RKT-19/2013

1 PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W KATOWICACH Katowice, dn. 8 lipca 2013 r. RKT-61-40/12/SB DECYZJA Nr RKT-19/2013 Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) po przeprowadzeniu z urzędu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów przeciwko Getin Noble Bank SA w Warszawie, - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: I. Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów określone w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, bezprawne działanie ww. Przedsiębiorcy polegające na wpisywaniu w formularze informacyjne dotyczące umów: kredytu konsumpcyjnego gotówkowego, konsolidacyjnego kredytu gotówkowego, prostej pożyczki gotówkowej, kredytu – planu ratalnego, kredytu – planu ratalnego oraz limitu, o limit kredytowy w rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym, informacji o czasie obowiązywania formularza, iż niniejsza informacja zachowuje ważność w dniu sporządzenia niniejszego formularza, co zostało uznane za godzące w dobre obyczaje w zakresie powyższego terminu, a tym samym zostało uznane za sprzeczne z art. 17 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn. Dz.U. z 2010r. Nr 220, poz. 1447 ze zm.) i nakazuje się zaniechania jej stosowania. II. Stosownie do art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.) po przeprowadzeniu z urzędu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów przeciwko Getin Noble Bank SA w Warszawie, w toku którego zostało uprawdopodobnione, że ww. Przedsiębiorca stosuje praktyki, polegające na: 1. umieszczaniu w umowach o limit kredytowy w rachunku oszczędnościowo- rozliczeniowym postanowienia „Jeżeli zmiana stopy procentowej polegać będzie na jej zmniejszeniu, zmiana oprocentowania Limitu dokonywana jest przez Bank na pisemny wniosek Kredytobiorcy, pod warunkiem braku naruszeń przez Kredytobiorcę postanowień Umowy w okresie przed złożeniem wniosku. Zmiana następować będzie od pierwszego dnia miesiąca kalendarzowego następującego po otrzymaniu wniosku przez Bank. Bank potwierdzi na piśmie obniżenie oprocentowania”, które narusza art. 359 § 2 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 2 1964r. Kodeks cywilny (Dz .U. Nr 16, poz. 93 ze zm.) oraz stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; 2. umieszczaniu w umowach: kredytu konsumpcyjnego gotówkowego, konsolidacyjnego kredytu gotówkowego, kredytu – planu ratalnego, kredytu – planu ratalnego oraz limitu, kredytu przeznaczonego na sfinansowanie / refinansowanie kosztów nabycia pojazdów postanowienia w brzmieniu: „W przypadku przedterminowej spłaty całości Kredytu, całkowity koszt Kredytu ulega obniżeniu o te koszty, które dotyczą okresu, o który skrócono czas obowiązywania Umowy”, oraz w umowie prostej pożyczki gotówkowej postanowienia w brzmieniu: „W przypadku przedterminowej spłaty całości Pożyczki, całkowity koszt Pożyczki ulega obniżeniu o te koszty, które dotyczą okresu, o który skrócono czas obowiązywania Umowy”, które wprowadzały konsumentów w błąd co do wszystkich praw wynikających z art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011r. o kredycie konsumenckim (Dz.U. Nr 126, poz. 715 ze zm.), co jest niezgodne z art. 3 w związku z art. 4 ust. 1 i 2 oraz art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. Nr 171, poz. 1206), oraz stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, - w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nakłada się na Getin Noble Bank SA w Warszawie obowiązek wykonania przyjętego przez tego przedsiębiorcę w toku postępowania zobowiązania do podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia zarzucanym mu naruszeniom , poprzez: A.1 sporządzenie w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się punktu II.1 sentencji decyzji listy aktywnych (tzn. trwających, niezakończonych) umów limitu kredytowego w rachunku oszczędnościowo – rozliczeniowym zawierających zakwestionowane postanowienie; A.2 skierowanie nie później niż w terminie 2 miesięcy od dnia sporządzenia listy, o której mowa w punkcie A.1 do klientów Banku, będących stroną umów ujętych na tej liście, jednostronne pisemne oświadczenie woli w brzmieniu: Dziękując za skorzystanie z naszych usług, pragniemy zarazem poinformować, iż w zawartej przez Państwo z Getin Noble Bankiem S.A. umowie kredytu limitu kredytowego w rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym znajduje się postanowienie dotyczące dokonywania zmian oprocentowania limitu kredytowego w brzmieniu: „Jeżeli zmiana stopy procentowej polegać będzie na jej zmniejszeniu, zmiana oprocentowania Limitu dokonywana jest przez Bank na pisemny wniosek Kredytobiorcy, pod warunkiem braku naruszeń przez Kredytobiorcę postanowień Umowy w okresie przed złożeniem wniosku. Zmiana następować będzie od pierwszego dnia miesiąca kalendarzowego następującego po otrzymaniu wniosku przez Bank. Bank potwierdzi na piśmie obniżenie oprocentowania”. Treść tego postanowienia może nie być wystarczająca, by zabezpieczać Państwa jako Kredytobiorców, przed naliczaniem odsetek od wykorzystanego limitu kredytowego w wysokości nie przekraczającej odsetek maksymalnych, o których mowa w art. 359 § 2¹ ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ze zm.), szczególnie w przypadku zmniejszenia się wysokości odsetek maksymalnych. Dlatego też, by w pełni zabezpieczyć Państwa interesy i zapewnić zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami, w tym w szczególności z treścią wspomnianego wyżej art. 359 § 2¹ KC, Bank składa niniejszym jednostronne, wiążące i nieodwołalne zobowiązanie, że w sytuacji gdyby zmiana wysokości odsetek maksymalnych następująca w dowolnym momencie trwania umowy limitu kredytowego miała prowadzić do pobierania przez Bank od wykorzystanej kwoty limitu kredytowego odsetek umownych w wysokości przekraczającej 3 wysokość odsetek maksymalnych, Bank samoistnie, bez konieczności składania przez Państwa jako Kredytobiorcę wniosku w tym przedmiocie, obniży oprocentowanie limitu kredytowego w rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym do wartości odpowiadającej nowej wysokości odsetek maksymalnych. Niniejsze pismo zawiera jednostronne zobowiązanie Banku i w związku z jego otrzymaniem nie są Państwo zobowiązani do podjęcia jakichkolwiek działań. Mamy nadzieję, że to dodatkowe zobowiązanie poczynione powyżej przez Bank, jeszcze bardziej ułatwi Państwu korzystanie z limitu kredytowego w rachunku oszczędnościowo- rozliczeniowym i zachęci Państwa do skorzystania z produktów i usług znajdujących się w ofercie Banku . B.1 sporządzenie w terminie 3 miesięcy od daty uprawomocnienia się punktu II.2 sentencji decyzji: a) listy umów kredytu konsumpcyjnego gotówkowego, konsolidacyjnego kredytu gotówkowego, prostej pożyczki gotówkowej, kredytu – planu ratalnego, kredytu - planu ratalnego oraz limitu, kredytu przeznaczonego na sfinansowanie/refinansowanie kosztów nabycia pojazdów zawierających zakwestionowane postanowienie, oraz b) zestawienia, w którym ujęte zostaną te spośród umów znajdujących się na liście, o której mowa w ww. punkcie a, w których doszło do częściowej lub całościowej przedterminowej spłaty kredytu (pożyczki), oraz c) analizy umów ujętych w powyższym zestawieniu, czy w związku z częścią lub całością przedterminowej spłaty kredytu Bank obniżył całkowity koszt kredytu (pożyczki) o te koszty, które dotyczą okresu, o który skrócono czas obowiązywania umowy, nawet gdy konsument poniósł je przed tą spłatą. B.2. dokonanie nie później niż w terminie 1 miesiąca od dnia wykonania przez Bank działań, o których mowa w pkt B.1, Bank zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi pobranych nienależnie kosztów kredytu klientom, w stosunku do których w wyniku analizy, o której mowa w punkcie 1 lit. c) stwierdzone zostanie, że doszło do zawyżenia pobranych przez Bank kosztów kredytu oraz poinformuje takich klientów o przyczynach owego zwrotu. B.3. sporządzenie w terminie 3 miesięcy listy aktywnych (nie wykonanych jeszcze) na dzień uprawomocnienia się punktu II.2 sentencji decyzji umów kredytu konsumpcyjnego gotówkowego, konsolidacyjnego kredytu gotówkowego, prostej pożyczki gotówkowej, kredytu – planu ratalnego, kredytu – planu ratalnego oraz limitu, kredytu przeznaczonego na sfinansowanie / refinansowanie kosztów i nabycia pojazdów zawierających zakwestionowane postanowienie. B.4. wysłanie nie później niż w terminie 1 miesiąca od dnia sporządzenia przez Bank listy, o której mowa w ww. punkcie B.3, do klientów ujętych na tej liście pismo uzupełniające informacje o zakresie praw przysługujących konsumentom w związku z przedterminową spłatą części lub całości kredytu: Dziękując za skorzystanie z naszych usług, pragniemy zarazem poinformować, iż w zawartej przez Państwo z Getin Noble Bankiem S.A. umowie kredytu/pożyczki znajdują się postanowienia dotyczące przedterminowej spłaty kredytu/pożyczki w brzmieniu: „W przypadku przedterminowej spłaty całości Kredytu/Pożyczki, całkowity koszt Kredytu/Pożyczki ulega obniżeniu o te koszty, które dotyczą okresu, o który skrócono czas obowiązywania Umowy.” „W przypadku przedterminowej spłaty Kredytu/Pożyczki powyższe postanowienie stosuje się odpowiednio.” Treść tego postanowienia może nie być wystarczająca, by w pełni informować Państwa jako Kredytobiorców/Pożyczkobiorców o całokształcie praw przysługujących Państwu w związku z przedterminową spłatą całości lub części udzielonego przez Bank kredytu/pożyczki. 4 Zgodnie bowiem z treścią art. 48 ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. z 2011 r. Nr 126, poz. 715, z późn. zm.) w przypadku spłaty całości lub części kredytu przed terminem określonym w umowie, całkowity koszt kredytu ulega obniżeniu o te koszty, które dotyczą okresu, o który skrócono czas obowiązywania umowy, chociażby konsument poniósł je przed tą spłatą. Oznacza to, że w przypadku wcześniejszej całkowitej lub częściowej spłaty kredytu/pożyczki, Bank każdorazowo zobowiązany jest obniżyć całkowity jego/jej koszt o te koszty, które dotyczą okresu o jaki skrócono czas obowiązywania umowy. Nawet wówczas, gdy koszty te zostały poniesione przez Państwa przed dokonaniem przedterminowej spłaty kredytu/pożyczki (przy czym pobrana przez Bank przy zawarciu z Państwem umowy kredytu/pożyczki prowizja za udzielnie kredytu/pożyczki nie jest kosztem dotyczącym okresu o jaki skrócono czas obowiązywania umowy). Niniejsze pismo ma charakter informacyjny i w związku z jego otrzymaniem Kredytobiorca/Pożyczkobiorca nie jest zobowiązany do podjęcia jakichkolwiek działań. Mamy tylko nadzieję, że powyższa wiadomość uzupełnia informacje dotyczące uprawnień przysługujących Państwu w związku z przedterminową spłatą kredytu/pożyczki i jednocześnie pozwoli na dalszą harmonijną współpracę w zakresie realizacji zawartej umowy kredytu/pożyczki. III. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) nakłada się na Getin Noble Bank SA w Warszawie obowiązek złożenia w terminie pięciu miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji sprawozdania o stopniu realizacji przyjętego zobowiązania, które powinno zawierać: 1. listę konsumentów, posiadających aktualne - realizowane umowy limitu kredytowego w rachunku oszczędnościowo – rozliczeniowym na dzień uprawomocnienia się punktu II.1 sentencji decyzji, wraz z dowodami nadania pism w zadeklarowanym brzmieniu do tych konsumentów oraz jeden przykładowy komplet wysłanych dokumentów. 2. listę konsumentów, posiadających aktualne - realizowane umowy kredytu konsumpcyjnego gotówkowego, konsolidacyjnego kredytu gotówkowego, prostej pożyczki gotówkowej, kredytu – planu ratalnego, kredytu – planu ratalnego oraz limitu, kredytu przeznaczonego na sfinansowanie / refinansowanie kosztów i nabycia pojazdów na dzień uprawomocnienia się punktu II.2 sentencji decyzji, wraz z dowodami nadania pism w zadeklarowanym brzmieniu do tych konsumentów oraz jeden przykładowy komplet wysłanych dokumentów. 3. zestawienie osób, które zawarły umowy kredytu konsumpcyjnego gotówkowego, konsolidacyjnego kredytu gotówkowego, prostej pożyczki gotówkowej, kredytu – planu ratalnego, kredytu - planu ratalnego oraz limitu, kredytu przeznaczonego na sfinansowanie/refinansowanie kosztów nabycia pojazdów zawierające zakwestionowane postanowienie, oraz zestawienie, w którym ujęte zostaną te spośród umów znajdujących się na liście, o której mowa wcześniej, w których doszło do częściowej lub całościowej przedterminowej spłaty kredytu (pożyczki), oraz zestawienie osób którym dokonano zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi pobranymi nienależnie, a także dostarczenie dokumentów potwierdzających poinformowanie 20 takich klientów o przyczynach owego zwrotu oraz udokumentowanie tego zwrotu. IV. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, po przeprowadzeniu z urzędu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, nakłada się na Getin Noble Bank SA w Warszawie karę pieniężną , z tytułu 5 naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie I sentencji niniejszej decyzji w wysokości 2 829 232 złotych (słownie złotych: dwóch milionów ośmiuset dwudziestu dziewięciu tysięcy dwustu trzydziestu dwóch). V. Na podstawie art. 77 ust. 1 w związku z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz na podstawie art. 263 § 1 oraz art. 264 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów obciąża się Getin Noble Bank SA w Warszawie , kosztami opisanego na wstępie postępowania w sprawie stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów oraz zobowiązuje się tego Przedsiębiorcę do zwrotu Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów kosztów postępowania w kwocie 23 złotych (słownie złotych: dwudziestu trzech), w terminie 14 dni od uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Uzasadnienie W imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z urzędu przeprowadzone zostało postępowanie wyjaśniające (sygn. akt RKT-405-08/12/SB) w sprawie wstępnego ustalenia, czy w związku z działalnością Getin Noble Bank SA w Warszawie (zwanej dalej także Spółką, Bankiem lub Przedsiębiorcą) występowało naruszenie uzasadniające wszczęcie postępowania w sprawie zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm., zwanej dalej także uokik). W dniu 23 listopada 2012r. postanowieniem nr 1 (dowód: karty nr 2-3) wszczęte zostało z urzędu niniejsze postępowanie administracyjne w związku z podejrzeniem stosowania przez Przedsiębiorcę bezprawnych działań noszących znamiona praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, polegających na: I. wpisywaniu w formularzu informacyjnym dotyczącym umów: kredytu konsumpcyjnego gotówkowego, konsolidacyjnego kredytu gotówkowego, prostej pożyczki gotówkowej, kredytu – planu ratalnego, kredytu – planu ratalnego oraz limitu, o limit kredytowy w rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym, informacji o czasie obowiązywania formularza „ niniejsza informacja zachowuje ważność w dniu sporządzenia niniejszego formularza … ” , co może zostać uznane za godzące w dobre obyczaje w zakresie powyższego terminu, co może zostać uznane za sprzeczne z art. 17 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej, co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; II. umieszczaniu w umowach o limit kredytowy w rachunku oszczędnościowo- rozliczeniowym postanowienia „Jeżeli zmiana stopy procentowej polegać będzie na jej zmniejszeniu, zmiana oprocentowania Limitu dokonywana jest przez Bank na pisemny wniosek Kredytobiorcy, pod warunkiem braku naruszeń przez Kredytobiorcę postanowień Umowy w okresie przed złożeniem wniosku. Zmiana następować będzie od pierwszego dnia miesiąca kalendarzowego następującego po otrzymaniu wniosku przez Bank. Bank potwierdzi na piśmie obniżenie oprocentowania”, które może zostać uznane za niezgodne z art. 359 § 2 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. Kodeks cywilny oraz może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; III. umieszczaniu w umowach: kredytu konsumpcyjnego gotówkowego, konsolidacyjnego kredytu gotówkowego, kredytu – planu ratalnego, kredytu – planu ratalnego oraz limitu, 6 kredytu przeznaczonego na sfinansowanie / refinansowanie kosztów nabycia pojazdów postanowienia w brzmieniu: „W przypadku przedterminowej spłaty całości Kredytu, całkowity koszt Kredytu ulega obniżeniu o te koszty, które dotyczą okresu, o który skrócono czas obowiązywania Umowy”, oraz w umowie prostej pożyczki gotówkowej postanowienia w brzmieniu: „W przypadku przedterminowej spłaty całości Pożyczki, całkowity koszt Pożyczki ulega obniżeniu o te koszty, które dotyczą okresu, o który skrócono czas obowiązywania Umowy”, które może wprowadzać konsumenta w błąd co do wszystkich praw wynikających z art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011r. o kredycie konsumenckim, co może zostać uznane za sprzeczne z art. 3 w związku z art. 4 ust. 1 i 2 oraz art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym, co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W odpowiedzi na zawiadomienie o wszczęciu postępowania Przedsiębiorca dostarczył wyjaśnienia (dowód: karty nr 1544 - 1553). W sprawie pierwszej z zarzucanych praktyk Spółka wyjaśniła, co następuje: Bank w zakresie udzielania kredytów konsumenckich działa na podstawie ustawy z dnia 12 maja 2011r. o kredycie konsumenckim – zwanej dalej także uokk. Ustawa ta ma charakter regulacyjny. Jak wynika z przepisu wprowadzającego (art. 1 ust. 1 i 2) określa ona m.in. zasady i tryb zawierania umów o kredyt konsumencki oraz obowiązki kredytodawcy w zakresie informacji udzielanych przed zawarciem umowy oraz obowiązki kredytodawcy w związku z zawarciem umowy. Ustawa o kredycie konsumenckim stanowi transpozycję do polskiego porządku prawnego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE w sprawie umów o kredyt konsumencki. Podstawowym mechanizmem ochrony interesów konsumentów, jaki wykorzystuje się w przepisach dyrektywy 2008/48/WE, implementowanej ustawą o kredycie konsumenckim oraz w przepisach samej ustawy, jest dostarczenie konsumentom odpowiednich informacji, które pozwolą im na porównywanie ofert składanych przez różnych kredytodawców oraz podjęcie rozsądnej decyzji dotyczącej zaciągnięcia kredytu konsumenckiego i jego warunków, jak również na ocenę bieżącej sytuacji prawnej w związku z kredytem (vide: Tomasz Czech „Kredyt konsumencki. Komentarz” Lexis Nexis Warszawa 2012 str. 22). Mechanizm ten – w zakresie obowiązków udzielania informacji przed zawarciem umowy – przyjął postać formularza informacyjnego, o którym mowa w art. 14 ustawy o kredycie konsumenckim. Ustawodawca sam zdecydował o zawartości tego formularza wprowadzając w art. 13 ust. 1 i 2 zakres obowiązkowych informacji, które muszą się w nim znaleźć, a także określając jego formę, która została wskazana w załączniku do ustawy o kredycie konsumenckim. Tym samym ustawa szczegółowo i kompleksowo reguluje kwestie, które ustawodawca uznał za niezbędne dla zapewnienia wystarczającego poziomu ochrony konsumentów w zakresie zawierania umów o kredyt konsumencki. Wyrażono przekonanie, że zarówno postanowienia dyrektywy, jak też przepisy ustawy o kredycie konsumenckim stanowią kompleksowe i przemyślane rozwiązania tego rodzaju zetknięcia konsumentów z profesjonalnymi uczestnikami obrotu gospodarczego. Stwierdzono, że gdyby ustawodawca chciał, aby ochrona konsumentów była bardziej szczegółowa, to wyraziłby to wprost w dyrektywie lub ustawie o kredycie konsumenckim, czyli aktach prawnych specjalnie dedykowanych regulacji relacji: konsument – kredytodawca. Zwrócono również uwagę, że zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 20 uokk, kredytodawca jest zobowiązany przed zawarciem umowy przekazać w odpowiednich przypadkach informację o terminie, w którym kredytodawca lub pośrednik kredytowy jest związany informacjami, które 7 przekazał konsumentowi. Ustawodawca pominął w swojej regulacji wskazanie, jaki ma być minimalny termin związania informacjami, a więc termin ważności formularza. Pozostawił zatem decyzję w tym zakresie w gestii kredytodawcy. Gdyby było inaczej, to te właśnie specjalne regulacje wyraźnie wskazywałyby minimalny okres ważności formularza. Takie rozumowanie jest w opinii Banku oczywiste, a także potwierdzone przez Prezesa UOKiK, który nie dopatrzył się w działaniu Banku naruszenia ustawy o kredycie konsumenckim. Bank podniósł zatem, że posłużenie się w niniejszej sprawie klauzulą generalną, jaką jest art. 17 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej jest bezpodstawne wobec istnienia ustawy regulacyjnej. Klauzule generalne są przepisami upoważniającymi organ stosujący prawo, do wydania decyzji administracyjnej, w oparciu o oceny indywidualnie rozstrzyganych sytuacji, stwarzając dla organu stosującego prawo tzw. „luz decyzyjny”, tzn. swobodę jaką stwarzają ocenne kryteria kwalifikacji rozstrzyganych przypadków. Wprowadzenie do systemu prawa klauzul generalnych sprzyjać ma uelastycznieniu prawa, tzn. sprzyjać ma uczynieniu prawa bardziej adekwatnym do zmieniających się stosunków społecznych. Nie oznacza to jednak zgody na rozstrzygnięcie dowolne (wyrok WSA w Krakowie z 16.12.2009 r., II SA/Kr 1065/08, Legalis). Bank stanął na stanowisku, że jeżeli do regulacji relacji konsument - kredytodawca uchwalono specjalną i kompleksową ustawę i Bank nie narusza przepisów tej ustawy, w zakresie w niej uregulowanym, to bezpodstawne jest odwoływanie się do innych norm, w tym klauzul generalnych, które ze swej istoty są ocenne i nie powinny być stosowane w sytuacji istnienia norm szczególnych, które wyczerpująco regulują określone kwestie. Skoro zatem szczególna ustawa regulacyjna, jaką jest ustawa o kredycie konsumenckim, zakreśla ramy niezbędnej ochrony interesów konsumentów, a Bank działa zgodnie z tą ustawą, to nie może jednocześnie naruszać tych interesów, także w zakresie dobrych obyczajów, o których mowa w art. 17 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Zostało stwierdzone, iż jeżeli w obrocie prawnym funkcjonuje ustawa szczególna, która daje podstawy do oceny działania Przedsiębiorcy, to brak jest podstaw aby w tym zakresie posługiwać się klauzulą generalną, która ze swej istoty ma charakter ogólny. W tym kontekście zwrócono uwagę na zdefiniowanie przez Prezesa Urzędu dobrego obyczaju, którego naruszenie zarzuca Bankowi. Zdaniem Prezesa Urzędu, jest to „umożliwienie klientom zastanowienia się nad propozycją skorzystania z produktu i porównania go z innymi”. Dodatkowo, Prezes UOKiK ocenił, że „termin ważności formularza nie powinien być krótszy niż 3 dni”. Zgodnie z przyjętą doktryną i utrwalonym orzecznictwem, sprzeczne z dobrymi obyczajami są m.in. działania wykorzystujące niewiedzę, brak doświadczenia konsumenta, działania zmierzające do dezinformacji i wywołania błędnego przekonania konsumenta lub niezapewniające rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji. Chodzi więc o działania potocznie określane jako nieuczciwe, nierzetelne, odbiegające in minus od standardów postępowania. Bank zwrócił uwagę, że wobec krótkiego okresu obowiązywania ustawy nie sposób jeszcze zidentyfikować standardy postępowania przedsiębiorców. W związku z tym nie sposób również ocenić, czy działania Banku odbiegają in minus od tych standardów. Niezrozumiałe jest dla Banku, na jakiej podstawie Prezes Urzędu uznaje, że standard postępowania należy określić na 3 dni obowiązywania formularza. Bank postawił pytanie: Jeżeli takie zakreślenie terminu obowiązywania formularza jest oczywiste, to dlaczego ustawodawca nie uczynił tego w ustawie? W myśl zasady racjonalnego ustawodawcy trudno uznać, że tak proste rozwiązanie legislacyjne - zdaniem Prezesa Urzędu, niezbędne dla ochrony konsumentów – nie zostało zastosowane. Nie jest też jasnym dlaczego – wobec milczenia prawa w tym zakresie termin 3 dni jest terminem spełniającym standardy 8 postępowania. Zdaniem Banku, jest to arbitralne wskazanie organu, które nie jest poparte żadną regulacją. Stwierdzono, że stosowne przepisy (ustawa o kredycie konsumenckim) regulując kwestie związane z formularzem, wskazują jego cel i zawartość, a także wskazują, że Przedsiębiorca (Bank) powinien określić w stosownych przypadkach ważność informacji podanych w formularzu. Nie może być zatem tak, że z jednej strony przepisy szczególnej ustawy dają Bankowi dowolność w zakresie określenia ważności informacji (wyraźnie o tym stanowiąc), a z drugiej, organ egzekwujący prawo próbuje kwestionować czas ważności formularza posiłkując się normą prawną ogólną, zawartą w regulacji niezwiązanej nie tylko z relacją konsument – kredytodawca, lecz nawet z ochroną konsumentów. W sprawie drugiej z zakwestionowanych praktyk Przedsiębiorca przedstawił następujące wyjaśnienia: Umowa limitu kredytowego w ROR w brzmieniu obowiązującym do 27 lipca 2012 r., która była przedmiotem kontroli Urzędu, oparta jest o zmienną stopę oprocentowania. W uzasadnieniu do postanowienia o wszczęciu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, Urząd zarzucił Bankowi, że zastosowany w tym wzorcu umowy mechanizm zmiany oprocentowania może spowodować, że w razie zmniejszenia wysokości stopy kredytu lombardowego przez NBP, która to stopa jest stawką referencyjną dla limitu kredytowego oraz przy jednoczesnym braku działania konsumenta – kredytobiorcy, może dojść do sytuacji, w której Bank naliczy odsetki w wysokości przekraczającej odsetki maksymalne, o których mowa w art. 359 § 2 1 Kodeksu cywilnego. W ocenie Banku ewentualność taka nie może jednak mieć miejsca ze względu na treść pozostałych paragrafów wspomnianego wyżej art. 359 Kodeksu cywilnego. Mianowicie zgodnie z art. 359 § 2 2 Kodeksu cywilnego , jeżeli wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej przekracza wysokość odsetek maksymalnych, należą się odsetki maksymalne. Zatem, również w analizowanej sytuacji Bank nie będzie mógł pobrać odsetek wyższych niż maksymalne, bo będą one nienależne. Ponadto art. 359 § 2 2 Kodeksu cywilnego przewiduje, że postanowienia umowne nie mogą wyłączać ani ograniczać przepisów o odsetkach maksymalnych (...). Gdyby zatem nawet uznać, że w wyniku zastosowania postanowień umownych możliwe było pobranie przez Bank odsetek wyższych niż maksymalne, to w miejsce takich postanowień ex lega stosowane będą zacytowane przepisy Kodeksu cywilnego. Ustawodawca wprowadził zatem do Kodeksu cywilnego mechanizmy mające zapobiegać zmaterializowaniu się tego ryzyka. Ponadto podkreślono, że Bank na bieżąco śledzi wysokość przyjętej dla tego typu umowy stawki referencyjnej i w razie takiego zmniejszenia wysokości stopy kredytu lombardowego NBP, który spowodowałby naliczanie odsetek w wartości wyższej niż odsetki maksymalne, Bank z automatu dokonałby korekty oprocentowania limitu kredytowego, stosując właśnie zacytowane wyżej przepisy art. 359 Kodeksu cywilnego. W związku z powyższym również w oparciu o postanowienia umowy limitu kredytowego w ROR w brzmieniu obowiązującym do 27 lipca 2012 r., nie było możliwe pobranie przez Bank odsetek wyższych niż maksymalne i naruszenie w ten sposób interesów konsumentów. W świetle powyższego, przedmiotowego postanowienia nie można uznać za sprzeczne z art. 359 § 2 1 Kodeksu cywilnego, co jest treścią zarzutu Urzędu. Jednocześnie, Bank – z ostrożności procesowej – podniósł, iż zakwestionowana przez Prezesa Urzędu klauzula została przez Bank z własnej inicjatywy wycofana z wzorca umowy limitu kredytowego w rachunku oszczędnościowo – rozliczeniowym. Jak wskazano w piśmie z dnia 3 sierpnia 2012 r., skierowanym do Urzędu w ramach postępowania wyjaśniającego o sygn. RKT-405-08/12/SB, które zostało włączone do akt niniejszego postępowania, uchwałą Zarządu nr 720/2012 z dnia 24 lipca 2012 r. Bank zmienił brzmienie zakwestionowanego postanowienia (dowód: karta nr 1692). Umowy według wzorca niezawierającego zakwestionowanej klauzuli są zawierane od 27 lipca 2012 r. (dowód: karty nr 1564-1567). 9 W sprawie ostatniego postawionego zarzutu Bank wyjaśnił, co następuje: Bank w umowach kredytów detalicznych, ratalnych i samochodowych stosował postanowienie w brzmieniu: „w przypadku przedterminowej spłaty całości Kredytu, całkowity koszt Kredytu ulega obniżeniu o te koszty, które dotyczą okresu, o który skrócono czas obowiązywania Umowy”. Przepis ten jest oparty na treści art. 49 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim, która jest uzupełniona o dodatkowe sformułowanie „chociażby poniósł je przed tą spłatą”. Na skutek uwag zgłoszonych przez Urząd w toku postępowania wyjaśniającego, Bank uzupełnił w stosowanych wzorcach umów zacytowane na wstępie postanowienie sformułowaniem zastosowanym w ustawie o kredycie konsumenckim, jednakże w dalszym ciągu stoi na stanowisku, że stosowanie poprzednio przyjętego brzmienia było dopuszczalne i nie wprowadzało w błąd konsumentów co do zakresu przysługujących im uprawnień i tym samym nie może być uznane za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Sensem normatywnym tego przepisu jest wprowadzenie zasady proporcjonalnej redukcji kosztów, polegającej na tym, że kredytodawcy uniemożliwia się osiągnięcie korzyści finansowych związanych z kredytem, naliczonych za okres, w którym kredytobiorca na skutek przedterminowej spłaty jest uprawniony do zatrzymania tylko tej części kosztów kredytu, które dotyczą okresu przed dokonaniem wcześniejszej spłaty kredytu. W związku z powyższym, nawet jeśli konsument zapłacił już wcześniej, z góry, jakieś koszty kredytu przypadające na okres po dokonanej przez niego spłacie kredytu, to także ta zawężona, stosowana uprzednio przez Bank regulacja będzie pozwalała konsumentowi na odzyskanie tych kosztów, bo na podstawie stosowanego postanowienia będą one nienależne Bankowi. W tej sytuacji sformułowanie „chociażby poniósł je przed spłatą” należy uznać za irrelewantne dla normatywnego znaczenia przepisu ustawowego. Jest ono, na co Bank zwracał już uwagę w toku postępowania wyjaśniającego, swoistym superfluum ustawowym, zastosowanym przez ustawodawcę wyłącznie jako emfaza i mającym na celu dobitne podkreślenie uprawnienia konsumenta. To podkreślenie nie wpływa jednak na zakres przysługujących mu praw. Jak pisze Tomasz Czech w „Kredyt konsumencki. Komentarz” (wyd. LexisNexis, Warszawa 2012) „skutki, jakie wynikają z art. 49, powstają ex lege z dniem dokonania przedterminowej spłaty”. Nie są zatem zależne od jakichkolwiek czynności podejmowanych przez Bank czy konsumenta czy też treści umowy łączącej strony. Tym samym w opinii Banku pominięcie tego dodatkowego sformułowania nie dezinformuje konsumenta w kwestii przynależnych mu uprawnień i dlatego nie może zniekształcić jego zachowania rynkowego. W związku z powyższym w przekonaniu Banku nie jest możliwe uznanie stosowania postanowienia w tym okrojonym, wyżej zacytowanym brzmieniu, za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Bank poinformował, że nawet w okresie stosowania przedmiotowego postanowienia w skróconej wersji, pozbawionej sformułowania „chociażby poniósł je przed spłatą”, rozliczenia z klientami spłacającymi przedterminowo kredyty były dokonywane przy zastosowaniu zasady proporcjonalnej redukcji kosztów. W związku z tym praktyka działania Banku od początku była prawidłowa i nie doszło do naruszenia interesów konsumentów, w tym w szczególności interesów ekonomicznych. Jednocześnie, Bank zwrócił uwagę, iż w pismach kierowanych do Prezesa Urzędu w ramach prowadzonego postępowania wyjaśniającego o sygn. akt RKT-405-08/12/SB zawarta została informacja, że postanowienie będące przedmiotem działań Urzędu wyeliminowane zostały z wzorców umów stosowanych przez Bank (dowód: karty nr 1552-1553). Na mocy uchwały nr 1109/2012 z dnia 25 września 2012 r. zmianie uległy wzory umów: kredytu konsumpcyjnego gotówkowego, konsolidacyjnego kredytu gotówkowego, prostej pożyczki gotówkowej. 10 Umowy w oparciu o te nowe wzorce umów są stosowane od dnia 1 października 2012r. (dowód: karty nr 1544, 1588-1601, 1602-1614, 1615-1627). Uchwałą Zarządu nr 1134/2012 z dnia 26 września 2012 r. dokonano zmiany wzoru umowy kredytu plany ratalnego oraz planu ratalnego oraz limitu. Nowe przedmiotowe wzory umów są stosowane od dnia 1 października 2012r. Partnerzy ratalni zostali zobowiązani do zawierania umów w oparciu o nowe wzory z dniem 26 października 2012r. (dowód: karty nr 1544, 1637-1644, 1649-1652). Natomiast uchwałą Zarządu nr 1058/2012 z dnia 12 września 2012 r. dokonano zmiany wzoru umowy kredytu przeznaczonego na sfinansowanie/refinansowanie kosztów nabycia pojazdów. Umowy w oparciu o ten nowy wzór umowy są zawierane od 3 października 2012r. (dowód: karty nr 1544, 1572-1587). Niezależnie od powyższego Bank zwrócił również uwagę na wniosek będący zobowiązaniem, o którym mowa w art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zamieszczony w piśmie z dnia 23 sierpnia 2012 r. przesłanym w ramach prowadzonego postępowania wyjaśniającego o sygn. akt RKT-405-08/12/SB, które zostało włączone do akt niniejszego postępowania. W kolejnym piśmie z dnia 5 lutego 2013r. Bank wyjaśnił, co następuje: W zakresie pierwszej praktyki Bank podtrzymał wyrażone już wcześniej stanowisko, zgodnie z którym stosowanie formularzy informacyjnych z 1-dniowym terminem ważności informacji w nim zawartych nie jest sprzeczne z obowiązujący przepisem prawa i nie stanowi praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów (dowód: karta nr 1691). W piśmie z dnia 12 lutego 2013r. Bank w sprawie drugiego oraz trzeciego z postawionych zarzutów złożył zobowiązanie o którym mowa w art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (dowód: karty nr 1798 - 1801). W toku prowadzonego przez Urząd postępowania wyjaśniającego o sygn. RKT-405-8/12/SB, poprzedzającego postępowanie w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów oraz w piśmie Banku z dnia 7 grudnia 2012 r., skierowanym do Urzędu po otrzymaniu postanowienia o wszczęciu postępowania o sygn. RKT-61-40/12/SB w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, Bank poinformował Urząd, a następnie udowodnił za pomocą przesłanych dokumentów, że zaprzestał zawierania nowych umów z kwestionowanymi postanowieniami. W związku z powyższym, składając zobowiązanie na podstawie art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Bank skoncentrował się na wyeliminowaniu skutków uprawdopodobnionych praktyk. W odniesieniu do zarzutu nr II postawionego w Postanowieniu o wszczęciu niniejszego postępowania, zauważonym przez Urząd skutkiem stosowania postanowienia, była potencjalna możliwość naliczania przez Bank odsetek w wysokości przekraczającej wysokość odsetek maksymalnych, określonych w art. 359 § 2¹ kodeksu cywilnego. Możliwość ta występowała w przypadku obniżenia wysokości odsetek maksymalnych i jednocześnie niewystąpienia przez klienta o zmniejszenie oprocentowania umownego. W związku z powyższym, w celu usunięcia skutków domniemanej praktyki, Bank zobowiązał się do wykonania następujących działań: 1. W terminie 14 dni od dnia wydania przez Prezesa Urzędu decyzji zobowiązującej sporządzić listę aktywnych (tzn. trwających, niezakończonych) umów limitu kredytowego w rachunku oszczędnościowo – rozliczeniowym zawierających zakwestionowane postanowienie; 2. Nie później niż w terminie 2 miesięcy od dnia sporządzenia listy, o której mowa w punkcie 1: skierować do klientów Banku, będących stroną umów ujętych na liście, o której mowa w 11 punkcie 1, jednostronne pisemne oświadczenie woli przewidujące, że w sytuacji gdyby zmiana wysokości odsetek maksymalnych miała prowadzić do pobierania przez Bank odsetek umownych w wysokości przekraczającej obowiązującą w danej chwili wysokość odsetek maksymalnych, Bank samoistnie, bez konieczności składania przez klienta wniosku w tym przedmiocie, obniży oprocentowanie limitu kredytowego w ROR do wartości odpowiadającej nowej wysokości odsetek maksymalnych. Takie oświadczenie woli będzie jednostronną, obowiązującą aż do końca trwania tych umów, deklaracją niestosowania przez Bank postanowienia objętego zarzutem Urzędu, w zakresie w którym postanowienie to mogłoby być sprzeczne z treścią art. 359 § 2¹ kodeksu cywilnego. Działanie takie usunie również skutki domniemanej praktyki, bo nie będzie wymagało od konsumenta podejmowania w przyszłości jakichkolwiek działań w celu doprowadzenia do sytuacji zgodnej z prawem (pobierania odsetek nieprzekraczających odsetek maksymalnych). Rolę tę na mocy wyżej opisanego oświadczenia woli przejmie na siebie Bank. Jednocześnie Bank poinformował, że nie miała dotąd miejsca sytuacja, w której na skutek zastosowania zakwestionowanego przez Urząd postanowienia, Bank pobrałby od klienta odsetki w wysokości wyższej niż obowiązująca w danym momencie wysokość odsetek maksymalnych. W związku z tym, w celu usunięcia skutków domniemanej praktyki, nie jest konieczne korygowanie jakichkolwiek rozliczeń finansowych Banku z klientami, ponieważ nie ponieśli oni szkody materialnej (finansowej) z tego tytułu. W odniesieniu do zarzutu nr III postanowienia o wszczęciu postępowania, skutkiem domniemanej praktyki stwierdzonym przez Urząd, mogło być wprowadzenie konsumentów w błąd co do wszystkich praw, przysługujących im na podstawie art. 49 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim. Konsumenci zatem mogli nie mieć świadomości, że koszty które ponieśli przed częściową lub całościową przedterminową spłatą kredytu (pożyczki), a które dotyczyły okresu, o który skrócono czas obowiązywania umowy, winny pomniejszyć całkowity koszt kredytu (pożyczki). W związku z tym klienci mogli potencjalnie rezygnować z występowania do Banku o zwrot tych kosztów lub też mogło to wpływać na brak możliwości samodzielnego wyliczenia przez klientów kwot, o które Bank winien obniżyć całkowite koszty kredytów (pożyczek). Dlatego też, w celu usunięcia skutków domniemanej praktyki, Bank zobowiązał się do wykonania następujących działań: 1. W terminie 3 miesięcy od dnia wydania przez Prezesa Urzędu decyzji zobowiązującej: a) sporządzić listę umów kredytu konsumpcyjnego gotówkowego, konsolidacyjnego kredytu gotówkowego, prostej pożyczki gotówkowej, kredytu – planu ratalnego, kredytu - planu ratalnego oraz limitu, kredytu przeznaczonego na sfinansowanie/refinansowanie kosztów nabycia pojazdów zawierających zakwestionowane postanowienie, oraz b) sporządzić zestawienie, w którym ujęte zostaną te spośród umów znajdujących się na liście, o których mowa w punkcie 1, w których doszło do częściowej lub całościowej przedterminowej spłaty kredytu (pożyczki), oraz c) dokonać analizy umów ujętych w zestawieniu, o którym mowa w lit. b) czy w związku z częściową lub całościową przedterminową spłatą kredytu Bank obniżył całkowity koszt kredytu (pożyczki) o te koszty, które dotyczą okresu, o który skrócono czas obowiązywania umowy, nawet gdy konsument poniósł je przed tą spłatą. Bank poinformował, że przyjęcie takiego terminu wykonania owych zadań jest niezbędne ze względu na fakt, że zestawienie o którym mowa w lit. b) oraz analiza, o której mowa w lit. c) będą w znacznej mierze sporządzane metodą ręczną, a nie w wyniku użycia systemów informatycznych; 2. Nie później niż w terminie 1 miesiąca od dnia wykonania przez Bank działań, o których mowa w pkt 1: dokona zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi pobranych nienależnie kosztów kredytu klientom, w stosunku do których w wyniku analizy, o której mowa w punkcie 1 lit. c) 12 stwierdzone zostanie, że doszło do zawyżenia pobranych przez Bank kosztów kredytu oraz poinformuje takich klientów o przyczynach owego zwrotu. Realizacja zobowiązań opisanych w punktach 1 i 2 zapewni wyeliminowanie trwających skutków naruszenia przez naprawienie szkód poniesionych przez konsumentów. W ocenie Banku zaproponowane powyżej działania Banku winny doprowadzić do usunięcia skutków domniemanych praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Dlatego też Bank wniósł o wydanie przez Prezesa Urzędu decyzji, której przedmiotem będzie wykonanie wyżej zaproponowanych zobowiązań. W piśmie z dnia 10 kwietnia 2013r. Bank wyjaśnił, co następuje (dowód: karty nr 1805 - 1806): Zaproponowane w piśmie z dnia 12 lutego 2013r. rozwiązanie, mające na celu usunięcie skutków uprawdopodobnionej praktyki, w postaci jednostronnego zobowiązania (oświadczenia woli) Banku przesłanego klientom, będzie prawnie skutecznym sposobem uzupełnienia treści zawartych z konsumentami i aktualnie wykonywanych umów, które zawierały zakwestionowane przez Urząd postanowienia. W załączeniu do pisma zostały przekazane projekty pism. Bank uzupełnił wcześniej złożone zobowiązanie w zakresie trzeciej praktyki wymienionej w Postanowieniu o wszczęciu postępowania o następujące działanie: Klienci będący stronami aktywnych (nie wykonanych jeszcze) umów kredytowych, zawierających zakwestionowane przez Urząd postanowienie, uzyskają pełną informację o prawach przysługujących im w związku z przedterminową spłatą kredytu. Bank zobowiązał się: 1. W terminie 3 miesięcy od dnia wydania przez Prezesa Urzędu decyzji zobowiązującej sporządzić listę aktywnych (nie wykonanych jeszcze) umów kredytu konsumpcyjnego gotówkowego, konsolidacyjnego kredytu gotówkowego, prostej pożyczki gotówkowej, kredytu – planu ratalnego, kredytu – planu ratalnego oraz limitu, kredytu przeznaczonego na sfinansowanie / refinansowanie kosztów i nabycia pojazdów zawierających zakwestionowane postanowienie. 2. Nie później niż w terminie 1 miesiąca od dnia sporządzenia przez Bank listy, o której mowa w punkcie 1 powyżej, wysłać do klientów ujętych na tej liście pismo uzupełniające informacje konsumentów o zakresie praw przysługujących im w związku z przedterminową spłatą części lub całości kredytu. Pismem z dnia 29 maja 2013r. Przedsiębiorca został zawiadomiony o zakończeniu zbierania materiału dowodowego oraz o prawie do zapoznania się z materiałem zgromadzonym w sprawie (dowód: karta nr 1813). W dniu 10 czerwca 2013r. Spółka zapoznała się ze zgromadzonym materiałem (dowód: karta nr 1816). Prezes Urzędu ustalił, co następuje: Getin Noble Bank SA prowadzi działalność gospodarczą polegającą m.in. na udzielania kredytów konsumenckich na podstawie wpisu do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego nr 304735 (dowód: karty nr 1790 - 1796). Bank zawiera z konsumentami umowy: kredytu konsumpcyjnego gotówkowego, konsolidacyjnego kredytu gotówkowego, prostej pożyczki gotówkowej, kredytu – planu ratalnego, kredytu – planu ratalnego oraz limitu, o limit kredytowy w rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym. W związku z oferowaniem tych umów konsumentom przedstawiane są formularze informacyjne zawierające regulacje dotyczące czasu jego obowiązywania. Wynika z nich, iż niniejsza informacja zachowuje ważność w dniu 13 sporządzenia niniejszego formularza (dowód: karty nr 326-344). Bank przed zawarciem umowy kredytu wręcza formularze informacyjne od dnia wejścia w życie nowej ustawy o kredycie konsumenckim tj. od dnia 18 grudnia 2011r. (dowód: karta nr 129). W umowie z dnia 16 maja 2012r. o limit kredytowy w rachunku oszczędnościowo- rozliczeniowym zawartej w oparciu o stosowany wzór umowy zawarte było postanowienie w brzmieniu: „Jeżeli zmiana stopy procentowej polegać będzie na jej zmniejszeniu, zmiana oprocentowania Limitu dokonywana jest przez Bank na pisemny wniosek Kredytobiorcy, pod warunkiem braku naruszeń przez Kredytobiorcę postanowień Umowy w okresie przed złożeniem wniosku. Zmiana następować będzie od pierwszego dnia miesiąca kalendarzowego następującego po otrzymaniu wniosku przez Bank. Bank potwierdzi na piśmie obniżenie oprocentowania” (dowód: karty nr 219-222). Uchwałą Zarządu nr 720/2012 z dnia 24 lipca 2012 r. (dowód: karta nr 1692) Bank zmienił brzmienie postanowienia ww. wzoru umowy. U mowy według wzorca niezawierającego zakwestionowanej klauzuli są zawierane od 27 lipca 2012 r. (dowód: karty nr 1544, 1564 - 1571). Zakwestionowane postanowienie zostało usunięte i zastąpione następującymi postanowieniami: § 2 pkt 12 „ Każdorazowa zmiana wysokości oprocentowania Limitu kredytowego nie może jednak powodować wzrostu tego oprocentowania ponad obowiązujące bieżąco oprocentowanie maksymalne, określone w art. 359 § 1 (z indeksem 1) k.c. Wszelkie zmiany oprocentowania Limitu Kredytowego przez Bank sprzeczne z postanowieniem zdania poprzedzającego prowadzić mogą jedynie do wzrostu stopy oprocentowania do wysokości odpowiadającej wspomnianej stopy oprocentowania maksymalnego ”; § 2 pkt 13 „ W przypadku gdy ze względu na zmiany wysokości oprocentowania maksymalnego, określonego art. 359 § 2 (z indeksem 1) k.c. wysokość oprocentowania zmiennego obowiązującego zgodnie z postanowieniami Umowy przekroczy wysokość wspomnianego oprocentowania maksymalnego, od dnia wejścia w życie zmienionego oprocentowania maksymalnego, Bank pobierać będzie odsetki w wysokości obniżonej do jego poziomu. W razie jednak ponownego podwyższenia oprocentowania maksymalnego, od dnia wejścia w życie przedmiotowych zmian Bank pobierać może odsetki w wysokości dostosowanej do tego wzrostu, nie większe jednak niż określone na dzień zawarcia Umowy, z uwzględnieniem późniejszych zmian oprocentowania dokonanych zgodnie z ust. 7-8 ”. § 15.5 umów kredytu konsumpcyjnego gotówkowego, § 15.5 umów konsolidacyjnego kredytu gotówkowego, § 6.5 umów kredytu – planu ratalnego, § 6.5 umów kredytu – planu ratalnego oraz limitu, § 17.5 umów kredytu przeznaczonego na sfinansowanie / refinansowanie kosztów nabycia, pojazdów stanowi, iż: „W przypadku przedterminowej spłaty całości Kredytu, całkowity koszt Kredytu ulega obniżeniu o te koszty, które dotyczą okresu, o który skrócono czas obowiązywania Umowy”. § 15.5 Umów prostej pożyczki gotówkowej stanowi, iż: „W przypadku przedterminowej spłaty całości Pożyczki, całkowity koszt Pożyczki ulega obniżeniu o te koszty, które dotyczą okresu, o który skrócono czas obowiązywania Umowy”. Uchwałą Zarządu nr 1109/2012 z dnia 25 września 2012 r. od 1 października 2013r. zmianie uległo brzmienie wzoru umowy kredytu konsumpcyjnego gotówkowego, umowy konsolidacyjnego kredytu gotówkowego, prostej pożyczki gotówkowej (dowód: karty nr 1544, 1654 - 1658). W celu udokumentowania powyższej zmiany dostarczone zostały przykładowe umowy (dowód: karty 1588 - 1627). 14 Na podstawie uchwały Zarządu nr 1134/2012 z dnia 26 września 2012 r., od 1 października 2012 r. zmianie uległy postanowienia w przypadku umów: kredytu – planu ratalnego oraz limitu i dla umów kredytu konsumpcyjnego gotówkowego do kredytu ratalnego. Natomiast od 26 października 2012 r. nowe wzory umów kredytu – planu ratalnego mieli stosować partnerzy ratalni oferujący zawieranie umów tego typu (na drukach papierowych nie generowanych z systemu informatycznego) (dowód: karty nr 1544, 1545, 1659). W celu udokumentowania powyższej zmiany dostarczone zostały ww. umowy: umowa kredytu – planu ratalnego z dnia 1 października 2012r. oraz umowa kredytu – planu ratalnego oraz limitu z dnia 26 października 2012 r. (dowód: karty nr 1637 - 1644 oraz 1649 - 1652); Uchwałą Zarządu nr 1058/2012 z dnia 12 września 2012 r. zmianie uległ wzór umowy kredytu przeznaczonego na sfinansowanie/refinansowanie kosztów nabycia pojazdów (dowód: karta nr 1675). Zmieniony wzór umowy zaczął obowiązywać od 3 października 2012 r. (dowód: karta nr 1544). W celu udokumentowania powyższej zmiany dostarczona została faktycznie zawarta umowa (dowód: karty nr 1572 - 1579). Wcześniej stosowane postanowienia zostały uzupełnione i przyjęły brzmienie: „W przypadku przedterminowej spłaty całości Kredytu, całkowity koszt Kredytu ulega obniżeniu o te koszty, które dotyczą okresu, o który skrócono czas obowiązywania Umowy, chociażby Kredytobiorca poniósł je przed tą spłatą”. Zgodnie ze złożonym przez Przedsiębiorcę oświadczeniem, przychód osiągnięty przez niego w 2012r. wyniósł (tajemnica przedsiębiorstwa) zł (dowód: karty nr 1807-1808). W toku niniejszego postępowania Prezes Urzędu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów w art. 24 ust. 2 stanowi, że przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy Kodeks postępowania cywilnego, naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. W przypadku, gdy doszło do naruszenia art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu na podstawie art. 26 ust. 1 tej ustawy uznaje określoną praktykę za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazuje zaniechanie jej stosowania. Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jeżeli w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione – na podstawie okoliczności sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu, o którym mowa w art. 100 ust. 1, lub innych informacji będących podstawą wszczęcia postępowania – że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24, a przedsiębiorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom, Prezes Urzędu może, w drodze decyzji, nałożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. Stosownie do art. 28 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w decyzji, o której mowa powyżej Prezes Urzędu może określić termin wykonania zobowiązań. Naruszenie interesu publicznego Stosownie do art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ochrona interesów przedsiębiorców i konsumentów podejmowana w ramach działań Prezesa Urzędu 15 jest prowadzona w interesie publicznym. Działania oparte na przepisach niniejszej ustawy są zatem podejmowane w interesie publicznym, w celu ochrony interesów zbiorowości, a nie wprost poszczególnych, indywidualnych uczestników rynku. Naruszenie interesu publicznego stanowi bezwzględny warunek do uznania kompetencji Prezesa Urzędu do rozstrzygnięcia określonej sprawy. Interes publiczny zostaje naruszony wówczas, gdy oceniane działania godzą w interesy ogólnospołeczne i dotykają szerokiego kręgu uczestników rynku i poprzez to powodują zaburzenia w jego prawidłowym funkcjonowaniu. Do naruszenia interesu publicznego dochodzi, gdy skutki określonych działań mają charakter powszechny, dotykają wszystkich potencjalnych podmiotów na danym rynku 1 . Z uwagi na to, że w niniejszej sprawie przedmiotowa przesłanka została spełniona, istniała możliwość poddania zachowania przedsiębiorcy dalszej ocenie pod kątem stosowania przez niego praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. Na mocy art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Aby można było stwierdzić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów muszą kumulatywnie zostać spełnione następujące przesłanki: - oceniane zachowanie musi być podejmowane przez podmiot będący przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, - praktyka musi godzić w zbiorowe interesy konsumentów, - praktyka musi być bezprawna. Status przedsiębiorcy Zgodnie z art. 4 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przez przedsiębiorcę rozumie się przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn. Dz. U. z 2010r. Nr 220, poz. 1447 ze zm.) wynika, że przedsiębiorcą jest spółką akcyjną wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. W rozważanym przypadku podmiot będący stroną postępowania posiada status przedsiębiorcy, gdyż jest to spółka prawa handlowego, która prowadzi działalność gospodarczą na podstawie wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego. Zachowania niniejszego podmiotu podlegają zatem kontroli dokonywanej na gruncie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie definiuje pojęcia zbiorowych interesów konsumentów, stąd przy ustalaniu jego treści należy odwołać się do orzecznictwa sądowego. Pojęcie zbiorowych interesów konsumentów zostało szeroko omówione przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 10 kwietnia 2008r. (sygn. akt III SK 27/07). W uzasadnieniu Sąd Najwyższy podał, iż gramatyczna wykładnia tego pojęcia prowadzi do wniosku, że chodzi o zachowanie Przedsiębiorcy, które godzi w interesy grupy osób stanowiących określony zbiór. Rezultaty tej wykładni modyfikuje zastrzeżenie, że nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma interesów indywidualnych. Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, że przy konstruowaniu pojęcia „zbiorowego interesu konsumentów” nie można opierać się tylko i wyłącznie na tym, czy oceniana praktyka przedsiębiorcy skierowana jest do „nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów”. Wystarczające powinno być w jego ocenie ustalenie, że zachowanie przedsiębiorcy nie jest podejmowane w stosunku do zindywidualizowanych konsumentów, lecz względem członków danej grupy (określonego kręgu podmiotów), wyodrębnionych spośród ogółu konsumentów, za pomocą wspólnego dla nich kryterium. Sąd Najwyższy orzekł też, że „ praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest (...) 1 Konrad Kohutek: Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., Warszawa 2008r., strona 47 16 takie zachowanie przedsiębiorcy, które podejmowane jest w warunkach wskazujących na powtarzalność zachowania w stosunku do indywidualnych konsumentów wchodzących w skład grupy, do której adresowane są zachowania przedsiębiorcy, w taki sposób, że potencjalnie ofiarą takiego zachowania może być każdy konsument będący klientem lub potencjalnym klientem przedsiębiorcy ”. W rozważanym przypadku Bank w zakresie objętym niniejszym postępowaniem oferuje swoje usługi nieograniczonej grupie osób. W zawieranych umowach kredytu konsumenckiego, których dotyczą zakwestionowane praktyki nie określono żadnych formalnych barier ich zawarcia. Dlatego też zostało uznane, iż adresatami oferty są wszyscy potencjalni konsumenci chcący zaciągnąć kredyt konsumencki. Wykorzystywane wzory umów, a także formularze informacyjne nie są skierowane do zindywidualizowanych konsumentów, lecz do każdego potencjalnego konsumenta. W związku z powyższym zostało stwierdzone, iż zarzucane w decyzji praktyki mogły naruszać nie tylko interesy ekonomiczne konsumentów, którzy już zawarli oceniane umowy, ale też mogą naruszać interesy przyszłych potencjalnych klientów Banku. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności stwierdzone zostało, iż rozważane działanie, o którym mowa w punkcie I sentencji decyzji godzi w zbiorowe interesy konsumentów, a działania określone w punktach II 1 i 2 sentencji niniejszej decyzji mogły lub mogą godzić w zbiorowe interesy konsumentów. Bezprawność działań Kolejną przesłanką, która musi być spełniona, aby było możliwe stwierdzenie naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jest bezprawność działania przedsiębiorcy rozumiana jako sprzeczność działania z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa. Jako „sprzeczne z prawem” należy kwalifikować zachowania sprzeczne z nakazem zawartym w ustawie, rozporządzeniu wydanym na podstawie i dla wykonania ustawy, umową międzynarodową mającą bezpośrednie zastosowanie w stosunkach wewnętrznych. Sprzeczne z prawem są czyny: zabronione i zagrożone sankcją karną, czyny zabronione pod sankcjami dyscyplinarnymi, czyny zakazane przepisami administracyjnymi lub przepisami prawa gospodarczego publicznego, czyny zabronione przepisami o charakterze cywilnym, sprzeczne z nakazami zawartymi w prawie cywilnym lub prawie administracyjnym. Bezprawność jest taką cechą działania, która polega na jego sprzeczności z normami prawa lub zasadami współżycia społecznego, bez względu na winę, a nawet świadomość sprawcy. Dla ustalenia bezprawności działania wystarczy, że określone zachowanie koliduje z przepisami prawa /Por. Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji Komentarz, pod redakcją prof. dr hab. Janusza Szwaji, Wydawnictwo CH BECK, Warszawa 2000, s.117 - 118/. Za praktykę naruszającą interesy konsumentów określoną w punkcie I sentencji decyzji może być uznana praktyka naruszająca dobre obyczaje określone w ustawie o swobodzie działalności gospodarczej. Na podstawie artykułu 17 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej na przedsiębiorców nałożony został obowiązek wykonywania działalności gospodarczej na zasadach uczciwej konkurencji i poszanowania dobrych obyczajów oraz słusznych interesów konsumentów. Zatem także działanie lub zaniechanie formalnie zgodne z prawem, ale naruszające zasady współżycia społecznego, dobre obyczaje, jeżeli zagraża lub narusza interes klienta może zostać uznane za bezprawne. Praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów może polegać na naruszeniu przez przedsiębiorcę przepisów ustawy Kodeksu cywilnego. Za bezprawną może zostać uznana praktyka określona w punkcie II.1 sentencji niniejszej decyzji, gdyż postanowienie zawarte w umowie w sposób sprzeczny z ww. ustawą kształtuje stosunek umowny. W przypadku praktyki określonej w punkcie II.2 sentencji decyzji zarzut dotyczy wpisania w warunki umów postanowień, które regulują ich realizację w sposób sprzeczny z 17 ustawą o kredycie konsumenckim. Bezprawność w tym przypadku polega na ukształtowaniu kontraktów w sposób mniej korzystny dla konsumentów niż wynika to z ustawy o kredycie konsumenckim. Biorąc pod uwagę powyższe przesłanki, które muszą zostać spełnione w niniejszej sprawie, aby móc uznać stosowane praktyki za bezprawne, konieczne jest dokonanie oceny poszczególnych zakwestionowanych praktyk. I W zakresie punktu I sentencji niniejszej decyzji oceniana praktyka dotyczy naruszania polegającego na podawaniu w formularzach informacyjnych dotyczących umów: kredytu konsumpcyjnego gotówkowego, konsolidacyjnego kredytu gotówkowego, prostej pożyczki gotówkowej, kredytu – planu ratalnego, kredytu – planu ratalnego oraz limitu, o limit kredytowy w rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym, informacji o czasie obowiązywania formularza z którego wynika, że zachowuje on ważność w dniu sporządzenia niniejszego formularza …, co zostało uznane za godzące w dobre obyczaje w zakresie powyższego terminu, co zostało uznane za sprzeczne z art. 17 ustawą o swobodzie działalności gospodarczej. Art. 17 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej stanowi, iż przedsiębiorca wykonuje działalność gospodarczą na zasadach uczciwej konkurencji i poszanowania dobrych obyczajów oraz słusznych interesów konsumentów. „Istotą pojęcia dobrego obyczaju jest szeroko rozumiany szacunek dla drugiego człowieka. W stosunkach z konsumentami powinien on wyrażać się właściwym informowaniem o przysługujących uprawnieniach, niewykorzystywaniu uprzywilejowanej pozycji profesjonalisty i rzetelnym traktowaniu partnerów umów. Za sprzeczne z dobrymi obyczajami można uznać działania zmierzające do niedoinformowania, dezorientacji, wywołania błędnego przekonania u konsumenta, a także wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności.” /wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 23 lutego 2006 r. sygn. akt XVII Ama 118/04/. Dokonując oceny stosowanej praktyki przez pryzmat naruszenia dobrych obyczajów należy określić przedmiot, którego dotyczy praktyka oraz okoliczności jej stosowania, a także cel, któremu ma ona służyć. Na podstawie art. 14 ustawy o kredycie konsumenckim, kredytodawca lub pośrednik kredytowy przekazuje konsumentowi dane, o których mowa w art. 13 ust. 1 i 2, na formularzu informacyjnym dotyczącym kredytu konsumenckiego, którego wzór określa załącznik nr 1 do ustawy. Art. 13 tej ustawy w sposób jednoznaczny wymienia informacje, które muszą zostać przedstawiane konsumentom przed zawarciem przez nich umów. Cel, któremu ma służyć wydanie konsumentom przedmiotowego formularza został określony w module nr 19 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylającej dyrektywę Rady 87/102/EWGW (Dz.U.UE.L. z 2008r. Nr 133, poz. 66 ze zm.). Zgodnie z przedmiotową regulacją „w celu umożliwienia konsumentom podejmowania decyzji przy pełnej znajomości faktów powinni oni przed zawarciem umowy o kredyt otrzymać odpowiednie informacje na temat warunków i kosztów kredytu oraz swoich zobowiązań, które konsument może zabrać ze sobą i je rozważyć. W celu zapewnienia możliwie największej przejrzystości i porównywalności ofert takie informacje powinny w szczególności zawierać rzeczywistą roczną stopę oprocentowania mającą zastosowanie do danego kredytu, określaną w całej Wspólnocie w taki sam sposób. (…)”. /Źródło: Lex / 18 Zgodnie z powyżej przytoczonym fragmentem dyrektywy celem wprowadzenia do stosowania formularza informacyjnego jest umożliwienie konsumentom podejmowania decyzji przy pełnej znajomości faktów a także zapewnienie im prawa do dostatecznego rozważenia treści formularza. Aby mogli z tego prawa skorzystać powinni mieć zapewnioną odpowiednią ilość czasu potrzebną do podjęcia przez nich racjonalnych decyzji dzięki możliwości zastanowienia się nad ofertą oraz porównania warunków ofert dostępnych na rynku. Uzyskanie tego efektu ma zapewnić konstruowanie przez przedsiębiorców formularzy informacyjnych w oparciu o jednolity wzór. Dodatkowo wartości umieszczone w tych formularzach muszą zostać wyliczone w oparciu o takie same zasady. Jednak, aby konsument mógł podjąć decyzję o zawarciu umowy kredytowej, która najlepiej będzie spełniała jego oczekiwania, a także była odpowiednia dla jego możliwości finansowych, musi zgromadzić formularze różnych kredytodawców a następnie musi dysponować czasem, który pozwoli mu porównać zebrane ofert. Formularz informacyjny zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 20 ustawy o kredycie konsumenckim musi zawierać informację o terminie, w którym kredytodawca lub pośrednik kredytowy jest związany informacjami, które przekazał konsumentowi. W ocenianym w niniejszym postępowaniu formularzu informacyjnym Przedsiębiorca podał, iż oferta jest wiążąca w dniu jej sporządzenia. Tym samym Bank udziela gwarancji jednodniowego terminu stałości wydawanych warunków. W opinii Prezesa Urzędu zakreślenie jednodniowego terminu ważności warunków umieszczonych w formularzu jest niewystarczające, gdyż uniemożliwia konsumentom porównanie otrzymanej oferty z innymi dostępnymi na rynku. Konsument w tym terminie być może będzie w stanie uzyskać od innych kredytodawców inne oferty, ale z pewnością zabraknie mu już czasu na ich dokładne rozważenie, porównanie i w konsekwencji podjęcie decyzji o wyborze oferty dla siebie najlepszej. W efekcie tego konsument może podjąć decyzję o zawarciu umowy, której by nie podjął, gdyby termin określony w formularzu był dłuższy. Ograniczenie czasu ważności warunków umieszczonych w formularzu do dnia jego sporządzenia powoduje podjęcie przez konsumenta niedostatecznie przemyślanej decyzji, tymczasem powinna ona zostać podjęta po szczegółowej analizie ofert. Jest to w przypadku umów kredytu szczególnie ważne, gdyż z zawarciem tego typu umów wiążą się długoterminowe zobowiązania finansowe. Jak wynika z wcześniej przytoczonego wyroku Sądu przez dobry obyczaj należy rozumieć nie wykorzystywanie przez przedsiębiorcę uprzywilejowanej pozycji i rzetelne traktowanie partnerów umów. W przedmiotowym przypadku dobrym obyczajem będzie właśnie przyznanie konsumentom wystarczającego czasu na podjęcie racjonalnej decyzji. Bank zastrzega sobie jedynie jeden dzień na związanie się ofertą, co wpływa na szybkie podjęcie decyzji przez konsumenta. Prezes Urzędu uznał ten termin za niewystarczający. Dlatego też w opinii Prezesa Urzędu zakreślenie w formularzu informacyjnym terminu poprzez sformułowanie „w dniu sporządzenia oferty” lub przez wskazanie konkretnej daty narusza dobre obyczaje, a więc narusza art. 17 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, tym samym jest praktyką bezprawną. W związku z faktem, że zaistniały łącznie przesłanki wynikające z art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, tj. bezprawność działania Przedsiębiorcy oraz naruszanie zbiorowych interesów konsumentów, Prezes Urzędu uznał ocenianą praktykę za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazał zaniechania jej stosowania. Wobec powyższego należało orzec jak w pkt. I sentencji decyzji. II.1 W zakresie punktu II.1 sentencji niniejszej decyzji oceniana praktyka dotyczy umieszczania w umowach o limit kredytowy w rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym postanowienia „Jeżeli zmiana stopy procentowej polegać będzie na jej zmniejszeniu, zmiana oprocentowania Limitu dokonywana jest przez Bank na pisemny wniosek Kredytobiorcy, pod 19 warunkiem braku naruszeń przez Kredytobiorcę postanowień Umowy w okresie przed złożeniem wniosku. Zmiana następować będzie od pierwszego dnia miesiąca kalendarzowego następującego po otrzymaniu wniosku przez Bank. Bank potwierdzi na piśmie obniżenie oprocentowania”, które narusza art. 359 § 2 1 ustawy Kodeks cywilny. Art. 359 § 2 1 Kodeksu cywilnego stanowi, iż maksymalna wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej nie może w stosunku rocznym przekraczać czterokrotności wysokości stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego (odsetki maksymalne). Odsetki maksymalne nie mogą w stosunku rocznym przekraczać czterokrotności wysokości stopy kredytu lombardowego NBP. Jeśli więc oprocentowanie kredytu lombardowego się zmniejszy, kredytodawcy muszą naliczać odpowiednio niższe odsetki. Zakwestionowane przytoczone postanowienie nakłada na konsumenta obowiązek wystąpienia do Banku z wnioskiem o zmniejszenie oprocentowania jeżeli stopa procentowa ulegnie zmianie. Wydaje się, iż na podstawie przedmiotowej klauzuli w sytuacji, gdy konsument nie wystąpi z odpowiednim wnioskiem oprocentowanie zastosowane do danej umowy nie ulegnie zmianie, nawet gdy będzie ono miało wysokość przekraczającą odsetki maksymalne. W przedmiotowym przypadku na konsumenta przeniesiono obowiązek monitorowania zmian wysokości stóp procentowych publikowanych przez NBP, a także podejmowania działań w celu dostosowania oprocentowania do wymogów prawa. Jednocześnie zgodnie z art. 36 ust. 1 uokk to Bank powinien przekazać konsumentowi informację o zmianie oprocentowania. Dodatkowo zastrzeżono, iż naliczane odsetki zostaną obniżone nawet, jeżeli przekroczą wartość odsetek maksymalnych tylko pod warunkiem, że kredytobiorca wcześniej nie naruszał postanowień umowy. Takie zastrzeżenie jest niedopuszczalne w świetle kategorycznego i bezwarunkowego sformułowania art. 359 k.c. Zgodnie z art. 359 § 2 1 k.c. maksymalna wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej nie może w stosunku rocznym przekraczać czterokrotności wysokości stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego. W rozważanym przypadku oceniana praktyka Przedsiębiorcy mogła naruszać zbiorowe interesy konsumentów w sposób objęty zakresem zarzutu opisanego w pkt II.1 sentencji niniejszej decyzji, co powoduje, że spełnienie rozważanej przesłanki zostało w przedmiotowej sprawie uprawdopodobnione. Uprawdopodobniono zatem, że Przedsiębiorca stosuje postanowienie umowy o limit kredytowy w rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym, które jest sprzeczne z przepisami ustawy Kodeks cywilny, a zatem, że jego działanie ma charakter bezprawny. Mając na względzie wyżej opisane ustalenia za uprawdopodobnione należało uznać naruszenie przez Przedsiębiorcę art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. II.2 W zakresie punktu II.2 sentencji niniejszej decyzji oceniana praktyka dotyczy umieszczania w umowach: kredytu konsumpcyjnego gotówkowego, konsolidacyjnego kredytu gotówkowego, kredytu – planu ratalnego, kredytu – planu ratalnego oraz limitu, kredytu przeznaczonego na sfinansowanie / refinansowanie kosztów nabycia pojazdów postanowienia w brzmieniu: „W przypadku przedterminowej spłaty całości Kredytu, całkowity koszt Kredytu ulega obniżeniu o te koszty, które dotyczą okresu, o który skrócono czas obowiązywania Umowy”, oraz w umowie prostej pożyczki gotówkowej postanowienia w brzmieniu: „W przypadku przedterminowej spłaty całości Pożyczki, całkowity koszt Pożyczki ulega obniżeniu o te koszty, które dotyczą okresu, o który skrócono czas obowiązywania Umowy”, które wprowadzają konsumentów w błąd co do wszystkich praw wynikających z art. 49 ust. 1 20 ustawy o kredycie konsumenckim, co jest niezgodne z art. 3 w związku z art. 4 ust. 1 i 2 oraz art. 5 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym. § 15.5 Umów kredytu konsumpcyjnego gotówkowego, § 15.5 Umów konsolidacyjnego kredytu gotówkowego, § 6.5 Umów kredytu – planu ratalnego § 6.5 Umów kredytu – planu ratalnego oraz limitu § 17.5 Umów kredytu przeznaczonego na sfinansowanie / refinansowanie kosztów nabycia, Pojazdów stanowią, iż: „W przypadku przedterminowej spłaty całości Kredytu, całkowity koszt Kredytu ulega obniżeniu o te koszty, które dotyczą okresu, o który skrócono czas obowiązywania Umowy”. § 15.5 Umów prostej pożyczki gotówkowej stanowi, iż: „W przypadku przedterminowej spłaty całości Pożyczki, całkowity koszt Pożyczki ulega obniżeniu o te koszty, które dotyczą okresu, o który skrócono czas obowiązywania Umowy”. Zgodnie z art. 3 u.p.n.p.r. zakazane jest stosowanie nieuczciwych praktyk rynkowych. Art. 4 ust. 1 u.p.n.p.r. stanowi, iż praktyka rynkowa stosowana przez przedsiębiorców wobec konsumentów jest nieuczciwa, jeżeli jest sprzeczna z dobrymi obyczajami i w istotny sposób zniekształca lub może zniekształcić zachowanie rynkowe przeciętnego konsumenta przed zawarciem umowy dotyczącej produktu, w trakcie jej zawierania lub po jej zawarciu. Za nieuczciwą praktykę rynkową uznaje się w szczególności praktykę rynkową wprowadzającą w błąd oraz agresywną praktykę rynkową, a także stosowanie sprzecznego z prawem kodeksu dobrych praktyk, jeżeli działania te spełniają przesłanki określone w ust. 1 (art. 4 ust. 2 u.p.n.p.r.). Zgodnie z art. 5 ust. 1 u.p.n.p.r. praktykę rynkową uznaje się za działanie wprowadzające w błąd, jeżeli działanie to w jakikolwiek sposób powoduje lub może powodować podjęcie przez przeciętnego konsumenta decyzji dotyczącej umowy, której inaczej by nie podjął. Art. 49 ust. 1 uokk stanowi, iż w przypadku spłaty całości kredytu przed terminem określonym w umowie, całkowity koszt kredytu ulega obniżeniu o te koszty, które dotyczą okresu, o który skrócono czas obowiązywania umowy, chociażby konsument poniósł je przed tą spłatą. Analiza porównawcza powyżej przytoczonych postanowień z art. 49 ust.1 uokk wykazała, iż nie zawierają one wszystkich informacji określonych w ww. artykule. Stwierdzone zostało, iż nie zawierają następującego fragmentu ww. artykułu: „ chociażby konsument poniósł je przed tą spłatą ”. Postanowienia regulują rozliczenie spłaconych kredytów w sytuacji, gdy zostanie ono dokonane przed pierwotnym terminem. W sytuacji wcześniejszej zapłaty kwot wynikających z kosztu ubezpieczenia, prowizji, czy też odsetek, konsument ma prawo do ich rozliczenia oraz otrzymania zwrotu proporcjonalnej ich części. Wyżej wskazany przepis jest bezwzględnie obowiązujący niezależnie od tego, czy zostanie wprowadzony do wzorca umownego. Jednak brak precyzyjnej informacji we wzorcu, w więc również w umowach może mieć niekorzystny wpływ na zakres praw i obowiązków wynikających z przepisu uokk z których faktycznie skorzystają. Konsumenci opierając się wyłącznie na postanowieniach umów, bez dokonania ich weryfikacji w oparciu o ustawę mogą pozostawać w błędnym przekonaniu co do zakresu przysługujących im praw. Prezes Urzędu stoi na stanowisku, że jeśli przedsiębiorca wprowadza do wzorca treść przepisu, to powinien przytoczyć go w całości, w przeciwnym razie konsumenci mogą zostać wprowadzeni w błąd. W efekcie tego błędnego przeświadczenia konsumenci mogą podejmować decyzje związane z przedterminową spłatą kredytu inne niż, decyzje jakie podjęliby, gdyby posiadali pełne informacje. Konsumenci mogą odstąpić od skorzystania z prawa do przedterminowej spłaty kredytu pomimo takiego zamiaru i możliwości ze względu 21 na fakt, iż w wyniku analizy warunków umów uznają, iż korzyści jaki mogą osiągnąć z tego tytułu nie są wystarczające. Natomiast gdyby posiadali pełne informacje mogliby podjąć decyzje o skorzystaniu z tego prawa. Tym samym można uznać, iż oceniana praktyka ma cechy nieuczciwej praktyki rynkowej określonej w art. 4 ust. 1 i 2 oraz art. 5 ust. 1 u.p.n.p.r. W rozważanym przypadku oceniana praktyka Przedsiębiorcy mogła naruszać zbiorowe interesy konsumentów w zakresie zarzutu opisanego w pkt II.2 sentencji niniejszej decyzji, co powoduje, że spełnienie rozważanej przesłanki zostało w przedmiotowej sprawie uprawdopodobnione. Uprawdopodobniono zatem, że Przedsiębiorca stosuje praktykę, która może zostać uznana za nieuczciwą praktykę rynkową, a zatem, że jego działania mają charakter bezprawny. Mając na względzie wyżej opisane ustalenia za uprawdopodobnione należało uznać naruszenie przez Przedsiębiorcę art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zobowiązanie Przedsiębiorcy do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia naruszeniom art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, warunkiem wydania wskazanej w tym przepisie decyzji, jest – oprócz uprawdopodobnienia naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 tej ustawy – zobowiązanie się przez przedsiębiorcę do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom. W ocenie Prezesa Urzędu w rozpoznawanej sprawie warunek powyższy został spełniony. Przedsiębiorca będący stroną niniejszego postępowania złożył w jego toku zobowiązanie, o jakim mowa powyżej. Uczynił to w pierwszym piśmie skierowanym do Prezesa Urzędu w tej sprawie, a dodatkowe wyjaśnienia przedstawił niezwłocznie w kolejnych pismach kierowanych do Prezesa Urzędu. Złożone przez niego zobowiązanie, jako precyzyjne, kompletne i adekwatne, mogło zostać przyjęte, gdyż daje podstawy do przyjęcia, że zarzucane Przedsiębiorcy naruszenia zostaną wyeliminowane. A. W sprawie praktyki określonej w punkcie II.1 sentencji decyzji Getin Noble Bank SA – zwany dalej także Bankiem zobowiązał się do wykonania następujących działań: A.1 W terminie 14 dni sporządzić listę aktywnych (tzn. trwających, niezakończonych) umów limitu kredytowego w rachunku oszczędnościowo – rozliczeniowym zawierających zakwestionowane postanowienie; A.2 Nie później niż w terminie 2 miesięcy od dnia sporządzenia listy, o której mowa w punkcie A.1 skierować do klientów Banku, będących stroną umów ujętych na tej liście, jednostronne pisemne oświadczenie woli w brzmieniu: Dziękując za skorzystanie z naszych usług, pragniemy zarazem poinformować, iż w zawartej przez Państwo z Getin Noble Bankiem S.A. umowie kredytu limitu kredytowego w rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym znajduje się postanowienie dotyczące dokonywania zmian oprocentowania limitu kredytowego w brzmieniu: „Jeżeli zmiana stopy procentowej polegać będzie na jej zmniejszeniu, zmiana oprocentowania Limitu dokonywana jest przez Bank na pisemny wniosek Kredytobiorcy, pod warunkiem braku naruszeń przez Kredytobiorcę postanowień Umowy w okresie przed złożeniem wniosku. Zmiana następować będzie od pierwszego dnia miesiąca kalendarzowego następującego po otrzymaniu wniosku przez Bank. Bank potwierdzi na piśmie obniżenie oprocentowania”. Treść tego postanowienia może nie być wystarczająca, by zabezpieczać Państwa jako Kredytobiorców, przed naliczaniem odsetek od wykorzystanego limitu kredytowego w 22 wysokości nie przekraczającej odsetek maksymalnych, o których mowa w art. 359 § 2¹ ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ze zm.), szczególnie w przypadku zmniejszenia się wysokości odsetek maksymalnych. Dlatego też, by w pełni zabezpieczyć Państwa interesy i zapewnić zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami, w tym w szczególności z treścią wspomnianego wyżej art. 359 § 2¹ KC, Bank składa niniejszym jednostronne, wiążące i nieodwołalne zobowiązanie, że w sytuacji gdyby zmiana wysokości odsetek maksymalnych następująca w dowolnym momencie trwania umowy limitu kredytowego miała prowadzić do pobierania przez Bank od wykorzystanej kwoty limitu kredytowego odsetek umownych w wysokości przekraczającej wysokość odsetek maksymalnych, Bank samoistnie, bez konieczności składania przez Państwa jako Kredytobiorcę wniosku w tym przedmiocie, obniży oprocentowanie limitu kredytowego w rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym do wartości odpowiadającej nowej wysokości odsetek maksymalnych. Niniejsze pismo zawiera jednostronne zobowiązanie Banku i w związku z jego otrzymaniem nie są Państwo zobowiązani do podjęcia jakichkolwiek działań. Mamy nadzieję, że to dodatkowe zobowiązanie poczynione powyżej przez Bank, jeszcze bardziej ułatwi Państwu korzystanie z limitu kredytowego w rachunku oszczędnościowo- rozliczeniowym i zachęci Państwa do skorzystania z produktów i usług znajdujących się w ofercie Banku . B. W sprawie praktyki określonej w punkcie II.2 sentencji decyzji Bank zobowiązał się do wykonania następujących działań: B.1 W terminie 3 miesięcy sporządzić: a) listę umów kredytu konsumpcyjnego gotówkowego, konsolidacyjnego kredytu gotówkowego, prostej pożyczki gotówkowej, kredytu – planu ratalnego, kredytu - planu ratalnego oraz limitu, kredytu przeznaczonego na sfinansowanie/refinansowanie kosztów nabycia pojazdów zawierających zakwestionowane postanowienie, oraz b) zestawienie, w którym ujęte zostaną te spośród umów znajdujących się na liście, o której mowa w ww. punkcie a, w których doszło do częściowej lub całościowej przedterminowej spłaty kredytu (pożyczki), oraz c) dokonać analizy umów ujętych w powyższym zestawieniu, czy w związku z częścią lub całością przedterminowej spłaty kredytu Bank obniżył całkowity koszt kredytu (pożyczki) o te koszty, które dotyczą okresu, o który skrócono czas obowiązywania umowy, nawet gdy konsument poniósł je przed tą spłatą. B.2. Nie później niż w terminie 1 miesiąca od dnia wykonania przez Bank działań, o których mowa w pkt B.1, Bank dokona zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi pobranych nienależnie kosztów kredytu klientom, w stosunku do których w wyniku analizy, o której mowa w punkcie 1 lit. c) stwierdzone zostanie, że doszło do zawyżenia pobranych przez Bank kosztów kredytu oraz poinformuje takich klientów o przyczynach owego zwrotu. B.3. W terminie 3 miesięcy sporządzić listę aktywnych (nie wykonanych jeszcze) na dzień uprawomocnienia się punktu II.2 sentencji decyzji umów kredytu konsumpcyjnego gotówkowego, konsolidacyjnego kredytu gotówkowego, prostej pożyczki gotówkowej, kredytu – planu ratalnego, kredytu – planu ratalnego oraz limitu, kredytu przeznaczonego na sfinansowanie / refinansowanie kosztów i nabycia pojazdów zawierających zakwestionowane postanowienie. B.4. Nie później niż w terminie 1 miesiąca od dnia sporządzenia przez Bank listy, o której mowa w ww. punkcie B.3, wysłać do klientów ujętych na tej liście pismo uzupełniające informacje o zakresie praw przysługujących konsumentom w związku z przedterminową spłatą części lub całości kredytu: 23 Dziękując za skorzystanie z naszych usług, pragniemy zarazem poinformować, iż w zawartej przez Państwo z Getin Noble Bankiem S.A. umowie kredytu/pożyczki znajdują się postanowienia dotyczące przedterminowej spłaty kredytu/pożyczki w brzmieniu: „W przypadku przedterminowej spłaty całości Kredytu/Pożyczki, całkowity koszt Kredytu/Pożyczki ulega obniżeniu o te koszty, które dotyczą okresu, o który skrócono czas obowiązywania Umowy.” „W przypadku przedterminowej spłaty Kredytu/Pożyczki powyższe postanowienie stosuje się odpowiednio.” Treść tego postanowienia może nie być wystarczająca, by w pełni informować Państwa jako Kredytobiorców/Pożyczkobiorców o całokształcie praw przysługujących Państwu w związku z przedterminową spłatą całości lub części udzielonego przez Bank kredytu/pożyczki. Zgodnie bowiem z treścią art. 48 ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. z 2011 r. Nr 126, poz. 715, z późn. zm.) w przypadku spłaty całości lub części kredytu przed terminem określonym w umowie, całkowity koszt kredytu ulega obniżeniu o te koszty, które dotyczą okresu, o który skrócono czas obowiązywania umowy, chociażby konsument poniósł je przed tą spłatą. Oznacza to, że w przypadku wcześniejszej całkowitej lub częściowej spłaty kredytu/pożyczki, Bank każdorazowo zobowiązany jest obniżyć całkowity jego/jej koszt o te koszty, które dotyczą okresu o jaki skrócono czas obowiązywania umowy. Nawet wówczas, gdy koszty te zostały poniesione przez Państwa przed dokonaniem przedterminowej spłaty kredytu/pożyczki (przy czym pobrana przez Bank przy zawarciu z Państwem umowy kredytu/pożyczki prowizja za udzielnie kredytu/pożyczki nie jest kosztem dotyczącym okresu o jaki skrócono czas obowiązywania umowy). Niniejsze pismo ma charakter informacyjny i w związku z jego otrzymaniem Kredytobiorca/Pożyczkobiorca nie jest zobowiązany do podjęcia jakichkolwiek działań. Mamy tylko nadzieję, że powyższa wiadomość uzupełnia informacje dotyczące uprawnień przysługujących Państwu w związku z przedterminową spłatą kredytu/pożyczki i jednocześnie pozwoli na dalszą harmonijną współpracę w zakresie realizacji zawartej umowy kredytu/pożyczki. Powyższe w ocenie Prezesa Urzędu doprowadzi do wyeliminowania praktyk wskazanych w pkt II 1 i 2 sentencji niniejszej decyzji. Wobec tego Prezes Urzędu nakłada na bank obowiązek wykonania wyżej opisanych zobowiązań w terminach określonych w niniejszej decyzji. III. Zgodnie z art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w decyzji, o której mowa w art. 28 ust. 1, Prezes Urzędu nakłada na Przedsiębiorcę obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowiązań . Samo zobowiązanie Przedsiębiorcy do wykonania bądź zaniechania określonych działań nie będzie mieć praktycznego znaczenia bez jednoczesnego nałożenia ww. obowiązku. Wykonanie zobowiązań musi podlegać sprawdzeniu przez Prezesa Urzędu 2 . W związku z powyższym nakłada się na Getin Noble Bank SA obowiązek złożenia w terminie pięciu miesięcy od dnia uprawomocnienia się decyzji w zakresie punktów II.1 i II.2 sentencji niniejszej decyzji – sprawozdania o stopniu realizacji przyjętego zobowiązania, które powinno zawierać: 2 K. Kohutek, M. Sieradzka: Komentarz do art. 28 ustawy z dnia 16.02.2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, [w:] K. Kohutek, M. Sieradzka, Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, LEX, 2008 . 24 1. listę konsumentów, posiadających aktualne - realizowane umowy limitu kredytowego w rachunku oszczędnościowo – rozliczeniowym na dzień uprawomocnienia się punktu II.1 sentencji decyzji, wraz z dowodami nadania pism w zadeklarowanym brzmieniu do tych konsumentów oraz jeden przykładowy komplet wysłanych dokumentów. 2. listę konsumentów, posiadających aktualne - realizowane umowy kredytu konsumpcyjnego gotówkowego, konsolidacyjnego kredytu gotówkowego, prostej pożyczki gotówkowej, kredytu – planu ratalnego, kredytu – planu ratalnego oraz limitu, kredytu przeznaczonego na sfinansowanie / refinansowanie kosztów i nabycia pojazdów na dzień uprawomocnienia się punktu II.2 sentencji decyzji, wraz z dowodami nadania pism w zadeklarowanym brzmieniu do tych konsumentów oraz jeden przykładowy komplet wysłanych dokumentów. 3. zestawienie osób, które zawarły umowy kredytu konsumpcyjnego gotówkowego, konsolidacyjnego kredytu gotówkowego, prostej pożyczki gotówkowej, kredytu – planu ratalnego, kredytu - planu ratalnego oraz limitu, kredytu przeznaczonego na sfinansowanie/refinansowanie kosztów nabycia pojazdów zawierające zakwestionowane postanowienie, oraz zestawienie, w którym ujęte zostaną te spośród umów znajdujących się na liście, o której mowa wcześniej, w których doszło do częściowej lub całościowej przedterminowej spłaty kredytu (pożyczki), oraz zestawienie osób którym dokonano zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi pobranymi nienależnie, a także dostarczenie dokumentów potwierdzających poinformowanie 20 takich klientów o przyczynach owego zwrotu oraz udokumentowanie tego zwrotu. W tym miejscu dodatkowo należy zaznaczyć, że w przypadku, jeśli Przedsiębiorca nie wykona zobowiązań lub obowiązku składania informacji o stopniu realizacji tych zobowiązań, decyzja wydana w oparciu o art. 28 ust. 1–3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów może zostać przez Prezesa Urzędu uchylona. IV. Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu może skorzystać z uprawnienia do nałożenia na przedsiębiorcę stosującego praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów kary pieniężnej w wysokości nie większej niż 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary. Kara taka może być nałożona bez względu na to, czy przedsiębiorca dopuścił się naruszania celowo, czy też nieumyślnie. Dlatego też Prezes Urzędu ma prawo nałożyć karę pieniężną z tytułu stosowania praktyki, gdy narusza ona interesy konsumentów bez względu na to, czy przedsiębiorca ponosi winę za jej stosowanie. Stosownie do art. 111 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przy ustalaniu wysokości kar pieniężnych, w tym kar określonych w art. 106 tej ustawy, należy uwzględnić w szczególności okres, stopień oraz okoliczności naruszania przepisów ustawy, a także uprzednie naruszanie przepisów ustawy. Kara nakładana przez Prezesa Urzędu na przedsiębiorcę, który dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów służy podkreśleniu naganności ocenianego zachowania. Zawodowy (profesjonalny) charakter świadczenia usług wymaga prowadzenia działalności w sposób zapewniający poszanowanie dobrych obyczajów oraz słusznych interesów konsumentów, co wiąże się z respektowaniem obowiązujących przepisów prawa. Podstawą obliczenia wysokości niniejszej kary jest przychód osiągnięty przez Przedsiębiorcę w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary. Przedsiębiorca w 2012r. osiągnął przychód w wysokości (tajemnica przedsiębiorstwa) zł (dowód: karty nr 1806-1807), w związku z czym maksymalna kara, jaka mogłaby w niniejszym przypadku zostać wymierzona, to (tajemnica przedsiębiorstwa) zł. 25 Prezes Urzędu uznał, iż w okolicznościach niniejszej sprawy istnieją podstawy do nałożenia na Spółkę kary pieniężnej z tytułu naruszenia stwierdzonego w punkcie I sentencji decyzji dotyczącego bezprawnego działania Przedsiębiorcy polegającego na podaniu w formularzach informacyjnych dotyczącym umów: kredytu konsumpcyjnego gotówkowego, konsolidacyjnego kredytu gotówkowego, prostej pożyczki gotówkowej, kredytu – planu ratalnego, kredytu – planu ratalnego oraz limitu, o limit kredytowy w rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym, informacji o czasie obowiązywania formularza, z którego wynika, iż niniejsza informacja zachowuje ważność w dniu sporządzenia niniejszego formularza, co zostało uznane za godzące w dobre obyczaje w zakresie powyższego terminu, co zostało uznane za sprzeczne z art. 17 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Biorąc pod uwagę fakt, iż przedmiotowa praktyka narusza interesy konsumentów Prezes Urzędu za celowe uznał nałożenie na Spółkę kary pieniężnej, o jakiej mowa w art. 106 ust. 1 pkt. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Forma i treść dokumentów, którymi posługują się kredytodawcy przy zawieraniu z konsumentami umów kredytu konsumenckiego są w szczególny sposób regulowane przez przepisy prawa. Ustawa o kredycie konsumenckim określa informacje, które muszą być dostarczone konsumentom za pośrednictwem formularza informacyjnego przed zawarciem umowy. Jednak dodatkowo w zakresie nie uregulowanym tym przepisem prawa Bank musi stosować się do ogólnie przyjętych standardów i nie naruszać przyjętych w obrocie dobrych obyczajów. Prezes Urzędu uznał, iż Przedsiębiorca stosuje praktykę naruszającą dobre obyczaje. W przedmiotowym przypadku ustalając wyjściowy poziom kary pieniężnej wzięto pod uwagę naturę naruszenia. W efekcie stosowania zakwestionowanej praktyki konsumenci dysponują zbyt krótkim czasem na podjęcie decyzji o zawarciu umów z Bankiem w oparciu o warunki umieszczone w otrzymanych formularzach informacyjnych. Praktyka, która może doprowadzić konsumentów do podjęcia decyzji, których mogliby nie podjąć, gdyby dysponowali dłuższym czasem, została uznana za naruszającą dobre obyczaje, a tym samym za bezprawną. W konsekwencji tego naruszony mógł zostać ich interes ekonomiczny w związku z zawarciem umów na warunkach mniej korzystnych niż oferowali konkurenci Banku. Analizując powyższą sytuację stwierdzone zostało, iż Przedsiębiorca dopuścił się stosowania praktyki na etapie przed zawarciem kontraktu. Nakładając karę pieniężną określoną w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu bierze pod uwagę spełnienie przesłanki określonej w ww. przepisie tj. uznanie, iż naruszenie dokonane było co najmniej nieumyślnie. W toku postępowania Bank przedstawił stanowisko dotyczące postawionego zarzutu. Jednak ponieważ postawiony zarzut stosowania praktyki naruszającej dobre obyczaje dotyczy regulacji, która została wprowadzona przez nową ustawę obowiązującą od 18 grudnia 2011r. a także brak jest orzecznictwa dotyczącej tej kwestii, biorąc pod uwagę, że jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego Spółka nie działała z zamiarem ograniczenia praw przysługujących konsumentom stwierdzić należało, że w ocenianym zakresie Spółka nie działała umyślnie. W kontekście analizy wagi stwierdzonego naruszenia wzięto także pod uwagę długi bo przekraczający rok okres stosowania zakwestionowanej praktyki w punkcie I, tj. (dowód: karta nr 129) okres od 18 grudnia 2011r., tj. od wejścia w życie nowej ustawy o kredycie konsumenckim do dnia wydania niniejszej decyzji. 26 W oparciu o osiągnięty przez Przedsiębiorcę przychód ustalono kwotę bazową stanowiącą punkt wyjścia dla dalszych obliczeń. W związku z powyższym Prezes Urzędu uznał, iż natura naruszeń uzasadnia ustalenie wyjściowego poziomu kary pieniężnej na poziomie (tajemnica przedsiębiorstwa) % przychodu uzyskanego przez Spółkę w 2012r., czyli na poziomie 2 694 507 zł. Wyliczając ostateczny wymiar kary Prezes Urzędu stwierdził, iż brak jest w niniejszej sprawie przesłanek do wzięcia pod uwagę okoliczności łagodzącej. Natomiast obliczając ostateczny wymiar kary Prezes Urzędu uwzględnił okoliczność obciążającą, tj. znaczny zasięg naruszenia. W oparciu o powyższą przesłankę ostatecznie wysokość kary podwyższono o (tajemnica przedsiębiorstwa) %. W związku z powyższym ustalono wysokość kary na kwotę 2 829 232 złotych (słownie złotych: dwóch milionów ośmiuset dwudziestu dziewięciu tysięcy dwustu trzydziestu dwóch), co stanowi (tajemnica przedsiębiorstwa) % osiągniętego przez Przedsiębiorcę w 2012 r. przychodu oraz (tajemnica przedsiębiorstwa) % maksymalnego wymiaru kary przewidzianego w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Jest ona adekwatna do stopnia naruszenia przepisów ww. ustawy i współmierna do możliwości finansowych Przedsiębiorcy. Prezes Urzędu uznał, że orzeczona kara powinna pełnić funkcję dyscyplinującą i prewencyjną tak, aby zapobiec w przyszłości stosowaniu podobnych naruszeń. Niniejsza kara powinna pełnić również funkcję edukacyjną i wychowawczą, a także podkreślać naganność zakwestionowanych w niniejszym postępowaniu zachowań Przedsiębiorcy. Wobec powyższego należało orzec jak w punkcie IV sentencji decyzji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów karę pieniężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. V. Zgodnie z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu rozstrzyga o kosztach w drodze postanowienia, które może być zamieszczone w decyzji kończącej postępowanie. W myśl art. 77 ust. 1 tej ustawy, jeżeli w wyniku postępowania Prezes Urzędu stwierdził naruszenie przepisów ustawy, przedsiębiorca, który dopuścił się tego naruszenia, jest obowiązany ponieść koszty postępowania. Zgodnie natomiast z art. 264 § 1 k.p.a. jednocześnie z wydaniem decyzji organ administracji publicznej ustali w drodze postanowienia wysokość kosztów postępowania, osoby zobowiązane do ich poniesienia oraz termin i sposób ich uiszczenia. Postępowanie w sprawie stosowania przez Spółkę praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów zostało wszczęte z urzędu, a w jego wyniku Prezes Urzędu w punkcie I sentencji decyzji stwierdził naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Kosztami niniejszego postępowania są wydatki związane z korespondencją prowadzoną przez Prezesa Urzędu ze stroną. W związku z powyższym postanowiono obciążyć Przedsiębiorcę kosztami postępowania w wysokości 23 złotych (słownie złotych: dwudziestu trzech). Koszty niniejszego postępowania przedsiębiorca obowiązany jest wpłacić na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000 w terminie 14 dni od uprawomocnienie się decyzji. 27 Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.) – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. W przypadku jednak kwestionowania wyłącznie postanowienia o kosztach zawartego w punkcie V niniejszej decyzji, stosownie do art. 264 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz stosownie do art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 32 § 1 i 2 Kodeksu postępowania cywilnego, należy wnieść zażalenie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach w terminie tygodnia od dnia doręczenia niniejszej decyzji. DYREKTOR DELEGATURY URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW W KATOWICACH Maciej Fragsztajn