RKR-29/2003

URZ Ą D OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W KRAKOWIE 31-011 Kraków, Pl. Szczepa ń ski 5 Tel./Fax (0-12) 421-75-79, 421-74-98 E-mail: krakow@uokik.gov.pl L.dz.: RKR-500-3/03/WJ-15/03 Kraków, dnia 1 pa ź dziernika 2003 r. DECYZJA Nr RKR - 29/2003 Na podstawie art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów ( Dz. U. z 2003 r. Nr 86, poz. 804) oraz stosownie do tre ś ci art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18, poz. 172, z pó ź n. zm.), po przeprowadzeniu - z urz ę du - post ę powania antymonopolowego przeciwko Zak ł adowi Energetycznemu Tarnów S. A. z siedzib ą w Tarnowie, przy ul. Lwowskiej 72-96b - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: I. Uznaje si ę za ograniczaj ą ce konkurencj ę i naruszaj ą ce zakazy, o których mowa w art. 8 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 ww. ustawy, praktyki polegaj ą ce na nadu ż ywaniu przez Zak ł ad Energetyczny Tarnów S.A. pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku dostaw energii elektrycznej, poprzez: 1. narzucanie w umowach sprzeda ż y energii elektrycznej konsumentom (odbiorcom indywidualnym) uci ąż liwych dla nich warunków, w ś wietle których prawa i obowi ą zki stron dotycz ą ce: - sposobu rozlicze ń w przypadku utraty, zniszczenia lub uszkodzenia uk ł adu pomiarowo - rozliczeniowego oraz obowi ą zuj ą cych odbiorc ę okresów rozliczeniowych, - odpowiedzialno ś ci stron za niedotrzymanie warunków umowy, w przypadku nieprzestrzegania przez Zak ł ad standardów jako ś ciowych dostarczanej energii, uszkodzenia plomb legalizacyjnych lub plomb dostawcy oraz nielegalnego poboru energii przez odbiorc ę , reguluje taryfa dla energii elektrycznej ZET S.A., która nie jest odbiorcy dostarczana i której zmiana nie wymaga zmiany postanowie ń umowy. 2. narzucanie w umowach sprzeda ż y energii elektrycznej konsumentom (odbiorcom indywidualnym) uci ąż liwych dla nich i przynosz ą cych Zak ł adowi nieuzasadnione korzy ś ci warunków, w ś wietle których termin na uregulowanie nale ż no ś ci 2 wobec Zak ł adu liczony jest od daty wystawienia rachunku (faktury), a nie od daty jego dor ę czenia odbiorcy, w wyniku czego odbiorcy mog ą zosta ć obci ąż eni obowi ą zkiem ponoszenia kosztów zwi ą zanych z konieczno ś ci ą zap ł aty na rzecz Zak ł adu odsetek za zw ł ok ę . II. Stwierdza si ę zaniechanie stosowania praktyk okre ś lonych w pkt I, od dnia 16 wrze ś nia 2003 r., tj. z chwil ą wprowadzenia przez Zak ł ad do obrotu konsumenckiego nowego – zmienionego i uzupe ł nionego - wzorca umowy sprzeda ż y energii elektrycznej, poprzez dostarczanie dotychczasowym odbiorcom energii informacji o zmianach oraz zawieranie – w oparciu o ten wzorzec - indywidualnych umów z nowymi odbiorcami. UZASADNIENIE W toku przeprowadzonego post ę powania wyja ś niaj ą cego organ antymonopolowy dokona ł analizy tre ś ci wzorca „umowy sprzeda ż y energii elektrycznej” zawieranej z konsumentami, tj. nabywcami energii elektrycznej dla celów bezpo ś rednio niezwi ą zanych z dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą - przez Zak ł ad Energetyczny Tarnów S. A. (zwanej dalej „umow ą ”). Organ antymonopolowy ustali ł , i ż umowa ta zawiera nast ę puj ą ce postanowienia: 1. a) § 3 ust. 5 - „w przypadku utraty, zniszczenia lub uszkodzenia uk ł adu pomiarowo – rozliczeniowego Odbiorca ponosi koszty zakupu i zainstalowania tego uk ł adu, a rozliczenie zu ż ycia energii elektrycznej nast ę puje na zasadach okre ś lonych przepisami prawa lub zgodnie z obowi ą zuj ą c ą Taryf ą dla energii elektrycznej w Zak ł adzie Energetycznym Tarnów S. A.”, b) § 4 ust. 1 - „za nieprzestrzeganie standardów jako ś ciowych dostarczanej energii elektrycznej Odbiorcy przys ł uguj ą upusty i bonifikaty okre ś lone w Taryfie dla energii elektrycznej w Zak ł adzie Energetycznym Tarnów S. A., o ile przyczyny ich niedotrzymania nie le żą po stronie Odbiorcy” , c) § 4 ust. 3 - „uszkodzenie plomb legalizacyjnych uk ł adów pomiarowo – rozliczeniowych lub plomb Dostawcy poci ą ga za sob ą op ł aty okre ś lone w taryfie dla energii elektrycznej w Zak ł adzie Energetycznym Tarnów S.A.” , d) § 5 ust. 3 - „w przypadku nielegalnego pobierania energii elektrycznej przez Odbiorc ę , Dostawca pobiera od Odbiorcy op ł aty okre ś lone w Taryfie dla energii elektrycznej w Zak ł adzie Energetycznym Tarnów S. A.” , e) § 6 ust. 4 - „odczyty liczników oraz rozliczenia odbywa ć si ę b ę d ą w dwumiesi ę cznych okresach rozliczeniowych, o ile nie stanowi inaczej obowi ą zuj ą ca Taryfa dla energii elektrycznej w Zak ł adzie Energetycznym Tarnów S. A. W przypadku braku dost ę pu do uk ł adu pomiarowo – rozliczeniowego nale ż no ś ci mog ą by ć obliczane szacunkowo na podstawie ś redniego zu ż ycia energii elektrycznej z poprzednich okresów rozliczeniowych” . Ka ż dy z cytowanych w punktach od a) do e) zapisów umowy znalaz ł cz ęś ciowe uzupe ł nienie w postanowieniach: f) § 6 ust. 1 umowy, zgodnie z którym: „rozliczenia za ś wiadczone us ł ugi przesy ł owe i energi ę elektryczn ą odbywa ć si ę b ę d ą na podstawie Taryfy dla energii elektrycznej w 3 Zak ł adzie Energetycznym Tarnów S. A. Tre ść taryfy jest dost ę pna w siedzibie Dostawcy oraz jego placówkach terenowych” , g) § 9 ust. 1 umowy, stanowi ą cym ż e: „w przypadku zmiany przepisów lub Taryfy dla energii elektrycznej w Zak ł adzie Energetycznym Tarnów S. A., na które Umowa si ę powo ł uje, ulegaj ą automatycznie zmianie odno ś ne postanowienia niniejszej Umowy” , h) § 8 ust. 2, o tre ś ci: „wszelkie zmiany tre ś ci Umowy, za wyj ą tkiem postanowie ń § 9 ust. 1, b ę d ą dokonywane pisemnie w formie aneksu pod rygorem niewa ż no ś ci” . Ponadto w umowie znalaz ł y si ę : 2. a) § 7 ust. 2 stanowi ą cy ż e: „termin p ł atno ś ci okre ś lony jest na fakturze i termin ten nie mo ż e by ć krótszy ni ż 7 dni od daty jej wystawienia” , b) § 7 ust. 3 w brzmieniu: „w razie niedotrzymania przez Odbiorc ę terminów p ł atno ś ci, Dostawca b ę dzie nalicza ł odsetki ustawowe” , oraz c) § 7 ust. 5, zgodnie z którym: „w przypadku zalegania przez Odbiorc ę z zap ł at ą nale ż no ś ci zwi ą zanych z dostarczeniem energii elektrycznej, Dostawca ma prawo wstrzyma ć dostarczanie energii elektrycznej po up ł ywie 14 dni od daty wezwania do zap ł aty. Odpowiedzialno ść za skutki wstrzymania dop ł ywu energii elektrycznej z tego powodu spoczywa na Odbiorcy” . Uwzgl ę dniaj ą c tre ść powy ż szych postanowie ń , organ antymonopolowy, postanowieniem Nr RKR – 148/2003 z dnia 29 kwietnia 2003 r. wszcz ął z urz ę du post ę powanie antymonopolowe, pod zarzutem stosowania przez Zak ł ad praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę , polegaj ą cych na nadu ż ywaniu pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku dostaw energii elektrycznej poprzez: - narzucanie w umowach sprzeda ż y energii elektrycznej konsumentom (odbiorcom indywidualnym) uci ąż liwych dla nich warunków, w ś wietle których prawa i obowi ą zki stron dotycz ą ce: - sposobu rozlicze ń w przypadku utraty, zniszczenia lub uszkodzenia uk ł adu pomiarowo-rozliczeniowego oraz obowi ą zuj ą cych odbiorc ę okresów rozliczeniowych, - odpowiedzialno ś ci stron za niedotrzymanie warunków umowy, w przypadku nieprzestrzegania przez Zak ł ad standardów jako ś ciowych dostarczanej energii, uszkodzenia plomb legalizacyjnych lub plomb dostawcy oraz nielegalnego poboru energii przez odbiorc ę , reguluje taryfa dla energii elektrycznej ZET S. A., która nie jest odbiorcy dostarczana i której zmiana nie wymaga zmiany postanowie ń umowy - co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (zwanej dalej „ ustaw ą o ochronie (...)”) - - narzucanie w umowach sprzeda ż y energii elektrycznej konsumentom (odbiorcom indywidualnym) uci ąż liwych dla nich i przynosz ą cych Zak ł adowi nieuzasadnione korzy ś ci warunków, w ś wietle których termin na uregulowanie nale ż no ś ci wobec Zak ł adu liczony jest od daty wystawienia rachunku (faktury), a nie od daty jego dor ę czenia odbiorcy, w wyniku czego odbiorcy mog ą zosta ć obci ąż eni obowi ą zkiem ponoszenia kosztów zwi ą zanych z konieczno ś ci ą zap ł aty na rzecz Zak ł adu odsetek za 4 zw ł ok ę lub op ł at za wznowienie dostaw energii elektrycznej, wstrzymanej na skutek nieterminowego regulowania tych nale ż no ś ci – co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 8 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie (...) . Odpowiadaj ą c na powy ż sze zarzuty Zak ł ad odwo ł a ł si ę do obowi ą zuj ą cych zasad i procedur ustalania taryf oraz zawierania umów sprzeda ż y energii (pismo z dnia 16 maja 2003 r. nr GR/BC/5476/2003). Wyja ś ni ł jakie elementy merytoryczne obowi ą zkowo powinna zawiera ć taryfa dla energii elektrycznej ka ż dego przedsi ę biorstwa energetycznego, stwierdzaj ą c, ż e wszystkie one znalaz ł y si ę w jego w ł asnej taryfie. Podkre ś li ł , ż e postanowienia taryfy dla energii elektrycznej Zak ł adu nie wykraczaj ą poza normatywn ą definicj ę taryfy, odbiorca mo ż e si ę zapozna ć z jej tre ś ci ą w chwili zawierania umowy sprzeda ż y energii oraz jest informowany o fakcie wej ś cia w ż ycie nowej taryfy poprzez og ł oszenia w ś rodkach masowego przekazu. Odnosz ą c si ę do zarzutu dotycz ą cego terminu na uregulowanie nale ż no ś ci Zak ł ad wyja ś ni ł , ż e w jego przypadku data wystawienia faktury jest zarazem dat ą , w której odbiorcy indywidualni faktur ę otrzymuj ą . Wynika to z tego, i ż od 1 stycznia 1995 r. kontrolerzy poboru energii elektrycznej Zak ł adu wyposa ż eni s ą w mikrokomputery osobiste, które pozwalaj ą na automatyczne drukowanie faktur w domu konsumenta. Ponadto, termin p ł atno ś ci nale ż no ś ci za energi ę elektryczn ą okre ś lony na fakturze faktycznie jest d ł u ż szy ni ż ustalone w umowie 7 dni i w praktyce wynosi 10 dni. Zak ł ad podniós ł równie ż , ż e mo ż liwo ść wstrzymania dostaw energii elektrycznej i w konsekwencji obci ąż enie odbiorcy op ł atami za wznowienie jej dostarczania, obwarowana jest konieczno ś ci ą spe ł nienia szeregu przewidzianych prawem formalno ś ci, które uniemo ż liwiaj ą Zak ł adowi dowolno ść w tym zakresie. W tym stanie rzeczy zarzut organu antymonopolowego nale ż y – zdaniem Zak ł adu - uzna ć za nietrafny. Maj ą c powy ż sze na uwadze, organ antymonopolowy zwa ż y ł , co nast ę puje: Istot ą praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę , okre ś lonych w art. 8 ustawy o ochronie (...) , jest nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym przez jednego lub kilku przedsi ę biorców. Ustawa nie wymienia w sposób wyczerpuj ą cy przejawów nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej na rynku, a jedynie ogranicza si ę w art. 8 ust. 2 do wyliczenia typowych przyk ł adów zachowa ń przedsi ę biorców maj ą cych charakter praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę . Z uwagi na otwarty katalog tych praktyk nie ma formalnych przeszkód, aby zosta ł on rozszerzony tak ż e o dzia ł ania przedsi ę biorców nosz ą ce znamiona bezprawnego zachowania ograniczaj ą cego swobod ę innych uczestników rynku lub eksploatuj ą cego pozycj ę na nim zajmowan ą , np. poprzez naruszanie interesów konsumentów. Ustawa o ochronie (...) nak ł ada na organ antymonopolowy obowi ą zek ustalenia rynku w ł a ś ciwego w sprawie, okre ś lenia si ł y rynkowej jego uczestników oraz zbadania, czy ich dzia ł ania stanowi ą zagro ż enie dla innych uczestników rynku, w tym konsumentów. W ł a ś ciwo ść przedmiotow ą analizowanego rynku wyznacza rodzaj dzia ł alno ś ci prowadzonej przez Zak ł ad. W sprawie b ę d ą cej przedmiotem rozpoznania jest to rynek dostaw energii elektrycznej. Geograficzne granice tego rynku wyznacza obszar w ł asno ś ci sieci elektroenergetycznej Zak ł adu, a zatem obszar by ł ego województwa tarnowskiego. 5 Na tak wyznaczonym rynku w ł a ś ciwym Zak ł ad jest jedynym dostawc ą energii elektrycznej, a zatem zajmuje na nim pozycj ę dominuj ą c ą w rozumieniu art. 4 pkt 9 ustawy o ochronie (...) . Po stronie popytowej uczestnikami rynku w ł a ś ciwego s ą m. innymi odbiorcy indywidualni energii, tj. konsumenci, w rozumieniu art. 4 pkt 11 ww. ustawy. Dzia ł aj ą oni w znacznym rozproszeniu, nie posiadaj ą c si ł y kontraktowej w stosunkach umownych z Zak ł adem. W toku post ę powania organ antymonopolowy ustali ł , ż e Zak ł ad stosuje w kontaktach z konsumentami (odbiorcami grupy taryfowej G) przygotowany przez siebie formularz umowy sprzeda ż y energii elektrycznej. Zawiera on gotowe klauzule umowne, opracowane jednostronnie przez Zak ł ad i wprowadzane do stosowania z góry, bez jakiejkolwiek mo ż liwo ś ci ich negocjowania przez konsumentów. Dokument ten ma zatem charakter wzorca umownego, w rozumieniu art. 384 § 1 k.c. Stosownie do jego tre ś ci „ustalony przez jedn ą ze stron wzorzec umowy, w szczególno ś ci ogólne warunki umów, wzory umów, regulaminy wi ążą drug ą stron ę , je ż eli zosta ł y jej dor ę czone przy zawarciu umowy” . Jednocze ś nie w toku post ę powania ustalono, ż e pomimo, i ż w tre ś ci umowy znalaz ł o si ę odes ł anie do postanowie ń Taryfy dla energii elektrycznej Zak ł adu (zwanej dalej Taryf ą ) - w szczególno ś ci w zakresie sposobu rozlicze ń , okresów rozliczeniowych oraz odpowiedzialno ś ci stron za niedotrzymanie warunków umowy, odbiorcy indywidualni nie s ą informowani o odpowiednich jej postanowieniach, w szczególno ś ci Taryfa ta nie jest im dostarczana przy zawieraniu umowy. Oznacza to, ż e odbiorca otrzymuj ą c do podpisu umow ę sprzeda ż y energii elektrycznej, nie ma mo ż liwo ś ci zapoznania si ę z wszystkimi jej postanowieniami. Zak ł ad, jako profesjonalista powinien rzetelnie traktowa ć swoje obowi ą zki wobec s ł abszej strony umowy – konsumenta. W tym celu niezb ę dne jest przedstawienie mu pe ł nego tekstu umowy, zapewnienie mo ż liwo ś ci zapoznania si ę i zrozumienia wszystkich jej postanowie ń . Stosowne obowi ą zki w rozwa ż anym zakresie zosta ł y wyra ź nie na ł o ż one na Zak ł ad ustaw ą z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (Dz. U. Nr 54, poz. 348, z pó ź n. zm.) – zwan ą dalej „Prawem energetycznym” oraz wydanymi na jej podstawie rozporz ą dzeniami wykonawczymi, tj.: r ozporz ą dzeniem Ministra Gospodarki z dnia 25 wrze ś nia 2000 r. w sprawie szczegó ł owych warunków przy łą czania podmiotów do sieci elektroenergetycznych, obrotu energi ą elektryczn ą , ś wiadczenia us ł ug przesy ł owych, ruchu sieciowego i eksploatacji sieci oraz standardów jako ś ciowych obs ł ugi odbiorców ( Dz. U. Nr 85, poz. 957) – zwanym dalej „rozporz ą dzeniem przy łą czeniowym” , a tak ż e rozporz ą dzeniem Ministra Gospodarki z dnia 14 grudnia 2000 r. w sprawie szczegó ł owych zasad kszta ł towania i kalkulacji taryf oraz zasad rozlicze ń w obrocie energi ą elektryczn ą (Dz. U. z 2001 r. Nr 1, poz. 7) – zwanym dalej „rozporz ą dzeniem taryfowym” . Podstawowe znaczenie ma przepis art. 5 ust. 2 Prawa energetycznego , zgodnie z którym umowy maj ą ce za przedmiot przesy ł i sprzeda ż energii elektrycznej „powinny uwzgl ę dnia ć zasady okre ś lone w ustawie i warunki ustalone w koncesjach oraz zawiera ć co najmniej (...) postanowienia dotycz ą ce (m.in.) : podzia ł u na okresy umowne, sposobu rozlicze ń , odpowiedzialno ś ci stron za niedotrzymanie warunków umowy, standardów jako ś ciowych, warunków zapewnienia niezawodno ś ci i ci ą g ł o ś ci dostarczania” . Jak jednoznacznie wynika z tego przepisu, ka ż de przedsi ę biorstwo energetyczne musi zawrze ć w swoich umowach dostawy energii elektrycznej wszystkie wymienione w nim elementy (postanowienia). Doda ć nale ż y, ż e przepis ten ma charakter bezwzgl ę dnie obowi ą zuj ą cy, co - przy jego kategorycznej tre ś ci, wyra ż aj ą cej si ę w sformu ł owaniach „powinny” lub „zawiera ć co najmniej” – oznacza, ż e Zak ł ad nie ma ż adnego zakresu swobody i winien go uwzgl ę dni ć w stosowanych umowach, zw ł aszcza w umowach 6 z konsumentami. Taki obowi ą zek prawny potwierdza równie ż przepis § 13 rozporz ą dzenia przy łą czeniowego , stosownie do którego „umowa sprzeda ż y energii elektrycznej zawierana (z odbiorc ą ) przez przedsi ę biorstwo energetycznej (...), powinna okre ś la ć w szczególno ś ci: (...), - standardy jako ś ciowe obs ł ugi odbiorców, - (...) sposoby prowadzenia rozlicze ń i obliczania nale ż no ś ci oraz terminy regulowania nale ż no ś ci , - obowi ą zki i prawa stron w zakresie odpowiedzialno ś ci stron za niedotrzymanie warunków umowy, a w szczególno ś ci standardów jako ś ciowych obs ł ugi odbiorców (...)” . Obowi ą zek informowania odbiorców w powy ż szej materii nak ł ada tak ż e na Zak ł ad § 45 pkt 10 i 11 rozporz ą dzenia taryfowego. S ą d Antymonopolowy (obecnie - S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów) oceniaj ą c analogiczny do niniejszego stan faktyczny sprawy – w uzasadnieniu wyroku z dnia 17 kwietnia 2002 r., sygn. XVII Ama 81/01 - wychodz ą c z definicji zawartej w art. 3 pkt 17 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (Dz. U. Nr 54, poz. 348, z pó ź n. zm.), zgodnie z któr ą „taryfa jest to zbiór cen i stawek op ł at oraz warunków ich stosowania, opracowany przez przedsi ę biorstwo energetyczne i wprowadzany jako obowi ą zuj ą cy dla okre ś lonych w nim odbiorców w trybie okre ś lonym ustaw ą ” - stan ął na stanowisku, ż e do uregulowa ń Taryfy wykraczaj ą cych poza elementy jej definicji ustawowej stosowa ć nale ż y przepisy kodeksu cywilnego, w tym równie ż dotycz ą ce wzorców umów. Potwierdza to, cytowana wcze ś niej tre ść art. 384 § 1 k.c., a nadto jego § 2 stanowi ą cy, i ż „ w razie gdy pos ł ugiwanie si ę wzorcem jest w stosunkach danego rodzaju zwyczajowo przyj ę te, wi ąż e on tak ż e wtedy, gdy druga strona mog ł a si ę z ł atwo ś ci ą dowiedzie ć o jego tre ś ci. Nie dotyczy to jednak umów zawieranych z udzia ł em konsumentów, z wyj ą tkiem umów powszechnie zawieranych w drobnych, bie żą cych sprawach ż ycia codziennego” . Zdaniem S ą du, wyra ż onym w powo ł anym wy ż ej wyroku z dnia 17 kwietnia 2002 r.: „zwyczajem przedsi ę biorstw energetycznych jest oferowanie odbiorcom energii adhezyjnej formy zawierania umów sprzeda ż y energii poprzez zaakceptowanie przez nich tre ś ci dor ę czonego im wzorca umowy sprzeda ż y ” - co ma miejsce równie ż w analizowanym stanie faktycznym sprawy. Kontynuuj ą c S ą d podniós ł , i ż „nie podlega kwestii, ż e umowa taka nie nale ż y do umów zawieranych powszechnie w drobnych, bie żą cych sprawach ż ycia codziennego (...). Zak ł ad mia ł wi ę c obowi ą zek wynikaj ą cy z tre ś ci art. 384 § 1 w zw. z art. 384 § 2 k.c. dor ę czy ć wszystkie postanowienia wzorca umowy przy jej zawarciu. Obowi ą zku tego nie dope ł ni ł , skoro w odniesieniu do cz ęś ci klauzul umownych jedynie powo ł a ł si ę na tre ść swojej taryfy zawieraj ą cej - jak wykazano - równie ż postanowienia wzorca umownego. Taryfy tej nie dor ę czy ł drugiej stronie umowy (konsumentowi) uznaj ą c, ż e ta mog ł a z ł atwo ś ci ą dowiedzie ć si ę o jej tre ś ci. Takie post ę powanie w obrocie z konsumentami stanowi naruszenie tre ś ci cytowanego przepisu art. 384 § 1 i 2 k.c. i uznane by ć musi za nielegalne. Jednocze ś nie przedstawione post ę powanie, gdy chodzi o monopolist ę , stanowi przejaw nadu ż ycia pozycji dominuj ą cej na rynku i tym samym mie ś ci si ę w ogólnej definicji nienazwanych praktyk monopolistycznych okre ś lonych w art. 8 ust. 1 ustawy o ochronie (...)”. W stanie faktycznym niniejszej sprawy - jak wynika z cytowanych zapisów § 3 ust. 5, § 4 ust. 1 i ust. 3, § 5 ust. 3 oraz § 6 ust. 4 umowy stosowanej przez Zak ł ad (pkt 1 lit. a. do e. pocz ą tkowej cz ęś ci opisu stanu faktycznego) - pe ł n ą wiedz ę w zakresie odpowiedzialno ś ci 7 stron za niedotrzymanie warunków umowy w przypadku: sposobu rozlicze ń za zmiany w uk ł adzie pomiarowym, okresów rozliczeniowych, nieprzestrzegania standardów jako ś ciowych energii, uszkodzenia plomb oraz nielegalnego poboru energii - dostarcza konsumentowi wy łą cznie Taryfa. Taryfa ta - stosownie do § 6 ust. 1 umowy (pkt 1 lit. f. opisu stanu faktycznego) - jest dost ę pna w jednostkach Zak ł adu i, jak ustalono w toku post ę powania, nie jest konsumentowi dostarczana przy zawieraniu umowy. Dodatkowo tre ść cytowanych zapisów: § 9 ust. 1 w zw. z § 8 ust. 2 umowy (pkt 1 lit. g. do h. opisu stanu faktycznego) dowodzi ż e, zmiana postanowie ń Taryfy, m.in. w zakresie powy ż szych regulacji umownych, nie wymaga zmiany umowy - w formie przewidzianego w niej pisemnego aneksu – zmiany dokonuj ą si ę bowiem w sposób automatyczny, a wi ę c bez konieczno ś ci dokonywania jakichkolwiek zawiadomie ń . Nale ż y tak ż e wskaza ć , i ż z samej tre ś ci tytu ł ów rozdzia ł u 6 „Bonifikaty upusty i op ł aty za niedotrzymanie standardów jako ś ciowych obs ł ugi odbiorców” oraz rozdzia ł u 7 Taryfy „Op ł aty za nielegalny pobór energii elektrycznej” , wynika, i ż Taryfa reguluje kwestie przedmiotowo istotne dla stron umowy. Przyj ąć zatem nale ż y, ż e postanowienia wzorca umowy kierowanego przez Zak ł ad do konsumentów znajduj ą si ę nie tylko w samym wzorcu umowy ale równie ż w Taryfie, do której wzorzec si ę odwo ł uje. Taryfa Zak ł adu nie mo ż e by ć zatem traktowana wy łą cznie jako „ zbiór cen i stawek op ł at oraz warunków ich stosowania, opracowany przez przedsi ę biorstwo energetyczne – jak stanowi cytowany ju ż w wyroku S ą du art. 3 pkt 17 Prawa energetycznego - lecz jako wzorzec umowy - w rozumieniu równie ż cytowanego art. 384 § 1 k.c. - a to w zakresie, w jakim Taryfa ta reguluje prawa i obowi ą zki stron umowy. Organ antymonopolowy - maj ą c na uwadze, ż e Zak ł ad przedk ł adaj ą c konsumentom do podpisania umowy sprzeda ż y energii, w ś wietle których prawa i obowi ą zki stron - dotycz ą ce kwestii wskazanych w I pkt sentencji - reguluje Taryfa, a ta nie jest konsumentom dostarczana i której zmiana nie wymaga zmiany postanowie ń umowy - ostatecznie uzna ł , ż e Zak ł ad nadu ż y ł pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku dostarczania energii elektrycznej, naruszaj ą c przepis art. 8 ust. 1 ustawy o ochronie (...) . Odnosz ą c si ę do zarzutu narzucania w umowach sprzeda ż y energii elektrycznej konsumentom (odbiorcom indywidualnym) uci ąż liwych dla nich i przynosz ą cych Zak ł adowi nieuzasadnione korzy ś ci warunków, nale ż y wskaza ć na tre ść cytowanych postanowie ń § 7 ust. 2, ust. 3 i ust. 5 umowy sprzeda ż y energii elektrycznej (pkt 2 lit. a. do c. opisu stanu faktycznego). Zgodnie z nimi termin na uregulowanie nale ż no ś ci wobec Zak ł adu liczony jest od daty wystawienia rachunku (faktury), a nie od daty jego dor ę czenia odbiorcy (§ 7 ust. 2 umowy). Mo ż e to prowadzi ć do sytuacji, w której Odbiorca – nawet bez winy z jego strony, np. w przypadku, gdy otrzyma rachunek po terminie p ł atno ś ci – zostanie obci ąż ony obowi ą zkiem ponoszenia dodatkowych kosztów zwi ą zanych z konieczno ś ci ą zap ł aty na rzecz Zak ł adu - na podstawie § 7 ust. 3 umowy - odsetek za zw ł ok ę . 8 Rozpatruj ą c spraw ę pod k ą tem naruszenia art. 8 ust.1 i ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie (...) , tj. narzucania drugiej stronie umowy warunków uci ąż liwych i przynosz ą cych narzucaj ą cemu nieuzasadnione korzy ś ci stwierdzi ć nale ż y, i ż : Zak ł ad posiada na lokalnym rynku dostaw energii elektrycznej pozycj ę monopolistyczn ą (dominuj ą c ą , w rozumieniu art. 4 pkt 9 ustawy). W tym stanie rzeczy kontrahenci Zak ł adu (w niniejsze sprawie konsumenci) nie maj ą ż adnego wyboru - mog ą wy łą cznie podpisa ć umow ę , która nie podlega ż adnym negocjacjom, lub jej nie zawrze ć , pozbawiaj ą c si ę tym samym podstawowego dobra konsumpcyjnego, tj. energii elektrycznej. W tym stanie rzeczy spe ł niona zosta ł a pierwsza z przes ł anek wymienionych w art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie (...) i uzna ć nale ż y za dowiedzione, ż e Zak ł ad narzuca konsumentom umowy sprzeda ż y energii w brzmieniu przez siebie ustalonym. Kolejne dwie przes ł anki wynikaj ą ce z tre ś ci art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie (...) (oprócz opisanego wy ż ej narzucania warunków umów) - s ą ze sob ą ś ci ś le powi ą zane. Osi ą gane przez przedsi ę biorc ę nieuzasadnione korzy ś ci winny by ć nast ę pstwem i odpowiednikiem uci ąż liwych warunków narzucanych kontrahentowi (w niniejszej sprawie - konsumentowi). Przes ł anki te – zdaniem organu antymonopolowego – zosta ł y spe ł nione w rozwa ż nym stanie faktycznym. Zak ł ad licz ą c termin na uregulowanie nale ż no ś ci od daty wystawienia rachunku, a nie jego dor ę czenia odbiorcy - termin ten skraca. Wyj ą tkiem s ą wprawdzie przypadki, kiedy terminy te s ą to ż same, jednak analiza postanowie ń § 7 umowy sprzeda ż y energii, nie daje podstaw do takiego ich traktowania. Nie zawarto w nim bowiem postanowie ń , w my ś l których termin wystawienia rachunku jest równoznaczny terminowi jego dor ę czenia, takiego zapisu nie zawieraj ą zreszt ą równie ż pozosta ł e postanowienia analizowanej umowy. Pomimo tego, Zak ł ad posiada uprawnienie do naliczania odsetek ustawowych w przypadku niedotrzymania przez Odbiorc ę , tak niekorzystnie ustalonych, terminów p ł atno ś ci. Nie wykluczone s ą przy tym równie ż - zasygnalizowane powy ż ej - sytuacje, w których Odbiorca poniesie konsekwencje w postaci konieczno ś ci zap ł aty odsetek za zw ł ok ę , pomimo braku jakiejkolwiek winy z jego strony. Zak ł ad przerzuci ł bowiem na Odbiorc ę ryzyko ponoszenia odpowiedzialno ść finansowej za opó ź nienia w dostarczeniu rachunku przez przedsi ę biorc ę zajmuj ą cego si ę dostarczaniem listów i przesy ł ek, oraz wreszcie za w ł asne b łę dy lub opó ź nienia. Powy ż ej przywo ł ane argumenty stanowi ą podstaw ę do stwierdzenia, i ż postanowienia te s ą uci ąż liwe dla konsumentów. Nieuzasadnion ą korzy ś ci ą Zak ł adu w rozumieniu art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie (...) - w postaci finansowej - s ą natomiast wskazane wy ż ej odsetki, które mog ą zosta ć naliczone przez Zak ł ad pomimo, ż e nieuregulowanie nale ż no ś ci w terminie nie b ę dzie skutkiem zaniechania lub z ł ej woli konsumenta. Analizuj ą c ponownie - postawiony w zawiadomieniu o wszcz ę ciu post ę powania antymonopolowego - zarzut dotycz ą cy ponoszenia przez odbiorc ę energii op ł at za wznowienie dostaw energii elektrycznej, wstrzymanej na skutek nieterminowego regulowania nale ż no ś ci (zgodnie z postanowieniem § 7 ust. 5 umowy), organ antymonopolowy ostatecznie doszed ł do wniosku, i ż nieuzasadnion ą korzy ś ci ą Zak ł adu uzyskan ą poprzez niekorzystne dla odbiorcy ustalenie terminu do uregulowania nale ż no ś ci, nie mog ą by ć ww. op ł aty. Organ antymonopolowy uzna ł bowiem, i ż § 7 ust. 5 umowy, zgodnie z którym „w przypadku zalegania przez Odbiorc ę z zap ł at ą nale ż no ś ci zwi ą zanych z dostarczeniem energii elektrycznej, Dostawca ma prawo wstrzyma ć dostarczanie energii elektrycznej po up ł ywie 14 dni od daty wezwania do zap ł aty”, nie uprawnia Zak ł adu do wstrzymania dostaw energii bezpo ś rednio po up ł ywie terminu na uregulowanie rachunku. Zak ł ad winien w tym wypadku 9 wystosowa ć odr ę bne wezwanie ustalaj ą c 14 dniowy termin. Rozwi ą zanie to jest zgodne z przepisem art. 6 ust. 3a Prawa energetycznego , stosownie do którego „przedsi ę biorstwa energetyczne mog ą wstrzyma ć dostarczanie energii elektrycznej w przypadku, gdy odbiorca zwleka z zap ł at ą za pobran ą energi ę co najmniej miesi ą c po up ł ywie terminu p ł atno ś ci, pomimo uprzedniego powiadomienia na pi ś mie o zamiarze wypowiedzenia umowy i wyznaczenia dodatkowego, dwutygodniowego terminu do zap ł aty zaleg ł ych i bie żą cych nale ż no ś ci” . Reasumuj ą c organ antymonopolowy uzna ł , ż e - wprowadzaj ą c do obrotu prawnego wzorce umowne, nie podlegaj ą ce jakiejkolwiek mo ż liwo ś ci negocjacji lub kszta ł towania wewn ę trznego stosunku zobowi ą zaniowego w drodze konsensusu mi ę dzy stronami umowy, w sytuacji, gdy zawiera ł y one uci ąż liwe warunki, narzucone przez jedynego dostawc ę energii elektrycznej na rynku - Zak ł ad dopu ś ci ł si ę praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę , o których mowa w art. 8 ust. 1 oraz art. 8 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie (...) i orzek ł , jak w pkt I sentencji. Maj ą c natomiast na uwadze, ż e w toku post ę powania antymonopolowego – jeszcze przed wydaniem niniejszej decyzji – Zak ł ad zmieni ł tre ść kwestionowanych postanowie ń i zmiany te wprowadzi ł w ż ycie, organ antymonopolowy uzna ł , i ż zastosowanie w tym wypadku znajduje przepis art. 10 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie (...) , w ś wietle którego je ż eli zachowania rynkowe przedsi ę biorcy przesta ł o narusza ć zakazy okre ś lone w art. 5 lub art. 8, Prezes Urz ę du wydaje decyzj ę o uznaniu praktyki za ograniczaj ą c ą konkurencj ę i stwierdzaj ą c ą zaniechanie jej stosowania. Organ antymonopolowy uwzgl ę dni ł bowiem, i ż Zak ł ad - pismami z dnia 16 maja oraz 30 lipca 2003 r. poinformowa ł , ż e nast ę puj ą ce postanowienia umowy otrzymuj ą nowe brzmienie: - § 3 ust. 5: „w przypadku utraty, zniszczenia lub uszkodzenia z winy Odbiorcy uk ł adu pomiarowo – rozliczeniowego, Odbiorca ponosi koszty zakupu i zainstalowania tego uk ł adu w wysoko ś ci okre ś lonej w aktualnie obowi ą zuj ą cej Taryfie, a ilo ść zu ż ytej energii elektrycznej ustala si ę na podstawie ś redniego zu ż ycia energii z poprzedniego okresu rozliczeniowego. W przypadku braku danych pomiarowych ilo ść zu ż ytej energii ustala si ę na podstawie danych pomiarowych z nast ę pnego okresu rozliczeniowego” . - § 4 ust. 1: „za nieprzestrzeganie standardów jako ś ciowych dostarczanej energii elektrycznej Odbiorcy przys ł uguj ą upusty i bonifikaty w wysoko ś ci okre ś lonej w aktualnie obowi ą zuj ą cej Taryfie, o ile przyczyny ich niedotrzymania nie le żą po stronie Odbiorcy” . - § 4 ust. 3: „Odbiorca jest obowi ą zany do zabezpieczenia przed uszkodzeniem plomb, a w szczególno ś ci plomb zabezpiecze ń g ł ównych i w uk ł adzie pomiarowo – rozliczeniowym oraz niezw ł ocznego poinformowania Dostawcy o zauwa ż onych nieprawid ł owo ś ciach. W przypadku uszkodzenia z winy Odbiorcy na ł o ż onych plomb, Odbiorca ponosi op ł aty w wysoko ś ci okre ś lonej w aktualnie obowi ą zuj ą cej Taryfie” . - § 5 ust. 3: „ w przypadku pobierania energii elektrycznej przez Odbiorc ę niezgodnie z postanowieniami niniejszej Umowy, w tym: - z ca ł kowitym lub cz ęś ciowym pomini ę ciem uk ł adu pomiarowo – rozliczeniowego, - w wyniku dokonywania w uk ł adzie pomiarowo – rozliczeniowym zmian lub uszkodze ń powoduj ą cych jego nieprawid ł owe dzia ł anie, 10 Dostawca pobiera od Odbiorcy op ł aty za nielegalne pobieranie energii elektrycznej, w wysoko ś ci ustalonej w aktualnie obowi ą zuj ą cej Taryfie”. - § 6 ust. 4: „odczyty liczników oraz rozliczenia odbywa ć si ę b ę d ą w dwumiesi ę cznych okresach rozliczeniowych. W przypadku braku dost ę pu do uk ł adu pomiarowo – rozliczeniowego nale ż no ś ci mog ą by ć obliczane szacunkowo na podstawie ś redniego zu ż ycia energii elektrycznej z poprzednich okresów rozliczeniowych” . - § 7 ust. 3: „w razie niedotrzymania przez Odbiorc ę terminów p ł atno ś ci, Dostawca b ę dzie nalicza ł odsetki ustawowe. Je ż eli zap ł ata nast ą pi po terminie okre ś lonym na fakturze, ale zostanie wniesiona do 5 dni od daty otrzymania faktury, odsetki nie b ę d ą naliczane”. Ponadto Zak ł ad zmodyfikowa ł tre ść § 2 ust. 1 umowy w celu poinformowania odbiorców indywidualnych o aktach prawnych reguluj ą cych standardy jako ś ciowe dostarczanej energii oraz standardy jako ś ciowe obs ł ugi odbiorców. Zapis ten otrzyma ł brzmienie (cyt.): „dostawa energii elektrycznej odbywa si ę na podstawie obowi ą zuj ą cego prawa w szczególno ś ci zapisów ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (Dz. U. Nr 54 poz. 348 wraz z pó ź niejszymi zmianami) oraz rozporz ą dze ń wykonawczych wydanych na jej podstawie w szczególno ś ci Rozporz ą dzenia Ministra Gospodarki z dnia 25.09.2000 roku w sprawie szczegó ł owych warunków przy łą czania podmiotów do sieci elektroenergetycznych, obrotu energi ą elektryczn ą , ś wiadczenia us ł ug przesy ł owych, ruchu sieciowego i eksploatacji sieci oraz standardów jako ś ciowych obs ł ugi odbiorców (Dz. U. Nr 85 poz. 957) oraz Rozporz ą dzenia Ministra Gospodarki z dnia 14.12.2000 roku w sprawie szczegó ł owych zasad kszta ł towania i kalkulacji taryf oraz zasad rozlicze ń w obrocie energi ą elektryczn ą (Dz. U. z 2001 roku Nr 1 poz. 7). W przypadku zmiany w/w rozporz ą dze ń , na fakturze za energi ę elektryczn ą Odbiorca zostanie poinformowany o wej ś ciu w ż ycie nowego rozporz ą dzenia” . Zdaniem Zak ł adu - z uwagi na zmiany przepisów prawa, które mog ą w tej materii dezaktualizowa ć umow ę i prowadzi ć do cz ę stszych, kosztownych jej zmian – postanowienie to musi mie ć tak ogólny i abstrakcyjny charakter, dzi ę ki temu gwarantuje si ę bowiem jednocze ś nie d ł u ż szy okres aktualno ś ci umowy. W ocenie organu antymonopolowego, wprowadzaj ą c powy ż sze zmiany w umowach sprzeda ż y energii elektrycznej Zak ł ad uzupe ł ni ł jej tre ść o nowe lub zmodyfikowane postanowienia, bezwzgl ę dnie wymagane na podstawie przepisów powy ż ej cytowanych art. 5 Prawa energetycznego oraz § 13 rozporz ą dzenia przy łą czeniowego . Cz ęść tych postanowie ń wskazuje wprawdzie nadal na Taryf ę Zak ł adu, jako akt uzupe ł niaj ą cy ich tre ść , jednak odes ł anie to dotyczy ju ż wy łą cznie zakresu regulacji mieszcz ą cego si ę w normatywnej definicji Taryfy - a wi ę c wysoko ś ci cen i stawek op ł at - i nie odnosi si ę do umownych praw i obowi ą zków stron. Równie ż wprowadzone zmiany zapisu § 7 ust. 3 nale ż ycie zabezpieczaj ą interesy konsumentów, uzale ż niaj ą bowiem pozostawanie przez odbiorc ę w zw ł oce wobec Zak ł adu, od skutecznego dor ę czenia faktury za energi ę elektryczn ą . Powy ż sze – zmienione i uzupe ł nione - postanowienia zosta ł y uwzgl ę dnione przez Zak ł ad w: - nowym, zmienionym wzorcu umowy sprzeda ż y energii elektrycznej, zawieranej z nowymi odbiorcami, - informacji dostarczanej dotychczasowym odbiorcom energii w formie za łą cznika do faktury za energi ę elektryczn ą , zatytu ł owanego „informacja dla Klientów Zak ł adu Energetycznego Tarnów S. A.”. 11 Na dowód, i ż zmiany te zosta ł y faktycznie wprowadzone w ż ycie przed dniem zako ń czenia post ę powania antymonopolowego, Zak ł ad przed ł o ż y ł : - kopi ę umów sprzeda ż y energii elektrycznej nr 1621/BT/2003 oraz nr 1624/BU/2003, faktycznie zawartych z nowymi odbiorcami w dniu 16 wrze ś nia 2003 r., oraz - kopi ę faktury VAT nr 0723/0004/57, faktycznie wystawionej dla dotychczasowego odbiorcy w dniu 22 sierpnia 2003 r. Uwzgl ę dniaj ą c powy ż sze organ antymonopolowy uzna ł , i ż Zak ł ad - ostatecznie w dniu 16 wrze ś nia 2003 r. - zaniecha ł stosowania stwierdzonych praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę . Maj ą c powy ż sze na uwadze organ antymonopolowy orzek ł , jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie (...) w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje stronie odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za po ś rednictwem Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Krakowie, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Krakowie Barbara du Vall Otrzymuje: 1. Zak ł ad Energetyczny Tarnów S. A. ul. Lwowska 72 – 96b 33 - 100 Tarnów, 2. RKR – a/a.