RKT-11/2013

1 PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W KATOWICACH Katowice, dnia 19 czerwca 2013 r. RKT-61-07/13/MZ DECYZJA Nr RKT – 11/2013 Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz § 2 pkt 4 i § 5 ust. 2 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887), po przeprowadzeniu z urzędu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów przeciwko Awertour sp. z o.o. z siedzibą w Bielsku-Białej, w toku którego zostało uprawdopodobnione, że ww. przedsiębiorca stosuje praktyki, o których mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów polegające na: 1. stosowaniu we wzorcu pod nazwą „Ogólne warunki uczestnictwa w imprezach turystycznych organizowanych przez Awertour sp. z o.o.” postanowienia o treści: „ Awertour odpowiada za niewykonanie lub nienależyte wykonanie Umowy o świadczenie usług turystycznych, chyba że jest ono spowodowane wyłącznie działaniem lub zaniechaniem klienta, działaniem lub zaniechaniem osób trzecich nieuczestniczących w wykonywaniu usług przewidzianych w umowie, jeżeli tych działań lub zaniechań nie można było przewidzieć ani uniknąć albo działaniem siły wyższej. Odpowiedzialność Awertouru w tym zakresie jest ograniczona do dwukrotności ceny imprezy turystycznej względem każdego Uczestnika ”, co może być niezgodne z art. 11b ust. 4 w zw. z art. 11b ust. 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o usługach turystycznych (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 223 poz. 2268 ze zm.) i może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; 2. naruszaniu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, poprzez niepodawanie w umowach o świadczenie usług turystycznych, zawieranych z konsumentami, informacji o terminie zgłaszania reklamacji związanych z wykonywaniem usług przez organizatora turystyki lub osobę z nim współpracującą, co może być niezgodne z art. 14 ust. 2 pkt 8 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o usługach turystycznych (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 223 poz. 2268 ze zm.) i może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; I. Na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) nakłada się na Awertour sp. z o.o. z siedzibą w Bielsku-Białej obowiązek wykonania przyjętego przez tego przedsiębiorcę w toku postępowania zobowiązania do podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia zarzucanym mu naruszeniom, polegających na zawieraniu z nowymi odbiorcami usług – konsumentami umów o świadczenie usług turystycznych z wykorzystaniem wzorca umownego: 2 a. w którym w miejsce kwestionowanego postanowienia o treści: „ Awertour odpowiada za niewykonanie lub nienależyte wykonanie Umowy o świadczenie usług turystycznych, chyba że jest ono spowodowane wyłącznie działaniem lub zaniechaniem klienta, działaniem lub zaniechaniem osób trzecich nieuczestniczących w wykonywaniu usług przewidzianych w umowie, jeżeli tych działań lub zaniechań nie można było przewidzieć ani uniknąć albo działaniem siły wyższej. Odpowiedzialność Awertouru w tym zakresie jest ograniczona do dwukrotności ceny imprezy turystycznej względem każdego Uczestnika ” wprowadzone zostanie postanowienie o treści: „ Awertour odpowiada za niewykonanie lub nienależyte wykonanie Umowy o świadczenie usług turystycznych, chyba że jest ono spowodowane wyłącznie działaniem lub zaniechaniem klienta, działaniem lub zaniechaniem osób trzecich nieuczestniczących w wykonywaniu usług przewidzianych w umowie, jeżeli tych działań lub zaniechań nie można było przewidzieć ani uniknąć albo działaniem siły wyższej. Odpowiedzialność Awertouru w tym zakresie jest ograniczona do dwukrotności ceny imprezy turystycznej względem każdego Uczestnika. Ograniczenie to nie dotyczy szkód na osobie ”; b. zawierającego postanowienie o treści: „ Reklamacje dotyczące realizacji imprezy turystycznej należy zgłaszać bezpośrednio (ustnie lub pisemnie) pilotowi/przedstawicielowi Awertouru w trakcie trwania imprezy, aby miał on możliwość natychmiastowego usunięcia usterek. Po zakończeniu imprezy reklamacje należy składać pisemnie na adres Awertouru, w terminie 30 dni od jej zakończenia. Reklamacje zostaną rozpatrzone w ciągu 14 dni od daty ich otrzymania ” oraz dostarczeniu dotychczasowym odbiorcom usług – konsumentom, posiadającym niewykonane umowy o treści zakwestionowanej w niniejszym postępowaniu, aneksy eliminujące z treści tych umów naruszenia stanowiące przedmiot postawionych zarzutów bądź umowy sporządzone z wykorzystaniem ww. wzorca, w terminie jednego miesiąca od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. II. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) nakłada się na Awertour sp. z o.o. z siedzibą w Bielsku-Białej obowiązek złożenia w terminie trzech miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji sprawozdania o stopniu realizacji przyjętego zobowiązania, które powinno zawierać: a. Zmieniony wzorzec umowy o świadczenie usług turystycznych wraz z określeniem daty jego wprowadzenia do stosowania w obrocie; b. Informację na temat liczby dotychczasowych odbiorców – konsumentów, którym w terminie jednego miesiąca od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji dostarczono, celem zaakceptowania, aneksy eliminujące z treści zawartych z tymi odbiorcami umów o świadczenie usług turystycznych postanowienia będące przedmiotem postawionych w niniejszym postępowaniu zarzutów albo dostarczono, celem zaakceptowania, umowy o świadczenie usług turystycznych sporządzone według wzorca uwzględniającego postawione w niniejszym postępowaniu zarzuty, c. Informację na temat liczby dotychczasowych odbiorców – konsumentów, którym w terminie jednego miesiąca od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji nie dostarczono w celu zaakceptowania aneksów zmieniających treść umów w sposób uwzględniający postawione zarzuty bądź umów o świadczenie usług turystycznych sporządzonych według wzorca uwzględniającego postawione w niniejszym postępowaniu zarzuty - wraz z wyjaśnieniem, czym spowodowany jest taki stan rzeczy. 3 Uzasadnienie W imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej „Prezesem Urzędu”) zostało przeprowadzone z urzędu pod sygn. akt RKT-403-43/12/MZ postępowanie wyjaśniające w sprawie wstępnego ustalenia, czy w związku z działalnością Awertour sp. z o.o. z siedzibą w Bielsku-Białej (zwanej dalej także „Spółką” lub „Organizatorem”) nastąpiło naruszenie przepisów ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (zwanej dalej również „ustawą o ochronie konkurencji i konsumentów”). W toku przedmiotowego postępowania wyjaśniającego zbadane zostały pod kątem naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów warunki umów o organizację imprez turystycznych zawieranych przez Spółkę z konsumentami, w oparciu o wykorzystywane w obrocie wzorce umowne. Analiza ich treści dała podstawy do przyjęcia, iż mogło dojść do naruszenia przez przedsiębiorcę przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w związku z tym w dniu 12 marca 2013 r. Postanowieniem Nr 1 wszczęte zostało w tej sprawie z urzędu postępowanie w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów (dowód: karty nr 2-3). Postanowieniem nr 2 z tej samej daty (dowód: karta nr 5) w poczet dowodów zaliczono materiały zgromadzone w toku ww. postępowania wyjaśniającego (dowód: karty nr 7-47). Spółce postawiono zarzuty naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w drodze podejmowania bezprawnych działań godzących w zbiorowe interesy konsumentów polegających na: 1. stosowaniu we wzorcu pod nazwą „Ogólne warunki uczestnictwa w imprezach turystycznych organizowanych przez Awertour sp. z o.o.” postanowienia o treści: „ Awertour odpowiada za niewykonanie lub nienależyte wykonanie Umowy o świadczenie usług turystycznych, chyba że jest ono spowodowane wyłącznie działaniem lub zaniechaniem klienta, działaniem lub zaniechaniem osób trzecich nieuczestniczących w wykonywaniu usług przewidzianych w umowie, jeżeli tych działań lub zaniechań nie można było przewidzieć ani uniknąć albo działaniem siły wyższej. Odpowiedzialność Awertouru w tym zakresie jest ograniczona do dwukrotności ceny imprezy turystycznej względem każdego Uczestnika ”, co może być niezgodne z art. 11b ust. 4 w zw. z art. 11b ust. 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o usługach turystycznych (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 223 poz. 2268 ze zm.) i może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; 2. naruszaniu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, poprzez niepodawanie w umowach o świadczenie usług turystycznych, zawieranych z konsumentami, informacji o terminie zgłaszania reklamacji związanych z wykonywaniem usług przez organizatora turystyki lub osobę z nim współpracującą, co może być niezgodne z art. 14 ust. 2 pkt 8 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o usługach turystycznych (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 223 poz. 2268 ze zm.) i może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Spółka ustosunkowała się do postawionych zarzutów w piśmie z dnia 29 marca 2013 r. (dowód: karty nr 52-59). Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, pismem z dnia 13 maja 2013 r., Organizator został poinformowany o zakończeniu zbierania materiału dowodowego (dowód: karta nr 61). W wyznaczonym terminie Spółka nie skorzystała z prawa do zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym. Prezes Urzędu ustalił następujący stan faktyczny. 4 Awertour sp. z o.o. z siedzibą w Bielsku-Białej prowadzi działalność gospodarczą na podstawie wpisu do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego pod nr 0000389288. Przedmiotem działalności Spółki jest między innymi działalność organizatorów turystyki (dowód: karty nr 7-10 i 48-51). Spółka została wpisana pod nr 899 do rejestru organizatorów turystyki i pośredników turystycznych, prowadzonego przez Marszałka Województwa Śląskiego, o którym mowa w art. 4 ust. 1 z dnia 29 sierpnia 1997 r. o usługach turystycznych (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 223 poz. 2268 ze zm.) - zwanej dalej „ustawą o usługach turystycznych” (dowód: karta nr 12). W zakresie organizacji turystyki Organizator stosuje, w obrocie konsumenckim, następujące umowy i wzorce dokumentów: 1. „Umowa - zgłoszenie”; 2. „Ogólne warunki uczestnictwa w imprezach turystycznych organizowanych przez Awertour sp. z o.o.” (dalej także jako „OWU”). Spółka oświadczyła, że ww. wzorce stosowane są od dnia 12 sierpnia 2012 r. W toku postępowania ustalono, iż we wzorcu „Ogólne warunki uczestnictwa w imprezach turystycznych organizowanych przez Awertour sp. z o.o.”, Spółka zamieściła następujące postanowienia: − „ Awertour odpowiada za niewykonanie lub nienależyte wykonanie Umowy o świadczenie usług turystycznych, chyba że jest ono spowodowane wyłącznie działaniem lub zaniechaniem klienta, działaniem lub zaniechaniem osób trzecich nieuczestniczących w wykonywaniu usług przewidzianych w umowie, jeżeli tych działań lub zaniechań nie można było przewidzieć ani uniknąć albo działaniem siły wyższej. Odpowiedzialność Awertouru w tym zakresie jest ograniczona do dwukrotności ceny imprezy turystycznej względem każdego Uczestnika ” (§ 4 pkt 8 zd. 1 i 2 OWU); − „ Pilot/rezydent jest przedstawicielem Awertouru. Zapewnia Uczestnikom przebieg imprezy zgodnie z programem, dba o jakość świadczeń, przyjmuje od Uczestników reklamacje i usuwa ich przyczyny, a jeśli reklamacja jest złożona na piśmie, ma obowiązek potwierdzić jej przyjęcie ” (§ 4 pkt 4 OWU); − „ Reklamacje dotyczące realizacji imprezy turystycznej należy zgłaszać bezpośrednio (ustnie lub pisemnie) pilotowi/przedstawicielowi Awertouru w trakcie trwania imprezy, aby miał on możliwość natychmiastowego usunięcia usterek. Po zakończeniu imprezy reklamacje należy składać pisemnie na adres Awertouru. Reklamacje zostaną rozpatrzone w ciągu 14 dni od daty ich otrzymania ” (§ 4 pkt 6 OWU). Żadne inne postanowienie OWU ani umowy o organizację imprezy turystycznej nie zawierają informacji o terminie, w jakim konsumenci powinni składać reklamacje, po zakończeniu imprezy turystycznej. Ponadto żadne inne postanowienie OWU ani umowy nie zawiera informacji, że ograniczenie odpowiedzialności, o którym mowa powyżej, nie dotyczy szkód na osobie. Spółka oświadczyła, że dotychczas nie otrzymała żadnej skargi od konsumenta (dowód: karta nr 45). W piśmie z dn. 29 marca 2013 r., odnosząc się do zawiadomienia o wszczęciu postępowania, Spółka podniosła, że motywem zamieszczenia w ogólnych warunkach uczestnictwa postanowienia, o którym mowa w punkcie 1 Postanowienia Nr 1 z dnia 12 marca 2013 r., było „(…) skorzystanie z uprawnienia wskazanego w art. 11b ust 3 ustawy o usługach turystycznych (…), w jego granicach określonych przez ustawodawcę. Spółka zastosowała powyższe ograniczenie odpowiedzialności we wskazany powyżej sposób ponieważ wydaje się, że brak literalnego zastosowania ust. 4 wskazanego przepisu nie wyłącza dochodzenia odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną na osobie ” (dowód: karta nr 52). 5 Spółka oświadczyła, że w praktyce nie skorzystała z prawa ograniczenia swojej odpowiedzialności do dwukrotności ceny imprezy turystycznej względem jakiegokolwiek uczestnika imprezy (dowód: karta nr 53). Spółka poinformowała w piśmie z dn. 29 marca 2013 r., że zakwestionowany w niniejszym postępowaniu wzorzec umowny jest nadal stosowany. W tym samym piśmie Spółka, powołując się na przepis art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zaproponowała „ zastosowanie następujących zobowiązań w celu zapobieżenia stosowaniu zapisów budzących obawy Prezesa UOKiK: − Spółka zobowiązuje się do zmiany zapisów umownych budzących wątpliwości Prezesa UOKiK w sposób wskazany [poniżej] ; − Spółka zobowiązuje się do wystąpienia wobec wszystkich konsumentów, z którymi posiada wiążące umowy oparte na wzorcach powołanych w Piśmie UOKiK, z ofertą zawarcia pisemnego aneksu do ww. umów, zastępującego kwestionowane klauzule postanowieniami wskazanymi w treści niniejszego pisma (która to oferta będzie ważna w terminie jednego miesiąca od otrzymania jej przez konsumenta); − Spółka wskazuje, że podjęcie działań w celu wdrożenia zaproponowanych zobowiązań możliwe jest w terminie jednego miesiąca od dnia doręczenia Spółce decyzji nakładającej te zobowiązania ” (dowód: karta nr 53). Spółka zaproponowała zamieszczenie we wzorcu OWU poniższych postanowień, zastępujących postanowienie zakwestionowane w niniejszym postępowaniu: 1) „ Awertour odpowiada za niewykonanie lub nienależyte wykonanie Umowy o świadczenie usług turystycznych, chyba że jest ono spowodowane wyłącznie działaniem lub zaniechaniem klienta, działaniem lub zaniechaniem osób trzecich nieuczestniczących w wykonywaniu usług przewidzianych w umowie, jeżeli tych działań lub zaniechań nie można było przewidzieć ani uniknąć albo działaniem siły wyższej. Odpowiedzialność Awertouru w tym zakresie jest ograniczona do dwukrotności ceny imprezy turystycznej względem każdego Uczestnika. Ograniczenie to nie dotyczy szkód na osobie ” (§ 4 punkt 8 OWU); 2) „ Reklamacje dotyczące realizacji imprezy turystycznej należy zgłaszać bezpośrednio (ustnie lub pisemnie) pilotowi/przedstawicielowi Awertouru w trakcie trwania imprezy, aby miał on możliwość natychmiastowego usunięcia usterek. Po zakończeniu imprezy reklamacje należy składać pisemnie na adres Awertouru, w terminie 30 dni od jej zakończenia. Reklamacje zostaną rozpatrzone w ciągu 14 dni od daty ich otrzymania ” (§ 4 punkt 6 OWU). Spółka przedstawiła projekt zmienionego wzorca OWU, uwzględniającego ww. zmiany (dowód: karty nr 58-59). W opinii Spółki przedstawiona przez nią propozycja zobowiązania pozwoli na uniknięcie dalszego stosowania zakwestionowanego postanowienia oraz usunięcie skutków zaistniałych już zdarzeń. Spółka zobowiązała się do złożenia sprawozdania z wykonania zaproponowanych przez siebie zobowiązań w terminie do czterech miesięcy od dnia doręczenia Organizatorowi decyzji Prezesa Urzędu, kończącej przedmiotowe postępowanie, zawierającego zmienione OWU oraz kopie aneksów, zaproponowanych konsumentom (dowód: karta nr 56). Prezes Urzędu zważył, co następuje. W pierwszej kolejności konieczne jest ustalenie, czy w okolicznościach przedmiotowej sprawy doszło do naruszenia interesu publicznoprawnego. Zgodnie z przepisem art. 1 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, celem regulacji w niej przyjętej jest zapewnienie 6 rozwoju i ochrony konkurencji, a także podejmowana w interesie publicznym ochrona przedsiębiorców, narażonych na stosowanie praktyk ograniczających konkurencję i ochrona interesów konsumentów. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów ma zatem charakter publicznoprawny i służy ochronie interesu ogólnospołecznego; w odniesieniu do przedsiębiorców chroni konkurencję, a w odniesieniu do konsumentów ich interesy jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym, zbiorowym. Instrumenty w niej przewidziane mogą być stosowane jedynie wówczas, gdy na skutek działań sprzecznych z przepisami prawa naruszony został interes publiczny. Ma to miejsce w szczególności wtedy, gdy określonymi działaniami dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku, względnie, gdy wywołują one na rynku niekorzystne zjawiska (wyrok Sądu Antymonopolowego z dnia 24 października 1991 r., sygn. akt XV Amr 8/90). Zdaniem Prezesa Urzędu rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wiąże się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy na podstawie umów o świadczenie usług turystycznych o treści zakwestionowanej w toku niniejszego postępowania korzystają lub będą korzystać z tych usług świadczonych przez przedsiębiorcę. Objęte zarzutem działanie przedsiębiorcy wymierzone jest w szeroki krąg uczestników rynku, ponieważ jest ono skierowane do członków określonej zbiorowości tj. wszystkich rzeczywistych i potencjalnych odbiorców świadczonych przez Przedsiębiorcę usług z zakresu imprez turystycznych. Interes publicznoprawny przejawia się także w postaci zbiorowego interesu konsumentów, co oznacza, iż naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocześnie naruszeniem interesu publicznoprawnego. W tym stanie rzeczy uznać należy, że w niniejszej sprawie ma miejsce naruszenie przez Przedsiębiorcę interesu publicznoprawnego, co uzasadnia ocenę jego zachowania na rynku w świetle przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. I. Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jeżeli w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione – na podstawie okoliczności sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu, o którym mowa w art. 100 ust. 1, lub innych informacji będących podstawą wszczęcia postępowania – że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24, a przedsiębiorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom, Prezes Urzędu może, w drodze decyzji, nałożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. Stosownie do art. 28 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w decyzji, o której mowa powyżej Prezes Urzędu może określić termin wykonania zobowiązań. Uprawdopodobnienie stosowania przez Spółkę praktyk, o których mowa w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Stosownie do przepisu art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów warunkiem nałożenia przez Prezes Urzędu na przedsiębiorcę zobowiązania zmierzającego do zapobieżenia naruszeniom określonym w art. 24 ww. ustawy jest uprawdopodobnienie, że doszło do naruszenia ww. przepisu. W związku z tym zachodzi konieczność przeanalizowania zachowań Spółki stanowiących przedmiot postawionych mu zarzutów z punktu widzenia uprawdopodobnienia naruszenia zakazu określonego w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Stosownie do art. 24 ust. 2 ww. ustawy przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: 1) stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za 7 niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.); 2) naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji; 3) nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Art. 24 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przewiduje natomiast, że nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Konsumentem w rozumieniu ww. ustawy jest osoba fizyczna dokonująca czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową, zgodnie z art. 22 1 Kodeksu cywilnego w związku z art. 4 pkt 12 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zbiorowe interesy konsumentów podlegają zatem ochronie przed wymierzonymi w nie naruszeniami polegającymi na sprzecznych z prawem działaniach przedsiębiorców. Uznanie określonego działania przedsiębiorcy za niezgodne z zakazem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów wymaga wykazania, że spełnione zostały kumulatywnie następujące przesłanki: − oceniane zachowanie musi być podejmowane przez podmiot będący przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, − zachowanie przedsiębiorcy nosi znamiona bezprawności, − praktyka musi godzić w zbiorowe interesy konsumentów. Status przedsiębiorcy Zgodnie z art. 4 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przez przedsiębiorcę rozumie się m.in. przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tj. Dz. U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447 ze zm.) wynika, że przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna oraz jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, która we własnym imieniu wykonuje działalność gospodarczą. „Działalnością gospodarczą” jest zgodnie z przepisem art. 2 tej ustawy, zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. W niniejszym postępowaniu podmiot będący stroną postępowania posiada status przedsiębiorcy, gdyż prowadzi działalność w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, na podstawie wpisu do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego (dowód: karty nr 7- 10 i 48-51). Zachowania niniejszego podmiotu podlegają zatem bez wątpienia kontroli dokonywanej na podstawie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W związku z powyższym Prezes Urzędu uznał, że Awertour spółka z o.o. z siedzibą w Bielsku-Białej jest przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Bezprawność działań Drugą przesłanką, jaką należy rozważyć w celu uprawdopodobnienia naruszenia zakazu określonego w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jest bezprawność podejmowanych przez przedsiębiorcę zachowań. Bezprawność ujmowana jest jako sprzeczność z obowiązującymi przepisami prawa. Praktyki przedsiębiorcy, by zakwalifikować je jako 8 naruszające zbiorowe interesy konsumentów „muszą być zatem wymierzone w uprawnienia, jakie konsumentom przyznają obowiązujące przepisy prawa” 1 . Porządek prawny, którego naruszenie może wypełniać dyspozycję art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, obejmuje normy prawa powszechnie obowiązującego, a także nakazy i zakazy wynikające z zasad współżycia społecznego i dobrych obyczajów 2 . Same przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie regulują konstrukcji bezprawności działań przedsiębiorcy. Art. 24 tej ustawy nie ma samodzielnego znaczenia prawnego, lecz powinien być interpretowany oraz stosowany w określonym kontekście normatywnym. W związku z tym, w celu konkretyzacji przesłanki bezprawności należy sięgnąć do przepisów innych ustaw. Na ich podstawie możliwe jest dokonanie oceny działań przedsiębiorcy w aspekcie ich zgodności z prawem 3 . W art. 24 ust. 2 ustawodawca wskazał przykładowe rodzaje praktyk, które naruszają zbiorowe interesy konsumentów, zaliczając do nich stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego, naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Katalog ten nie jest jednak wyczerpujący. Ustawodawca posłużył się tutaj terminem „w szczególności”, co oznacza, że ma on charakter przykładowy. Zamiarem ustawodawcy było uznanie za praktykę określoną w art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów działań, które naruszyły przepisy innych aktów prawnych. Oprócz praktyk wskazanych bezpośrednio przez ustawodawcę w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów „za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów można uznać zachowania naruszające przepisy innych ustaw, które nakładają na przedsiębiorcę określone obowiązki względem konsumenta. Zdaniem Sądu Najwyższego zachowania takie (…) stanowią bowiem jednocześnie zachowania bezprawne i skutkują zniesieniem, ograniczeniem lub zniekształceniem praw konsumentów, wpływając tym samym na chronioną przez przepis obowiązującego prawa sferę ich interesów” 4 . Podkreślenia wymaga także, że bezprawność jest kategorią obiektywną. Rozważenia przy ocenie bezprawności wymaga zatem kwestia, czy zachowanie przedsiębiorcy było zgodne, czy też niezgodne z obowiązującymi zasadami porządku prawnego. O bezprawności działania decyduje całokształt okoliczności konkretnego stanu faktycznego 5 . Dla stwierdzenia bezprawności działania przedsiębiorcy bez znaczenia pozostaje ponadto strona podmiotowa czynu, tj. czy naruszenia dokonano umyślnie czy nieumyślnie, a także świadomość istnienia naruszonych norm prawnych. Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów Trzecią przesłanką, jaką należy wziąć pod uwagę w niniejszej sprawie jest to, iż kwestionowane zachowania Spółki godzą w interesy konsumentów oraz, że zagrożone są zbiorowe interesy konsumentów. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie objaśnia znaczenia pojęć „godzenia w interesy konsumentów” oraz „zbiorowego interesu konsumentów”. Należy przyjąć, że interesem, który podlega ochronie na podstawie art. 24 ustawy jest interes prawny, rozumiany jako określone potrzeby konsumenta uznane przez ustawodawcę za godne ochrony. Działanie przedsiębiorcy 1 Uchwała SN z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06), OSNP 2007/1-2/35. Por. również: M. Szydło: Publicznoprawna ochrona zbiorowych interesów konsumentów, Monitor Prawniczy nr 2004/17/791. 2 Wyrok SOKiK z dnia 13 listopada 2007 r. (sygn. akt XVII AmA 45/07). 3 Por. wyrok SOKiK z dnia 23 czerwca 2006 r. (sygn. akt XVIII AmA 32/05). 4 Uchwała SN z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06), OSNP 2007/1-2/35. 5 Wyrok SN z dnia 8 maja 2002 r. (sygn. akt I PKN 267/2001). 9 godzi w interesy konsumentów wtedy, gdy wywołuje negatywne skutki w sferze ich praw i obowiązków. Wskazówki co do tego, jak należy pojmować zbiorowy interes konsumentów zawarte są natomiast w art. 24 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, który stanowi, że nie jest zbiorowym interesem suma indywidualnych interesów konsumentów. W wyroku z dnia 10 kwietnia 2008 r. (sygn. akt III SK 27/07) Sąd Najwyższy wskazał, iż wystarczające dla stwierdzenia, że ma miejsce naruszenie zbiorowych interesów konsumentów powinno być ustalenie, że zachowanie przedsiębiorcy nie jest podejmowane w stosunku do zindywidualizowanych konsumentów, lecz względem członków danej grupy (określonego kręgu podmiotów) wyodrębnionych spośród ogółu konsumentów za pomocą wspólnego dla nich kryterium. W ww. wyroku Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, iż sformułowanie: „nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów” należy rozumieć w ten sposób, że liczba indywidualnych konsumentów, których interesy zostały naruszone nie decyduje o tym, czy dana praktyka narusza zbiorowe interesy konsumentów. Praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest bowiem takie zachowanie przedsiębiorcy, które podejmowane jest w warunkach wskazujących na powtarzalność zachowania w stosunku do indywidualnych konsumentów wchodzących w skład grupy, do której adresowane są zachowania przedsiębiorcy w taki sposób, iż potencjalnie ofiarą takiego zachowania może być każdy konsument będący klientem lub potencjalnym klientem przedsiębiorcy. Zgodnie z powołanym wyrokiem Sądu Najwyższego przez interes zbiorowy należy rozumieć zatem interes dotyczący konsumentów jako określonej zbiorowości. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów ma miejsce wówczas, gdy negatywnymi skutkami działań przedsiębiorcy dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku, mających status konsumentów. Do naruszenia zbiorowego interesu konsumentów konieczne jest, żeby działanie przedsiębiorcy było skierowane nie do konkretnej osoby, lecz do grupy adresatów wyodrębnionych za pomocą wspólnego dla nich kryterium. Działanie o takim charakterze jest w stanie wywołać niekorzystne następstwa nie tylko w odniesieniu do konkretnych konsumentów, lecz wobec każdego z członków danej zbiorowości. Przy tym zaistnienie przesłanki naruszenia zbiorowego interesu konsumenta nie jest bezpośrednio uzależnione od liczby konsumentów, których interesy zostały rzeczywiście naruszone wskutek działań przedsiębiorcy. Istotne jest to, że przedmiotowe działanie może zagrozić, przynajmniej potencjalnie, interesom pewnego kręgu nieprofesjonalnych uczestników rynku. Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów i bezprawność działań Spółki zostaną poniżej omówione osobno dla każdego ze stawianych zarzutów. Ad 1 W przedmiotowym postępowaniu pierwszy postawiony Spółce zarzut stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o jakiej mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów dotyczy tego, iż w stosowanym w obrocie z konsumentami wzorcu „Ogólne warunki uczestnictwa w imprezach turystycznych organizowanych przez Awertour sp. z o.o.” zamieszczono postanowienie o treści: „ Awertour odpowiada za niewykonanie lub nienależyte wykonanie Umowy o świadczenie usług turystycznych, chyba że jest ono spowodowane wyłącznie działaniem lub zaniechaniem klienta, działaniem lub zaniechaniem osób trzecich nieuczestniczących w wykonywaniu usług przewidzianych w umowie, jeżeli tych działań lub zaniechań nie można było przewidzieć ani uniknąć albo działaniem siły wyższej. Odpowiedzialność Awertouru w tym zakresie jest ograniczona do dwukrotności ceny imprezy turystycznej względem każdego Uczestnika ”. Analizując przesłankę bezprawności kwestionowanego zachowania Spółki należy wskazać, iż zgodnie z przepisem art. 11b ust. 3 ustawy o usługach turystycznych organizatorzy 10 turystyki w umowach z klientami mogą ograniczyć odpowiedzialność za niewykonanie lub nienależyte wykonanie usług w czasie imprezy turystycznej do dwukrotności ceny imprezy turystycznej względem każdego klienta. Ograniczenie, o którym mowa w ust. 3, nie może dotyczyć szkód na osobie (art. 11b ust. 4 tej ustawy). Jak z tego wynika, ustawa o usługach turystycznych pozwala przedsiębiorcom ograniczyć odpowiedzialność za niewykonanie lub nienależyte wykonanie usług w czasie imprezy turystycznej do dwukrotności ceny imprezy turystycznej względem każdego klienta, jednakże ograniczenie to nie może dotyczyć szkód na osobie. W umowie powinno znaleźć się postanowienie, z którego będzie wyraźnie wynikać, że ograniczenie to nie obejmuje szkód o takim charakterze 6 . Spółka ograniczyła swoją odpowiedzialność za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy o świadczenie usług turystycznych do dwukrotności ceny imprezy turystycznej względem każdego uczestnika, ale nie poinformowała, że ograniczenie odpowiedzialności nie dotyczy szkód na osobie. Uprawdopodobniono zatem, że przedsiębiorca stosuje postanowienie sprzeczne z przepisami ustawy o usługach turystycznych, a zatem, że jego działanie może mieć charakter bezprawny . Zachowanie Spółki może godzić w interesy konsumentów , gdyż na podstawie analizowanej klauzuli konsumenci nie dysponują informacją o zakresie ograniczenia odpowiedzialności Organizatora za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy o świadczenie usług turystycznych, odnośnie szkód na osobie. W przedmiotowej sprawie zakwestionowane zachowanie Spółki dotyczy zbiorowego interesu konsumentów, gdyż skierowane jest do szerokiego ich kręgu. Stosowana praktyka wymierzona jest zatem we wszystkich rzeczywistych odbiorców świadczonych przez przedsiębiorcę usług, z którymi zawarto umowy o organizację usług turystycznych na podstawie wzorca zakwestionowanego w toku niniejszego postępowania, jak również we wszystkich jej potencjalnych kontrahentów. Zakwestionowane zachowania podejmowane są w sposób powtarzalny i powszechny, co wynika zresztą z samej natury wzorców umów, jakimi posługuje się Organizator w obrocie gospodarczym. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż uprawdopodobnione zostało , że przedmiotowa praktyka stosowana przez Spółkę stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, o jakiej mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Ad 2 W przedmiotowym postępowaniu drugi postawiony Spółce zarzut stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o jakiej mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów dotyczy naruszania obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, poprzez niepodawanie w umowach o świadczenie usług turystycznych, zawieranych z konsumentami, informacji o terminie zgłaszania reklamacji związanych z wykonywaniem usług przez organizatora turystyki lub osobę z nim współpracującą. Analizując przesłankę bezprawności kwestionowanego zachowania przedsiębiorcy należy wskazać, iż zgodnie z przepisem art. 14 ust. 2 pkt 8 ustawy o usługach turystycznych umowa o świadczenie usług turystycznych powinna określać sposób zgłaszania reklamacji związanych z wykonywaniem usług przez organizatora turystyki lub osobę z nim współpracującą wraz z podaniem terminu zgłaszania takich reklamacji. Spółka określa sposób składania reklamacji, jednakże w przypadku reklamacji składanych po zakończeniu imprezy turystycznej nie wskazuje terminu, w jakim można składać reklamacje. 6 Piotr Cybula „ Usługi turystyczne. Komentarz ”, komentarz do art. 11b ustawy o usługach turystycznych, teza 12, Lex 2012. 11 Na podstawie art. 16b ustawy o usługach turystycznych jeżeli w trakcie imprezy turystycznej klient stwierdza wadliwe wykonywanie umowy, powinien niezwłocznie zawiadomić o tym wykonawcę usługi oraz organizatora turystyki, w sposób odpowiedni dla rodzaju usługi (ust. 1). Niezależnie od zawiadomienia, o którym mowa w ust. 1, klient może złożyć organizatorowi turystyki reklamację zawierającą wskazanie uchybienia w sposobie wykonania umowy oraz określenie swojego żądania, w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia zakończenia imprezy (ust. 3). Jak z tego wynika, terminem na składanie reklamacji jest termin 30 dni od dnia zakończenia imprezy. Spółka mogłaby hipotetycznie przedłużyć taki termin, zawierając w umowach postanowienie przewidujące inny, dłuższy termin lub nawet można przyjąć, że przedsiębiorca może zobowiązać się do przyjmowania reklamacji w całkowicie dowolnym terminie, niezależnie od daty zakończenia imprezy turystycznej. Jednakże nawet przyjęcie rozwiązania obiektywnie korzystniejszego dla konsumentów, czyli oferującego im termin dłuższy niż ustawowy albo wręcz dającego im nieograniczone w czasie prawo składania reklamacji, nie zwalania przedsiębiorcy z obowiązku zamieszczenia odpowiedniej informacji w umowie. Powołany wyżej przepis art. 14 ust. 2 pkt 8 ustawy o usługach turystycznych wymienia bowiem termin zgłaszania reklamacji jako jeden z obligatoryjnych elementów pisemnej umowy o świadczenie usług turystycznych 7 . Uprawdopodobniono zatem, że przedsiębiorca nie zamieszcza w umowach o organizację imprez turystycznych informacji, która zgodnie z przepisem ustawy o usługach turystycznych winna być zamieszczona w umowie, a zatem, że działanie Organizatora może mieć charakter bezprawny . Zachowanie Spółki może godzić w interesy konsumentów , gdyż konsumenci nie otrzymują informacji o terminie zgłaszania reklamacji związanych z wykonywaniem usług przez organizatora turystyki lub osobę z nim współpracującą. W przedmiotowej sprawie zakwestionowane zachowanie Spółki dotyczy zbiorowego interesu konsumentów, gdyż skierowane jest do szerokiego ich kręgu. Stosowana praktyka wymierzona jest zatem we wszystkich rzeczywistych odbiorców świadczonych przez przedsiębiorcę usług, z którymi zawarto umowy o organizację usług turystycznych na podstawie wzorca zakwestionowanego w toku niniejszego postępowania, jak również we wszystkich jej potencjalnych kontrahentów. Zakwestionowane zachowanie podejmowane jest w sposób powtarzalny i powszechny, co wynika zresztą z samej natury wzorców umów, jakimi posługuje się Organizator w obrocie gospodarczym. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż uprawdopodobnione zostało , że przedmiotowa praktyka stosowana przez Spółkę stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, o jakiej mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zobowiązanie Spółki do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia naruszeniom art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, warunkiem wydania wskazanej w tym przepisie decyzji, jest – oprócz uprawdopodobnienia naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 tej ustawy – zobowiązanie się przez przedsiębiorcę do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom. W ocenie Prezesa Urzędu w rozpoznawanej sprawie warunek powyższy został spełniony. W toku przeprowadzonego postępowania Spółka, ustosunkowując się do wszczęcia postępowania, w piśmie z dnia 29 marca 2013 r. zobowiązała się do zmiany wzorca umownego, 7 Por. wyrok SOKiK z dnia 25.05.2009 r., sygn. akt XVII Ama 98/08, Dz. Urz. UOKiK z 2009 r., Nr 3, poz. 22. 12 poprzez modyfikację postanowień dotyczących zakresu odpowiedzialności i składania reklamacji, w sposób uwzględniający zarzuty postawione w Postanowieniu Nr 1 o wszczęciu przedmiotowego postępowania. Spółka przedstawiła projekt zmienionego wzorca umownego, uwzględniający ww. zarzuty. Spółka zobowiązała się także do wystąpienia wobec wszystkich konsumentów, z którymi posiada wiążące umowy, zawarte z wykorzystaniem zakwestionowanego wzorca, z propozycją zawarcia pisemnego aneksu do ww. umów, zastępującego kwestionowane klauzule postanowieniami wskazanymi w zobowiązaniu Spółki. Organizator zobowiązał się do podjęcia ww. działań w terminie jednego miesiąca od dnia doręczenia decyzji Prezesa Urzędu, nakładającej te zobowiązania. Prezes Urzędu nie ma wątpliwości, iż działania objęte złożonym przez Spółkę zobowiązaniem zmierzają do zapobieżenia naruszeniom przepisu art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w odniesieniu do wszystkich postawionych w niniejszej sprawie zarzutów. Realizacja działań, do których Spółka zobowiązała się w trakcie postępowania, doprowadzi do pełnego wyeliminowania z obrotu gospodarczego zarzucanych naruszeń. W związku z powyższym Prezes Urzędu za w pełni zasadne uznał skorzystanie z instrumentu przewidzianego w art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i nałożyć na przedsiębiorcę obowiązek wykonania przyjętych przez niego w toku postępowania zobowiązań. Termin wykonania tych zobowiązań określono – zgodnie z art. 28 ust. 2 ww. ustawy – jako jeden miesiąc od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji, uwzględniając propozycję terminu przedstawioną przez Spółkę. Prezes Urzędu uznał, iż skoro Spółka przejawiła inicjatywę mającą na celu eliminację działań powodujących naruszenie prawa celowa i uzasadniona jest akceptacja jej propozycji, z której wynika zamiar stosowania przy zawieraniu umów z konsumentami nowego wzorca umownego, jak również zamiar aneksowania wszystkich umów o organizację usług turystycznych zawartych z konsumentami na podstawie wcześniej stosowanego wzorca, które nie zostały jeszcze wykonane. Wobec powyższego orzeczono jak w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. II. Zgodnie z art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.), w decyzji, o której mowa w art. 28 ust. 1, Prezes Urzędu nakłada na przedsiębiorcę obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowiązań . Wykonanie zobowiązań może podlegać sprawdzeniu przez Prezesa Urzędu 8 . W związku z powyższym nałożono na Awertour sp. z o.o. z siedzibą w Bielsku-Białej obowiązek złożenia w terminie trzech miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji sprawozdania o stopniu realizacji przyjętego zobowiązania, które powinno zawierać: a. Zmieniony wzorzec umowy o świadczenie usług turystycznych wraz z określeniem daty jego wprowadzenia do stosowania w obrocie; b. Informację na temat liczby dotychczasowych odbiorców – konsumentów, którym w terminie jednego miesiąca od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji dostarczono, celem zaakceptowania, aneksy eliminujące z treści zawartych z tymi odbiorcami umów o świadczenie usług turystycznych postanowienia będące przedmiotem postawionych w niniejszym postępowaniu zarzutów albo dostarczono, celem zaakceptowania, umowy o świadczenie usług turystycznych sporządzone według wzorca uwzględniającego postawione w niniejszym postępowaniu zarzuty; c. Informację na temat liczby dotychczasowych odbiorców – konsumentów, którym w terminie jednego miesiąca od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji nie 8 K. Kohutek, M. Sieradzka: Komentarz do art. 28 ustawy z dnia 16.02.2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, [w:] K. Kohutek, M. Sieradzka, Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, LEX, 2008. 13 dostarczono w celu zaakceptowania aneksów zmieniających treść umów w sposób uwzględniający postawione zarzuty bądź umów o świadczenie usług turystycznych sporządzonych według wzorca uwzględniającego postawione w niniejszym postępowaniu zarzuty wraz z wyjaśnieniem, czym spowodowany jest taki stan rzeczy. Termin złożenia sprawozdania określono jako trzy miesiące od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Spółka w złożonym zobowiązaniu zaproponowała termin wynoszący cztery miesiące od dnia doręczenia jej decyzji Prezesa Urzędu, kończącej postępowanie. Tak ustalony termin jest w ocenie Prezesa Urzędu, uwzględniając zakres informacji objętych ww. sprawozdaniem i czasochłonność jego przygotowania, w pełni wystarczający dla wykonania przez Organizatora czynności objętych zobowiązaniem. Wobec powyższego orzeczono jak w punkcie II sentencji niniejszej decyzji. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.) – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od daty jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. DYREKTOR DELEGATURY URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW W KATOWICACH Maciej Fragsztajn