RWR-29/2003

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA WE WROC Ł AWIU 50-413 Wroc ł aw, ul. Walo ń ska 3-5 tel.(071) 344 65 87, (071) 34 05 920, fax (071) 34 05 922 E-mail: wroclaw@uokik.gov.pl Wroc ł aw, 1.10.2003 r. RWR 561-s-3/03/AG/ Decyzja RWR 29/2003 Na podstawie art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (j.t. Dz. U. 2003 r. Nr 86, poz. 804) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. nr 18 poz. 172 ze zm.), po przeprowadzeniu post ę powania antymonopolowego wszcz ę tego z urz ę du przeciwko Przedsi ę biorstwu Wodoci ą gów i Kanalizacji „Wodnik” Sp. z o.o. z siedzib ą w Jeleniej Górze, Pl. Piastowski 12 – dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: uznaje si ę za ograniczaj ą c ą konkurencj ę i naruszaj ą c ą zakaz, o którym mowa w art. 8 ust. 2 pkt 6 ww. ustawy, praktyk ę polegaj ą c ą na nadu ż yciu przez ww. przedsi ę biorc ę pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku dostawy wody i odprowadzania ś cieków poprzez narzucenie odbiorcom, którymi s ą gospodarstwa domowe wyposa ż one w wodoci ą g, ubikacj ę , ł azienk ę i lokalne ź ród ł o ciep ł ej wody, w budynkach nie posiadaj ą cych wodomierza g ł ównego, normy miesi ę cznego zu ż ycia wody w wysoko ś ci 6m 3 oraz 4,5m 3 na osob ę , podczas gdy w Rozporz ą dzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 14 stycznia 2002 r. w sprawie okre ś lenia przeci ę tnych norm zu ż ycia wody (Dz.U. 2002, Nr 8 poz. 70) dla tej grupy odbiorców ustalono norm ę 3m 3 na osob ę , i stwierdza zaniechanie jej stosowania z dniem 31 maja 2003 r. UZASADNIENIE Dnia 10.03.2003 r. do Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura we Wroc ł awiu wp ł yn ęł a skarga Jeleniogórskiego Stowarzyszenia Osób Bezrobotnych na stosowany przez Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji „Wodnik” Sp. z o.o., zwane dalej „Wodnik”, sposób naliczania normatywnych wielko ś ci rycza ł tu za pobór wody w budynkach nie posiadaj ą cych wodomierza g ł ównego. Dowód: karty 1-8 za łą cznika nr 1. W reakcji na skarg ę , Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeprowadzi ł post ę powanie wyja ś niaj ą ce, które wykaza ł o, i ż w dniu 15 lutego 2002 r. wesz ł o w ż ycie Rozporz ą dzenie Ministra Infrastruktury z dnia 14 stycznia 2002 r. w sprawie okre ś lenia przeci ę tnych norm zu ż ycia wody (Dz.U. 2002, Nr 8 poz. 70), jako akt wykonawczy do ustawy z dnia z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków (Dz. U. 2001 Nr 72, poz. 747 ze zm.). W rozporz ą dzeniu tym dla odbiorców, którymi s ą gospodarstwa domowe wyposa ż one w wodoci ą g, ubikacj ę i lokalne ź ród ł o ciep ł ej wody w budynkach wielolokalowych, okre ś lono przeci ę tn ą norm ę zu ż ycia wody w wysoko ś ci 3 m 3 na osob ę miesi ę cznie. Tymczasem, jak wykaza ł o post ę powanie wyja ś niaj ą ce, Wodnik w rozliczeniach z t ą grup ą odbiorców stosowa ł normy 4,5 m 3 i 6 m 3 na osob ę na miesi ą c, okre ś lone w nieobowi ą zuj ą cym ju ż Rozporz ą dzeniu Rady Ministrów z dnia 18 grudnia 1996 r. w sprawie urz ą dze ń zaopatrzenia w wod ę i urz ą dze ń kanalizacyjnych oraz zasad ustalania op ł at za wod ę i wprowadzanie ś cieków (Dz. U. 1996 Nr 151, poz. 716 ze zm.). Dowód: karty 13-81 za łą cznika nr 1. W zwi ą zku z powy ż szym w dniu 9.05.2003 r. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów wszcz ął z urz ę du antymonopolowe post ę powanie administracyjne w sprawie stosowania przez Wodnika praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę , polegaj ą cej na nadu ż ywaniu pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku dostawy wody i odprowadzania ś cieków poprzez narzucenie ww. odbiorcom, normy miesi ę cznego zu ż ycia wody w wysoko ś ci 6m 3 oraz 4,5m 3 na osob ę , podczas gdy w Rozporz ą dzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 14 stycznia 2002 r. w sprawie okre ś lenia przeci ę tnych norm zu ż ycia wody dla tej grupy odbiorców ustalono norm ę 3m 3 na osob ę , co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 8 ust. 2 pkt 6 powo ł anej wy ż ej ustawy. Dowód: karta 1 W odpowiedzi na postawiony zarzut Wodnik podniós ł , i ż nigdy nie nadu ż ywa ł pozycji dominuj ą cej na rynku dostawy wody i odbiory ś cieków poprzez narzucanie normy miesi ę cznego zu ż ycia wody. Normy 4,5 i 6 m 3 na osob ę w gospodarstwach wyposa ż onych w wodoci ą g, ubikacj ę i lokalne ź ród ł o ciep ł ej wody w budynkach wielolokalowych, zosta ł y okre ś lone w Rozporz ą dzeniu Rady Ministrów z dnia 18 grudnia 1996 r. w sprawie urz ą dze ń zaopatrzenia w wod ę i urz ą dze ń kanalizacyjnych oraz zasad ustalania op ł at za wod ę i wprowadzanie ś cieków , natomiast Rozporz ą dzenie Ministra Infrastruktury z dnia 14 stycznia 2002 r. okre ś li ł o dla tych grup odbiorców norm ę 3 m 3 na osob ę . Z uwagi na bardzo du żą ilo ść odbiorców rozliczanych w systemie rycza ł towym, zdaniem Wodnika nie by ł o fizycznej mo ż liwo ś ci jednorazowego rozliczenia wszystkich odbiorców wed ł ug nowych norm na dzie ń 15 lutego 2002 r. Poczynaj ą c od 1 marca 2002 r. Wodnik przyst ą pi ł do realizacji ustawowego obowi ą zku monta ż u wodomierzy g ł ównych i do rozliczania norm zu ż ycia wody zgodnie z nowymi przepisami. Jednocze ś nie Wodnik podniós ł , i ż na dzie ń 30 maja 2003 r. rozliczy ł si ę z wszystkimi odbiorcami swoich us ł ug zgodnie z nowymi normami rycza ł towymi oraz wyp ł aci ł nale ż ne odsetki. Wodnik zaznaczy ł równie ż , i ż przeci ą gni ę cie si ę w czasie tych rozlicze ń spowodowane by ł o niespójno ś ci ą terminów legislacyjnych na ł o ż onych ustaw ą z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków i rozporz ą dzeniem z dnia 14 stycznia 2002 r. w sprawie okre ś lenia przeci ę tnych norm zu ż ycia wody , uniemo ż liwiaj ą c ą przedsi ę biorstwu o du ż ej liczbie odbiorców terminowego wdro ż enia zapisu odno ś nie monta ż u wodomierzy g ł ównych i przej ś cia na rozliczanie wed ł ug odczytów z wodomierzy g ł ównych. Ko ń cz ą c swoje wyja ś nienia Wodnik podniós ł , i ż faktycznie to on jest jedynym poszkodowanym, gdy ż nie ze swej winy utraci ł znaczn ą cz ęść nale ż nych przychodów. Dowód: karty 5-8. Przeprowadzone przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów post ę powanie dowodowe pozwoli ł o na ustalenie nast ę puj ą cego stanu faktycznego: 1. Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o.o. w Jeleniej Górze zosta ł o za ł o ż one 11 sierpnia 1993 r. jako spó ł ka z ograniczon ą odpowiedzialno ś ci ą , której udzia ł owcami s ą : - Gmina Jelenia Góra – 61,25 % udzia ł u w kapitale zak ł adowym, - Zwi ą zek Wodoci ą gów i Kanalizacji w Jeleniej Górze – 38,75% udzia ł u w kapitale zak ł adowym. 2 Celem dzia ł ania jest wykonywanie zada ń z zakresu bie żą cego i nieprzerwanego zaspokajania potrzeb w wod ę i odbioru oraz oczyszczania ś cieków na terenie gmin, b ę d ą cych cz ł onkami Zwi ą zku Wodoci ą gów i Kanalizacji. Zgodnie z tre ś ci ą zezwolenia na prowadzenie zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania ś cieków z dnia 7 listopada 2002 r. obszar dzia ł alno ś ci w powy ż szym zakresie stanowi ą Gminy: Jelenia Góra, Mys ł akowice, Podgórzyn. Przedmiotem dzia ł alno ś ci Wodnika jest m.in: • pobór, oczyszczanie i rozprowadzanie wody, • odprowadzanie i oczyszczanie ś cieków, • unieszkodliwianie odpadów, • wykonywanie instalacji wodno-kanalizacyjnych Dowód: karty 10-24, 26. 2. Do dnia 14 lutego 2002 r. w zakresie rozlicze ń rycza ł towych za zu ż ycie wody obowi ą zywa ł y przepisy Rozporz ą dzenia Rady Ministrów z dnia 18 grudnia 1996 r. w sprawie urz ą dze ń zaopatrzenia w wod ę i urz ą dze ń kanalizacyjnych oraz zasad ustalania op ł at za wod ę i wprowadzanie ś cieków , które dla odbiorców, jakimi s ą gospodarstwa domowe wyposa ż one w wodoci ą g, ubikacj ę i lokalne ź ród ł o ciep ł ej wody (lub zasilane gazem z sieci zewn ę trznej) w budynkach wielolokalowych, okre ś la ł y przeci ę tn ą norm ę zu ż ycia wody w wysoko ś ci 4,5 i 6 m 3 na osob ę miesi ę cznie. W dniu 15 lutego 2002 r. wesz ł o w ż ycie Rozporz ą dzenie Ministra Infrastruktury z dnia 14 stycznia 2002 r. w sprawie okre ś lenia przeci ę tnych norm zu ż ycia wody , jako akt wykonawczy do ustawy z dnia z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków . W rozporz ą dzeniu tym dla wy ż ej okre ś lonych odbiorców, okre ś lono przeci ę tn ą norm ę zu ż ycia wody w wysoko ś ci 3 m 3 na osob ę miesi ę cznie. 3. W umowach o dostaw ę wody i odprowadzanie ś cieków, zawieranych przez Wodnika z gospodarstwami domowymi przed dniem 15 lutego 2002 r. zawarto zapis (§ 7 pkt 4 umowy), i ż „ w razie braku wodomierza ilo ść pobranej wody ustala si ę w ilo ś ci przyj ę tej wg norm zu ż ycia wody okre ś lonych w za łą czniku do Rozporz ą dzenia Rady Ministrów z dnia 18 grudnia 1996 r....” . W umowach zawartych przed dat ą wej ś cia w ż ycie tego ż rozporz ą dzenia zawarto zapisy odwo ł uj ą ce si ę do wówczas obowi ą zuj ą cych przepisów okre ś laj ą cych przeci ę tne normy zu ż ycia wody, tj. Zarz ą dzenia Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 21 czerwca 1989 r. w sprawie przeci ę tnych norm zu ż ycia wody (Dz. Urz. Ministerstwa Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z 1989 r. Nr 1 poz. 3). Natomiast w §7 pkt 5 umowy o dostaw ę wody i odprowadzanie ś cieków zawieranej z odbiorcami Wodnik zawar ł zapis: „Ilo ść odprowadzonych ś cieków okre ś la si ę wg urz ą dze ń pomiarowych zainstalowanych przez Us ł ugobiorc ę – dostawc ę ś cieków. W przypadku braku urz ą dze ń pomiarowych ilo ść odprowadzonych ś cieków ustala si ę jako równowa ż n ą ilo ś ci wody pobranej z urz ą dze ń zaopatrzenia w wod ę i innych uj ęć .” W konsekwencji powy ż szych zapisów, gospodarstwa domowe obj ę te niniejszym post ę powaniem zarówno za wod ę jak i za ś cieki rozliczane by ł y wed ł ug normy 4,5 i 6 m 3 na osob ę za odprowadzane ś cieki zamiast normy 3 m 3 na osob ę . Dowód: karty 92-122. 4. W dniu wej ś cia w ż ycie Rozporz ą dzenia Ministra Infrastruktury z dnia 14 stycznia 2002 r. Wodnik posiada ł ok. 15.000 odbiorców, z którymi rozlicza ł si ę w systemie rycza ł towym. W dniu wszcz ę cia post ę powania wyja ś niaj ą cego 6.047 odbiorców z ww. grupy, zosta ł o 3 rozliczonych wed ł ug nowych norm rycza ł towych i po zamontowaniu wodomierzy g ł ównych by ł o ju ż rozliczanych wed ł ug ich wskaza ń . Pozostali odbiorcy z tej grupy, tj. 8. 504, nadal rozliczani byli rycza ł towo, jednak ż e z uwzgl ę dnieniem nowych norm zu ż ycia. Grupa ta obejmuje zarówno odbiorców, których normy zu ż ycia zosta ł y zmniejszone z 4,5 i 6 m 3 do 3 m 3 , jak równie ż odbiorców, których normy uleg ł y zwi ę kszeniu z 1,8 m 3 do 2,4 m 3 oraz z 2,4 m 3 do 2,7 m 3 . Grupa odbiorców obj ę ta post ę powaniem liczy 6.239 gospodarstw domowych. Dowód: karta 6, 76 akt, oraz karty 13-14 za łą cznika nr 1, 5. W dniu 15 kwietnia 2003 r. Rada Miasta Jeleniej Góry uchwali ł a Regulamin dostarczania wody i odprowadzania ś cieków, wymagany przepisem art. 32 ust. 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków . Zgodnie z tym przepisem, w terminie 9 miesi ę cy od daty wej ś cia w ż ycie ustawy, rada gminy jest zobowi ą zana do uchwalenia regulaminu. Ustawa wesz ł a w ż ycie dnia 14 stycznia 2002 r., wi ę c ww. regulamin powinien zosta ć uchwalony najpó ź niej do dnia 14 pa ź dziernika 2002 r. Tymczasem ustawowy termin zosta ł przekroczony o 7 miesi ę cy, w zwi ą zku z czym dopiero od 15 kwietnia 2003 r., a wi ę c po 14 miesi ą cach od daty wej ś cia w ż ycie Rozporz ą dzenia z dnia 14 stycznia 2002 r. Wodnik zawiera ł nowe umowy z odbiorcami w budynkach, w których od czasu wej ś cia w ż ycie ww. ustawy zainstalowano wodomierze g ł ówne i oficjalnie rozpocz ął rozliczanie zgodnie z ich odczytami. Do czasu uchwalenia Regulaminu odbiorcy ci byli bowiem, pomimo zamontowanych wodomierzy g ł ównych, rozliczani w sposób rycza ł towy. Dowód: karty 7, 80. 6. Na dzie ń 30 maja 2003 r. Wodnik rozliczy ł si ę ze wszystkimi odbiorcami rozliczanymi w systemie rycza ł towym, uwzgl ę dniaj ą c zmniejszenia i zwi ę kszenia norm zu ż ycia, okre ś lonych w Rozporz ą dzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 14 stycznia 2002 r. i wyp ł acaj ą c nale ż ne odsetki ustawowe: - od 15 lutego 2002 do 24 lipca 2002 w wysoko ś ci 20%, - od 25 lipca 2002 do 31 stycznia 2003 w wysoko ś ci 16%, od 1 lutego 2003 do 30 maja 2003 w wysoko ś ci 13%. Ogó ł em Wodnik dokona ł korekt obni ż aj ą cych nale ż no ś ci ww. grupy odbiorców w kwocie 1.157.721,05 z ł wraz z odsetkami oraz korekt zwi ę kszaj ą cych nale ż no ś ci odbiorców (w przypadku zwi ę kszenia normy zu ż ycia) na kwot ę 111.000,00 z ł . Dowód: karty 76,78,82. W zakresie korekt obni ż aj ą cych nale ż no ś ci od odbiorców na dzie ń 31 listopada 2002 r. rozliczenia dokonano w sposób przedstawiony w poni ż szej tabeli (Tab. 1). Tab. 1. Sposób rozliczenia gospodarstw domowych obj ę tych obni ż eniem norm zu ż ycia wody z 4,5 m 3 i 6 m 3 na osob ę do 3 m 3 na osob ę . Sposób rozliczenia Kwota g ł ówna Odsetki Kwota g ł ówna + odsetki Udzia ł procentowy Zaliczenie na poczet zad ł u ż enia 549.867,84 - 549.867,84 47,5% Zaliczenie na bie żą ce op ł aty 172.077,73 10.617,20 182.694,93 15,8% Wyp ł ata gotówki 84.304,38 5.197,60 89.501,98 7,7% Pozosta ł o do rozliczenia 316.149,85 19.506,45 335.656,30 29% Razem 1.122.399,25 35.321,25 1.157.721,05 100% Ź ród ł o: karta 76 4 Jak wida ć powy ż ej, niemal po ł owa (47,5%) kwoty nadp ł aty zaliczona zosta ł a na poczet zad ł u ż enia odbiorców wzgl ę dem Wodnika. 15,8% zaliczono na poczet op ł at bie żą cych, za ś 7,7% na ż yczenie odbiorców wyp ł acono gotówk ą w kasie Wodnika. Pozosta ł e 29% kwoty korekty rozliczono do 31 maja 2003 r. Maj ą c na uwadze zebrany materia ł dowodowy Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów zwa ż y ł , co nast ę puje: Przepis art. 1 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , zwanej dalej ustaw ą antymonopolowa, stanowi, i ż ma ona zastosowanie, gdy wymaga tego interes publiczny. Powy ż sze sformu ł owanie wyklucza zatem mo ż liwo ść podejmowania przez organ antymonopolowy dzia ł a ń w celu ochrony interesów indywidualnych. W niniejszej sprawie jednak ż e kwestia bezpodstawnie naliczanych op ł at za wod ę , a tym samym za ś cieki, dotyczy 6.239 gospodarstw domowych, cz ę sto licz ą cych po kilka osób. Sprawa dotyczy wi ę c szerokiego kr ę gu uczestników rynku, jakimi s ą konsumenci us ł ug Wodnika w zakresie dostawy wody i odprowadzania ś cieków. Zatem do prowadzonej przed Prezesem UOKiK sprawy maj ą zastosowanie przepisy ustawy antymonopolowej. Art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów za praktyk ę ograniczaj ą c ą konkurencj ę uznaje nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej na rynku poprzez narzucanie przez przedsi ę biorc ę uci ąż liwych warunków umów, przynosz ą cych mu nieuzasadnione korzy ś ci. W rozpatrywanej sprawie istota zarzucanej praktyki sprowadza si ę do stosowania w rozliczeniach z gospodarstwami domowymi wyposa ż onymi w wodoci ą g, ubikacj ę , ł azienk ę i lokalne ź ród ł o ciep ł ej wody, w budynkach wielolokalowych, nie posiadaj ą cych wodomierza g ł ównego, norm zu ż ycia wody wy ż szych, ni ż to wynika z powszechnie obowi ą zuj ą cych przepisów prawa. Konsekwencj ą niezastosowania si ę uczestnika post ę powania do przepisów Rozporz ą dzenia Ministra Infrastruktury z dnia 14 stycznia 2002 r. by ł o pobieranie wy ż szych, bezpodstawnie naliczanych op ł at zarówno za wod ę jak i za ś cieki. Nale ż y zatem rozpatrzy ć , czy swoim dzia ł aniem Wodnik naruszy ł ustaw ę z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów , a w szczególno ś ci czy naruszony zosta ł art. 8 ust. 2 pkt 6 tej ustawy. Dla stwierdzenia, i ż zachowanie uczestnika post ę powania stanowi praktyk ę ograniczaj ą c ą konkurencj ę musz ą zosta ć spe ł nione łą cznie nast ę puj ą ce przes ł anki: 1) posiadanie pozycji dominuj ą cej, 2) narzucanie warunków umów kontrahentowi, 3) uci ąż liwy charakter tych warunków, 4) osi ą ganie przez przedsi ę biorc ę narzucaj ą cego warunki nieuzasadnionych korzy ś ci. Poniewa ż uczestnik post ę powania dzia ł a w strukturze rynkowej, istotne znaczenie ma okre ś lenie rynku w ł a ś ciwego w niniejszej sprawie. Zgodnie z art. 4 pkt 8 ustawy antymonopolowej, przez poj ę cie rynku w ł a ś ciwego rozumie si ę rynek towarów, które ze wzgl ę du na przeznaczenie, cen ę oraz w ł a ś ciwo ś ci, w tym jako ść , s ą uznawane przez ich nabywców za substytuty oraz s ą oferowane na obszarze, na którym ze wzgl ę du na ich rodzaj i w ł a ś ciwo ś ci, istnienie barier dost ę pu do rynku, preferencje konsumentów, znacz ą ce ró ż nice cen i koszty transportu, panuj ą zbli ż one warunki konkurencji. Na rynek w ł a ś ciwy sk ł ada si ę rynek produktowy oraz rynek geograficzny. Oba te rynki musz ą by ć oznaczone przez Prezesa Urz ę du. 5 Dla rozstrzygni ę cia niniejszej sprawy za rynek produktowy przyj ę to us ł ugi dostawy wody i odprowadzania ś cieków. Zgodnie bowiem z zasad ą stosowan ą przez przedsi ę biorstwa wodoci ą gowo-kanalizacyjne, w przypadku braku urz ą dze ń pomiarowych, ilo ść odprowadzanych ś cieków ustala si ę jako równowa ż n ą ilo ś ci pobranej wody. Zatem przy zastosowaniu wi ę kszej ni ż obowi ą zuj ą ca normy zu ż ycia wody, w rozliczeniach stosuje si ę równie ż tak ą sam ą norm ę dla okre ś lenia ilo ś ci odprowadzonych ś cieków, co znajduje odzwierciedlenie w wysoko ś ci łą cznej op ł aty za wod ę i ś cieki. Natomiast odno ś nie rynku geograficznego, wyodr ę bniono rynek lokalny, którym jest obszar gminy Jelenia Góra, na terenie której ww. us ł ugi s ą wykonywane. Art. 4 pkt 9 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów definiuje pozycj ę dominuj ą c ą jako pozycj ę przedsi ę biorcy, która umo ż liwia mu zapobieganie skutecznej konkurencji na rynku w ł a ś ciwym przez stworzenie mu mo ż liwo ś ci dzia ł ania w znacznym zakresie niezale ż nie od konkurentów, kontrahentów oraz konsumentów; domniemywa si ę , ż e przedsi ę biorca ma pozycj ę dominuj ą c ą , je ż eli jego udzia ł w rynku przekracza 40%. W sprawie b ę d ą cej przedmiotem niniejszego post ę powania ustalono, ż e Wodnik zajmuje pozycj ę monopolistyczn ą na rynku dostawy wody i odprowadzania ś cieków obejmuj ą cym gmin ę Jelenia Góra. Jest bowiem wy łą cznym dostawc ą us ł ug w zakresie zaopatrzenia w wod ę i odbioru ś cieków na obszarze miasta Jelenia Góra, posiadaj ą cym zintegrowan ą sie ć wodoci ą gowo-kanalizacyjn ą . Wodnik jest zatem tzw. monopolist ą naturalnym, co wynika z faktu sieciowego charakteru urz ą dze ń s ł u żą cych do dostarczania wody i odprowadzania ś cieków. Podmioty ubiegaj ą ce si ę o przy łą czenie do miejskiej sieci wodoci ą gowo- kanalizacyjnej nie maj ą mo ż liwo ś ci alternatywnego zaopatrywania si ę w wod ę i odprowadzania ś cieków u innego przedsi ę biorcy. Tak wi ę c Wodnik podlega wszystkim ograniczeniom wynikaj ą cym z ustawy antymonopolowej, a pierwsza z przes ł anek praktyki okre ś lonej w art. 8 ust. 2 pkt 6 zosta ł a spe ł niona. Posiadanie pozycji dominuj ą cej samo przez si ę nie narusza prawa. Narusza prawo dopiero jej nadu ż ywanie, przejawiaj ą ce si ę w stosowaniu zakazanych praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę . Nie wszystkie jednak zachowania przedsi ę biorcy posiadaj ą cego pozycj ę dominuj ą c ą maj ą posta ć takich praktyk, a tylko takie, które naruszaj ą przepisy ustawy antymonopolowej. Narzucanie warunków umowy musi mie ć charakter przymusowy, tj. wymuszony przez przedsi ę biorc ę dominuj ą cego posiadan ą si łą rynkow ą . Cz ę sto rodz ą si ę w ą tpliwo ś ci, czy dany uci ąż liwy warunek umowny jest narzucony kontrahentowi, czy te ż zosta ł wynegocjowany w ramach zasady swobody umów okre ś lonej w art. 353 1 k.c. W niniejszej sprawie jednak ż e mamy do czynienia z klasycznym przyk ł adem umowy adhezyjnej, na tre ść której kontrahent – odbiorca us ł ug dostawy wody i odprowadzania ś cieków – z uwagi na mniejsz ą si łę kontraktow ą , nie ma ż adnego wp ł ywu. Odbiorca mo ż e przyst ą pi ć do umowy i zaakceptowa ć wszystkie jej warunki, b ą d ź nie przyst ą pi ć do umowy i pozbawi ć swoje gospodarstwo domowe mo ż liwo ś ci zaopatrzenia w wod ę . Zatem druga przes ł anka art. 8 ust. 2 pkt 6, polegaj ą ca na narzucaniu warunków umowy zosta ł a spe ł niona . W rozpatrywanej sprawie kwesti ą sporn ą jest, czy narzucenie w umowie o dostaw ę wody i odprowadzanie ś cieków, zapisu dotycz ą cego przyj ę cia do rozlicze ń norm zu ż ycia wody okre ś lonych w Rozporz ą dzeniu Rady Ministrów z dnia 18 grudnia 1996 r. i nie wprowadzenie zmiany (w formie aneksu do umowy) po wej ś ciu w ż ycie Rozporz ą dzenia Ministra Infrastruktury z dnia 14 stycznia 2002 r., obni ż aj ą cego te normy, jest warunkiem uci ąż liwym, przynosz ą cym nieuzasadnione korzy ś ci i stanowi nadu ż ycie posiadanej przez Wodnika pozycji dominuj ą cej na wy ż ej zakre ś lonym rynku. 6 „Przez uci ąż liwy warunek nale ż y rozumie ć ka ż dy warunek oznaczaj ą cy dla jednej ze stron umowy ci ęż ar wi ę kszy od powszechnie przyj ę tych w stosunkach danego rodzaju. Ustalenia te powinny by ć dokonywane wed ł ug kryteriów obiektywnych.” (Stanis ł aw Gronowski. Ustawa antymonopolowa. Komentarz; C.H. Beck 1996 r., s.135 ). „Nale ż a ł oby tutaj, w szczególno ś ci rozwa ż y ć , czy w hipotetycznej sytuacji istnienia wolnej konkurencji, i tym samym swobody kszta ł towania przez obie strony tre ś ci umowy, przedsi ę biorca by ł by w stanie wynegocjowa ć kwestinowane postanowienie umowy” ( Stanis ł aw Gronowski. Polskie Prawo Antymonopolowe, zarys wyk ł adu; Wydawnictwo Zrzeszenia Prawników Polskich, Warszawa 1998 r., s.146-147) . Przyj ę cie przez stron ę warunku nios ą cego ze sob ą ci ęż ar wi ę kszy ni ż zwykle wynika zawsze z jej s ł abszej pozycji rynkowej, a co za tym idzie, s ł abszej si ł y przetargowej wobec podmiotu posiadaj ą cego pozycj ę dominuj ą c ą . Okoliczno ś ci ą ś wiadcz ą c ą o uci ąż liwo ś ci warunku jest akceptacja przez stron ę warunku dla niej mniej korzystnego, ni ż to jest zwyczajowo przyj ę te w podobnych umowach przy jednolitych okoliczno ś ciach towarzysz ą cych zawarciu umów. Uci ąż liwym warunkiem w znaczeniu obiektywnym b ę d ą w szczególno ś ci warunki przewiduj ą ce ś wiadczenia o charakterze nieekwiwalentnym, których w hipotetycznych warunkach istnienia konkurencji Przedsi ę biorstwo nie by ł oby w stanie wynegocjowa ć . W odniesieniu do rozpatrywanej sprawy w podobnych stosunkach danego rodzaju, w tym przypadku w zakresie dostawy wody i odprowadzania ś cieków, w sytuacji gdy budynki nie posiadaj ą wodomierzy g ł ównych, maj ą zastosowanie odpowiednie przepisy prawa. Przeprowadzone post ę powanie dowodowe wyja ś ni ł o, i ż ustalanie ilo ś ci zu ż ytej wody na podstawie norm zu ż ycia okre ś lonych w nieobowi ą zuj ą cym rozporz ą dzeniu, które zak ł ada norm ę dwukrotnie wy ż sz ą ni ż obecnie obowi ą zuj ą ce przepisy, z pewno ś ci ą jest warunkiem uci ąż liwym, gdy ż powoduje naliczanie znacznie wy ż szych op ł at zarówno za wod ę jak i za ś cieki. Zatem trzeci ą przes ł ank ę art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy antymonopolowej polegaj ą ca na uci ąż liwym charakterze warunków umowy nale ż y uzna ć za spe ł nion ą . Osi ą gane przez dominuj ą cego przedsi ę biorc ę nieuzasadnione korzy ś ci s ą odpowiednikiem uci ąż liwych warunków umowy narzuconych kontrahentowi. W relacjach ekwiwalentno ś ci wzajemnych ś wiadcze ń uczestników umowy nieuzasadnione korzy ś ci okre ś laj ą sytuacj ę korzystniejsz ą od powszechnie przyj ę tych w stosunkach danego rodzaju. Nieuzasadnione korzy ś ci powinny by ć osi ą gni ę te kosztem kontrahenta i pozostawa ć w normalnym zwi ą zku przyczynowym z narzuconymi kontrahentowi uci ąż liwymi warunkami umowy ( Stanis ł aw Gronowski. Polskie Prawo Antymonopolowe, zarys wyk ł adu; Wydawnictwo Zrzeszenia Prawników Polskich, Warszawa 1998 r., s.147; Stanis ł aw Gronowski. Ustawa antymonopolowa. Komentarz; C.H. Beck 1996 r., s.136) . Stosuj ą c si ę do przepisów Rozporz ą dzenia Ministra Infrastruktury z dnia 14 stycznia 2002 r., w dniu wej ś cia tego rozporz ą dzenia w ż ycie tj. 15 lutego 2002 r. Wodnik powinien zmieni ć normy zu ż ycia wody stosowane w rozliczeniach z odbiorcami w budynkach pozbawionych wodomierza g ł ównego w nast ę puj ą cy sposób: - w gospodarstwach, w których stosowano norm ę 4,5 m 3 i 6 m 3 na osob ę - zmniejszy ć norm ę do 3 m 3 na osob ę , - w gospodarstwach, w których stosowano norm ę 1,8 m 3 na osob ę – zwi ę kszy ć norm ę do 2,4 m 3 na osob ę , - - w gospodarstwach, w których stosowano norm ę 2,4 m 3 na osob ę – zwi ę kszy ć norm ę do 2,7 m 3 na osob ę , Tymczasem, pomimo wej ś cia w ż ycie Rozporz ą dzenia okre ś laj ą cego nowe przeci ę tne normy zu ż ycia, Wodnik jeszcze przez przynajmniej 13 miesi ę cy stosowa ł normy okre ś lone w 7 Rozporz ą dzeniu Rady Ministrów z dnia 18 grudnia 1996 r. W odniesieniu do grupy odbiorców obj ę tej post ę powaniem zamiast 3 m 3 na osob ę stosowa ł norm ę 4,5 m 3 i 6 m 3 na osob ę . W efekcie Wodnik nalicza ł wy ż sze op ł aty zarówno za wod ę jak i za ś cieki. Zgodnie bowiem z zasad ą stosowan ą przez przedsi ę biorstwa wodoci ą gowo-kanalizacyjne, w przypadku braku urz ą dze ń pomiarowych, ilo ść odprowadzanych ś cieków ustala si ę jako równowa ż n ą ilo ś ci pobranej wody. W okresie stosowania „starych” norm, podczas gdy obowi ą zywa ł y „nowe” Wodnik pobra ł od odbiorców obj ę tych zmniejszeniem normy op ł aty na łą czn ą kwot ę 2.813.799,23 z ł . Przy zastosowaniu obowi ą zuj ą cych od dnia 15 lutego 2002 r. norm obni ż onych, kwota ta powinna wynosi ć 1.691.399,43 z ł . Zatem op ł ata naliczona niezgodnie z obowi ą zuj ą cymi normami wynosi 1.122.399,25. Ta kwota stanowi nieuzasadnione korzy ś ci Wodnika, i ś wiadczy o spe ł nieniu czwartej przes ł anki zarzucanej praktyki. W niniejszej sprawie organ antymonopolowy wyj ą tkowo odst ą pi ł od na ł o ż enia na uczestnika post ę powania kary pieni ęż nej w trybie art. 101 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów z uwagi na to, i ż po wszcz ę ciu post ę powania w niniejszej sprawie Wodnik przyspieszy ł znacznie dokonywanie korekt w rozliczeniach z odbiorcami i praktycznie na dzie ń 31 maja 2003 r. rozliczy ł si ę ze wszystkimi odbiorcami z bezprawnie naliczonych op ł at wraz z ustawowo nale ż nymi odsetkami. Maj ą c powy ż sze na uwadze organ antymonopolowy orzek ł jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów we Wroc ł awiu. Z up. Prezesa UOKiK Dyrektor Delegatury UOKiK we Wroc ł awiu Zbigniew Jurczyk Otrzymuje: Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji “Wodnik” Sp. z o.o. Pl. Piastowski 12 58-560 Jelenia Góra 8