RKT-19/2012

1 PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W KATOWICACH Katowice, dnia 24 sierpnia 2012 r. RKT-61-17/12/BP DECYZJA Nr RKT – 19/2012 Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.) oraz § 2 pkt 4 i § 5 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887), – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: po przeprowadzeniu z urzędu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów przeciwko Janowi K. prowadzącemu działalność gospodarczą pod nazwą EKO TRANS Jan K. w K: I. Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje się za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów praktykę stosowaną przez Jana K. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą EKO TRANS Jan K. w K. polegającą na stosowaniu we wzorcu umowy pod nazwą „Umowa” w zakresie wywozu odpadów komunalnych postanowień, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.) o treści: a. „ W razie zwłoki w zapłacie należności wystosowane zostanie upomnienie do którego naliczone zostaną koszty upomnienia ”, b. „ Nie zapłacenie przez zleceniodawcę należności za 1 kwartał daje podstawę do rozwiązania umowy przez zleceniobiorcę ze skutkiem natychmiastowym ”, c. „ Wszelkie reklamacje dotyczące braku wywozu należy zgłaszać w ciągu 3 dni roboczych od terminu wywozu (…) ”, co jest niezgodne z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i nakazuje się zaniechanie stosowania tej praktyki. II. Na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów umarza się, jako bezprzedmiotowe wszczęte z urzędu postępowanie w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, w związku z podejrzeniem podejmowania przez Jana K. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą EKO TRANS Jan K. w K. bezprawnych działań noszących znamiona praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, polegającej na wprowadzającym w błąd zaniechaniu poprzez nieuwzględnienie wartości podatku od towarów i usług w opłatach za świadczone usługi na skutek umieszczenia we wzorcu 2 umowy pod nazwą „Umowa” w zakresie wywozu odpadów komunalnych postanowienia, o treści: „ Zleceniobiorca za wykonanie ww. czynności przysługuje wynagrodzenie w wysokości … +VAT …(…) Opłata-ryczałt miesięczny za segregację … +VAT ”, co może być niezgodne z art. 6 ust. 1 i 4 pkt 3 w zw. z art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. z 2007 r. Nr 171, poz. 1206), a przez to z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. III. Na podstawie art. 26 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, określa się Janowi K. prowadzącemu działalność gospodarczą pod nazwą EKO TRANS Jan K. w K. środki usunięcia trwających skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów w postaci obowiązku doprowadzenia, w terminie czterech miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji, do zgodności z prawem treści zawartych i obowiązujących umów w zakresie wywozu odpadów komunalnych w obrocie z konsumentami poprzez przedstawienie konsumentom propozycji aneksowania umów, w zakresie naruszeń określonych w pkt I sentencji niniejszej decyzji. IV. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nakłada się na Jana K. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą EKO TRANS Jan K. w K. karę pieniężną w wysokości 2926 zł (słownie złotych: dwa tysiące dziewięćset dwadzieścia sześć) płatną do budżetu państwa, z tytułu naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. V. Na podstawie art. 77 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz na podstawie art. 264 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), w związku z art. 83 i art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów postanawia się obciążyć Jana K. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą EKO TRANS Jan K. w K. kosztami przeprowadzonego postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów i zobowiązać ww. Przedsiębiorcę do zwrotu na rzecz Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów kwoty 28,20 zł (słownie: dwadzieścia osiem złotych dwadzieścia groszy), w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Uzasadnienie W trakcie prowadzonego na podstawie art. 48 ust. 1 i 2 pkt 3 postępowania wyjaśniającego o sygn. RKT-401-01/11/MK, Jan K. prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą EKO TRANS Jan K. w K. (zwany dalej jako „Jan K.” lub „Przedsiębiorca”) przekazał Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów stosowane przez siebie wzorce umów dotyczące wywozu odpadów komunalnych. W związku z powyższym dokonano analizy wzorca umownego stosowanego przez Przedsiębiorcę w obrocie z konsumentami tj. wzoru o nazwie „Umowa”. Zgodnie z treścią wzorca tej umowy, przedmiotem umowy jest wykonywanie usługi w zakresie wywozu odpadów komunalnych. W trakcie analizy powyżej opisanego wzorca umowy zauważono stosowanie w nim regulacji, które mogą świadczyć o stosowaniu przez Przedsiębiorcę nieuczciwej praktyki rynkowej o której mowa w art. 6 ust. 1 i 4 pkt 3 w zw. z art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym, co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów oraz postanowień umownych, które mogą być zbieżne z klauzulami wpisanymi do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone i co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów. 3 Dlatego też Postanowieniem nr 1 z dnia 14 czerwca 2012 r. w imieniu Prezesa Urzędu wszczęto postępowanie w związku z podejrzeniem podejmowania przez Jana K. bezprawnych działań noszących znamiona praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów (dowód: karty nr 1-3). Postanowieniem nr 2 z tej samej daty zaliczono w poczet dowodów niniejszego postępowania wzór „Umowy” dotyczącej wywozu odpadów komunalnych, który to wzór Przedsiębiorca ten przekazał Prezesowi Urzędu w toku postępowania wyjaśniającego o sygn. RKT-401-01/11/MK (dowód: karta nr 5). Przedsiębiorcy postawiono zarzut naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów poprzez stosowanie nieuczciwej praktyki rynkowej, o której mowa w art. 6 ust. 1 i 4 pkt 3 w zw. z art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym w związku ze stosowaniem postanowienia o treści: „ Zleceniobiorca za wykonanie ww. czynności przysługuje wynagrodzenie w wysokości … +VAT …(…) Opłata-ryczałt miesięczny za segregację … +VAT ”. Janowi K. postawiono również zarzut naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w drodze podejmowania bezprawnych działań godzących w zbiorowe interesy konsumentów polegających na tym, że w stosowanym w obrocie z konsumentami wzorcu „Umowy” w zakresie wywozu odpadów komunalnych zamieszczono postanowienia o treści: 1. „W razie zwłoki w zapłacie należności wystosowane zostanie upomnienie do którego naliczone zostaną koszty upomnienia” ; 2. „Nie zapłacenie przez zleceniodawcę należności za 1 kwartał daje podstawę do rozwiązania umowy przez zleceniobiorcę ze skutkiem natychmiastowym”; 3. „Wszelkie reklamacje dotyczące braku wywozu należy zgłaszać w ciągu 3 dni roboczych od terminu wywozu (…)”, - które są tożsame z postanowieniami wpisanymi do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, z późn. zm.), co może stanowić praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, określoną w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 powołanej wyżej ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Przedsiębiorca ustosunkował się do postawionych mu zarzutów w pismach z dn. 20 czerwca 2012 r. r., 9 lipca 2012 r. oraz w piśmie z dn. 30 lipca 2012 r. (dowód: karty nr 8-10, 21 i 32). W piśmie z dn. 20 czerwca 2012 r. odnosząc się do pierwszego postawionego zarzutu, Przedsiębiorca podniósł, że jego firma podpisując umowy na wywóz odpadów podaje konsumentom informację o cenie netto i podaje wysokość stawki VAT. Przedsiębiorca dodał, że klient przed podpisaniem umowy jest „ poinformowany ile będzie wynosił całkowity koszt wywozu brutto jednego pojemnika i segregacji ”. Z uwagi na fakt kwartalnego regulowania należności klient zna kwotę jaką zapłaci za kwartał. Na pytanie dotyczące przedstawienia stosownych dokumentów dotyczących faktu informowania konsumentów o cenie finalnej, Przedsiębiorca w piśmie z dn. 9 lipca 2012 r. przedstawił „Cennik obowiązujący w 2012 r. – EKO TRANS” dla poszczególnych gmin, który nie stanowi jednakże integralnej części umowy, ale konsument przed podpisaniem umowy jest zawsze zapoznawany z jego treścią. Przedsiębiorca dodał także, że „wzorzec umowy został niefortunnie skonstruowany w oparciu o wzory umów, jakie były w obiegu w czasie tworzenia przedmiotowego wzorca o nazwie „Umowa”, oraz że „mając na uwadze dobro klienta i stosowanie się do aktualnych przepisów prawa zobowiązuję się dokonać zmian wzorca umowy. Równocześnie jednak w tym samym piśmie Przedsiębiorca przedstawił trzy ostatnio zawarte z konsumentami umowy w zakresie wywozu odpadów komunalnych, które zawierały w nawiasie ręcznie dopisaną cenę finalną usługi (dowód: karty nr 21, 24-27). W związku z powyższym wezwaniem z dn. 23 lipca 2012 r. zadano Przedsiębiorcy pytanie na okoliczność stosowania przedmiotowej praktyki polegającej na ręcznym dopisywaniu w umowie ceny finalnej brutto i przedstawienia stosownych 4 dowodów. Wątpliwości Organu związane były z faktem, że cena finalna brutto określona w nawiasie znajduje się w nienaturalnym dla niej miejscu, na które nie przeznaczono osobnej przestrzeni. W odpowiedzi na wezwanie pismem z dn. 30 lipca 2012 r. Jan K. poinformował, że „cena finalna brutto pisana jest w nawiasie w umowach w momencie ich zawierania” oraz że „powyższy druk obowiązuje w naszej firmie od około roku 2004”. Podtrzymał swoje stanowisko, że klient zawsze jest informowany przed podpisaniem umowy o cenie finalnej brutto jaką zapłaci za świadczone przez niego usługi. Na dowód powyższego Przedsiębiorca przedstawił po jednej umowie z lat 2006-2011, które podobnie jak trzy ostatnio zawarte przez Przedsiębiorcę umowy z konsumentami zawierały w nawiasie określenie ceny finalnej brutto (dowód: karty nr 31-38). Odnosząc się do stosowania postanowienia, o którym mowa w pkt I a sentencji niniejszej decyzji, Przedsiębiorca wyjaśnił, że narzędzie to w obrocie z konsumentami jest wykorzystywane w praktyce jedynie w sytuacji, w której klient nie uregulował należności po uprzednim otrzymaniu przypomnienia. Opłaty za upomnienia Przedsiębiorca pobiera dopiero przy drugim przypomnieniu o zapłacie. Jan K. podniósł, iż w związku z faktem obarczania konsumentów kosztami upomnień, nigdy nie pobierał odsetek ani ustawowych ani umownych. Jednocześnie Przedsiębiorca nie sprecyzował wysokości ponoszonych przez konsumentów upomnień (dowód: karty nr 8-9). Ustosunkowując się do postanowienia, określonego w pkt I b niniejszej decyzji, Jan K. podniósł, że jego klienci zanim otrzymają wypowiedzenie świadczonych przez niego usług są trzykrotnie powiadamiani o zaległościach w opłatach. Z każdym nowym kwartałem klient otrzymując fakturę jest również informowany o zaległościach w opłaceniu należności. Następnie klient otrzymuje upomnienie o konieczności uregulowania zadłużenia, i w dalszej kolejności przedsądowe wezwanie do zapłaty (dowód: karta nr 9). W odniesieniu do ostatniego kwestionowanego postanowienia, określonego w pkt I c niniejszej decyzji, Przedsiębiorca wskazał, że wpisując trzydniowy termin na złożenie reklamacji kierował się przede wszystkim dobrem klientów, dzięki czemu przedmiotowy termin pozwala na szybką reakcję w szczególności na wywóz odpadów, które nie zostały odebrane w terminie. Przedsiębiorca zwrócił uwagę, iż tylko taki termin pozwoli na obiektywne ustalenie z jakich powodów nie nastąpił wywóz odpadów, jak również jest konieczne z uwagi na fakt, że najczęstszym wariantem świadczonych usług jest wywóz usług w odstępie dwutygodniowym (dowód: karta nr 9). Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, pismem z dn. 10 sierpnia 2012 r., Przedsiębiorca został poinformowany o zakończeniu zbierania materiału dowodowego (dowód: karta nr 41). W wyznaczonym terminie Przedsiębiorca skorzystał z prawa do zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym. Prezes Urzędu ustalił następujący stan faktyczny Jan K. prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą EKO TRANS Jan K. w K. Jest przedsiębiorcą wpisanym do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczpospolitej Polskiej (dowód: karta nr 20). W rubryce „Przeważająca działalność gospodarcza” wypisu z ww. ewidencji wpisano – 37.00.Z Odprowadzanie i oczyszczanie ścieków. Jan K. zajmuje się również odbiorem odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości i w ramach tej działalności zawiera umowy na odbiór odpadów komunalnych z konsumentami. Przedmiotem analizy Prezesa Urzędu w ramach niniejszego postępowania był wzorzec umowy o nazwie „Umowa” stosowany przez Jana K. przy zawieraniu umów z konsumentami (dowód: karta nr 7). W toku niniejszego postępowania ustalono również, że w stosowanym w obrocie z konsumentami wzorcu o nazwie „Umowa” Przedsiębiorca stosuje postanowienie o treści: 5 „ Zleceniobiorca za wykonanie ww. czynności przysługuje wynagrodzenie w wysokości … +VAT …(…) Opłata-ryczałt miesięczny za segregację … +VAT ” – § 3 „Umowy”. We wzorcu umowy, który był podstawą wszczęcia niniejszego postępowania, zawarto także następujące postanowienia: − „ W razie zwłoki w zapłacie należności wystosowane zostanie upomnienie do którego naliczone zostaną koszty upomnienia ”– § 4 zd. 1 „Umowy”; − „ Nie zapłacenie przez zleceniodawcę należności za 1 kwartał daje podstawę do rozwiązania umowy przez zleceniobiorcę ze skutkiem natychmiastowym ” – § 4 zd. 3 „Umowy”; − „ Wszelkie reklamacje dotyczące braku wywozu należy zgłaszać w ciągu 3 dni roboczych od terminu wywozu (…) ” – § 10 zd. 1 „Umowy”. Zgodnie z informacjami uzyskanymi od Przedsiębiorcy ustalono, że kwestionowany wzorzec o nazwie „Umowa” funkcjonuje w obrocie z konsumentami od około 2004 r. Ustalono również, że w obrocie pozostaje około (…) umów z konsumentami, które zostały zawarte w oparciu o jego treść (dowód: karta nr 21). W toku przeprowadzonego postępowania Jan K. oświadczył, iż w 2011 roku osiągnął przychód w wysokości [tajemnica przedsiębiorstwa] (pkt I 1 Załącznika Nr 1). Ponadto zgodnie z uzyskanymi od Przedsiębiorcy informacjami wysokość osiągniętego przez niego w 2011 roku przychodu z tytułu działalności w zakresie wywozu odpadów wyniosła łącznie [tajemnica przedsiębiorstwa] (pkt I 2 Załącznika Nr 1). Osiągnięty w 2011 roku przychód Przedsiębiorcy ustalono na podstawie zeznania PIT/B o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku podatkowym 2011 (dowód: karty nr 11-13). Prezes Urzędu zważył, co następuje Ad I W pierwszej kolejności konieczne jest ustalenie, czy w okolicznościach przedmiotowej sprawy doszło do naruszenia interesu publicznoprawnego . Zgodnie z przepisem art. 1 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, celem regulacji w niej przyjętej jest zapewnienie rozwoju i ochrony konkurencji, a także podejmowana w interesie publicznym ochrona przedsiębiorców narażonych na stosowanie praktyk ograniczających konkurencję i ochrona interesów konsumentów. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów ma zatem charakter publicznoprawny i służy ochronie interesu ogólnospołecznego; w odniesieniu do przedsiębiorców chroni konkurencję, a w odniesieniu do konsumentów ich interesy jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym, zbiorowym. Instrumenty w niej przewidziane mogą być stosowane jedynie wówczas, gdy na skutek działań sprzecznych z przepisami prawa naruszony został interes publiczny. Ma to miejsce w szczególności wtedy, gdy określonymi działaniami dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku, względnie, gdy wywołują one na rynku niekorzystne zjawiska (wyrok Sądu Antymonopolowego z dn. 24 października 1991 r., sygn. akt XV Amr 8/90). Zdaniem Prezesa Urzędu rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wiąże się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy na podstawie umowy wywozu odpadów komunalnych zakwestionowanej w toku niniejszego postępowania korzystają lub będą korzystać z usług świadczonych przez Przedsiębiorcę. Objęte zarzutem działanie przedsiębiorcy wymierzone jest w szeroki i bliżej nieokreślony krąg uczestników rynku, ponieważ jest ono skierowane do członków określonej zbiorowości tj. wszystkich rzeczywistych i potencjalnych odbiorców świadczonych przez Przedsiębiorcę usług. Interes publicznoprawny przejawia się także 6 w postaci zbiorowego interesu konsumentów, co oznacza, iż naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocześnie naruszeniem interesu publicznoprawnego. W tym stanie rzeczy uznać należy, że w niniejszej sprawie ma miejsce naruszenie przez Jana K. interesu publicznoprawnego, co uzasadnia ocenę jego zachowania na rynku w świetle przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów . Stosownie do art. 24 ust. 2 ww. ustawy przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: 1) stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.); 2) naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji; 3) nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Art. 24 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przewiduje natomiast, że nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Konsumentem w rozumieniu ww. ustawy jest osoba fizyczna dokonująca czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową, zgodnie z art. 22 1 Kodeksu cywilnego w związku z art. 4 pkt 12 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zbiorowe interesy konsumentów podlegają zatem ochronie przed wymierzonymi w nie naruszeniami polegającymi na sprzecznych z prawem działaniach przedsiębiorców. Uznanie określonego działania przedsiębiorcy za niezgodne z zakazem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów wymaga wykazania, że spełnione zostały kumulatywnie następujące przesłanki: − oceniane zachowanie musi być podejmowane przez podmiot będący przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, − praktyka musi godzić w zbiorowe interesy konsumentów, − zachowanie przedsiębiorcy nosi znamiona bezprawności. Status przedsiębiorcy Zgodnie z art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, ilekroć w ustawie jest mowa o przedsiębiorcy, rozumie się przez to przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej (…). Przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jednolity Dz. U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447 ze zm.) – zwanej dalej: „ustawą o swobodzie działalności gospodarczej” – jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną – wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Przepis art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej definiuje działalność gospodarczą jako zarobkową działalność wytwórczą, budowlaną, handlową, usługową oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodową, wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły. Za przedsiębiorcę uznaje się więc podmiot, który spełnia łącznie określone tymi przepisami kryteria: – jest osobą fizyczną, osobą prawną lub jednostką organizacyjną niebędącą osobą prawną, której ustawa przyznaje zdolność prawną, – wykonuje we własnym imieniu działalność gospodarczą, tzn. działalność zarobkową w sposób zorganizowany i ciągły. 7 Ponadto, zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej przedsiębiorca może podjąć działalność gospodarczą w dniu złożenia wniosku o wpis do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. Jan K. prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą EKO TRANS Jan K. w K i jest wpisany do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczpospolitej Polskiej. Nie ulega zatem wątpliwości, iż Jan K. jest przedsiębiorcą w rozumieniu powołanego wyżej art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Tym samym Jan K. przy wykonywaniu działalności gospodarczej podlega rygorom określonym w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów i jego działania mogą podlegać ocenie pod kątem naruszenia zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów Następną przesłanką, jaką należy wziąć pod uwagę w niniejszej sprawie jest to, iż kwestionowane zachowania przedsiębiorcy godzą w interesy konsumentów oraz, że zagrożone są zbiorowe interesy konsumentów. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie objaśnia znaczenia pojęć „godzenia w interesy konsumentów” oraz „zbiorowego interesu konsumentów”. Należy przyjąć, że interesem, który podlega ochronie na podstawie art. 24 ustawy jest interes prawny, rozumiany jako określone potrzeby konsumenta uznane przez ustawodawcę za godne ochrony. Działanie przedsiębiorcy godzi w interesy konsumentów wtedy, gdy wywołuje negatywne skutki w sferze ich praw i obowiązków. Wskazówki co do tego, jak należy pojmować zbiorowy interes konsumentów zawarte są natomiast w art. 24 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, który stanowi, że nie jest zbiorowym interesem suma indywidualnych interesów konsumentów. W wyroku z dnia 10 kwietnia 2008 r. (sygn. akt III SK 27/07) Sąd Najwyższy wskazał, iż wystarczające dla stwierdzenia, że ma miejsce naruszenie zbiorowych interesów konsumentów powinno być ustalenie, że zachowanie przedsiębiorcy nie jest podejmowane w stosunku do zindywidualizowanych konsumentów, lecz względem członków danej grupy (określonego kręgu podmiotów) wyodrębnionych spośród ogółu konsumentów za pomocą wspólnego dla nich kryterium. W ww. wyroku Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, iż sformułowanie: „ nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów ” należy rozumieć w ten sposób, że liczba indywidualnych konsumentów, których interesy zostały naruszone nie decyduje o tym, czy dana praktyka narusza zbiorowe interesy konsumentów. Praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest bowiem takie zachowanie przedsiębiorcy, które podejmowane jest w warunkach wskazujących na powtarzalność zachowania w stosunku do indywidualnych konsumentów wchodzących w skład grupy, do której adresowane są zachowania przedsiębiorcy w taki sposób, iż potencjalnie ofiarą takiego zachowania może być każdy konsument będący klientem lub potencjalnym klientem przedsiębiorcy. Zgodnie z powołanym wyrokiem Sądu Najwyższego przez interes zbiorowy należy rozumieć zatem interes dotyczący konsumentów jako określonej zbiorowości. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów ma miejsce wówczas, gdy negatywnymi skutkami działań przedsiębiorcy dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku, mających status konsumentów. Do naruszenia zbiorowego interesu konsumentów konieczne jest, żeby działanie przedsiębiorcy było skierowane nie do konkretnej osoby, lecz do grupy adresatów wyodrębnionych za pomocą wspólnego dla nich kryterium. Działanie o takim charakterze jest w stanie wywołać niekorzystne następstwa nie tylko w odniesieniu do konkretnych konsumentów, lecz wobec każdego z członków danej zbiorowości. Przy tym zaistnienie przesłanki naruszenia zbiorowego interesu konsumenta nie jest bezpośrednio uzależnione od liczby konsumentów, których interesy zostały rzeczywiście naruszone wskutek działań przedsiębiorcy. Istotne jest to, że przedmiotowe działanie może zagrozić, przynajmniej potencjalnie, interesom pewnego kręgu nieprofesjonalnych uczestników rynku. 8 Bezprawność działań Trzecią przesłanką, jaką należy rozważyć w celu udowodnienia naruszenia zakazu określonego w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jest bezprawność podejmowanych przez przedsiębiorcę zachowań. Bezprawność ujmowana jest jako sprzeczność z obowiązującymi przepisami prawa. Praktyki przedsiębiorcy, by zakwalifikować je jako naruszające zbiorowe interesy konsumentów „muszą być zatem wymierzone w uprawnienia, jakie konsumentom przyznają obowiązujące przepisy prawa” 1 . Porządek prawny, którego naruszenie może wypełniać dyspozycję art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, obejmuje normy prawa powszechnie obowiązującego, a także nakazy i zakazy wynikające z zasad współżycia społecznego i dobrych obyczajów 2 . Same przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie regulują konstrukcji bezprawności działań przedsiębiorcy. Art. 24 tej ustawy nie ma samodzielnego znaczenia prawnego, lecz powinien być interpretowany oraz stosowany w określonym kontekście normatywnym. W związku z tym, w celu konkretyzacji przesłanki bezprawności należy sięgnąć do przepisów innych ustaw. Na ich podstawie możliwe jest dokonanie oceny działań przedsiębiorcy w aspekcie ich zgodności z prawem 3 . W art. 24 ust. 2 ustawodawca wskazał przykładowe rodzaje praktyk, które naruszają zbiorowe interesy konsumentów, zaliczając do nich stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego, naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Katalog ten nie jest jednak wyczerpujący. Ustawodawca posłużył się tutaj terminem „w szczególności”, co oznacza, że ma on charakter przykładowy. Zamiarem ustawodawcy było uznanie za praktykę określoną w art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów działań, które naruszyły przepisy innych aktów prawnych. Oprócz praktyk wskazanych bezpośrednio przez ustawodawcę w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów „za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów można uznać zachowania naruszające przepisy innych ustaw, które nakładają na przedsiębiorcę określone obowiązki względem konsumenta. Zdaniem Sądu Najwyższego zachowania takie (…) stanowią bowiem jednocześnie zachowania bezprawne i skutkują zniesieniem, ograniczeniem lub zniekształceniem praw konsumentów, wpływając tym samym na chronioną przez przepis obowiązującego prawa sferę ich interesów” 4 . Podkreślenia wymaga także, że bezprawność jest kategorią obiektywną. Rozważenia przy ocenie bezprawności wymaga zatem kwestia, czy zachowanie przedsiębiorcy było zgodne, czy też niezgodne z obowiązującymi zasadami porządku prawnego. O bezprawności działania decyduje całokształt okoliczności konkretnego stanu faktycznego 5 . Dla stwierdzenia bezprawności działania przedsiębiorcy bez znaczenia pozostaje ponadto strona podmiotowa czynu, a zatem wina sprawcy (w znaczeniu subiektywnym, oznaczającym wadliwość procesu decyzyjnego sprawcy) i stopień tej winy, a także świadomość istnienia naruszonych norm prawnych. Prezes Urzędu może stwierdzić stosowanie przez przedsiębiorcę praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów polegającej na posługiwaniu się postanowieniem wzorca umownego, które zostało wpisane do rejestru, bez względu na to, czy wpis dotyczy tego przedsiębiorcy, przeciwko któremu jest prowadzone postępowanie, czy też nie (tak Sąd Najwyższy w uchwale z dn. 19 grudnia 2003 r. w sprawie o sygn. akt III CZP 95/03, Sąd Apelacyjny w 1 Uchwała SN z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06), OSNP 2007/1-2/35. Por. również: M. Szydło: Publicznoprawna ochrona zbiorowych interesów konsumentów, Monitor Prawniczy nr 2004/17/791. 2 Wyrok SOKiK z dnia 13 listopada 2007 r. (sygn. akt XVII AmA 45/07). 3 Por. wyrok SOKiK z dnia 23 czerwca 2006 r. (sygn. akt XVIII AmA 32/05). 4 Uchwała SN z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06), OSNP 2007/1-2/35. 5 Wyrok SN z dnia 8 maja 2002 r. (sygn. akt I PKN 267/2001). 9 Warszawie w wyroku z dn. 29 września 2005 r. w sprawie o sygn. akt VI ACa 381/05, Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dn. 2 grudnia 2005 r. w sprawie o sygn. akt VI ACa 760/05). Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów wyrażonym w wyroku z dn. 25 maja 2005 r. (sygn. akt XVII Ama 46/04), dla uznania, iż określona klauzula jest niedozwolonym postanowieniem umownym wpisanym do rejestru klauzul niedozwolonych wystarczy stwierdzenie, że mieści się ona w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru i nie jest konieczna literalna zgodność porównywanych klauzul. Czynnikiem przesądzającym o podobieństwie dwóch klauzul powinien być zatem zamiar, cel, jakiemu ma służyć kwestionowane postanowienie. Jeśli cel utworzenia spornej klauzuli odpowiada celowi sformułowania klauzuli uznanej za niedozwoloną, oba zapisy można uznać za tożsame. Trafność wyżej opisanego stanowiska potwierdził Sąd Najwyższy w uchwale z dn. 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06). Wynikająca z art. 479 45 § 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.) jawność rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone oznacza, że od chwili wpisania do niego określonego postanowienia zakazane jest stosowanie tożsamych postanowień w obrocie konsumenckim i nikt nie może zasłaniać się nieznajomością dokonanych wpisów. Rejestr postanowień wzorców umów uznanych za niedozwolone jest prowadzony przez Prezesa Urzędu. Rejestr ten jest powszechnie dostępny w wersji elektronicznej na stronie internetowej Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod adresem www.uokik.gov.pl 6 . Powyższe uzasadnia stwierdzenie, że przedsiębiorca był z mocy prawa zobowiązany do powstrzymania się od stosowania ww. postanowień, które uznano za tożsame z postanowieniami wpisanymi do rejestru. Tym samym w niniejszej sprawie konieczna jest ocena, czy stosowany przez Jana K. wzorzec przy zawieraniu umów z konsumentami w zakresie wywozu odpadów komunalnych o nazwie „Umowa” zawiera postanowienia, które zostały wpisane do Rejestru . a) W § 4 zd. 1 wzorca o nazwie „Umowa” w zakresie wywozu odpadów komunalnych zawarte zostało postanowienie o treści: „W razie zwłoki w zapłacie należności wystosowane zostanie upomnienie do którego naliczone zostaną koszty upomnienia”. W ocenie Prezesa Urzędu powyższe postanowienie umowne jest tożsame z klauzulą wpisaną do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod numerem 1167 (wyrok SOKiK z dnia 12 marca 2007 r., sygn. akt XVII AmC 1/07) o brzmieniu: „W przypadku (…) zwłoki w uiszczeniu opłaty abonamentowej Usługodawca może: (…) obciążyć Abonenta kosztami upomnień”. Analiza porównawcza zakwestionowanego postanowienia wzorca umowy oraz cytowanego powyżej postanowienia wpisanego do Rejestru wskazuje, że kwestionowane postanowienie wyczerpuje przesłanki postanowienia uznanego za niedozwolone . Zarówno kwestionowane postanowienie, jak i postawienie wpisane do rejestru posługują się terminami „ kosztów upomnień ” jak i „ zwłoki ” w regulowaniu należności. Jednocześnie postanowienie wpisane do rejestru określa hipotetyczną możliwość obciążenia abonenta kosztami upomnień poprzez stosowanie zwrotu „ może: (…) obciążyć ”. W tym zakresie kwestionowane postanowienie należy oceniać surowiej niż klauzulę wpisaną pod numerem 1167, gdyż ta pierwsza przewiduje każdorazową konieczność uiszczania przez konsumentów kosztów upomnień w przypadku ich wystosowania przez usługodawcę. Obie klauzule, co najistotniejsze, nie określają kosztów jakie w sytuacji wystawienia upomnienia będzie zobowiązany uiścić konsument, a które mogą być nieadekwatne do nakładów jakie Przedsiębiorca będzie ponosił w związku z ich wystawieniem. Równocześnie, poprzez nie określenie w obu postanowieniach częstotliwości wystawiania upomnień nie wykluczone są 6 http://uokik.gov.pl/rejestr_klauzul_niedozwolonych2.php 10 sytuacje zbyt częstego przesyłania konsumentom upomnień, które nie będą nakierowane na zakończenie łączącego strony stosunku prawnego a jedynie na pogłębianie zadłużenia klienta. W ocenie Prezesa Urzędu stosowanie przez Jana K. w trakcie zawierania umów z konsumentami wzorca umowy zawierającego powyżej wskazane postanowienie umowne wywołuje takie same skutki, jak wskazane powyżej postanowienie Sądu wpisane do Rejestru. W związku z powyższym pomimo pewnych różnic w sformułowaniu treści obu postanowień umownych, należy uznać je za tożsame, a ww. postanowienie stosowane przez Przedsiębiorcę za zbieżne z klauzulą wpisaną do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod numerem 1167 . b) W § 4 zd. 3 stosowanego przez Jana K. wzorca o nazwie „Umowa” w zakresie wywozu odpadów zawarto postanowienie o treści: „ Nie zapłacenie przez zleceniodawcę należności za 1 kwartał daje podstawę do rozwiązania umowy przez zleceniobiorcę ze skutkiem natychmiastowym ”. W ocenie Prezesa Urzędu powyższe postanowienie umowne jest tożsame z klauzulą wpisaną do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod numerem 1979 (wyrok SOKiK, z dnia 9 marca 2010 r., sygn. akt XVII AmC 430/09) – „Zleceniobiorcy przysługuje prawo rozwiązania umowy bez wypowiedzenia w przypadku, kiedy Zleceniodawca spóźnia się z zapłatą za usługi”. Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów we wskazanym powyżej wyroku uznał, iż odstąpienie od wykonywania umowy przez zleceniobiorcę, w przypadku zalegania z płatnościami przez zleceniodawcę bez wcześniejszego wezwania do zapłaty należy uznać za niezgodne z dobrym obyczajem kupieckim wynikającym z przepisów kodeksu cywilnego. W tym samym zakresie należy oceniać kwestionowane w toku postępowania klauzulę. Kwestionowane postanowienie, może przewidywać, w zależności od interpretacji usługodawcy, dwa warianty jego realizacji. Po pierwsze możliwe jest przyjęcie, iż w sytuacji zawarcia umowy przez konsumenta i nie opłaceniu przez niego należności za „ pierwszy kwartał ” liczony od dnia zawarcia umowy, na który zostanie mu wystawiona faktura, usługodawca będzie miał prawo do rozwiązania umowy ze skutkiem natychmiastowym. Po drugie, nie wykluczona jest również interpretacja, że przedmiotowe postanowienie, odnosi się do każdego pierwszego kwartału nowego roku, co w konsekwencji może powodować, iż nie opłacenie za niego należności będzie również miało konsekwencje w rozwiązaniu umowy ze skutkiem natychmiastowym. Tożsamość kwestionowanego postanowienia z klauzulą wpisaną do Rejestru przejawia się więc w szczególności w trybie w jakim dochodzi do zerwania stosunku prawnego łączącego strony kontraktu. W związku z powyższym jako tożsame w skutkach należy uznać sformułowanie o treści „ rozwiązania umowy przez zleceniobiorcę ze skutkiem natychmiastowym ” ze sformułowaniem użytym w postanowieniu wpisanym do Rejestru o treści „ przysługuje prawo rozwiązania umowy bez wypowiedzenia ”. W ocenie Prezesa Urzędu stosowanie przez Jana K. w trakcie zawierania umów z konsumentami wzorca umowy zawierającego powyżej wskazane postanowienie umowne wywołuje takie same skutki, jak wskazane powyżej postanowienie Sądu wpisane do Rejestru. W związku z powyższym pomimo pewnych różnic w sformułowaniu treści obu postanowień umownych, należy uznać je za tożsame, a ww. postanowienie stosowane przez Przedsiębiorcę za zbieżne z klauzulą wpisaną do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod numerem 1979 . c) W § 10 wzorca o nazwie „Umowa” w zakresie wywozu odpadów komunalnych zawarto postanowienie o treści: „Wszelkie reklamacje dotyczące braku wywozu należy zgłaszać w ciągu 3 dni roboczych od terminu wywozu (…)” . 11 W ocenie Prezesa Urzędu powyższe postanowienie umowne jest tożsame z klauzulą wpisaną do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod numerem 1976 (wyrok SOKIK z dnia 9 marca 2010 r., sygn. akt XVII AmC 430/09) o brzmieniu: "Zleceniodawca może składać w terminie jednego tygodnia reklamację w przypadku opóźnienia w wywozie (…)”, Analiza porównawcza zakwestionowanego postanowienia wzorca umowy oraz cytowanego powyżej postanowienia wpisanego do Rejestru wskazuje, że kwestionowane postanowienie wyczerpuje przesłanki postanowienia uznanego za niedozwolone . Należy wskazać, iż w uzasadnieniu wyroku z dnia 9 marca 2010 r. (sygn. akt XVII AmC 430/09), Sąd podzielił stanowisko Prezesa UOKiK uznając możliwość składania reklamacji w ciągu tygodnia za termin zbyt krótki. Zgodnie z stanowiskiem Sądu wyrażonym w ww. wyroku, postanowienie dające możliwość reklamacji w terminie jedynie tygodnia, wprowadza rażąco krótki termin składania przez konsumenta reklamacji za nienależyte wykonanie umowy przez zleceniobiorcę, a nadto może wywołać u konsumenta mylne wrażenie, że po upływie tego terminu traci on prawo dochodzenia roszczeń tytułu nienależytego wykonania umowy. Kwestionowane postawienie posługuje się terminem „ braku wywozu ” zaś postanowienie wpisane do Rejestru zwrotem „ opóźnień w wywozie ”. W ocenie Prezesa Urzędu, wykładnia tego postanowienia umownego prowadzi jednak do wniosku, iż mieści się on w hipotezie przytoczonej klauzuli niedozwolonej. A minori ad maius należy uznać, iż skoro za niedozwolone Sąd uznał zawarowanie krótkiego terminu reklamacji na okoliczność opóźnienia w wywozie, to tym bardziej za niedozwolone należy uznać postanowienie odnoszące się do jego braku, czyli do niespełnienia zobowiązania w ogóle. Zamieszczone we wzorcu umowy przez Jana K. postanowienie umowne nie ma identycznego brzmienia, gdyż przewiduje termin trzydniowy, czyli termin jeszcze krótszy niż wynikający z powyżej wskazanej klauzuli niedozwolonej. Należy jednak stwierdzić, iż skoro w Rejestrze znalazło się postanowienie przewidujące siedmiodniowy termin do składania reklamacji jako termin rażąco krótki, to tym bardziej za taki należy uznać termin trzydniowy. Jednakże w ocenie Prezesa Urzędu, wykładnia tego postanowienia umownego prowadzi do wniosku, iż mieści się on w hipotezie przytoczonej klauzuli niedozwolonej, a wyznaczony we wzorcu umowy stosowanej przez Przedsiębiorcę, trzydniowy termin składania reklamacji dotyczącej realizacji umowy, należy, tak jak w przypadku powyżej wskazanych klauzul wpisanych do Rejestru, również uznać za zbyt krótki i wywołujący takie same skutki, co wskazane powyżej postanowienie Sądu wpisane do Rejestru. W związku z powyższym pomimo pewnych różnic w sformułowaniu jego treści należy uznać go za tożsamy z ww. klauzulą wpisaną do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod numerem 1976. Stwierdzono zatem, że Jan K. stosuje postanowienia wzorca umownego uznanych za niedozwolone, o których mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego, a zatem, że jej działania mają charakter bezprawny . Zachowanie Przedsiębiorcy godzi w interesy konsumentów , gdyż wprowadzenie do wzorca umowy analizowanych klauzul powoduje pogorszenie sytuacji konsumentów, ponieważ dopuszcza obciążanie konsumentów nieokreślonymi kosztami upomnień, pozwala na natychmiastowe rozwiązanie umowy bez dodatkowego wezwania do zapłaty, jak również zastrzega bardzo krótki termin na złożenie przez konsumentów reklamacji nadając przez to tej instytucji charakter jedynie fasadowy. W przedmiotowej sprawie zakwestionowane zachowanie Przedsiębiorcy dotyczy zbiorowego interesu konsumentów, nieograniczonej liczby konsumentów, których nie sposób zindywidualizować. Stosowane praktyki wymierzone są zatem we wszystkich rzeczywistych odbiorców świadczonych przez Przedsiębiorcę usług, z którymi zawarto umowy w zakresie wywozu odpadów komunalnych na podstawie wzorca zakwestionowanego w toku niniejszego postępowania, jak również we wszystkich jego potencjalnych kontrahentów. 12 Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż kwestionowane zachowanie Przedsiębiorcy stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, o jakiej mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W związku z powyższym wobec stwierdzenia ww. okoliczności należało orzec, jak w pkt I sentencji niniejszej decyzji. Ad II Na mocy art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny staje się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o jego umorzeniu. Przesłanka umorzenia postępowania może istnieć jeszcze przed wszczęciem postępowania lub może powstać w czasie jego trwania. Stanowisko takie zostało poparte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 04. 02. 2009r. (sygn. akt II SA/Gl 1038/08), który orzekł, że „ Przesłanka umorzenia postępowania może istnieć jeszcze przed wszczęciem postępowania, a może ona powstać także w czasie trwania postępowania, a więc w sprawie już zawisłej przed organem administracji ” (LEX nr 489456). W niniejszej sprawie okoliczność, że nie doszło do spełnienia wszystkich przesłanek z art. 24 ust. 2 pkt 3 w zakresie nieuczciwej praktyki rynkowej opisanej w art. 6 ust. 1 i 4 pkt 3 w zw. z art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym w odniesieniu do praktyki rozważanej w pkt II niniejszej decyzji, została wykazana w toku przedmiotowego postępowania administracyjnego. Działanie Przedsiębiorcy nie mogło bowiem być zaklasyfikowane jako bezprawne z powodów opisanych poniżej. W toku niniejszego postępowania postawiono Przedsiębiorcy zarzut podejmowania bezprawnych działań noszących znamiona praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, polegającej na wprowadzającym w błąd zaniechaniu poprzez nieuwzględnienie wartości podatku od towarów i usług w opłatach za świadczone usługi na skutek umieszczenia we wzorcu umowy pod nazwą „Umowa” w zakresie wywozu odpadów komunalnych postanowienia, o treści: „ Zleceniobiorca za wykonanie ww. czynności przysługuje wynagrodzenie w wysokości … +VAT …(…) Opłata-ryczałt miesięczny za segregację … +VAT ”, co może być niezgodne z art. 6 ust. 1 i 4 pkt 3 w zw. z art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. z 2007 r. Nr 171, poz. 1206), a przez to z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Na skutek przeprowadzonego postępowania administracyjnego ustalono jednak, iż Przedsiębiorca nie stosuje nieuczciwej praktyki rynkowej określonej powyżej, z uwagi na fakt, że w miejscu bezpośrednio następującym po wyrazie „ VAT ” umieszcza w nawiasie wpisaną ręcznie cenę finalną uwzględniającą wartość podatku od towaru i usług. W tym więc zakresie powyższe zachowanie Przedsiębiorcy nie stanowi praktyki polegającej na wprowadzającym w błąd zaniechaniu. Wątpliwości Organu powstały na skutek faktu, iż we wzorcu umownym nie przewidziano osobnego miejsca na wpisanie ceny finalnej brutto. Dopiero przedstawione przez Przedsiębiorcę trzy ostatnio zawarte umowy z konsumentami, jak i umowy z lat 2006-2011 wykazały, że w przedmiotowych umowach została zawarta cena uwzględniająca należny podatek VAT. Biorąc pod uwagę powyższe przesłanki Prezes Urzędu stwierdził, że brak jest podstaw do stwierdzenia, że stosowana praktyka w zakresie objętym niniejszym postępowaniem jest bezprawna. W związku z faktem, że nie zaistniała przesłanka bezprawności działań przedsiębiorcy, zasadne jest umorzenie postępowania w tym zakresie. W związku z powyższym orzeczono jak w punkcie II sentencji niniejszej decyzji. Ad III Stosownie do art. 26 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu może określić w decyzji uznającej praktykę za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i 13 nakazującej zaniechanie jej stosowania, środki usunięcia trwających skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów w celu zapewnienia wykonania zawartego w niej nakazu. W związku z powyższym Prezes Urzędu postanowił zobowiązać Jana K. do zastosowania środków usunięcia trwających skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów w postaci obowiązku doprowadzenia, w terminie czterech miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji, do zgodności z prawem treści zawartych i obowiązujących umów w zakresie wywozu odpadów komunalnych w obrocie z konsumentami poprzez przedstawienie konsumentom propozycji aneksowania umów, w zakresie naruszeń określonych w pkt I. Określając powyższy termin Prezes Urzędu wziął pod uwagę czasochłonność procesu wymiany (aneksowania) obowiązujących umów w zakresie wywozu odpadów komunalnych, związaną z koniecznością wyjaśniania konsumentom przyczyn zmiany umowy, a także konieczność poniesienia wysiłku organizacyjnego i zaangażowania wielu pracowników 7 . Tak określony termin nie powinien spowodować zbyt dużego wysiłku organizacyjnego dla Przedsiębiorcy ani wpłynąć negatywnie na jego funkcjonowanie. Określenie takiego terminu nie powinno skutkować więc obniżeniem jakości usług świadczonych na rzecz konsumentów przez Przedsiębiorcę. Celem określenia środków usunięcia trwających skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów jest doprowadzenie do stanu, w którym wszystkie zawarte przez Przedsiębiorcę z konsumentami umowy w zakresie wywozu odpadów nie będą zawierać praktyki określonej w pkt I sentencji niniejszej decyzji. Spełnienie nakazu pozwoli na pełne wyeliminowanie nieprawidłowości, a przez to doprowadzi do zrównania sytuacji prawnej konsumentów, którzy obecnie są związani umowami w zakresie wywozu odpadów komunalnych, z konsumentami, którzy w przyszłości podpiszą takie umowy, nie zawierające kwestionowanych praktyk. Wobec powyższego orzeka się jak w punkcie III sentencji niniejszej decyzji. Ad IV Zgodnie z treścią art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu może nałożyć na przedsiębiorcę, w drodze decyzji, karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary, jeżeli przedsiębiorca ten, choćby nieumyślnie dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 tejże ustawy. Wskazać również należy, że kara pieniężna może być nałożona na przedsiębiorcę niezależnie od tego, czy dopuścił się naruszenia przepisów ustawy umyślnie, czy też nieumyślnie. Z powyższego wynika, że kara może być nałożona bez względu na okoliczność występowania po stronie przedsiębiorcy winy rozumianej jako świadomość bezprawności zachowania. Okoliczność ta jest jednak czynnikiem relewantnym przy miarkowaniu wysokości nakładanej kary pieniężnej 8 . Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie zawiera zamkniętego katalogu przesłanek, od których uzależniana jest wysokość nakładanych na przedsiębiorców kar. Norma prawna wynikająca z art. 111 ww. ustawy stanowi jedynie, iż przy ustalaniu wysokości kar pieniężnych, o których mowa między innymi w art. 106 należy uwzględnić w szczególności okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a także uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Nałożona przez Prezesa Urzędu kara powinna ponadto pełnić funkcję represyjną (tj. stanowić dolegliwość za naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów), a także prewencyjną, dyscyplinującą (tj. zapobiegać podobnym naruszeniom w przyszłości). W zależności od stopnia naruszenia przepisów ustawy, ustala się funkcję prewencyjną lub represyjną za wiodącą. 7 Por. wyrok SOKiK z dn. 27.06.2007 r., sygn. akt XVII AmA 108/06. 8 Konrad Kohutek w: „ Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz ”, Wolters Kluwer Polska sp. z o.o., Warszawa 2008 r., str. 1027. 14 Kara pieniężna określona w punkcie IV sentencji niniejszej decyzji wymierzana jest w związku ze stosowaniem przez Jana K. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą EKO TRANS Jan K. w K praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów określonej w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. Praktyka ta polega na stosowaniu we wzorcu umowy pod nazwą „Umowa” w zakresie wywozu odpadów komunalnych postanowień, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.) o treści: a. „ W razie zwłoki w zapłacie należności wystosowane zostanie upomnienie do którego naliczone zostaną koszty upomnienia ”, b. „ Nie zapłacenie przez zleceniodawcę należności za 1 kwartał daje podstawę do rozwiązania umowy przez zleceniobiorcę ze skutkiem natychmiastowym ”, c. „ Wszelkie reklamacje dotyczące braku wywozu należy zgłaszać w ciągu 3 dni roboczych od terminu wywozu (…) ”, co jest niezgodne z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Podstawą obliczenia wysokości niniejszej kary jest przychód osiągnięty przez przedsiębiorcę w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary, tj. w 2011 r., który wyniósł [ tajemnica przedsiębiorstwa ] (pkt I 1 Załącznika Nr 1). W związku z tym maksymalna kara, jaka mogłaby w niniejszym przypadku zostać wymierzona, to kara w wysokości [ tajemnica przedsiębiorstwa ] (pkt I 3 Załącznika Nr 1). W oparciu o osiągnięty przez przedsiębiorcę przychód ustalono kwotę bazową stanowiącą punkt wyjścia dla dalszych obliczeń, którą określono na poziomie [ tajemnica przedsiębiorstwa ] (pkt II 1 a Załącznika Nr 1) % przychodu, czyli na poziomie 2925,78 zł. Na wysokość tej kwoty miał wpływ fakt, iż naruszenie przez Przedsiębiorcę zbiorowych interesów konsumentów polegało na stosowaniu niedozwolonych postanowień umownych wpisanych do powszechnie dostępnego rejestru postanowień umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu. Prezes Urzędu zważył, że Przedsiębiorca stosował w obrocie gospodarczym wzorzec zawierający postanowienia skutkujące lub mogące skutkować pogorszeniem warunków ekonomicznych i prawnych konsumentów, poprzez: możliwość obarczania konsumentów kosztami upomnień (pkt I a), brak wezwań do zapłaty przed rozwiązaniem „Umowy” bez wypowiedzenia (pkt I b) oraz rażąco krótki termin składania przez konsumentów reklamacji (pkt I c). Praktyka określona w pkt I c niniejszej decyzji mogła mieć bezpośrednie, negatywne skutki dla konsumenta w postaci ograniczenia odpowiedzialności Przedsiębiorcy za świadczone usługi. Natomiast pozostałe dwa postanowienia, uznane za tożsame z klauzulami znajdującymi się w Rejestrze, również stwarzały zagrożenie dla interesów konsumentów. Szczególnie na interes ekonomiczny konsumenta mogła wpływać praktyka określona w pkt I a, poprzez nieokreślenie przez Przedsiębiorcę kosztów ponoszonych przez konsumentów upomnień. Powyższe praktyki mogły nieść ze sobą dla konsumenta dolegliwości jedynie jednak warunkowo i nie stwarzały bezpośrednich, dolegliwych skutków finansowych. W związku z powyższym wagę kwestionowanych praktyk, określono jako umiarkowaną. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy dał również podstawy do przyjęcia, że do stosowania praktyk, o jakich mowa w punkcie I niniejszej decyzji doszło w sposób nieumyślny, gdyż Przedsiębiorca nie miał świadomości, iż jego zachowanie może naruszać obowiązujące przepisy prawa. Na wysokość kwoty bazowej ma również wpływ to, że rozważaną praktykę należy zaklasyfikować jako długotrwałą. Prezes Urzędu ustalił, że praktyka ta jest stosowana od około 2004 r. a więc od ponad siedmiu lat. Uwzględniono także specyfikę rynku, na jakim doszło do 15 naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. Zważono, że usługi wywozu odpadów komunalnych, których dotyczą stwierdzone naruszenia, należą do usług o charakterze użyteczności publicznej, które są świadczone w sposób powszechny i które są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania wszystkich gospodarstw domowych. Stwierdzone naruszenie dotyczy zatem usługi, którą należy uznać za niezbędną z punktu widzenia konsumentów, z której nie mogą oni zrezygnować. Jednocześnie jednak konsumenci dysponowali możliwością wyboru przedsiębiorcy, który na ich rzecz miał świadczyć usługi wywozu odpadów. Po ustaleniu kwoty bazowej przystąpiono do analizy, czy w niniejszej sprawie zaszły okoliczności łagodzące i obciążające, które mogłyby mieć wpływ na wymiar kary. W sprawie tej nie wystąpiły okoliczności łagodzące ani okoliczności obciążające. W wyniku obliczeń przeprowadzonych w wyżej opisany sposób, karę pieniężną z tytułu naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zakresie opisanym w pkt I sentencji niniejszej decyzji określono na poziomie 2926 zł (słownie: dwóch tysięcy dziewięciuset dwudziestu sześciu złotych), co stanowi [ tajemnica przedsiębiorstwa ] (pkt II 1 b Załącznika Nr 1) % przychodu oraz [ tajemnica przedsiębiorstwa ] (pkt II 1 c Załącznika Nr 1) maksymalnego wymiaru kary. Na ostatnim etapie sprawdzono, czy kara obliczona w ww. sposób nie przewyższa kary w maksymalnej wysokości, jaka została przewidziana w przepisie art. 106 ust. 1 pkt. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Sytuacja taka nie ma jednak w niniejszym przypadku miejsca. Wobec powyższego orzeczono, jak w pkt IV sentencji niniejszej decyzji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów karę pieniężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Karę należy wpłacić na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. Ad V Stosownie do art. 77 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jeżeli w wyniku postępowania Prezes Urzędu stwierdził naruszenie przepisów ww. ustawy, przedsiębiorca, który dopuścił się tego naruszenia, jest obowiązany ponieść koszty postępowania. Zgodnie z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu rozstrzyga o kosztach, w drodze postanowienia, które może być zamieszczone w decyzji kończącej postępowanie. W punkcie I sentencji niniejszej decyzji Prezes Urzędu w wyniku przeprowadzonego przeciwko Janowi K. prowadzącemu działalność gospodarczą pod nazwą EKO TRANS Jan K. w K. postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów stwierdził naruszenie przez ww. przedsiębiorcę 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Spełniona została zatem przesłanka wynikająca z art. 77 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów pozwalająca na obciążenie Przedsiębiorcy kosztami przeprowadzonego postępowania, którymi są dla Prezesa Urzędu wydatki w kwocie 28,20 zł związane z prowadzoną w toku tego postępowania korespondencją. W związku z tym postanowiono obciążyć Jana K. kosztami postępowania w wysokości 28,20 zł (słownie: dwadzieścia osiem złotych dwadzieścia groszy). Wobec powyższego orzeczono jak w punkcie V sentencji niniejszej decyzji. Koszty niniejszego postępowania, na podstawie art. 264 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, w związku z art. 83 i art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, przedsiębiorca obowiązany jest wpłacić na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w NBP o/o Warszawa Nr 16 51101010100078782231000000 w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.) – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od daty jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. W przypadku jednak kwestionowania wyłącznie postanowienia o kosztach zawartego w punkcie V niniejszej decyzji, stosownie do treści art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 32 § 1 i 2 Kodeksu postępowania cywilnego, należy wnieść zażalenie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach w terminie tygodnia od dnia doręczenia niniejszej decyzji. DYREKTOR DELEGATURY URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW W KATOWICACH Maciej Fragsztajn