RKT-2/2001

1 PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW W KATOWICACH ____________________________________________________________________________ 40-024 Katowice, ul. Powstańców 41a Tel./Fax (0-32) 256-46-96, Tel/Fax (0-32) 255-26-47, Tel. /Fax (0-32) 255-44-04 E-mail: katowice@uokik.gov.pl Katowice, dn.31.01.2001r. RKT-565/03/00/MK DECYZJA nr RKT-02/2001 I. Na podstawie art.104 k.p.a oraz art.8 ust.1 w związku z art.4 ust.4 ustawy z dnia 24 lutego 1990r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów (Dz.U. z 1999r. Nr 52, poz.547 ze zmian. Dz.U. z 2000r. Nr 31, poz. 381, Dz.U. z 2000r. Nr 60, poz.704 ), po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego wszczętego na wniosek Pana Ryszarda W. właściciela Zakładu Usług Pogrzebowych „Charon” w Głubczycach przeciwko Panom Zbigniewowi Sz. i Romanowi H. prowadzącym Zakład Usług Pogrzebowych w Głubczycach oraz spółce „Usługi Komunalne” Sp. z o.o. w Głubczycach, w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nakazuje się zaniechania stosowania praktyki monopolistycznej polegającej na przyznaniu przez „Usługi Komunalne” Sp. z o.o. Panom Zbigniewowi Sz. i Romanowi H. wyłączności na kopanie grobów, budowę, montaŜ i demontaŜ nagrobków, ekshumacje, uŜytkowanie kaplicy pogrzebowej, otwieranie grobowców do pochówku, na cmentarzu będącym własnością Gminy Głubczyce, co jest porozumieniem polegającym na ograniczeniu dostępu do rynku przedsiębiorcom nie objętych porozumieniem. II. Na podstawie art.104 k.p.a oraz art.8 ust.1 w związku z art.5 ust.1 pkt 1 ustawy z dnia 24 lutego 1990r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów (Dz.U. z 1999r. nr 52, poz.547 ze zmian. Dz.U. z 2000r. nr 31, poz. 381 , Dz.U. z 2000r. nr 60, poz.704 ), po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego wszczętego na wniosek Pana Ryszarda W. właściciela Zakładu Usług Pogrzebowych „Charon” w Głubczycach przeciwko Panom Zbigniewowi Sz. i Romanowi H. prowadzącym Zakład Usług Pogrzebowych w Głubczycach, w imieniu 2 Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nakazuje się zaniechania stosowania przez Panów Z.Sz. i R.H.-Zakład Usług Pogrzebowych w Głubczycach, praktyki monopolistycznej polegającej na niedopuszczaniu Pana Ryszarda W. i innych przedsiębiorców do wykonywania czynności kopania grobów, budowy, montaŜu i demontaŜu nagrobków, ekshumacji, uŜytkowania kaplicy pogrzebowej, otwierania grobowców do pochówku, na cmentarzu będącym własnością Gminy Głubczyce, przez co Panowie Z.Sz.i R.H., przeciwdziałają ukształtowaniu się warunków do powstania i rozwoju konkurencji. III. Na podstawie art.104 k.p.a oraz art.8 ust.1 w związku z art.5 ust.1 pkt 1 ustawy z dnia 24 lutego 1990r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów (Dz.U. z 1999r. nr 52, poz.547 ze zmian. Dz.U. z 2000r. nr 31, poz. 381 , Dz.U. z 2000r. nr 60, poz.704 ), po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego wszczętego na wniosek Pana Ryszarda W. właściciela Zakładu Usług Pogrzebowych „Charon” w Głubczycach przeciwko spółce „Usługi Komunalne” Sp. z o.o. w Głubczycach, w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nakazuje się zaniechania stosowania przez „Usługi Komunalne” Sp. z o.o. w Głubczycach praktyki monopolistycznej polegającej na przyznaniu Panom Zbigniewowi Sz. i Romanowi H. wyłączności na kopanie grobów, budowę, montaŜ i demontaŜ nagrobków, ekshumacje, uŜytkowania kaplicy pogrzebowej, otwieranie grobowców do pochówku, na cmentarzu będącym własnością Gminy Głubczyce, przez co „Usługi Komunalne” Sp. z o.o. w Głubczycach przeciwdziałają ukształtowaniu się warunków do powstania i rozwoju konkurencji. IV . Na podstawie art.14 ust.1 ustawy z dnia 24 lutego 1990r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów (Dz.U. z 1999r. nr 52, poz.547 ze zmian. Dz.U. z 2000r. nr 31, poz. 381 , Dz.U. z 2000r. nr 60, poz.704 ), w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nakłada się na Pana Zbigniewa Sz. i Romana H.–prowadzących Zakład Usług Pogrzebowych w Głubczycach karę pienięŜną w wysokości 3.700 PLN (słownie: trzy tysiące siedemset złotych ) płatną do budŜetu państwa. V. Na podstawie art.14 ust.1 ustawy z dnia 24 lutego 1990r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów (Dz.U. z 1999r. nr 52, poz.547 ze zmian. Dz.U. z 2000r. nr 31, poz. 381 , Dz.U. z 2000r. nr 60, poz.704 ), w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nakłada się na „ Usługi Komunalne” Sp. z o.o. w Głubczycach karę pienięŜną w wysokości 17.350 PLN (słownie: siedemnaście tysięcy trzysta pięćdziesiąt złotych ) płatną do budŜetu państwa. Uzasadnienie W dniu 29 sierpnia 2000r. do Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach (zwany dalej organem antymonopolowym) wpłynął wniosek Pana Ryszarda W. prowadzącego Zakład Usług Pogrzebowych „Charon” w Głubczycach, dotyczący wszczęcia postępowania antymonopolowego przeciwko Panom Zbigniewowi Sz., Romanowi H. prowadzącym Zakład Usług Pogrzebowych w Głubczycach. Z uzasadnienia w/w wniosku wynikało, iŜ spółka „Usługi Komunalne” Sp. z o.o. w Głubczycach, której Gmina Głubczyce przekazała administrowanie cmentarzem komunalnym, podpisała z Panami Z.Sz. i R.H. umowę, która zagwarantowała im wyłączność na wykonywanie wszystkich usług cmentarnych tj.: kopanie grobów, budowa grobowców, ekshumacje, wynajem kaplicy cmentarnej, 3 montaŜ i demontaŜ nagrobków w przypadku ponownego pochówku, otwieranie grobowców do pochówku. śadnej z w/w usług nie moŜe wykonywać na terenie cmentarza firma Pana R.W. ani teŜ Ŝaden inny przedsiębiorca. Uregulowania zawarte w w/w umowie pozwalają Panu R.W. na wykonywanie usług na terenie cmentarza komunalnego, związanych tylko z tzw. asystą pogrzebową. Zdaniem wnioskodawcy moŜliwość świadczenia pozostałych usług na terenie cmentarza, powinna być zapewniona tak jak i w innych gminach na terenie województwa opolskiego, wszystkim podmiotom prowadzącym działalność na terenie miasta i gminy Głubczyce. Organ antymonopolowy w dniu 09.10.2000r. wszczął przeciwko spółce „Usługi Komunalne” Sp. z o.o. w Głubczycach oraz Panom Zbigniewowi Sz. i Romanowi H. – Zakład Usług Pogrzebowych w Głubczycach postępowanie antymonopolowe w sprawie nakazania zaniechania stosowania praktyk monopolistycznych polegających na przyznaniu wyłączności na kopanie grobów, budowę, montaŜ i demontaŜ nagrobków, ekshumacje, wynajem kaplicy pogrzebowej, otwieranie grobowców do pochówku, na cmentarzu będącym własnością Gminy Głubczyce, co moŜe być praktyką monopolistyczną określoną w art.4 pkt 4 oraz art.5 ust.1 pkt 1 ustawy z dnia 24 lutego 1990r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów (Dz.U. z 1999r. nr 52, poz.547 ze zmian. Dz.U. z 2000r. nr 31, poz. 381). W odpowiedzi na wszczęcie postępowania administracyjnego Panowie Z.Sz. i R.H. stwierdzili, iŜ podpisanie umowy z „Usługi Komunalne” Sp. z o.o. nastąpiło w drodze negocjacji. MoŜliwość wykonywania usług kopania grobów, ekshumacji oraz budowy grobowców przez tylko jedną firmę, wynika z konieczności zachowania ostroŜności przy wykonywaniu tego typu prac na cmentarzu. MoŜliwość uszkodzenia w czasie wykonywania tych prac innych nagrobków oraz wynikająca z tego odpowiedzialność uzasadniają fakt, aby usługi te wykonywała tylko jedna firma. Takie teŜ stanowisko zajęła w ustosunkowaniu się do wszczęcia postępowania „Usługi Komunalne” Sp. z o.o. Spółka ta stwierdziła, iŜ z racji moŜliwości uszkodzenia nagrobków, usługi cmentarne powinny być wykonywane tylko przez jedną firmę. Natomiast usługi pogrzebowe mogą być prowadzone przez kaŜdy zarejestrowany zakład pogrzebowy, z ograniczeniem czynności dotyczących kopania grobów, budowy grobowców. KaŜdy zakład pogrzebowy moŜe na terenie cmentarza prowadzić ceremonię pogrzebu. Ograniczenia obejmują jedynie czynności związane z kopaniem grobów, budową grobowców oraz ekshumacją zwłok. Ponadto spółka stwierdziła, iŜ w okresie administrowania cmentarzem przez R.W., posiadał on równieŜ wyłączność na wykonywanie usług cmentarnych. Pan Ryszard W. nie zgodził się z twierdzeniem, iŜ w okresie administrowania cmentarzem w latach 1991-1996 posiadał on wyłączność na wykonywanie pewnego rodzaju usług i inne firmy mogły budować grobowce na terenie cmentarza. Ponadto „Usługi Komulane” Sp. z o.o. w trakcie postępowania stwierdziła, iŜ w okresie 2- letnim tj. 1996-1998 , równieŜ Pan R.W. mógł po uzgodnieniu z administratorem wykonywać usługi kopania grobów. Organ antymonopolowy ustalił co następuje: Zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 13 ustawy z dnia 8 marca 1990r. o samorządzie gminnym (tekst jedn. Dz.U. z 1996r. Nr 13, poz. 74) jednym z zadań własnych gminy 4 jest zaspokojenie potrzeb wspólnoty samorządowej w zakresie spraw cmentarzy gminnych. Gmina Głubczyce, która jest właścicielem cmentarza komunalnego przekazała zadania związane z administracją tego cmentarza jednoosobowej spółce Gminy, która została utworzona w dniu 01.01.1996r. W latach 1991-1996 administratorem cmentarza komunalnego był Pan Ryszard W. Umową nr 1/96 z dnia 22 grudnia 1996r. (karta nr 26), spółka „Usługi Komunalne” Sp. z o.o. przekazała Panu Zbigniewowi Sz.i Romanowi H. prowadzenie działalności na terenie cmentarza komunalnego w zakresie usług pogrzebowych. Zgodnie z zapisami tej umowy, zakład Panów Szymczyk i Hauptman został zobowiązany do utrzymania czystości i porządku na terenie cmentarza. Ponadto zgodnie z § 3 tej umowy, firma Panów Sz. i H. miała prawo do kopania grobów, formowania mogił, prowadzenia ceremonii pogrzebowych, budowy grobowców i nagrobków, ekshumacji zwłok. W treści umowy nie dokonano ścisłego rozgraniczenia danych usług na usługi cmentarne i pogrzebowe. Z treści § 9 tej umowy wynika, iŜ usługi pogrzebowe na terenie miasta mogą wykonywać inne zakłady pogrzebowe, z wyłączeniem czynności dotyczących kopania i porządkowania grobów. Taki zapis w umowie zapewnił de facto Panom Sz. i H. wyłączność na świadczenie usług kopania i porządkowania grobów na terenie tego cmentarza. Ponadto w regulaminie Cmentarza Komunalnego w Głubczycach (karta nr 48), w pkt.3 zapisano, iŜ „Usługi cmentarne związane z pochówkiem takie jak: kopanie grobu, budowa grobowca, ekshumacja zwłok, demontaŜ i montaŜ nagrobków, wynajem kaplicy cmentarnej z obsługą lub bez, wykonuje wyłącznie zakład pogrzebowy świadczący usługi na terenie cmentarza”, tj. zakład Panów Sz. i H. Wskutek tej umowy, inne zakłady pogrzebowe mogły na terenie cmentarza komunalnego, świadczyć tylko usługi związane w asystą pogrzebową, do momentu złoŜenia trumny w grobie. Pozostałe czynności związane z chowaniem zmarłych tj. kopanie grobów, otwieranie grobowców, budowa grobowców, montaŜ i demontaŜ grobowców oraz ekshumacje, co wynika z informacji przedłoŜonych przez strony postępowania, mogła wykonywać tylko firma Panów Sz. i H. Organ antymonopolowy zwaŜył co następuje: I. Do stwierdzenia stosowania praktyki z art. 4 pkt 4 ustawy z dnia 24 lutego 1990r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów, konieczne jest udowodnienie przedsiębiorcom objętym porozumieniem, ograniczenia dostępu do rynku lub eliminowania z rynku przedsiębiorców nie objętych tym porozumieniem. Artykuł 4 ustawy antymonopolowej wymienia przykładowo jakie zachowania przedsiębiorców na rynku moŜna uznać za porozumienia pomiędzy przedsiębiorcami. Porozumienia o jakim mowa w art.4 ust.4 ustawy, moŜe być zawarte zarówno przez konkurentów na danym rynku, jak przez kolejnych uczestników obrotu gospodarczego. Przejawem zawarcia takiego porozumienia jest istotne ograniczenie konkurencji na rynku np. poprzez zawarcie pomiędzy przedsiębiorcami umów zawierających klauzule wyłączności. JednakŜe wyłączność sprzedaŜy określonych towarów lub usług nie jest sama przez się praktyką monopolistyczną. Aby moŜna mówić, iŜ zawarcie w umowie takiej klauzuli jest niedozwolone, konieczne jest wykazanie, iŜ prawo do wyłączności ogranicza dostęp do rynku innym przedsiębiorcom. Jak wskazano to wcześniej, Gmina Głubczyce przekazała administrowanie cmentarzem spółce „Usługi Komunalne” Sp. z o.o. , która to umową z dn.22.12.1996r. nr 1/96 przekazała utrzymanie cmentarza Panom Sz. i H. Poprzez zapisy w tej umowie 5 oraz w regulaminie cmentarza komunalnego, iŜ usługi związane z pochówkiem takie jak: kopanie grobu, budowa grobowca, ekshumacja zwłok, montaŜ i demontaŜ nagrobków oraz wynajem kaplicy cmentarnej, moŜe na terenie tego cmentarza świadczyć tylko ten podmiot, przyznała Panom Sz. i H. prawo do wyłączności na świadczenie tych usług. W efekcie czego pozostałe zakłady pogrzebowe w tym i zakład Pana R.W. zostały pozbawione moŜliwości świadczenia tego rodzaju usług na cmentarzu, a ich działalność poprzez takie zapisy zawarte w umowie 1/96 oraz w regulaminie, została ograniczona do moŜliwości tzw. asysty pogrzebowej tj. do momentu złoŜenia trumny w grobie. W efekcie zawartej umowy pomiędzy „Usługi Komunalne” Sp. z o.o. a Z.Sz. i R.H., została konkurentom Panów Z.Sz. i R.H.- w tym i Panu Ryszardowi W., ograniczona moŜliwość świadczenia usług na terenie cmentarza komunalnego w porównaniu do zakresu działalności Z.Sz. i R. H. Gmina, a takŜe i spółka „Usługi Komunalne” Sp. z o.o. były uprawnione do przekazania innemu podmiotowi zarządu cmentarzem. Jednak przekazanie pewnych zadań innemu przedsiębiorcy nie powinno skutkować ograniczeniem konkurencji, poprzez zawarcie w umowie zapisu, przyznającego jednemu przedsiębiorcy wyłączności prawa do kopania grobów, budowy nagrobków itd. Zawarcie w umowie takiego zapisu skutkuje na rynku ograniczeniem dostępu do prowadzenia działalności tj. świadczenia tych usług na cmentarzu komunalnym innym zakładom pogrzebowym, w tym i Panu R.W. Ponadto taki zapis w umowie, pozbawia klientów tj. rodziny zmarłych prawa wyboru firmy, która moŜe dokonać wykopania grobu a takŜe i budowy nagrobka. Uzasadnia to zarzut uczestnictwa „Usługi Komunalne” Sp. z o.o. w Głubczycach oraz Panów Zbigniew Sz. i Roman H. prowadzących Zakład Usług Pogrzebowych w Głubczycach w porozumieniu monopolistycznym o jakim mowa w art.4 ust.4 ustawy antymonopolowej. W ocenie organu antymonopolowego względy organizacyjne oraz ewentualnej odpowiedzialności za szkody powstałe w trakcie wykonywania prac związanych z kopaniem, budową i demontaŜem grobów, nie uzasadniają przyznania prawa do wykonywania tych praw tylko jednemu przedsiębiorcy. Kwestia naprawienia powstałych szkód przez przedsiębiorcę, który tę szkodę wyrządził oraz inne kwestie organizacyjne i techniczne w tym takŜe i kwestia odpłatności za korzystanie z urządzeń cmentarza, mogą zostać uregulowane w drodze oddzielnej umowy pomiędzy kaŜdym z przedsiębiorców wykonujących te usługi na terenie cmentarza a administratorem. Tym samym zdaniem organu antymonopolowego uzasadnione jest stwierdzenie w pkt.I. sentencji decyzji, stosowania przez „Usługi Komunalne” Sp. z o.o. w Głubczycach oraz Panów Z.Sz. i R.H. prowadzących Zakład Usług Pogrzebowych w Głubczycach, praktyk monopolistycznych o jakich mowa w art.4 pkt.4 ustawy z dnia 24 lutego 1990r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów. II. Przesłankami koniecznymi do stwierdzenia stosowania przez Panów Z.Sz. i R.H. praktyki monopolistycznej z art.5 ust.1 pkt 1 ustawy z dnia 24 lutego 1990r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów jest oprócz posiadania przez przedsiębiorcę pozycji dominującej, udowodnienie przeciwdziałania ukształtowaniu się warunków niezbędnych do powstania bądź rozwoju konkurencji. Zdaniem organu antymonopolowego pod względem geograficznym rynek właściwy w tej sprawie naleŜy ograniczyć do terenu danego cmentarza komunalnego. Decyduje o tym przesłanka substytutywności cmentarzy wyznaniowych i 6 komunalnych po stronie popytu. Zdaniem organu antymonopolowego taka substytutywność cmentarzy jest bardzo niska. Decydują o tym takie przesłanki jak lokalizacja cmentarza, wola osoby zmarłej, wyznaniowy charakter cmentarza, groby innych zmarłych. Dlatego teŜ zdaniem organu antymonopolowego oraz zgodnie z orzecznictwem Sądu Antymonopolowego (sygn. akt Ama 28/99, wyrok z dnia 14 lipca 1999r.) za uzasadnione naleŜy przyjąć, iŜ rynek właściwy pod względem geograficznym w tej sprawie stanowi teren cmentarza komunalnego zarządzanego przez panów Sz. i H. Na cmentarzu tym są wykonywane dwa rodzaje usług tj. usługi cmentarne oraz usługi pogrzebowe. Zdaniem organu antymonopolowego w zakres usług cmentarnych wchodzą usługi związane z zarządzaniem i utrzymaniem cmentarza, jak np. utrzymanie czystości i porządku na cmentarzu, odśnieŜanie, prowadzenie księgi cmentarnej, utrzymanie urządzeń na cmentarzu, nadzór nad korzystaniem z cmentarza. Tak więc są to usługi związane tylko i wyłącznie z utrzymaniem cmentarza. Natomiast rynek usług pogrzebowych dotyczy usług związanych z kopaniem grobów, montaŜem i demontaŜem grobów, budową grobowców, ekshumacją zmarłych, asystą pogrzebową, przewozem zwłok i ich przygotowaniem. Takie stanowisko organu antymonopolowego w kwestii podziału obu rynków, jest zgodne ze stanowiskiem Sądu Antymonopolowego zawartym w wyroku z dnia 14 lipca 1999r. (sygn. akt. Ama 28/99). Obydwa rynki są ze sobą powiązane pod względem strukturalnym. Gmina będąc właścicielem cmentarza posiada monopol prawny na rynku świadczenia usług cmentarnych. Poprzez przekazanie spółce „Usługi Komunalne” Sp. z o.o. zadań związanych z administracją cmentarza, Spółka ta uzyskała pozycję monopolistyczną na tym rynku. W efekcie podpisania umowy 1/96, pozycję taką posiada równieŜ na rynku usług cmentarnych przedsiębiorstwo Panów Sz. i H. Przedsiębiorca ten zgodnie z zapisami zawartymi w umowie 1/96 stał się zarządcą tego cmentarza, a więc jako jedyny moŜe świadczyć usługi cmentarne. Wobec czego do Panów Sz. i H. odnoszą się rygory o jakich mowa w art.5 ust.1 ustawy antymonopolowej (patrz. wyrok SA z dn.14.07.1999r. , sygn. akt XVII Ama 28/99). Zgodnie z wspomnianą umową 1/96, a w szczególności zgodnie z § 3 tej umowy Panowie Sz. i H. mogą świadczyć równieŜ na tym cmentarzu usługi pogrzebowe. Jak wynika z informacji przekazanych przez strony postępowania, na terenie cmentarza komunalnego usługi pogrzebowe mogą równieŜ świadczyć i inni przedsiębiorcy tj. Pan R.W. oraz zakłady pogrzebowe z innych pobliskich miejscowości. Wobec czego na rynku usług pogrzebowych Panowie Z.Sz., R.H. oraz Pan R.W. działają w warunkach konkurencji. Na rynku usług pogrzebowych, podpisując z Gminą umowę nr 1/96 Panowie Sz. i H. uzyskali wyłączność na czynność kopania grobów, demontaŜ i montaŜ nagrobków. Fakt ten znajduje potwierdzenie w korespondencji złoŜonej przez strony postępowania (karty nr 1,4,13,21,25,46,50). W efekcie czego Panowie Sz. i H. uzyskali monopol na świadczenie części usług pogrzebowych (m.in.kopanie grobów i budowa grobowców), a działalność Pana Ryszarda W. i innych przedsiębiorców, na cmentarzu komunalnym została znacznie ograniczona do m.in. transportu zwłok oraz asysty pogrzebowej. Zostali oni natomiast pozbawieni moŜliwości wykonywania części usług pogrzebowych związanych z budową nagrobków i kopaniem grobów. W rozpatrywanym przypadku ze strony Panów Sz. i H. praktyką z art. 5 ust. 1 pkt 1 było niedopuszczanie Pana R.W. i innych przedsiębiorców, do wykonywania 7 czynności kopania grobów, budowy nagrobków itp. z powołaniem się na uzgodnienia zawarte w umowie z „Usługi Komunalne” Sp. z o.o. Działania Panów Sz. i H. zapobiegały utworzeniu na terenie cmentarza warunków do rozwoju konkurencji. Wskutek podpisanej przez nich umowy, przyznającej wyłączność na świadczenie pewnych usług pogrzebowych tylko Panom Sz. i H., uległa ograniczeniu działalność na tym rynku m.in. Pana R.W. Poprzez uregulowania zawarte w umowie, pozycję monopolistyczną na rynku usług cmentarnych, zarządca przeniósł na rynek usług pogrzebowych. Strony umowy a więc takŜe Panowie Z.Sz. i R.H., naruszyły w ten sposób, zasadę wolnej konkurencji na rynku usług pogrzebowych, gdyŜ powinno zostać umoŜliwione zlecanie wykonania usługi m.in. kopania grobu i budowy nagrobka, dowolnemu, wybranemu przez klienta przedsiębiorcy, a nie narzuconemu w umowie nr 1/96. Przyznanie prawa wyłączności, do wykonywania części usług pogrzebowych Panom Sz. i H., jest barierą wejścia na ten rynek innych konkurentów. Panowie Sz. i H. będąc monopolistą na rynku usług cmentarnych mają moŜliwość wpływania na stan konkurencji, na rynku usług pogrzebowych gdzie teŜ prowadzą działalność, gdyŜ są jedynym przedsiębiorcą mogącym wykonywać kompleksowa usługę pogrzebową. Posiadają więc przewagę nad pozostałymi przedsiębiorcami- zakładami pogrzebowymi, nie posiadającymi takich moŜliwości. Odmawiając innym przedsiębiorcom m.in. prawa kopania grobów, Panowie Sz. i H. naduŜyli zatem swojej pozycji rynkowej. Zdaniem organu antymonopolowego nie ma prawnych ani Ŝadnych innych racjonalnych powodów aby w zakresie wykonywania takich usług jak: kopanie grobów, budowa nagrobków i pozostałych działań wynikających z sentencji decyzji, Panowie Sz. i H. w związku z zawartą z „Usługi Komunalne” Sp. z o.o. umową, nie spotykali się z konkurencją ze strony innych przedsiębiorców. Eliminacja konkurentów z rynku powinna odbywać się przy uŜyciu uczciwych zasad konkurencji tj. poprzez poprawę jakości świadczonych usług lub kształtowanie korzystnych dla klientów cen, a nie poprzez kreowanie nakazów administracyjnych, czym w rozwaŜanym przypadku jest przyznanie Panom Sz. i H. prawa wyłączności do wykonywania części usług pogrzebowych. Dlatego teŜ zdaniem organu antymonopolowego poprzez uregulowania zawarte w umowie Panowie Sz.i H. stworzyli barierę wejścia na rynek wykonywania części usług pogrzebowych innym konkurentom. Tym samym przedstawione powyŜej zachowania Panów Sz. i H. przeciwdziałają ukształtowaniu się na rynku usług pogrzebowych warunków do powstania i rozwoju konkurencji. III. Przesłankami koniecznymi do stwierdzenia stosowania przez „Usługi Komunalne” Sp. z o.o. praktyki monopolistycznej z art.5 ust.1 pkt 1 ustawy z dnia 24 lutego 1990r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów, jest oprócz posiadania przez przedsiębiorcę pozycji dominującej, udowodnienie przeciwdziałania ukształtowaniu się warunków niezbędnych do powstania bądź rozwoju konkurencji. Zdaniem organu antymonopolowego pod względem geograficznym rynek właściwy w tej sprawie naleŜy ograniczyć do terenu danego cmentarza komunalnego. Decyduje o tym przesłanka substytutywności cmentarzy wyznaniowych i komunalnych po stronie popytu. Zdaniem organu antymonopolowego taka substytutywność cmentarzy jest bardzo niska. Decydują o tym przesłanki określone przez organ antymonopolowy w pkt.II uzasadnienia tej decyzji. Dlatego teŜ rynkiem geograficznym w tej sprawie jest teren cmentarza komunalnego zarządzanego przez panów Sz. i H. Na cmentarzu tym są wykonywane dwa rodzaje usług tj. usługi cmentarne oraz usługi pogrzebowe. Zakres poszczególnych usług wchodzących w zakres usług cmentarnych i pogrzebowych został przedstawiony przez organ antymonopolowy w 8 pkt.II uzasadnienia tej decyzji. Takie stanowisko organu antymonopolowego w kwestii podziału obu rynków, jest zgodne ze stanowiskiem Sądu Antymonopolowego zawartym w wyroku z dnia 14 lipca 1999r. (sygn. akt. Ama 28/99). Gmina będąc właścicielem cmentarza posiada monopol prawny na rynku świadczenia usług cmentarnych. Poprzez przekazanie spółce „Usługi Komunalne” Sp. z o.o. zadań związanych z administracją cmentarza, Spółka ta uzyskała pozycję monopolistyczną na tym rynku. Nie utraciła tej pozycji przekazując zarządzanie cmentarzem Panom Z.Sz. i R.H. w umowie 1/96. „Usługi Komunalne” Sp. z o.o. podpisując z Panami Sz. i R.H., umowę nr 1/96, przekazali tym przedsiębiorcom wyłączność na czynność kopania grobów, demontaŜ i montaŜ nagrobków i inne wymienione w sentencji decyzji usługi. Fakt ten znajduje potwierdzenie w korespondencji złoŜonej przez strony postępowania (karty nr 1,4,13,21,25,46,50). Wobec czego przekazali wyłączność na wykonywanie pewnego rodzaju usług pogrzebowych Panom Sz. i H. Tak więc zarówno do Panów Z.Sz. i R.H. jak i do „Usługi Komunalne” Sp. z o.o. odnoszą się rygory o jakich mowa w art.5 ust.1 ustawy antymonopolowej (patrz. wyrok SA z dn.14.07.1999r. , sygn. akt XVII Ama 28/99). W efekcie zawarcia przez „Usługi Komunalne” Sp. z o.o. umowy z Panami Sz. i H., przedsiębiorcy ci uzyskali monopol na świadczenie części usług pogrzebowych (m.in.kopanie grobów i budowa grobowców). Tym samym przedsiębiorcy Ci opanowali całkowicie wykonywanie pewnych usług pogrzebowych. Natomiast działalnosć Pana Ryszarda W. i innych przedsiębiorców, na cmentarzu komunalnym została znacznie ograniczona do m.in. transportu zwłok oraz asysty pogrzebowej. Został on natomiast pozbawiony moŜliwości wykonywania części usług pogrzebowych związanych z budową nagrobków i kopaniem grobów. Tak więc, ze strony „Usługi Komunalne” Sp. z o.o. praktyka polegała na zajęciu przez administratora cmentarza stanowiska zawartego w korespondencji z R.W., potwierdzającego przyznanie w umowie 1/96, wyłączności na wykonywanie pewnych usług na cmentarzu komunalnym, Panom Sz. i H. Działania „Usługi Komunalne” Sp. z o.o. zapobiegły utworzeniu na terenie cmentarza warunków do rozwoju konkurencji. Wskutek podpisanej przez obie strony umowy, przyznającej wyłączność na świadczenie pewnych usług pogrzebowych tylko Panom Szymczyk i Hauptman, uległa ograniczeniu działalność na tym rynku Pana R.W. i innych zakładów pogrzebowych. Poprzez uregulowania zawarte w umowie, pozycję monopolistyczną na rynku usług cmentarnych administrator przeniósł na rynek usług pogrzebowych. Strony umowy a więc takŜe „Usługi Komunalne” Sp. z o.o. , naruszyły w ten sposób, zasadę wolnej konkurencji na rynku usług pogrzebowych, gdyŜ klientowi powinno zostać umoŜliwione, zlecanie wykonania usługi m.in. kopania grobu i budowy nagrobka, dowolnemu, wybranemu przez siebie przedsiębiorcy, a nie narzuconemu w umowie nr 1/96. Przyznanie przez „Usługi Komunalne” Sp. z o.o. prawa wyłączności, do wykonywania części usług pogrzebowych Panom Sz. i H. jest barierą wejścia na ten rynek innych konkurentów. „Usługi Komunalne” Sp. z o.o. podpisując z Panami Sz. i H. umowę nr 1/96, wpłynęły na stan konkurencji, na rynku usług pogrzebowych. W efekcie zawartej umowy Z.Sz. i R.H. uzyskali przewagę nad swoimi konkurentami, gdyŜ są jedynym przedsiębiorcą mogącym wykonywać kompleksowa usługę pogrzebową. Skutkiem czego „Usługi Komunalne” Sp.z o.o. wpłynęły na stan konkurencji na rynku usług pogrzebowych w ten sposób, iŜ przyznały w w/w umowie wyłączność na wykonywanie części usług pogrzebowych tylko jednemu przedsiębiorcy. Zdaniem organu antymonopolowego nie ma prawnych ani Ŝadnych innych racjonalnych powodów aby w zakresie wykonywania takich usług jak kopanie grobów, budowa nagrobków oraz pozostałych usług wymienionych w sentencji decyzji, Panowie Sz. i H. w związku z zawartą z 9 „Usługi Komunalne” Sp. z o.o. umową, nie spotykali się z konkurencją ze strony innych przedsiębiorców. Tym samym „Usługi Komunalne” Sp. z o.o. stworzyły barierę wejścia na rynek wykonywania usług pogrzebowych w zakresie wykonywania usług np. kopania grobów lub teŜ budowa nagrobków, Panu R.W. i innym przedsiębiorcom, będącym konkurentami Panów Sz. i H. na rynku usług pogrzebowych. Taką teŜ barierę napotka kaŜdy nowy przedsiębiorca chcący wejść na rynek usług pogrzebowych w Głubczycach. Przedstawione powyŜej zachowania „Usługi Komunalne” Sp. z o.o. przeciwdziałają ukształtowaniu się na rynku usług pogrzebowych warunków do powstania i rozwoju konkurencji. IV. Artykuł 14 ust.1 ustawy z dnia 24 lutego 1990r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów (Dz.U. z 1999r. nr 52, poz.547 ze zmian. Dz.U. z 2000r. nr 31, poz. 381 , Dz.U. z 2000r. nr 60, poz.704 ), przewiduje, iŜ w decyzjach wydanych na podstawie art.8 ust.1 i 3 oraz art.9 w/w ustawy, stwierdzających stosowanie przez przedsiębiorcę praktyki monopolistycznej i nakazującej jej zaniechania, Prezes UOKiK moŜe ustalić karę pienięŜną płatną do budŜetu państwa. W punkcie I i II sentencji tej decyzji, organ antymonopolowy na podstawie art.8 ust.1 w/w ustawy, nakazał zaniechania stosowania praktyk monopolistycznych polegających na posiadaniu przez Panów Zbigniew Sz. i Roman H. wyłączności na kopanie grobów, budowę, montaŜ i demontaŜ nagrobków, ekshumacje, wynajem kaplicy pogrzebowej, otwieranie grobowców do pochówku, na cmentarzu będącym własnością Gminy Głubczyce, co w ocenie organu antymonopolowego jest praktyką monopolistyczną określoną w art.4 ust.4 oraz 5 ust.1 pkt 1 w/w ustawy. Stwierdzenie stosowania praktyki monopolistycznej oznacza, iŜ stosujący praktykę doprowadził do trwałych zmian na rynku niemoŜliwych do osiągnięcia bez stosowania praktyk monopolistycznych, naraŜając jednocześnie konkurentów na niepowetowaną szkodę (wyrok Sądu Antymonopolowego sygn. akt XVII Amr 74/94). NałoŜenie kary pienięŜnej ma być sankcją za stosowanie praktyk monopolistycznych, które są konsekwencją naduŜycia pozycji dominującej na rynku co wskazano w pkt. II oraz I sentencji decyzji. NałoŜenie kary ma charakter prewencyjny ale równocześnie i represyjny, gdyŜ z jednej strony powinno spowodować zaprzestanie stosowania w przyszłości praktyk określonych w art.4 pkt 4 oraz art.5 ust.1 pkt 1 ustawy antymonopolowej a takŜe powinno być sankcją za naruszenie przepisów ustawy i naduŜycie pozycji monopolistycznej na rynku. Stosowane przez Pana Zbigniewa Sz. i Romana H.- właścicieli Zakładu Usług Pogrzebowych w Głubczycach, wyŜej opisanych praktyk monopolistycznych, które są konsekwencją zajmowania przez tego przedsiębiorcę pozycji monopolistycznej na rynku usług cmentarnych i pogrzebowych, spowodowały ujemne skutki na rynku. Pozbawienie Pana R.W. oraz innych konkurentów, moŜliwości wykonywania usług kopania grobów, budowy, montaŜu i demontaŜu nagrobków, ekshumacji, uŜytkowania kaplicy pogrzebowej, otwierania grobowców do pochówku, na cmentarzu będącym własnością Gminy Głubczyce, ograniczyło moŜliwości działania tych przedsiębiorców na rynku usług pogrzebowych. Z.Sz. i R.H. naruszyli zasadę wolnej konkurencji na rynku usług pogrzebowych, gdyŜ poprzez zawarcie porozumienia z „Usługi Komunalne” Sp. z o.o. uniemoŜliwili wykonanie usługi m.in. kopania grobu i budowy nagrobka, dowolnemu, wybranemu przez klienta przedsiębiorcy m.in. R.W. 10 Posiadanie prawa wyłączności na wykonywanie powyŜszych usług spowodowało powstanie bariery wejścia na ten rynek innych konkurentów. Tak więc stosowanie przez Pana Zbigniewa Sz. i Romana H. praktyk monopolistycznych o jakich mowa w art.4 pkt 4 oraz art.5 ust.1 pkt 1 spowodowało na rynku świadczenia usług pogrzebowych ujemne skutki dla konkurencji a w wyniku jej braku równieŜ i dla konkurentów. Zgodnie z art.14 ust.1 Prezes Urzędu moŜe ustalić karę pienięŜną w wysokości 100% przychodu w rozumieniu art.2 pkt 10 ustawy z dnia 24 lutego 1990r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów. Wobec czego organ antymonopolowy mógł nałoŜyć na Panów Zbigniewa Sz. i Romana H. karę w maksymalnej wysokości 37.018,5 PLN, natomiast postanowił o nałoŜeniu kary w wysokości 3.700 PLN tj. około 10% kary maksymalnej. Wysokość nałoŜonej kary została zmiarkowana. Kara pienięŜna została ustalona w wysokości znacznie poniŜej kary maksymalnej jaką zgodnie z przepisami w/w ustawy mógł nałoŜyć organ antymonopolowy. Zdaniem organu antymonopolowego kara w takiej wysokości spełnia rolę represyjną, czyli jest sankcją finansową za naruszenie przepisów ustawy antymonopolowej, a takŜe i prewencyjną gdyŜ moŜe zapobiec stosowaniu w przyszłości praktyk monopolistycznych określonych w tej ustawie. V. Artykuł 14 ust.1 ustawy z dnia 24 lutego 1990r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów, przewiduje, iŜ w decyzjach wydanych na podstawie art.8 ust.1 i 3 oraz art.9 w/w ustawy, stwierdzających stosowanie przez przedsiębiorcę praktyki monopolistycznej i nakazującej jej zaniechania, Prezes UOKiK moŜe ustalić karę pienięŜną płatną do budŜetu państwa. W punkcie I i III sentencji tej decyzji, organ antymonopolowy na podstawie art.8 ust.1 w/w ustawy, nakazał zaniechania stosowania praktyk monopolistycznych polegających na przyznaniu przez „Usługi Komunalne” Sp. z o.o. Panom Zbigniewowi Sz. i Romanowi H. wyłączności na kopanie grobów, budowę, montaŜ i demontaŜ nagrobków, ekshumacje, uŜytkowanie kaplicy pogrzebowej, otwieranie grobowców do pochówku, na cmentarzu będącym własnością Gminy Głubczyce, co w ocenie organu antymonopolowego jest praktyką monopolistyczną określoną w art.4 ust.4 oraz 5 ust.1 pkt 1 w/w ustawy. Stwierdzenie stosowania praktyki monopolistycznej oznacza, iŜ stosujący praktykę doprowadził do trwałych zmian na rynku niemoŜliwych do osiągnięcia bez stosowania praktyk monopolistycznych, naraŜając jednocześnie konkurentów na niepowetowaną szkodę (wyrok Sądu Antymonopolowego sygn. akt XVII Amr 74/94). NałoŜenie kary pienięŜnej ma być sankcją za stosowanie praktyk monopolistycznych, które są konsekwencją naduŜycia pozycji dominującej na rynku co wskazano w pkt. I oraz III sentencji decyzji. NałoŜenie kary ma charakter prewencyjny ale równocześnie i represyjny, gdyŜ z jednej strony powinno spowodować zaprzestanie stosowania w przyszłości praktyk określonych w art.4 pkt 4 oraz art.5 ust.1 pkt 1 ustawy antymonopolowej a takŜe powinno być sankcją za naruszenie przepisów ustawy i naduŜycie pozycji monopolistycznej na rynku. Stosowane przez „Usługi Komunalne” Sp. z o.o. , wyŜej opisanych praktyk monopolistycznych, które są konsekwencją zajmowania przez tego przedsiębiorcę pozycji monopolistycznej na rynku usług cmentarnych i pogrzebowych w zakresie 11 usług związanych z kopaniem grobów oraz ich budową, montaŜem i utrzymaniem, spowodowały ujemne skutki na rynku, które organ antymonopolowy przedstawił w treści uzasadnienia pkt. IV sentencji tej decyzji. Tak więc stosowanie przez „Usługi Komunalne” Sp. z o.o. praktyk monopolistycznych o jakich mowa w art.4 pkt 4 oraz art.5 ust.1 pkt 1 spowodowało na rynku świadczenia usług pogrzebowych ujemne skutki dla konkurencji i konsumentów Zgodnie z art.14 ust.1 Prezes Urzędu moŜe ustalić karę pienięŜną w wysokości 100% przychodu w rozumieniu art.2 pkt 10 ustawy z dnia 24 lutego 1990r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów. Wobec czego organ antymonopolowy mógł nałoŜyć na „Usługi Komunalne” Sp. z o.o. w Głubczycach karę w maksymalnej wysokości 173.566,6 PLN, natomiast postanowił o nałoŜeniu kary w wysokości 17.350 PLN tj. około 10% kary maksymalnej. Wysokość nałoŜonej kary została zmiarkowana. Kara pienięŜna została ustalona w wysokości znacznie poniŜej kary maksymalnej jaką zgodnie z przepisami w/w ustawy mógł nałoŜyć organ antymonopolowy. Zdaniem organu antymonopolowego kara w takiej wysokości spełnia rolę represyjną, czyli jest sankcją finansową za naruszenie przepisów ustawy antymonopolowej, a takŜe i prewencyjną gdyŜ moŜe zapobiec stosowaniu w przyszłości praktyk monopolistycznych określonych w tej ustawie. Biorąc powyŜsze pod uwagę orzeczono jak w sentencji. Kary pienięŜne naleŜy wpłacić na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w NPB o/o Warszawa 10101010-7878-223-1 Od niniejszej decyzji słuŜy odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Antymonopolowego za pośrednictwem Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach, w terminie dwutygodniowym od dnia doręczenia decyzji. DYREKTOR DELEGATURY Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach ALICJA KRAL