiot, co do którego bada się stosowanie praktyki. Sąd wskazał też, że naruszenie interesów konsumentów może nastąpić w wyniku działań podmiotów, które stosują klauzule abuzywne wpisane do rejestru, przy czym wpis do rejestru związany jest z działaniami innych kontrahentów konsumentów. Analogicznie orzekł Sąd Apelacyjny w wyroku z dnia 29.09.2005r. (sygn. akt VI ACa 381/05), gdzie powołując się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 19.12.2003r. (sygn. akt III CZP 95/03), stwierdził, że wyrok uwzględniający powództwo przez uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone i zakazanie ich stosowania ma, zgodnie z art. 479 43 k.p.c., od chwili wpisania do odpowiedniego rejestru, skutek także wobec osób trzecich. Zgodnie ze stanowiskiem SOKiK wyrażonym w wyroku z 8 dnia 25. 05. 2005r. (sygn. akt XVII Ama 46/04), dla uznania, iż określona klauzula jest niedozwolonym postanowieniem umownym wpisanym do rejestru klauzul niedozwolonych wystarczy stwierdzenie, że mieści się ona w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru i nie jest konieczna literalna zgodność porównywanych klauzul. Czynnikiem przesądzającym o podobieństwie dwóch klauzul powinien być zatem zamiar, cel, jakiemu ma służyć kwestionowane postanowienie. Jeśli cel utworzenia spornej klauzuli odpowiada celowi sformułowania klauzuli uznanej za niedozwoloną, oba zapisy można uznać za tożsame. Takie stanowisko zajął także Sąd Najwyższy, który w uchwale z dnia 13.07.2006r. (sygn. akt III SZP 3/06) stwierdził, iż „(...) stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów (...)”. W uzasadnieniu do powyższej uchwały Sąd uznał m.in., że „(...) praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów art. 23a uokik [obecnie art. 24 – przyp. własny UOKIK] obejmuje również przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegających na przestawieniu wyrazów lub zastąpieniu jednych wyrazów innymi, jeżeli tylko wykładnia postanowienia pozwoli stwierdzić, że jego treść mieści się w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbliżonej treści do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecież tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru (…). Przyjęta powyżej rozszerzająca wykładnia art. 23a uokik znajduje również uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27 a także orzecznictwie ETS dotyczącym zasady efektywności (...).” Nie jest zatem konieczna dokładna, literalna identyczność klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z nią porównywanej i stąd niedozwolone będą także takie postanowienia wzorców umów, które mieszczą się w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, której treść zostanie ustalona w oparciu o dokonaną jej wykładnię. Przedmiotem niniejszego postępowania jest wykazanie, że zakwestionowane przez Prezesa UOKIK zapisy wzorca umowy stosowane przez Przedsiębiorcę przy świadczeniu usług edukacyjnych, są tożsame z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnymi wyrokami SOKIK wymienionymi w niniejszej decyzji i wpisanych do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Dodatkowo podkreślenia wymaga okoliczność, że wszystkie postanowienia wpisane do Rejestru, które zostały wskazane w niniejszej decyzji dotyczą świadczenia usług edukacyjnych, co oznacza, iż zachodzi tożsamość stosunków prawnych. W ocenie Prezesa UOKIK postanowienia wskazane w pkt I.1) sentencji decyzji o treści: „Wynagrodzenie za świadczone usługi zostanie uiszczone miesięcznie(..) z tym zaostrzeniem, że pierwsza wpłata za miesiąc …... nastąpiła w momencie podpisania niniejszej Umowy i zostaje zaliczona na poczet opłaty za pierwszy miesiąc nauki określony w Umowie. Opłata ta w przypadku rozwiązania Umowy, zgodnie z terminem wypowiedzenia określonym w paragrafie 1.3 nie podlega zwrotowi, jeśli Wykonawca wystawił Zleceniodawcy Zaświadczenie o objęciu Studenta programem kursu” (pkt 2.1.2. wzorca „Umowa o nauczanie(…)” jest tożsame z postanowieniami wpisanymi do Rejestru pod pozycjami: 789, 794, 795, 1297 oraz 1400. Zacytowane powyżej postanowienia umowne naruszają prawa konsumenta poprzez pozbawienie go roszczenia o zwrot dokonanego świadczenia w przypadku odstąpienia od umowy, rezygnacji z jej zawarcia lub wykonania. Jednocześnie wspomniane powyżej klauzule nie zapewniają analogicznych roszczeń w przypadku rezygnacji lub odstąpienia od umowy przez Instytut. Takie działanie zostało uznane przez SOKIK za naruszające dobre obyczaje, a postanowienia pozbawiające konsumentów możliwości zwrotu wpłaconego wpisowego – za klauzule abuzywne. Tytułem przykładu 9 można wskazać postanowienia uznane za niedozwolone: „Uczestnik kursu skreślony z listy uczestników z wyżej wymienionych powodów nie może dochodzić odszkodowania, ani zwrotu wpłaconych pieniędzy” (vide: wyrok SOKiK z dnia 24.05.2006r., sygn. akt XVII Amc 52/05), Słuchacz zobowiązuje się do wpłaty na wymienione konto Akademii bezzwrotnej kaucji w wysokości 100 zł (słownie sto złotych), która ostanie zaliczona na poczet płatności za kurs, wymienionej w umowie.” (vide: wyrok SOKiK z dnia 27.03.2006r., sygn. akt XVII Amc 72/05) , „W przypadku rezygnacji przed końcem I semestru słuchaczowi nie przysługuje zwrot nadpłaconej kwoty” (vide: wyrok SOKiK z dnia 27.03.2006r., sygn. akt XVII Amc 72/05), „ Rodzice zobowiązaniu są do wpłacenia jednorazowo do Kasy Towarzystwa Oświatowego w dniu podpisania niniejszej umowy wpisowego w wysokości (1.200) zł. Wpisowe nie podlega zwrotowi .( vide: wyrok SOKiK z dnia 8.12.2005r. sygn. akt XVII Amc 66/05 pod pozycją 1400) oraz „Opłaty w postaci wpisowego oraz czesne nie podlegają zwrotowi” (vide: wyrok SOKiK z dnia 3.04.2006r. sygn. akt XVII Amc 19/05) pod pozycją 1297). W tym ostatnim wyroku z dnia 3.04.2006r. SOKIK uznał za sprzeczną z art. 385 3 pkt 12 i 13 k.c. klauzulę wskazującą na bezwarunkowe prawo usługodawcy do zatrzymania wpisowego i uiszczanego czesnego w każdym wypadku, w szczególności w przypadku rezygnacji z zawarcia lub wykonania. Tego rodzaju postanowienia umowne nie różnicują sytuacji konsumenta z uwagi na jakiekolwiek okoliczności. Przykładowo, jeżeli konsument zdecyduje się na odstąpienie od umowy przed rozpoczęciem świadczenia usługi przez druga stronę, zobowiązany jest do uiszczenia z góry określonej kwoty, która nie będzie w żaden sposób proporcjonalna w stosunku do świadczenia drugiej strony umowy. Konstruując tego rodzaju postanowienie umowne należy mieć na uwadze przepis art. 494 k.c. który stanowi, że strona, która odstępuje od umowy wzajemnej, obowiązana jest zwrócić drugiej stronie wszystko, co otrzymała od niej na mocy umowy. Abuzywny charakter tego rodzaju klauzuli wynika również z faktu, że jej treść odnosi się jedynie do sytuacji rezygnacji z umowy przez konsumenta przy braku analogicznych postanowień obowiązujących przedsiębiorcę, co może naruszać przepisy art. 385 3 pkt 16 k.c. Warunkiem, wyłączającym zwrot kwoty wpłaconej, w przedstawionym stanie faktycznym, jest wydanie przez przedsiębiorcę „ Zaświadczenia o objęciu kursem”. Nie można uznać tego za wystarczającą przyczynę i powód bezzwrotności wpłaconych przez konsumenta środków. Przedsiębiorca niejako przerzuca ryzyko związane z prowadzeniem działalności gospodarczej na konsumenta w sytuacji w której ten rezygnuje z kursu, poprzez wyłączenie możliwości zwrotu konsumentowi sumy wpłaconej na poczet pierwszego semestru. Nie uwzględnia przy tym zdarzeń losowych na które konsument może nie mieć wpływu. Opisana powyżej praktyka stosowana przez Przedsiębiorcę kształtuje prawa i obowiązki konsumentów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając ich interesy (art. 385 1 § 1 k.c.). W uzasadnieniu wyroku z dnia 3.04.2006r. (sygn. akt XVII Amc 19/05) SOKiK podkreślił, że nie ma znaczenia faktyczna praktyka przedsiębiorcy, czy rzeczywiste nieegzekwowanie posiadanego prawa, ze względu, że kontrola wzorca w przedmiotowym postępowaniu ma charakter abstrakcyjny i dotyczy jedynie wskazanych klauzul umownych. Mając na uwadze powyższe, uznać należy, że analizowane klauzule umowne są tożsame z postanowieniami umownymi Rejestru oraz naruszają interesy konsumentów. Dodatkowo podkreślenia wymaga okoliczność, że postanowienie abuzywne wpisane do Rejestru oraz będące przedmiotem badania w przedmiotowym postępowaniu, dotyczą odpłatnych umów świadczenia usług edukacyjnych, co oznacza, iż zachodzi tożsamość stosunków prawnych. A zatem analizowane postanowienie – mimo pewnych różnic semantycznych – jest tożsame z postanowieniami wpisanymi do rejestru zarówno pod względem treści, stanu faktycznego oraz naruszają interesy konsumentów. 10 Także postanowienie wskazane w pkt I.2) sentencji decyzji o treści: „Strony zobowiązują się do pisemnego i uprzedniego informowania o zmianach adresów i numerów faksowych, zaś wszelka korespondencja kierowania do czasu zawiadomienia, będzie uznawana za doręczoną” (pkt 6.1 wzorca „Umowa o nauczanie(...)) , jest tożsame z treścią postanowień wpisanych do Rejestru pod pozycją 1207, 1482, 1601 oraz 1681, które zostały wymienione powyżej w treści decyzji. Postanowienia te o treści: „W przypadku zmiany adresu, każda ze stron zobowiązana jest niezwłocznie pisemnie powiadomić o tym drugą stronę. W przypadku nie powiadomienia o zmianie adresu, korespondencja kierowana na ostatni znany adres będzie uznawana za skutecznie doręczoną.” (vide: wyrok SOKiK z dnia 16.04.2007r., sygn. akt XVII Amc 43/06) oraz „Oświadczenia i zawiadomienia Activ Investment przesłane Kupującemu na podany adres do korespondencji uważa się za skutecznie doręczone. Kupujący zobowiązany jest w trakcie trwania niniejszej Umowy do natychmiastowego zawiadomienia Activ Investment o każdej zmianie adresu swego miejsca zamieszkania, pod rygorem uznania za skutecznie doręczone oświadczeń i zawiadomień Activ Investment przesłanych Kupującemu na adres wskazany w niniejszej umowie.” (vide: wyrok SOKiK z dnia 20.05.2008r., sygn. akt XVII Amc 107/07) zostały uznane przez SOKIK za niedozwolone w rozumieniu art. 385 3 pkt 9 k.c. Analogicznie SOKIK uznał niedozwolone postanowienie o treści: „W przypadku zwrotu pisma wysłanego na adres podany na wstępie niniejszej umowy bądź na adres korespondencyjny podany przez Nabywcę na piśmie z adnotacją: "nie podjęte w terminie", "adresat nieznany", "adresat zmienił adres" lub inną równoznacznością, uznawać się będzie, że adresat został powiadomiony prawidłowo i prawnie skutecznie.” (vide: wyrok SOKiK z dnia 17.10.2006r., sygn. akt XVII Amc 122/05), „Strony postanawiają, że wszelka korespondencja pomiędzy stronami odbywać się będzie za pomocą listów poleconych kierowanych na w/w adresy. Strony zobowiązane są do zgłaszania drugiej stronie każdą zmianę adresu. Strony postanawiają, że w przypadku niewykonania tego zobowiązania korespondencja skierowana na adres wskazany w niniejszej umowie lub ostatni wskazany adres, która nie zostanie odebrana w terminie, uważana będzie za doręczoną z upływem ostatniego dnia, w którym możliwe było jej podjęcie z urzędu pocztowego.” (vide: wyrok SOKiK z dnia 12.11.2008r., sygn. akt XVII Amc 113/07) oraz „Wszelka korespondencja wysłana przez Bank do Kredytobiorcy pocztą lub kurierem na ostatni podany przez niego adres do korespondencji (adres zameldowania, w przypadku, gdy Kredytobiorca nie podał adresu do korespondencji), będzie uważana za doręczoną.” (vide: wyrok SOKiK z dnia 30.06.2009r., sygn. akt XVII Amc 513/09). Art. 385 3 pkt 9 k.c. uznaje za niedozwolone postanowienie, które przyznaje kontrahentowi konsumenta uprawnienie do dokonywania wiążącej interpretacji umowy. W postanowieniu tym Przedsiębiorca zastrzegł, że wysyłanie pism, w tym oświadczeń woli wysyłane na znany adres konsumenta będzie równoznaczne z ich doręczeniem konsumentowi. Oznacza to, iż tylko Przedsiębiorca – jako twórca wzorca umowy – de facto decyduje o skuteczności doręczeń i wynikających z nich skutków prawnych. Takie działanie narusza standardy prawne wynikające z przepisów kodeksu cywilnego oraz obowiązujących w obrocie dobrych obyczajów. Stosownie bowiem do treści art. 61 § 1 k.c. oświadczenie woli, które ma być złożone innej osobie, jest złożone z chwilą, gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią. W razie wątpliwości, czy oświadczenie zostało złożone prawidłowo, a jego treść wywołuje przewidziane skutki prawne, podmiotem właściwym do rozstrzygnięcia tych kwestii jest sąd powszechny, a nie twórca wzorca, który – korzystając z przewagi kontraktowej - narzuca swoim kontrahentom treść wzorca. Za niedopuszczalne w obrocie, zwłaszcza konsumenckim i sprzeczne z dobrymi obyczajami należy uznać zapisy wprowadzające doręczenie zastępcze lub domniemanie doręczenia, które należą do prawa procesowego i nakładają na osoby trzecie określone obowiązki związane z dostarczeniem stronom postępowania pism procesowych. Są one nałożone w drodze ustawowej i nie mogą być rozszerzane na obrót gospodarczy poprzez postanowienia wzorca umowy, tym bardziej, że osoby te nie są stroną umowy i nie ciążą na 11 nich jakiekolwiek obowiązki umowne. Mogą one odmówić przyjęcia pism kierowanych do konsumenta, lub przyjąć je i nie doręczyć adresatowi, ponieważ obowiązek doręczenia obejmuje wyłącznie pisma procesowe w postępowaniu sądowym i administracyjnym (urzędowe), a nie prywatną korespondencję. W tym stanie rzeczy należy uznać, że analizowane postanowienie narusza interesy konsumentów, umożliwiając Przedsiębiorcy działanie w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, a ponadto jest tożsame z postanowieniami wpisanymi do Rejestru zarówno pod względem treści, jak i stanu faktycznego. W ocenie Prezesa UOKiK postanowienie wskazane w pkt I.3) sentencji decyzji o treści: „Wpłata na zajęcia musi zostać dokonana w każdym pierwszym tygodniu miesiąca (opłata zgodnie z cennikiem szkoły wywieszonym w sekretariacie).” (pkt 1 wzorca „Umowa o nauczanie(...) Zasady świadczenia usług” ) jest tożsame z treścią postanowienia wpisanego do rejestru pod pozycją 1287 które zostało wymienione powyżej w treści decyzji. Postanowienie to o treści: „Zarządzenia o których mowa w §1 ust. 2 o treści — nauka w Uczelni jest odpłatna, szczegółowe regulacje dotyczące opłat określają zarządzenia Kanclerza WSDG - podaje się do publicznej wiadomości poprzez zamieszczenie na tablicach ogłoszeniowych na Uczelni” (vide: wyrok SOKiK z dnia 05.09.2006r., sygn. akt XVII Amc 120/05). Umieszczanie opłat przez przedsiębiorcę w cenniku wywieszonym w sekretariacie bez uprzedniego powiadomienia konsumenta stanowi naruszenie art. 384 §1 k.c. oraz art. 384 1 k.c. W przedmiotowym stanie faktycznym przedsiębiorca zapewnia sobie możliwość zmiany wysokości cen za usługę (poprzez wywieszenie cennika w sekretariacie) bez zachowania właściwej formy powiadomienia o tym konsumenta, jak również zachowania trybu zmiany umowy. Podkreślić bowiem należy, że zmiana (wzrost) cen usług świadczonych przez przedsiębiorcę jest w istocie zmiana istotnych warunków umowy, a zatem ich zmiana powinna nastąpić wyłącznie w formie zmiany umowy. W konsekwencji Przedsiębiorca jest zobowiazany w każdym przypadku zawiadomić konsumentów o zmianie umowy poprzez podwyższenie ceny oraz zapewnić możliwość przyjęcia proponowanej zmiany albo rozwiazania umowy. Wywieszenie nowego cennika w sekretariacie nie czyni zadość temu obowiązkowi. Stanowisko to potwierdzone zostało również w orzecznictwie SOKIK, który w uzasadnieniu wyroku z dnia 5.09.2006 r. (sygn. akt XVII Amc 120/05) stwierdził, iż ,,umowy zawierane miedzy szkoła i studentami maja charakter umów konsumenckich i nie są zawierane w drobnych sprawach życia codziennego, tym samym koniecznym warunkiem jest doręczenie wzorca umownego konsumentowi, a powołanie do wiadomości publicznej informacji o wysokości opłat poprzez wywieszenie ogłoszenia nie czyni zadość temu obowiązkowi” . Ponadto, jak stwierdził Sąd w przywołanym wyroku zapisy tego typu godzą w dobre obyczaje takie jak rzetelne traktowanie konsumenta, szacunek, zaufanie stron oraz rażąco narusza interesy konsumenta poprzez niedoinformowanie go o stawkach za usługę. W tym stanie rzeczy należy uznać, że analizowane postanowienie narusza interesy konsumentów, umożliwiając Przedsiębiorcy działanie w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, a ponadto jest tożsame — mimo pewnych różnic semantycznych - z postanowieniem wpisanym do Rejestru zarówno pod względem treści, jak i stanu faktycznego. Zdaniem Prezesa UOKiK również postanowienie wskazane w pkt I.4) sentencji decyzji o treści: „Rezygnacja z kursu bez wcześniejszego powiadomienia szkoły (min. 2 tyg.) skutkuje opłatą za cały nadchodzący miesiąc (220 zł). Rezygnacja z kursu musi być zgłoszona osobiście w sekretariacie. Poinformowanie lektorów o planowanej rezygnacji z kursu nie zwalnia z obowiązku powiadomienia sekretariatu” (pkt 4 wzorca „Umowa o nauczanie (...) 12 Zasady świadczenia usług ”), jest tożsame z treścią postanowienia wpisanego do rejestru pod pozycją 757 które zostało wymienione powyżej w treści decyzji. Postanowienie to o treści; „Student ma prawo rozwiązać umowę z końcem danego semestru tj. z dniem 28 lutego w semestrze zimowym i z dniem 30 września w semestrze letnim, przy czym oświadczenie takie powinno byc złożone w formie pisemnej w sekretariacie uczelni jeden miesiąc przed końcem każdego semestru” (vide: wyrok SOKiK z dnia 21 04 2006r., sygn. akt XVII 49/05). Zarówno w analizowanym stanie faktycznym, jak i postanowieniu w pisanym do Rejestru przedsiębiorca wprowadził zapisy ograniczające konsumentom możliwość i termin rozwiązania umowy, a ponadto nałożył na nich szczególne obowiązki dotyczące trybu jej rozwiązania. W szczególności zostały określone terminy, w których konsument może złożyć oświadczenie woli o rozwiązaniu umowy oraz nałożony został na konsumentów dodatkowy obowiązek złożenia tego oświadczenia w sekretariacie, niezależnie od tego czy oświadczenie to zostało doręczone przedsiebiorcy w inny sposób, np. drogą pocztową, czy też u lektora, który jest pracownikiem przedsiębiorcy. Działanie Przedsiębiorcy w rozważanym przypadku należy uznać za sprzeczne z dobrymi obyczajami, ponieważ nakłada na konsumentów dodatkowy obowiązek zawiadomienia sekretariatu szkoły o rezygnacji z kursu (rozwiązaniu umowy). Ponadto narusza również ekonomiczne interesy konsumentów, albowiem nakłada na konsumenta, który w ustalonym terminie nie złoży oświadczenia woli o rozwiązaniu umowy w sposób narzucony przez Przedsiębiorcę, obowiązek zapłaty za kolejny miesiąc nauki. Taka sytuacja jest niezgodna z art. 385 3 pkt 22 który stanowi że niedozwolonym postanowieniem jest takie, które przewiduje obowiązek wykonania zobowiązania, czyli zapłaty za kurs, mimo niewykonania zobowiązania przez przedsiębiorcę. W świetle linii orzeczniczej SOKIK w zakresie rozliczenia stron na wypadek rozwiązania umowy w trakcie jej realizacji przyjmuje się, że koszty poniesione przez przedsiębiorcę w zwiazku ze świadczeniem usług wykorzystanych przez konsumenta powinny być udokumentowane i rozliczone indywidualnie, a konsument powinien otrzymać zwrot części wpłaconej ceny proporcjonalnej do niewykorzystanej części świadczenia. Sąd zwrócił uwagę, że przyjęcie konstrukcji ryczałtowego określania opłat umożliwia przedsiębiorcy przerzucenie na konsumenta ryzyka prowadzenia działalności gospodarczej, ponieważ wysokość zastrzeżonych kwot jest niewspółmierna do poniesionych kosztów i nie jest weryfikowana w każdym z konkretnych przypadków, a jednocześnie nie przewiduje się analogicznego rozwiązania na korzyść konsumenta. Powyższą ocenę podzielił także Sąd Apelacyjny, który w uzasadnieniu wyroku z dnia 25.09.2007r. (sygn. akt VI ACa 637/07) – dotyczącym wprawdzie świadczenia usług turystycznych - uznał, że w przypadku odstąpienia klienta od umowy „organizatorzy turystyki mogą zatrzymać wartość udokumentowanych, rzeczywiście poniesionych kosztów związanych z wykonaniem umowy. Powinni jednak zwrócić kontrahentowi to, co oszczędzili wskutek niewykonania umowy. Wynika z tego konieczność prowadzenia indywidualnych rozliczeń z każdym konsumentem korzystającym z usług pozwanych. Wobec tego stosowanie w tym celu konstrukcji kosztów zryczałtowanych jest całkowicie nieprzydatne i co więcej niedozwolone” oraz, iż „niedopuszczalne jest takie ukształtowanie wzajemnych praw i obowiązków stron umowy, iż w każdej sytuacji, niezależnie od przyczyn rezygnacji klienta (choroba czy inne wypadki losowe) oraz niezależnie od tego, czy organizator faktycznie poniósł w związku z tą rezygnacją jakąkolwiek szkodę (chociażby z uwagi na możliwość sprzedaży tej wycieczki innemu klientowi), klient zobligowany jest do poniesienia określonych z „góry” przez organizatora kosztów rezygnacji.” W tym stanie rzeczy należy uznać, że analizowane postanowienie narusza interesy konsumentów, umożliwiając przedsiębiorcy działanie w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, a ponadto jest tożsame – mimo pewnych różnic semantycznych - z postanowieniem wpisanym do Rejestru zarówno pod względem treści, jak i stanu faktycznego. 13 W ocenie Prezesa UOKiK postanowienia wskazane w pkt I.5) oraz I.6) sentencji decyzji o treści: „Szkola zastrzega sobie prawo do połączenia grup lub podniesienia opłaty miesięcznej, jeżeli w grupie pozostaną mniej niż 4 osoby. Poinformujemy o tym niezwłocznie, przed rozpoczęciem kolejnego miesiąca.” oraz „ Szkoła zastrzega sobie możliwość chwilowego powiększenia grupy do max 10 osób jeżeli zmusi nas do tego sytuacja (osoby oczekujące na nową grupę - nowe grupy tworzymy regularnie już od 4 osób).” (pkt 5 i 6 wzorca ,,Umowa o nauczanie (…) Zasady świadczenia usług” ) są tożsame z treścią postanowienia wpisanego do rejestru pod pozycją 787 które zostało wymienione powyżej w decyzji o treści: „W przypadku znacznie zmniejszonej liczby słuchaczy( poniżej 6 osób) Ośrodek Wiedza ma prawo połączenia grup lub podniesienia odpłatności za uczestnictwo w kursie, rozwiązania grupy lub zmniejszenia liczby zajęć.” (vide: wyrok SOKIK z dnia 13.04.2006r., sygn. akt XVII Amc 43/05). Wszystkie zacytowane powyżej postanowienia dotyczą sytuacji, w której na skutek zmniejszenia ilości uczniów w grupie zmienione zostają w czasie trwania kursu (nauki) istotne warunki umowy, tj. albo cena kursu poprzez jej podwyższenie albo rozwiazanie grupy i przyłączenie kursantów do innej grupy. Takie działanie przedsiębiorcy jest sprzeczne zarówno z dobrymi obyczajami, jak i narusza ekonomiczne interesy konsumentów, ponieważ przedsiębiorca zapewnia sobie możliwość zmiany wysokości cen za usługę (w rozważanym przypadku: poprzez wywieszenie nowego cennika w sekretariacie) bez zachowania właściwej formy powiadomienia o tym konsumenta, jak również zachowania trybu zmiany umowy. Podkreślić bowiem należy, że zmiana (wzrost) cen usług świadczonych przez przedsiębiorcę, rozwiazanie grupy i przyłączenie kursantów od innej grupy jest w istocie zmiana istotnych warunków umowy, a zatem ich zmiana powinna nastąpić wyłącznie w formie zmiany umowy. Zgodnie z powszechnie przyjętym stanowiskiem doktryny (vide: E. Łętowska „Ustawa o ochronie niektórych praw konsumentów. Komentarz” , CH BECK 2000, s. 108) i judykatury, w każdym przypadku zmiany ceny konsumentowi powinno przysługiwać na podstawie tej okoliczności uprawnienie do odstąpienia od umowy bez konieczności ponoszenia z tego tytułu jakichkolwiek dodatkowych obciążeń. Oznacza to, że Przedsiębiorca jest zobowiazany w każdym przypadku zawiadomić konsumentów o zmianie warunków umowy zapewnić możliwość przyjęcia proponowanej zmiany albo rozwiazania umowy. Stosowany przez Przedsiębiorcę sposób działania nie czyni zadość temu obowiązkowi. Stanowisko to potwierdzone zostało również w orzecznictwie SOKIK, który w uzasadnieniu wyroku z dnia 5.09.2006 r. (sygn. akt XVII Amc 120/05) stwierdził, iż ,,umowy zawierane miedzy szkoła i studentami maja charakter umów konsumenckich i nie są zawierane w drobnych sprawach życia codziennego, tym samym koniecznym warunkiem jest doręczenie wzorca umownego konsumentowi, a powołanie do wiadomości publicznej informacji o wysokości opłat poprzez wywieszenie ogłoszenia nie czyni zadość temu obowiązkowi” . Ponadto, jak stwierdził Sąd w przywołanym wyroku zapisy tego typu godzą w dobre obyczaje takie jak rzetelne traktowanie konsumenta, szacunek, zaufanie stron oraz rażąco narusza interesy konsumenta poprzez niedoinformowanie go o stawkach za usługę. W tym stanie rzeczy należy uznać, że analizowane postanowienia naruszają interesy konsumentów, umożliwiając Przedsiębiorcy działanie w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, a ponadto jest tożsame — mimo pewnych różnic semantycznych - z postanowieniem wpisanym do Rejestru zarówno pod względem treści, jak i stanu faktycznego. Odnosząc się do drugiej przesłanki, tj. naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, stwierdzić należy, iż ustawa o ochronie (...) nie definiuje pojęcia zbiorowego interesu konsumentów, stwierdzając jedynie w treści art. 24 ust. 3, że nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. W świetle - powołanego na początku uzasadnienia prawnego niniejszej decyzji - art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie (...) należy przyjąć, że ze zbiorowymi interesami konsumentów mamy do czynienia wówczas, gdy działania 14 przedsiębiorcy są powszechne i mogą dotknąć każdego potencjalnego klienta przedsiębiorcy - czyli konsumenta. Stanowisko to potwierdzone zostało również w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który w uzasadnieniu wyroku z dnia 12.09.2003r. (sygn.: I CKN 504/01) stwierdził, iż nie jest zasadne uznawanie, że postępowanie z tytułu naruszenia ustawy antymonopolowej można wszczynać tylko wtedy, gdy zagrożone są interesy wielu odbiorców, a nie jest to możliwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko jeden konsument. Wydawane orzeczenie ma bowiem wymiar znacznie szerszy, pełni także funkcję prewencyjną służy bowiem ochronie także nieograniczonej liczby potencjalnych konsumentów. Oceniane w niniejszej decyzji działania Przedsiębiorcy odnoszą się do wszystkich jego aktualnych i przyszłych (potencjalnych) klientów, a zatem dotyczą zbiorowych interesów konsumentów. Uwzględniając powyższy wywód, Prezes UOKIK uznał, że zostały spełnione wszystkie przesłanki konieczne do zakwalifikowania działań Przedsiębiorcy jako praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, określonej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie (...). Stosownie do treści przepisu art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie (...) w przypadku gdy przedsiębiorca zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 24 Prezes UOKIK wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania. Z ustaleń dokonanych w niniejszej decyzji wynika, że Przedsiębiorca zaprzestał stosowania dotychczasowych wzorców umów, albowiem dokonał on zmiany stosowanych wzorców umowy poprzez opracowanie i wprowadzenie do obrotu nowego jednolitego wzorca umowy. Nowy wzorzec umowy został wprowadzony do obrotu- co zostało udowodnione kopiami zawartych umów - w dniu 12.03.2012r., co pozwala przyjąć ten dzień za datę zaniechania stosowania zarzucanej praktyki. Mając na uwadze powyższe ustalenia, zgodnie z którymi Przedsiębiorca naruszył zbiorowe interesy konsumentów oraz okoliczność, iż opracował on i wprowadził nowy wzorzec umowy do stosowania w obrocie z konsumentami, nie zawierający kwestionowanych postanowień, orzeczono jak w pkt I sentencji. Zgodnie z art. 80 ustawy o ochronie (…) Prezes UOKIK rozstrzyga o kosztach, w drodze postanowienia, które może być zamieszczone w decyzji kończącej postępowanie. Natomiast w myśl art. 77 ust. 1 ustawy o ochronie (…) jeżeli w wyniku postępowania Prezes UOKIK stwierdził naruszenie przepisów ustawy, przedsiębiorca, który dopuścił się tego naruszenia, jest obowiązany ponieść koszty postępowania. Analogicznie - stosownie do treści przepisu art. 264 § 1 k.p.a. - jednocześnie z wydaniem decyzji organ administracji publicznej ustali w drodze postanowienia wysokość kosztów postępowania, osoby zobowiązane do ich poniesienia oraz termin i sposób ich uiszczenia. Do kosztów postępowania – zgodnie z art. 263 § 1 k.p.a. - zalicza się (…) również koszty doręczenia stronom pism urzędowych. Postępowanie w sprawie stosowania przez Przedsiębiorcę praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostało wszczęte z urzędu, a w jego wyniku Prezes Urzędu - w pkt I sentencji decyzji - stwierdził naruszenie przepisów ustawy o ochronie (…). Kosztami postępowania są wydatki związane z korespondencją prowadzoną przez Prezesa UOKIK ze stroną i w związku z tym postanowiono obciążyć Przedsiębiorcę kosztami postępowania w wysokości 26 zł (słownie: dwadzieścia sześć). Koszty niniejszego postępowania Przedsiębiorca obowiązany jest wpłacić na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie: NBP O/O Warszawa 51 1010 1010 0078 7822 3100 0000 . 15 Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie (…) w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Krakowie (31-011 Kraków, Pl. Szczepański 5). W przypadku jednak kwestionowania wyłącznie postanowienia o kosztach zawartego w punkcie V niniejszej decyzji, stosownie do art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie (…) oraz art. 479 32 § 1 i 2 k.p.c. oraz art. 264 § 2 k.p.a. w związku z art. 83 ustawy o ochronie (…), przysługuje zażalenie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie tygodniowym od dnia doręczenia niniejszej decyzji, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Krakowie (31-011 Kraków, Pl. Szczepański 5). Z upoważnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Otrzymują: 1 Adwokat Agnieszka Wilan Kancelaria Adwokacka; ul. Krakowska 49/6, 31-066 Kraków 1 x a/a