RKT-2/2014

1 Katowice, dnia 31.03.2014 r. RKT-61-19/13/AW DECYZJA Nr RKT – 02/2014 Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331, ze zm.: Dz.U. z 2007 r. Nr 99, poz. 660; Nr 171, poz. 1206; Dz.U. z 2008 r. Nr 157, poz. 976, Nr 223, poz. 1458, Nr 227, poz. 1505; Dz.U. z 2009 r. Nr 18, poz. 97, Nr 157, poz. 1241; Dz.U. z 2011 r. Nr 34, poz. 173), – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: po przeprowadzeniu wszczętego z urzędu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów przeciwko „Kolejom Śląskim” Sp. z o.o. z siedzibą w Katowicach: I. na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów określoną w art. 24 ust. 1 i 2 tej ustawy bezprawne działanie „Kolei Śląskich” Sp. z o.o. z siedzibą w Katowicach polegające na ograniczeniu odpowiedzialności odszkodowawczej przewoźnika względem konsumenta korzystającego z oferty specjalnej „Śląski bilet miesięczny” w razie wystąpienia częściowego ograniczenia ruchu pociągów, co nastąpiło z naruszeniem art. 62 ust. 2 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. – Prawo przewozowe (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 1173) i stwierdza się zaniechanie jej stosowania z dniem 1 czerwca 2013 r., II. na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów określoną w art. 24 ust. 1 i 2 tej ustawy bezprawne działanie „Kolei Śląskich” Sp. z o.o. z siedzibą w Katowicach polegające na przyznaniu sobie prawa do przedłuŜenia terminu do rozpatrzenia otrzymanej reklamacji, co nastąpiło z naruszeniem § 6 ust. 1 rozporządzenia Ministra Transportu i Budownictwa z dnia 24 lutego 2006 r. w sprawie ustalania stanu przesyłek oraz postępowania reklamacyjnego (Dz.U. z 2006 r. Nr 38, poz. 266) i stwierdza się zaniechanie jej stosowania z dniem 1 czerwca 2013 r., III. na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów określoną w art. 24 ust. 1 i 2 tej ustawy bezprawne działanie „Kolei Śląskich” Sp. z o.o. z siedzibą w Katowicach polegające na ograniczeniu odpowiedzialności odszkodowawczej przewoźnika względem konsumenta korzystającego z biletów okresowych w razie wystąpienia częściowego ograniczenia ruchu pociągów, co nastąpiło z naruszeniem art. 62 ust. 2 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. – Prawo przewozowe i stwierdza się zaniechanie jej stosowania z dniem 1 czerwca 2013 r., PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W KATOWICACH 2 IV. na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów określoną w art. 24 ust. 1 i 2 tej ustawy bezprawne działanie „Kolei Śląskich” Sp. z o.o. z siedzibą w Katowicach polegające na ograniczeniu odpowiedzialności odszkodowawczej przewoźnika względem konsumenta korzystającego z biletów okresowych strefowych imiennych w razie częściowego wystąpienia ograniczenia ruchu pociągów, co nastąpiło z naruszeniem art. 62 ust. 2 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. – Prawo przewozowe i stwierdza się zaniechanie jej stosowania z dniem 1 czerwca 2013 r., V. na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, wobec uprawdopodobnienia w toku postępowania stosowania przez „Koleje Śląskie” Sp. z o.o. z siedzibą w Katowicach praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, określonych w art. 24 ust. 1 i 2 ww. ustawy, polegających na: 1. wyłączeniu prawa konsumenta korzystającego z biletu Silesia Weekend do odstąpienia od umowy przewozu i uzyskania zwrotu naleŜności stosownego do nie wykorzystanego świadczenia przewozowego po potrąceniu odstępnego poprzez zamieszczenie w Taryfie przewozowej postanowień, Ŝe zwrot całkowicie niewykorzystanego biletu moŜe nastąpić przed rozpoczęciem terminu waŜności lub po rozpoczęciu terminu waŜności, ale tylko ze stacji nabycia biletu i nie później niŜ przed upływem 30 minut liczonych od rozpoczęcia terminu waŜności oznaczonego na bilecie, co moŜna uznać za sprzeczne z art. 17 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. – Prawo przewozowe, 2. wyłączeniu prawa konsumenta korzystającego z biletu sieciowego imiennego dobowego do odstąpienia od umowy i uzyskania zwrotu naleŜności stosownego do nie wykorzystanego świadczenia przewozowego po potrąceniu odstępnego poprzez zamieszczenie w Taryfie przewozowej postanowień, Ŝe zwrot całkowicie niewykorzystanego biletu moŜe nastąpić przed rozpoczęciem terminu waŜności lub po rozpoczęciu terminu waŜności, ale tylko ze stacji nabycia biletu i nie później niŜ przed upływem 30 minut liczonych od godziny rozpoczęcia waŜności oznaczonej na bilecie, co moŜna uznać za sprzeczne z art. 17 ust. 1 i 4 ustawy Prawo przewozowe, po zobowiązaniu się przez „Koleje Śląskie” Sp. z o.o. z siedzibą w Katowicach do podjęcia działań zmierzających do zapobieŜenia zarzucanym naruszeniom, poprzez: − usunięcie z §29 ust. 3 pkt 4 Taryfy przewozowej wyraŜenia „tylko na stacji (przystanku) nabycia” i zastąpienie go wyraŜeniem „na dowolnej stacji (przystanku) dokonującej sprzedaŜy biletów z oferty Silesia Weekend” oraz poprzez dodanie do Taryfy przewozowej postanowień, zgodnie z którymi podróŜny nabywając bilet z oferty Silesia Weekend będzie wskazywał dzień oraz godzinę rozpoczęcia waŜności biletu, − poprzez usunięcie z §39 ust. 3 pkt 4 a Taryfy przewozowej wyraŜenia „tylko na stacji (przystanku) nabycia” i zastąpienie go wyraŜeniem „na dowolnej stacji (przystanku) dokonującej sprzedaŜy biletów sieciowych imiennych dobowych” , nakłada się na „Koleje Śląskie” Sp. z o.o. z siedzibą w Katowicach obowiązek wykonania ww. zobowiązań w terminie 90 dni od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji. VI. na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nakłada się na „Koleje Śląskie” Sp. z o.o. z siedzibą w Katowicach obowiązek złoŜenia informacji o stopniu realizacji zobowiązania, o którym mowa w punkcie V sentencji niniejszej decyzji, 3 w tym przedstawienia dowodów potwierdzających zmianę Taryfy przewozowej , w terminie 100 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. VII. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nakłada się na „Koleje Śląskie” Sp. z o.o. z siedzibą w Katowicach karę pienięŜną w wysokości: 1. 157 942 zł (słownie złotych: sto pięćdziesiąt siedem tysięcy dziewięćset czterdzieści dwa), płatną do budŜetu państwa, z tytułu naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punktach I, III i IV sentencji niniejszej decyzji; 2. 157 942 zł (słownie złotych: sto pięćdziesiąt siedem tysięcy dziewięćset czterdzieści dwa), płatną do budŜetu państwa, z tytułu naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie II sentencji niniejszej decyzji. VIII. Na podstawie art. 77 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz na podstawie art. 263 § 1 i art. 264 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 267), w związku z art. 83 i art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów postanawia się obciąŜyć „Koleje Śląskie” Sp. z o.o. z siedzibą w Katowicach kosztami przeprowadzonego postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów i zobowiązać ww. przedsiębiorcę do zwrotu na rzecz Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów kwoty 30 zł (słownie złotych: trzydzieści), w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Uzasadnienie W okresie od 14.12.2012 r. do 15.07.2013 r., w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zostało przeprowadzone z urzędu postępowanie wyjaśniające w spawie wstępnego ustalenia, czy w ramach działalności „Kolei Śląskich” Spółka z o.o. w Katowicach (zwanych dalej równieŜ Kolejami), nastąpiło naruszenie uzasadniające wszczęcie postępowania w sprawie zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, o jakich mowa w art. 24 ww. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W toku przedmiotowego postępowania zbadano m.in. warunki Regulaminu przewozu osób, zwierząt i rzeczy przez Koleje Śląskie (RPO-KŚ) (zwanego dalej Regulaminem ), Taryfę przewozową (TP-KŚ) (zwaną dalej Taryfą ) oraz warunki taryfowe oferty specjalnej „Śląski bilet miesięczny” . PoniewaŜ analiza treści ww. regulaminów i oferty specjalnej dała podstawy do przyjęcia, Ŝe mogło dojść do naruszenia przez „Koleje Śląskie” Sp. z o.o. przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w dniu 05.08.2013 r. Postanowieniem Nr 1 wszczęte zostało w tej sprawie postępowanie w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. „Kolejom Śląskim” Sp. z o.o. postawiony został zarzut podejmowania bezprawnych działań godzących w zbiorowe interesy konsumentów, co moŜe stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegających na: 1. ograniczeniu odpowiedzialności odszkodowawczej przewoźnika względem konsumenta korzystającego z oferty specjalnej „Śląski bilet miesięczny” w razie wystąpienia częściowego ograniczenia ruchu pociągów, co moŜe stanowić naruszenie art. 62 ust. 2 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. – Prawo przewozowe, 4 2. przyznaniu sobie prawa do przedłuŜenia terminu do rozpatrzenia otrzymanej reklamacji, co moŜe stanowić naruszenie § 6 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Transportu i Budownictwa z dnia 24 lutego 2006 r. w sprawie ustalania stanu przesyłek oraz postępowania reklamacyjnego, 3. wyłączeniu prawa konsumenta korzystającego z biletu Silesia Weekend do odstąpienia od umowy przewozu i uzyskania zwrotu naleŜności stosownego do nie wykorzystanego świadczenia przewozowego po potrąceniu odstępnego poprzez zamieszczenie w Taryfie przewozowej postanowień, Ŝe zwrot całkowicie niewykorzystanego biletu moŜe nastąpić przed rozpoczęciem terminu waŜności lub po rozpoczęciu terminu waŜności, ale tylko ze stacji nabycia biletu i nie później niŜ przed upływem 30 minut liczonych od rozpoczęcia terminu waŜności oznaczonego na bilecie, co moŜna uznać za sprzeczne z art. 17 ust. 1 i 4 ustawy Prawo przewozowe, 4. ograniczeniu odpowiedzialności odszkodowawczej przewoźnika względem konsumenta korzystającego z biletów okresowych w razie wystąpienia częściowego ograniczenia ruchu pociągów, co moŜe stanowić naruszenie art. 62 ust. 2 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. – Prawo przewozowe, 5. wyłączeniu prawa konsumenta korzystającego z biletu sieciowego imiennego dobowego do odstąpienia od umowy i uzyskania zwrotu naleŜności stosownego do nie wykorzystanego świadczenia przewozowego po potrąceniu odstępnego poprzez zamieszczenie w Taryfie przewozowej postanowień, Ŝe zwrot całkowicie niewykorzystanego biletu moŜe nastąpić przed rozpoczęciem terminu waŜności lub po rozpoczęciu terminu waŜności, ale tylko ze stacji nabycia biletu i nie później niŜ przed upływem 30 minut liczonych od godziny rozpoczęcia waŜności oznaczonej na bilecie, co moŜna uznać za sprzeczne z art. 17 ust. 1 i 4 ustawy Prawo przewozowe, 6. ograniczeniu odpowiedzialności odszkodowawczej przewoźnika względem konsumenta korzystającego z biletów okresowych strefowych imiennych w razie częściowego wystąpienia ograniczenia ruchu pociągów, co moŜe stanowić naruszenie art. 62 ust. 2 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. – Prawo przewozowe. W odpowiedzi na zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów „Koleje Śląskie” Sp. z o.o. podniosły, co następuje. Odnosząc się do pierwszego z postawionych zarzutów Koleje wskazały, Ŝe odpowiednie postanowienia z oferty specjalnej zostały zmienione na skutek zawarcia Aneksu nr 3 do Umowy Nr RS/30/DO/519/2011 z dnia 30.09.2011 r. łączącej je z Komunalnym Związkiem Komunikacyjnym Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego (KZK GOP). Nawiązując do drugiego z postawionych zarzutów Koleje wyjaśniły, Ŝe odpowiednie postanowienia Regulaminu zostały zmienione od 1 czerwca 2013 r. Koleje stwierdziły, Ŝe zarzut trzeci dotyczył wyłączenia moŜliwości uzyskania przez podróŜnego zwrotu naleŜności stosownego do niewykorzystanego świadczenia przewozowego oraz do odstąpienia od umowy przewozu. Następnie zobowiązały się do podjęcia działań zmierzających do wyeliminowania z oferty handlowej Silesia Weekend postanowień wyłączających uzyskanie zwrotu naleŜności stosownie do niewykorzystanego świadczenia przewozowego przez podróŜnego oraz usunięcia warunku zwrotu biletu po rozpoczęciu terminu waŜności tylko na stacji (przystanku) nabycia. PowyŜsze zobowiązanie miało być dokonane w drodze odpowiedniej zmiany §29 Taryfy . W ramach proponowanych zmian Koleje dopuszczały moŜliwość zwrotu przez podróŜnego częściowo 5 niewykorzystanego biletu z oferty Silesia Weekend z potrąceniem odstępnego. Ponadto miał zostać umoŜliwiony zwrot biletu po rozpoczęciu terminu waŜności, jednak nie później niŜ przed upływem 30 minut w terminie waŜności na dowolnej stacji (przystanku) dokonującej sprzedaŜy ww. oferty. Następnie Koleje wniosły o wydanie w powyŜszym zakresie decyzji nakładającej na nią obowiązek wykonania zobowiązania w terminie trzech miesięcy. Co do czwartego zarzutu Koleje wskazały, Ŝe przedmiotowe postanowienia Taryfy zostały zmienione od 1 czerwca 2013 r. Odnosząc się do piątego zarzutu Koleje wyjaśniły, Ŝe zarzut dotyczy wyłączenia moŜliwości uzyskania przez podróŜnego odstąpienia od umowy przed rozpoczęciem terminu waŜności lub po rozpoczęciu terminu waŜności, ale tylko na stacji nabycia biletu i nie później niŜ przed upływem 30 minut liczonych od godziny rozpoczęcia waŜności oznaczonej na bilecie. Następnie Koleje zobowiązały się do usunięcia z warunków oferty handlowej bilet sieciowy imienny dobowy zapisu „tylko na stacji (przystanku) nabycia” . PowyŜsze zobowiązanie miało zostać wykonane w drodze odpowiedniej zmiany §39 Taryfy . W ramach proponowanych zmian dopuszczona miała być moŜliwość zwrotu biletu przez podróŜnego po rozpoczęciu terminu waŜności, jednak nie później niŜ przed upływem 30 minut w terminie waŜności na dowolnej stacji (przystanku) dokonującej sprzedaŜy ww. oferty. Koleje wyjaśniły, Ŝe w celu dostosowania warunków oferty handlowej biletu sieciowego imiennego dobowego moŜna byłoby zaproponować wprowadzenie prawa podróŜnego do odstąpienia od umowy do momentu rozpoczęcia pierwszej podróŜy, jaka miałaby być odbyta na podstawie biletu sieciowego imiennego dobowego, gdyby takowy moment był moŜliwy do ustalenia, czyli gdyby bilet był wystawiony na określoną relację przejazdu. Niemniej jednak z uwagi na to, Ŝe bilet jest waŜny na przejazd wszystkimi pociągami Kolei, w dowolnej relacji, przy czym nie ma obowiązku rozpoczynania podróŜy od miejscowości, w której został kupiony, ustalenie momentu pierwszej podróŜy nie jest moŜliwe. Z uwagi na fakt, Ŝe podróŜny przy zakupie biletu ma moŜliwość określenia terminu rozpoczęcia waŜności biletu, a tym samym podróŜy, Koleje umoŜliwiły dokonanie zwrotu całkowicie niewykorzystanego biletu przed upływem 30 minut, licząc od godziny rozpoczęcia waŜności oznaczonej na bilecie. Zdaniem Kolei umoŜliwienie dokonania częściowego zwrotu, np. po wykonaniu 1 lub 2 przejazdów, ze względu na charakter oferty, której podstawą jest wielokrotność przejazdów, przy równoczesnym pozostawieniu podróŜnemu prawa do określenia ich liczby i relacji, nie jest racjonalne ekonomicznie. Stąd w ocenie Kolei jedynie zaproponowana konstrukcja prawna odstąpienia od umowy będzie, z jednej strony, zgodna z interesami podróŜnego, z drugiej natomiast nie naruszy równowaŜności świadczeń. W związku z powyŜszym Koleje wniosły o wydanie decyzji w trybie art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, nakładającej na nie obowiązek wykonania wyŜej wymienionego zobowiązania w terminie 3 miesięcy. W zakresie szóstego z postawionych zarzutów Koleje zwróciły uwagę, Ŝe przedmiotowe postanowienia zostały zmienione i od 1 czerwca 2013 r. przestały obowiązywać. Pismem z dnia 04.10.2013 r. Prezes Urzędu przedstawił Kolejom wątpliwości co do złoŜonych zobowiązań i zwrócił się o ustosunkowanie się do nich (karty nr 313-314). Koleje odpowiedziały, Ŝe bilet Silesia Weekend jest tańszy w stosunku do biletu jednorazowego według taryfy normalnej. Termin waŜności tego biletu jest dłuŜszy niŜ termin waŜności biletu według taryfy normalnej. Celem wprowadzenia biletu Silesia Weekend jest zachęcenie do przejazdów pociągami podróŜnych odbywających przejazdy w weekendy w celach turystycznych (karta nr 316). W ramach ww. oferty dopuszczony jest zwrot całkowicie 6 niewykorzystanego biletu przed rozpoczęciem terminu waŜności lub po rozpoczęciu terminu waŜności, jednak nie później niŜ przed upływem 30 minut, licząc od rozpoczęcia terminu waŜności oznaczonego na bilecie, na dowolnej stacji (przystanku) dokonującej sprzedaŜy ww. oferty. Koleje zaznaczyły, Ŝe stosują całkowity zwrot za bilet, bez potrącania odstępnego, jeŜeli jego niewykorzystanie nastąpiło z przyczyn leŜących po stronie Kolei. Ponadto podróŜny przy zakupie biletu ma moŜliwość określenia terminu rozpoczęcia waŜności biletu, a tym samym podróŜy. Koleje dodały, Ŝe ich pociągi nie są wyposaŜone w kasowniki, tak jak ma to miejsce w komunikacji miejskiej, gdzie zawarcie umowy przewozu, a tym samym rozpoczęcie podróŜy, następuje po skasowaniu biletu na jednorazowy przejazd niezwłocznie po wejściu do pojazdu. W pociągach Kolei personel pokładowy w trakcie przejazdu dokonuje kontroli biletów mającej na celu sprawdzenie ich waŜności, co nie jest jednoznaczne z ich skasowaniem, a skontrolowanie biletu nie jest toŜsame z momentem rozpoczęcia podróŜy (karta nr 317). Koleje wyjaśniły równieŜ, Ŝe opłata za bilet sieciowy imienny dobowy jest zryczałtowana. Bilet ten uprawnia do nieograniczonej liczby przejazdów w pociągach uruchamianych przez Koleje przez 24 godziny licząc od określonej na bilecie godziny zakupu lub wskazanej przez nabywcę. W ramach tej oferty Koleje dopuszczają moŜliwość całkowitego zwrotu biletu przed rozpoczęciem terminu jego waŜności lub po rozpoczęciu terminu waŜności, jednak nie później niŜ przed upływem 30 minut, licząc od rozpoczęcia terminu waŜności oznaczonego na bilecie, na dowolnej stacji (przystanku) dokonującej sprzedaŜy ww. oferty. Koleje zaznaczyły, Ŝe podróŜny ma moŜliwość określenia terminu rozpoczęcia waŜności biletu, a tym samym podróŜy (karta nr 317). PoniewaŜ Koleje wskazały, Ŝe konsument przy zakupie biletu z oferty SilesiaWeekend ma moŜliwość określenia terminu rozpoczęcia waŜności biletu, a tym samym podróŜy, Prezes Urzędu zwrócił się do przewoźnika o wyjaśnienie tej kwestii na przykładach. W efekcie w piśmie z dnia 02.12.2013 r. Koleje przyznały, Ŝe podróŜny przy zakupie biletu SilesiaWeekend wskazuje wyłącznie dzień rozpoczęcia waŜności tego biletu, natomiast godzina rozpoczęcia jego waŜności jest uzaleŜniona od terminu zakupu. Jednocześnie Koleje zobowiązały się do podjęcia działań zmierzających do dodania w ofercie Silesia Weekend postanowień włączających przy zakupie biletu przez podróŜnego, wskazanie przez nabywcę godziny rozpoczęcia waŜności biletu (karta nr 322). Wynik analizy wypowiedzi zawartych we wskazanych powyŜej pismach wskazuje, Ŝe Koleje Śląskie Sp. z o.o. złoŜyły dwa zobowiązania. Odnośnie zarzutu nr 3 dotyczącego biletu Silesia Weekend Koleje złoŜyły zobowiązanie do zmiany §29 ust. 3 pkt 4 Taryfy przewozowej poprzez usunięcie z niego wyraŜenia „tylko na stacji (przystanku) nabycia” i zastąpienie go wyraŜeniem „na dowolnej stacji (przystanku) dokonującej sprzedaŜy biletów z oferty Silesia Weekend” oraz poprzez dodanie do Taryfy przewozowej postanowień, zgodnie z którymi podróŜny nabywając bilet z oferty Silesia Weekend będzie wskazywał dzień oraz godzinę rozpoczęcia waŜności biletu. Odnośnie zarzutu nr 5 dotyczącego biletu sieciowego imiennego dobowego Koleje złoŜyły zobowiązanie do zmiany §39 ust. 3 pkt 4 a Taryfy przewozowej poprzez usunięcie z niego wyraŜenia „tylko na stacji (przystanku) nabycia” i zastąpienie go wyraŜeniem „na dowolnej stacji (przystanku) dokonującej sprzedaŜy biletów sieciowych imiennych dobowych” . Zarazem w piśmie z dnia 23.01.2014 r. (karta nr 339) Koleje przytoczyły treść odpowiednich postanowień Taryfy przewozowej po wprowadzonych do nich zmianach informując, Ŝe: 7 §29 będzie brzmiał: w ust. 2 pkt 2 „2) bilety Silesia Weekend wydaje się na przejazd z terminem rozpoczęcia waŜności wskazanym przez nabywcę lub liczonym od chwili wydania (w terminie obowiązywania oferty), jeŜeli nabywca nie określi tego terminu: a) w jedną stronę – z ulgą 15%, b) w kierunku „tam i z powrotem” – z ulgą 20%, jeŜeli przejazd „tam” i przejazd „z powrotem” odbywa się tą samą drogą i wydany jest na jednym bilecie”. w ust. 3 pkt 2 „2) przejazd na podstawie biletu w jedną stronę lub w kierunku „tam” dla biletu „tam i z powrotem”, moŜna rozpocząć wyłącznie w terminie waŜności określonym na bilecie, jeŜeli pierwszym dniem waŜności biletu jest: a) dzień roboczy poprzedzający bezpośrednio kolejno po sobie następujące dni wolne od pracy – nie wcześniej jednak niŜ od godz. 18.00, b) dzień wolny od pracy,” w ust. 3 pkt 4 „4) zwrot całkowicie niewykorzystanego biletu moŜe nastąpić na dowolnej stacji (przystanku) dokonującej sprzedaŜy biletów z oferty silesia Weekend: a) przed rozpoczęciem terminu waŜności oznaczonego na bilecie, b) po rozpoczęciu terminu waŜności, jednak nie później niŜ przed upływem 30 minut, licząc od rozpoczęcia terminu waŜności oznaczonego na bilecie, po potrąceniu 15% odstępnego, z zastrzeŜeniem postanowień §16 ust. 8 RPO-KŚ,” a §39 ust. 3 pkt 4a będzie brzmiał: „4) zwrot całkowicie niewykorzystanego biletu moŜe nastąpić na dowolnej stacji (przystanku) dokonującej sprzedaŜy biletów sieciowych imiennych: a) dobowego: − przed rozpoczęciem terminu waŜności oznaczonego na bilecie, − po rozpoczęciu terminu waŜności, jednak nie później niŜ przed upływem 30 minut, licząc od godziny rozpoczęcia waŜności oznaczonej na bilecie, po potrąceniu 15% odstępnego, z zastrzeŜeniem postanowień § 16 ust. 8 RPO-KŚ,” Pismem z dnia 14.03.2014 r. Koleje zawiadomiono o zakończeniu zbierania materiału dowodowego (karta nr 345). Koleje zapoznały się z tym materiałem (karta nr 346). Prezes Urzędu ustalił następujący stan faktyczny: „Koleje Śląskie” Sp. z o.o. z siedzibą w Katowicach zostały wpisane do rejestru przedsiębiorców KRS pod numerem 0000357114 (karty nr 220-227). Koleje to przewoźnik kolejowy, który został powołany 17 lutego 2010 roku przez samorząd województwa śląskiego. Koleje działają na rynku przewozów pasaŜerskich na terenie województwa śląskiego od 1 października 2011 roku. Od 9 grudnia 2012 roku Koleje przejęły od Przewozów Regionalnych Sp. z o.o. obsługę niemal wszystkich regionalnych połączeń kolejowych w województwie śląskim. W 2012 roku Koleje świadczyły swoje usługi na liniach: − do 31 maja prowadziły regularne przewozy na linii Częstochowa – Gliwice, − od 1 czerwca rozpoczęły dodatkowo regularne przewozy na linii Katowice – Wisła Głębce, 8 − od 9 grudnia na wszystkich liniach w województwie śląskim oraz na liniach; Kędzierzyn- Koźle – Racibórz, Kędzierzyn-Koźle – Gliwice, Strzelce Opolskie – Gliwice, Radomsko – Częstochowa, Kielce – Częstochowa, Katowice – Trzebinia, Bielsko-Biała Gł. – Wadowice, − od 15 grudnia 2012 r. decyzją organizatora przewozów świadczy usługi przewozowe na większości linii w województwie śląskim oraz na liniach Rybnik – Kędzierzyn Koźle i Bielsko-Biała Gł. – Wadowice (karta nr 126). „Koleje Śląskie” Sp. z o.o. świadczą usługi w oparciu o regulamin przewozu oraz taryfę przewozową. Regulamin przewozu osób, rzeczy i zwierząt przez Koleje Śląskie (RPO-KŚ) , ustalony Uchwałą Zarządu Koleje Śląskie Sp. z o.o. Nr 35/2011 z dnia 29 lipca 2011 r. oraz Uchwałą Zarządu Województwa Śląskiego Nr 2314/74/IV/2011 z dnia 30 sierpnia 2011 r., obowiązuje od 1 października 2011 r. (karty nr 11-30). Regulamin był trzykrotnie zmieniany. Taryfa przewozowa (TP-KŚ) została ustalona Uchwałą Zarządu Koleje Śląskie Sp. z o.o. Nr 17/2011 z dnia 29 lipca 2011 r. oraz Uchwałą Zarządu Województwa Śląskiego Nr 2315/74/IV/2011 z dnia 30 sierpnia 2011 r. Obowiązuje od 1 października 2011 r. (karty nr 31-95). Podobnie jak Regulamin , Taryfa była trzykrotnie zmieniana. W toku postępowania wyjaśniającego, poprzedzającego postępowanie w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, Koleje wprowadziły, kolejną – czwartą zmianę do Taryfy i Regulaminu . Zmiana ta obowiązuje od 1 czerwca 2013 roku. § 25 ust. 10 Regulaminu nosił brzmienie: „Nie później niŜ w terminie jednego miesiąca od dnia wniesienia reklamacji, KŚ udziela odpowiedzi, lub w usprawiedliwionych przypadkach informuje składającego reklamację o terminie, krótszym niŜ trzy miesiące od daty jej złoŜenia, w jakim moŜe on spodziewać się odpowiedzi” . Od 1 czerwca 2013 roku § 25 ust. 10 ma nową treść: „Odpowiedź na reklamację powinna być udzielona niezwłocznie, jednak nie później niŜ w terminie 30 dni od dnia jej przyjęcia przez przewoźnika. Odpowiedź na reklamację powinna zawierać: 1) nazwę i siedzibę przewoźnika, 2) informację o uznaniu bądź nieuznaniu reklamacji, 3) podstawę prawną wraz z uzasadnieniem w razie nieuznania reklamacji (w całości lub części), 4) w razie uznania roszenia – uznaną kwotę oraz informację o terminie i sposobie jej wypłaty, 5) pouczenie o prawie odwołania do właściwego miejscowo sądu” . W 2012 roku Koleje otrzymały (…) reklamacje. (…) reklamacji wpłynęło w grudniu 2012 r. z powodu utrudnień i niedogodności, które powstały po wprowadzeniu nowego rozkładu jazdy i przejęciu przez Koleje wszystkich połączeń regionalnych na obszarze województwa śląskiego. Na (…) reklamacji Koleje udzieliły odpowiedzi w terminie przekraczającym jeden miesiąc, w tym (…) z nich Koleje uznały za zasadne (karta nr 128). Koleje posiadają w swojej ofercie bilety Silesia Weekend. Bilety te sprzedawane są na przejazd we wszystkich pociągach przewoźnika przewidzianych w rozkładzie jazdy, w relacji do 800 km. Bilety Silesia Weekend wydaje się na przejazd: − w jedną stronę – z ulgą 15%, 9 − w kierunku „tam i z powrotem” – z ulgą 20%, jeŜeli przejazd „tam” i przejazd „z powrotem” odbywa się tą samą drogą i wydany jest na jednym bilecie. Termin waŜności biletu Silesia Weekend: − w jedna stronę – wynosi 1 lub 2 dni, w zaleŜności od odległości (1 dzień do 100 km, 2 dni – powyŜej 100 km). JeŜeli drugi dzień waŜności biletu jest dniem roboczym – przejazd musi by ukończony najpóźniej do godz. 6.00 tego dnia, − na przejazd „tam i z powrotem” – uzaleŜniony jest od liczby dni wolnych od pracy, z zastrzeŜeniem postanowień pkt 2-3. KaŜdą sobotę traktuje się jak dzień wolny od pracy. Przejazd na podstawie biletu w jedną stronę lub w kierunku „tam” dla biletu „tam i z powrotem”, moŜna rozpocząć wyłącznie w strefie czasowej określonej na bilecie, jeŜeli pierwszym dniem waŜności biletu: − jest dzień roboczy poprzedzający bezpośrednio kolejno po sobie następujące dni wolne od pracy – nie wcześniej jednak niŜ od godz. 18.00, − jest dzień wolny od pracy. Przejazd powrotny na podstawie biletu na przejazd „tam i z powrotem” moŜe nastąpić najpóźniej do godz. 6.00 pierwszego dnia roboczego następującego po dniach wolnych od pracy. Przez strefę czasową, jak wyjaśniły Koleje, naleŜy rozumieć termin od rozpoczęcia waŜności biletu do czasu, który określają warunki przedmiotowej oferty (karta nr 323). § 29 ust. 3 pkt 4 Taryfy - Bilety „Silesia Weekend” - stanowił: „4) za całkowicie niewykorzystany bilet zwrócony przed rozpoczęciem terminu waŜności zwraca się zapłaconą naleŜność po potrąceniu 15% odstępnego”. Po zmianie dokonanej 1 czerwca 2013 roku § 29 ust. 3 brzmi: „4) zwrot całkowicie niewykorzystanego biletu moŜe nastąpić: a) przed rozpoczęciem terminu waŜności, b) po rozpoczęciu terminu waŜności – tylko na stacji (przystanku) nabycia biletu, jednak nie później niŜ przed upływem 30 minut, licząc od rozpoczęcia terminu waŜności oznaczonego na bilecie, po potrąceniu 15% odstępnego, z zastrzeŜeniem postanowień §16 ust. 8 RPO-KŚ” . Jakkolwiek zgodnie z § 8 ust. 7 Regulaminu nabywając bilet podróŜny wskazuje datę wyjazdu, relacje (od stacji do stacji), datę i godzinę rozpoczęcia waŜności biletu, rodzaj biletu lub oferty, liczbę osób (z opłatą normalną lub ulgową wg określonego wymiaru ulgi), to przy zakupie biletu Silesia Weekend podróŜny wskazuje wyłącznie dzień rozpoczęcia waŜności biletu, natomiast godzina rozpoczęcia waŜności tego biletu jest uzaleŜniona od terminu zakupu (karta nr 322). Tytułem przykładu naleŜy wskazać, Ŝe podróŜny dokonujący zakupu tego biletu w przedsprzedaŜy: − w jedną stronę na przejazd „tam”, chcąc rozpocząć podróŜ w dniu roboczym poprzedzającym dzień wolny od pracy (piątek) – otrzyma bilet waŜny od wskazanego dnia, tj. od piątku, od godziny 18:00, tj. na przejazd do 100 km – do godz. 24:00 tego dnia lub na przejazd powyŜej 100 km – do godziny 24:00 następnego dnia, − na przejazd „tam i z powrotem”, chcąc rozpocząć podróŜ od piątku – otrzyma bilet waŜny od wskazanego dnia, tj. od piątku, od godz. 18:00, przejazd powrotny (zakończenie podróŜny) na podstawie tego biletu moŜe nastąpić najpóźniej do godz. 6:00 pierwszego dnia roboczego następującego po dniach wolnych od pracy, 10 − na przejazd „tam i z powrotem”, chcąc rozpocząć podróŜ w dniu wolnym od pracy (np. od soboty lub niedzieli) – otrzyma bilet waŜny od wskazanego dnia, od godz. 00:01, przejazd powrotny (zakończenie podróŜy) na podstawie tego biletu moŜe nastąpić najpóźniej do godz. 6:00 pierwszego dnia roboczego następującego po dniach wolnych od pracy. PodróŜny dokonujący zakupu biletu Silesia Weekend w terminie waŜności oferty: − w jedną stronę na przejazd „tam”, chcąc rozpocząć podróŜ w dniu roboczym poprzedzającym dzień wolny od pracy (piątek) – otrzyma bilet waŜny od wskazanego dnia, od godziny zakupu tego biletu, np. od godz. 19.15 (na bilecie widnieje data i godzina wystawienia biletu), tj. na przejazd do 100 km – do godz. 24:00 tego dnia lub na przejazd powyŜej 100 km – do godz. 24:00 następnego dnia, − w jedną stronę na przejazd „tam”, chcąc rozpocząć podróŜ w dniu wolnym od pracy (np. od soboty lub niedzieli) – otrzyma bilet waŜny od wskazanego dnia, od godziny zakupu tego biletu, np. od godz. 11:15 (na bilecie widnieje data i godzina wystawienia biletu), tj. na przejazd do 100 km – do godz. 24:00 tego samego dnia lub na przejazd powyŜej 100 km – do godz. 24:00 następnego dnia, jeśli dzień ten jest dniem wolnym od pracy, natomiast jeśli następny dzień jest dniem roboczym następującym po dniu wolnym od pracy, najpóźniej do godz. 6:00 tego dnia, − na przejazd „tam i z powrotem”, chcąc rozpocząć podróŜ w dniu wolnym od pracy (np. od soboty lub niedzieli) – otrzyma bilet waŜny od wskazanego dnia, od godziny zakupu tego biletu, np. od godz. 14:30, przejazd powrotny (zakończenie podróŜy) na podstawie tego biletu moŜe nastąpić najpóźniej do godz. 6:00 pierwszego dnia roboczego następującego po dniach wolnych od pracy (karta nr 322). § 35 ust. 10 Taryfy - Postanowienia wspólne dla biletów - okresowych brzmiał: „posiadaczowi biletu nie przysługuje odszkodowanie lub częściowy zwrot uiszczonej opłaty w razie częściowego ograniczenia ruchu pociągów” . Zmieniona taryfa w brzmieniu obowiązującym od 1 czerwca 2013 roku nie zawiera przytoczonego powyŜej postanowienia (zostało z niej wykreślone). Oferta Kolei obejmuje bilet sieciowy imienny uprawniający do nieograniczonej liczby przejazdów w pociągach uruchamianych przez przewoźnika, przewidzianych w rozkładzie jazdy, z wyjątkiem pociągów, w których ma zastosowanie taryfa specjalna oraz pociągów o charakterze komercyjnym, z zachowaniem obowiązującego terminu przedsprzedaŜy. W zakresie terminu waŜności bilety sieciowe imienne dzielą się na: − dobowe – na okres 24 godzin – licząc od określonej na bilecie godziny zakupu lub wskazanej przez nabywcę, − miesięczne – na okres jednego miesiąca, − kwartalne – na okres trzech kolejno po sobie następujących miesięcy, i waŜne są od daty wydania lub wskazanej przez nabywcę. Bilet uprawnia do nieograniczonej liczby przejazdów, w pociągach i terminie waŜności na nim wskazanym. § 39 Taryfy - Bilety sieciowe imienne - w brzmieniu obowiązującym od 1 czerwca 2013 roku w ust. 3 pkt 4 zwiera postanowienie o treści: „zwrot całkowicie niewykorzystanego biletu sieciowego imiennego moŜe nastąpić: a) dobowego: − przed rozpoczęciem terminu waŜności, 11 − po rozpoczęciu terminu waŜności – tylko na stacji (przystanku) nabycia biletu, jednak nie później niŜ przed upływem 30 minut, licząc od godziny rozpoczęcia waŜności oznaczonej na bilecie, po potrąceniu 15% odstępnego, z zastrzeŜeniem postanowień §16 ust. 8 RPO-KŚ, b) miesięcznego i kwartalnego odbywa się na zasadach określonych w RPO-KŚ” . PodróŜny dokonujący zakupu biletu sieciowego imiennego dobowego w przedsprzedaŜy chcąc rozpocząć podróŜ w dniu innym niŜ dzień zakupu biletu wskazuje termin wyjazdu, np. bilet zakupiony w dniu 02.12.2013 r. z terminem waŜności od dnia 03.12.2013 r. od godz. 13:10 uprawniał do nieograniczonej liczby przejazdów w pociągach uruchamianych przez przewoźnika, z tym Ŝe zakończenie podróŜy musiało nastąpić do dnia 04.12.2014 r. do godz. 13:09. PodróŜny chcący rozpocząć podróŜ na podstawie ww. biletu w dniu wyjazdu wskazuje godzinę wyjazdu, np. bilet zakupiony w dniu 02.12.2013 r. o godz. 11:06 ze wskazaną przez podróŜnego godz. 11:25, jako termin rozpoczęcia waŜności biletu, uprawniał do nieograniczonej liczby przejazdów w pociągach uruchamianych przez przewoźnika od dnia 02.12.2013 r. od godz. 11:25 do dnia 03.12.2013 r. do godz. 11:24. PodróŜny chcący zakupić bilet sieciowy imienny dobowy w dniu wyjazdu na krótko przed planowanym terminem odjazdu pociągu zakupuje bilet bez określenia terminu waŜności wówczas termin i godzina rozpoczęcia waŜności biletu jest taka sama jak data i godzina wydania biletu, np. bilet zakupiony w dniu 02.12.2013 r. o godzinie 11:06 posiadał termin waŜności od dnia 02.12.2013 r. od godz. 11:06 i uprawniał do nieograniczonej liczby przejazdów, z tym, Ŝe zakończenie podróŜy musiało nastąpić do dnia 03.12.2013 r. do godz. 11:05 (karta nr 323). Koleje oferowały swoim klientom bilety okresowe strefowe imienne. Bilety te były waŜne na przejazdy w klasie 2 pociągów przewoźnika, przewidzianych w rozkładzie jazdy, w obrębie stref Z, C i N, na obszarze: − jednej strefy – Z lub C lub N, − dwóch stref – Z i C lub C i N, − trzech stref – Z i C i N. Bilet wydany na wybraną jedną strefę, dwie lub trzy strefy uprawniał do nieograniczonej liczby przejazdów w obrębie jednej strefy, dwóch lub trzech stref, obszar waŜności był ograniczony stacjami określonymi na bilecie. Bilety strefowe miesięczne imienne były wydawane na okres jednego miesiąca. Bilety były waŜne od daty wydania lub wskazanej przez nabywcę, z zachowaniem obowiązującego terminu przedsprzedaŜy. Koleje wskazały, Ŝe do obowiązków personelu pokładowego naleŜy m.in. sprawdzanie biletów oraz wystawianie biletów podróŜnym ich nie posiadającym. Nie jest moŜliwym dokonanie kontroli / skasowania lub sprawdzenia / autoryzacji biletów z ofert Silesia Weekend i sieciowego imiennego dobowego wszystkim podróŜnym w momencie rozpoczęcia podróŜy, szczególnie przy przejazdach na krótkie odległości. Wysoka frekwencja podróŜnych, wydawanie duŜej ilości biletów przez personel pokładowy, duŜe zagęszczenie stacji i przystanków osobowych w aglomeracji śląskiej, brak kas biletowych na przystankach osobowych o niewielkiej odprawie podróŜnych, zdaniem Kolei, wyklucza dokonanie walidacji wszystkich biletów z ww. ofert przez personel pokładowy (karta nr 323). § 43 Taryfy - Bilety okresowe strefowe imienne – w brzmieniu obowiązującym do 1 czerwca 2013 roku w ust. 3 pkt 3 zawierał postanowienie o treści: 12 „3) właścicielowi biletu nie przysługuje odszkodowanie lub częściowy zwrot zapłaconej naleŜności w razie częściowego ograniczenia ruchu pociągów” . Taryfa w aktualnym brzmieniu nie zawiera odrębnych postanowień dotyczących tych biletów. Koleje Śląskie Sp. z o.o. od 1 grudnia 2011 r. posiadają w swojej ofercie – ofertę specjalną „Śląski bilet miesięczny” (karty nr 115-123). W 2012 roku sprzedano (…) sztuk biletów imiennych miesięcznych śląskich ( biletów śląskich ) (karta nr 126). PasaŜerowie systematycznie korzystający zarówno z usług „Kolei Śląskich” Sp. z o.o., jak i komunikacji autobusowej, czy tramwajowej zapewnianej przez Komunikacyjny Związek Komunalny Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego (KZK GOP), mogą kupić jeden wspólny bilet honorowany przez obydwu organizatorów transportu – bilet śląski . Jest to bilet miesięczny, który obowiązuje w autobusach i tramwajach na terenie miast obsługiwanych przez KZK GOP oraz na wybranej trasie „Kolei Śląskich” Sp. z o.o. Bilet śląski powstał z połączenia biletów miesięcznych autobusowo-tramwajowych KZK GOP: miejskich, zwanych SM/AT lub na całą sieć, zwanych SC/AT z biletami odcinkowymi miesięcznymi Kolei Śląskich” Sp. z o.o. MoŜna go kupić we wszystkich stacjonarnych kasach: „Kolei Śląskich” Sp. z o.o. Bilet śląski ma ułatwić podróŜowanie przede wszystkim osobom, które codziennie dojeŜdŜają do aglomeracji katowickiej z północnej części województwa śląskiego, m.in. z Częstochowy, Myszkowa i Zawiercia. Oprócz wygody, bilet śląski daje teŜ pasaŜerom korzyści ekonomiczne: o 20% tańszy przejazd pociągiem wybranej relacji i o 20% tańszy przejazd autobusem, czy tramwajem KZK GOP przez jedno lub więcej miast (bilety SM/A-T lub SC/A-T). Warunki taryfowe oferty specjalnej „Śląski bilet miesięczny” stanowią załącznik nr 1 do Umowy Nr RS/30/DO/519/2011 z dnia 30.09.2011 r. łączącej KZK GOP z „Kolejami Śląskimi” Sp. z o.o. (karty nr 96-104, 114-123). Zgodnie z § 2 ust. 2 Koleje we własnym imieniu zawierają umowy przewozu osób, które są w części realizowane pociągami osobowymi uruchamianymi przez Koleje i w części środkami transportu (autobus/tramwaj) wykonującymi pracę przewozową na zlecenie KZK GOP. Dowodem zawarcia umowy przewozu jest bilet śląski . W przypadku zawarcia umowy przewozu przez podmiot upowaŜniony do sprzedaŜy biletów na rzecz Kolei uwaŜa się, Ŝe umowa została zawarta przez Koleje. Ze względu na charakter biletu śląskiego nie jest moŜliwe przejście do pociągu innego przewoźnika, przejazd poza stację przeznaczenia bądź zmiana miasta przez podróŜnego. Ta oferta specjalna jest skierowana do podróŜnych korzystających z przejazdów pociągami Kolei i komunikacji autobusowo-tramwajowej KZK GOP i obowiązuje tylko na obszarze działania tych dwóch podmiotów. Inne podmioty nie są stroną przedmiotowego porozumienia ani nie zawarły z KZK GOP lub Kolejami umów o honorowanie biletu śląskiego (karta nr 10). Ww. warunki taryfowe oferty specjalnej w ust. 3 pkt 4 zawierały postanowienie o brzmieniu: „Właścicielowi biletu śląskiego nie przysługuje odszkodowanie lub częściowy zwrot zapłaconej naleŜności w razie częściowego ograniczenia ruchu pociągów lub zmiany organizacji komunikacji miejskiej KZK GOP" . 13 Jak wyjaśniły Koleje częściowe ograniczenie ruchu pociągów to okoliczności, jakie mogą zaistnieć przed rozpoczęciem przewozu lub w czasie jego wykonywania, uniemoŜliwiając wykonanie tego przewozu zgodnie z treścią umowy, tj. przerwa w ruchu, utrata połączenia, odwołanie pociągu, opóźnienie przekraczające 60 minut w stosunku do umowy przewozu (równieŜ rezygnacja z dalszego przejazdu z powodu przewidywanego opóźnienia pociągu przekraczającego 60 minut) (karta nr 126). KZK GOP odnosząc się do pojęcia zmian organizacji komunikacji miejskiej wskazał, Ŝe pojęcie organizacji komunikacji miejskiej jest bardzo szerokie, lecz właściwe jest rozumienie zgodne z art. 15 ust. 1 ustawy o publicznym transporcie zbiorowym, w którym wśród zadań mieszczących się w ramach organizowania publicznego transportu zbiorowego nie zawarto likwidacji linii lub jej skrócenia – stąd teŜ zmiana organizacji komunikacji miejskiej takich działań nie obejmuje (karta nr 136). KZK GOP poinformował równieŜ, Ŝe stosuje zasadę zwrotu naleŜności za zakupiony bilet okresowy w sytuacji zawieszenia, likwidacji czy zmiany przebiegu linii (karta nr 210). W 2012 roku (…) konsumentów - właścicieli biletu śląskiego zwróciło się do Kolei o odszkodowanie w związku z powstaniem szkody będącej wynikiem częściowego ograniczenia ruchu pociągów (karta nr 126). W maju 2013 roku „Koleje Śląskie” Sp. z o.o. zwróciły się do KZK GOP z propozycją podpisania aneksu do Umowy Nr RS/30/DO/519/2011r. z dnia 30.09.2011 r. m.in. wykreślającego przytoczone powyŜej postanowienie. Propozycja ta została zaakceptowana przez KZK GOP i strony podpisały Aneks nr 3 z dnia 03.06.2013 r. Warunki taryfowe oferty specjalnej „Śląski bilet miesięczny” , zostały zmienione w ten sposób, Ŝe wykreślono z nich postanowienie o przytoczonym powyŜej brzmieniu. Przedmiotowe zmiany zaczęły obowiązywać od 1 czerwca 2013 r. (karty nr 270-279). W toku niniejszego postępowania administracyjnego ustalono szacunkową wielkość przychodu osiągniętego przez Koleje w 2013 r. Zgodnie ze wstępnym wariantem rachunku zysków i strat Koleje w 2013 r. uzyskały przychód w wysokości (…) (karta nr 343). Prezes Urzędu zwaŜył, co następuje: Stosownie do art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, ochrona interesów przedsiębiorców i konsumentów podejmowana w ramach działań Prezesa Urzędu jest prowadzona w interesie publicznym. Podstawą ingerencji Prezesa Urzędu jest uprzednie ustalenie, Ŝe doszło do naruszenia interesów zbiorowości, a nie wprost poszczególnych, indywidualnych uczestników rynku. Sąd NajwyŜszy w wyroku z dnia 29 maja 2001 r. sygn. akt I CKN 1217/98 stwierdził, Ŝe w odniesieniu do konsumentów ustawa chroni ich interesy jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym, zbiorowym, a nie indywidualnym czy nawet grupowym w rozumieniu sumy indywidualnych interesów konsumentów. Działaniami naruszającymi zbiorowe interesy konsumentów są więc jedynie takie działania, które dotykają sfery interesów szerszego kręgu uczestników rynku. W ocenie Prezesa Urzędu, rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny. WiąŜe się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy skorzystali lub mogli skorzystać ze świadczonych przez Koleje usług przewozu osób. Działania Kolei nie dotyczą więc interesów poszczególnych osób, których sprawy miałyby charakter jednostkowy, indywidualny i nie dający się porównać z innymi, ale kręgu konsumentów, których sytuacja jest identyczna i 14 wynika z posługiwania się przez tego przewoźnika w relacjach z konsumentami wzorcami umownymi, tj. Regulaminem i Taryfą oraz warunkami oferty specjalnej „Śląski bilet miesięczny”. Naruszenie interesu publicznoprawnego przejawia się tym samym w naruszeniu zbiorowego interesu konsumentów. W niniejszej sprawie istnieje zatem moŜliwość poddania zachowania Kolei dalszej ocenie pod kątem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów Na mocy art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Aby moŜna było stwierdzić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów muszą kumulatywnie zostać spełnione następujące przesłanki: − oceniane zachowanie musi być podejmowane przez podmiot będący przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, − praktyka musi godzić w zbiorowe interesy konsumentów, − praktyka musi być bezprawna. Status przedsiębiorcy Zgodnie z art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, ilekroć w ustawie jest mowa o przedsiębiorcy, rozumie się przez to przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 672 ze zm.) jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną – wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Przepis art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej definiuje działalność gospodarczą jako zarobkową działalność wytwórczą, budowlaną, handlową, usługową oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóŜ, a takŜe działalność zawodową, wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły. Za przedsiębiorcę uznaje się więc podmiot, który spełnia łącznie określone tymi przepisami kryteria: − jest osobą fizyczną, osobą prawną lub jednostką organizacyjną niebędącą osobą prawną, której ustawa przyznaje zdolność prawną, − wykonuje we własnym imieniu działalność gospodarczą, tzn. działalność zarobkową w sposób zorganizowany i ciągły. W rozwaŜanym przypadku podmiot będący stroną postępowania bez wątpienia posiada status przedsiębiorcy. Jest to spółka prawa handlowego prowadząca działalność gospodarczą na podstawie wpisu do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, a więc podmiot prawa odznaczający się wyodrębnieniem organizacyjnym i majątkowym, prowadzący we własnym imieniu działalność gospodarczą. Zachowania „Kolei Śląskich” Sp. z o.o. podlegają zatem kontroli dokonywanej na gruncie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów 15 Przesłanka naruszenia zbiorowych interesów konsumentów jest spełniona, gdy działanie lub zaniechanie przedsiębiorcy godzi w interesy konsumentów jako zbiorowości, rozumianej jako nieokreślona i nieograniczona grupa podmiotów, których nie da się zidentyfikować. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie podaje definicji „zbiorowego interesu konsumentów”, wskazując jednak w przepisie art. 24 ust. 3, Ŝe nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów oznacza zatem naraŜenie na uszczerbek interesów znacznej grupy lub wszystkich konsumentów, poprzez stosowaną przez przedsiębiorcę praktykę, obejmującą tak działania, jak i zaniechania. Ponadto, godzenie w zbiorowe interesy konsumentów moŜe polegać zarówno na ich naruszeniu, jak i na zagroŜeniu ich naruszenia. O tym, czy naruszony został interes zbiorowy, nie zawsze przesądza kryterium ilościowe, poniewaŜ niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta moŜe być przejawem stosowanej praktyki naruszającej interes zbiorowy. W jednym z orzeczeń Sąd NajwyŜszy stwierdził, iŜ nie jest zasadne uznawanie, Ŝe postępowanie z tytułu naruszenia ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów moŜna wszcząć tylko wtedy, gdy zagroŜone są interesy wielu odbiorców, a nie jest to moŜliwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko jeden konsument. Wydawane orzeczenie ma bowiem wymiar znacznie szerszy, pełni takŜe funkcję prewencyjną, słuŜy bowiem ochronie takŜe nieograniczonej liczbie potencjalnych konsumentów 1 . Dla stwierdzenia naruszenia zbiorowych interesów konsumentów istotne jest ustalenie, Ŝe konkretne działanie przedsiębiorcy nie ma ściśle określonego adresata, lecz jest kierowane do nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów. Oznacza to, Ŝe nie ilość faktycznych, potwierdzonych naruszeń, ale przede wszystkim ich charakter, a w związku z tym moŜliwość (chociaŜby tylko potencjalna) wywołania negatywnych skutków wobec określonej zbiorowości przesądza o naruszeniu zbiorowego interesu. W niniejszej sprawie bez wątpienia mamy do czynienia z naruszeniem praw nieograniczonej liczby konsumentów tzn. klientów Kolei, która swoją ofertę usług transportowych kieruje do znacznej, nieokreślonej liczby konsumentów. Potencjalnie wszyscy odbiorcy oferty Kolei (nieograniczona grupa konsumentów) zostali dotknięci zakwestionowanymi naruszeniami. Interes konsumentów naleŜy rozumieć jako interes prawny (a nie faktyczny), a więc uznany przez ustawodawcę za zasługujący na ochronę i zabezpieczenie. W literaturze przedmiotu zwraca się uwagę, iŜ określenie stałego czy zamkniętego katalogu interesów konsumentów nie jest moŜliwe, ani teŜ zasadne 2 . Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów powiązane jest z naruszaniem interesów gospodarczych konsumentów. Pod tym pojęciem naleŜy rozumieć zarówno naruszenie interesów stricte ekonomicznych (o wymiarze majątkowym), jak równieŜ prawo konsumentów do uczestniczenia w przejrzystych i niezakłóconych przez przedsiębiorcę warunkach rynkowych, zapewniających konsumentom dokonywanie transakcji handlowych z przedsiębiorcami przy całkowitym zrozumieniu rzeczywistego sensu ekonomicznego i prawnego warunków dokonywanych czynności na etapie przedkontraktowym oraz w czasie wykonywania umowy, czego urzeczywistnieniem jest m.in. abstrakcyjnie pojmowane prawo do rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji w komunikacji pomiędzy przedsiębiorcą a konsumentem. Bezprawność Kolejną przesłanką, jaka musi być spełniona celu wykazania, Ŝe doszło do naruszenia zakazu określonego w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jest 1 Wyrok Sądu NajwyŜszego z dnia 12 września 2003 r., I CKN 504/01. 2 M. Szydło, „Publicznoprawna ochrona zbiorowych interesów konsumentów”, Monitor Prawniczy 2004/17/791. 16 bezprawność podejmowanych przez przedsiębiorcę zachowań. Bezprawność ujmowana jest jako sprzeczność z obowiązującymi przepisami prawa. Praktyki przedsiębiorcy, by zakwalifikować je jako naruszające zbiorowe interesy konsumentów „muszą być zatem wymierzone w uprawnienia, jakie konsumentom przyznają obowiązujące przepisy prawa” 3 . Porządek prawny, którego naruszenie moŜe wypełniać dyspozycję art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, obejmuje normy prawa powszechnie obowiązującego, a takŜe nakazy i zakazy wynikające z zasad współŜycia społecznego i dobrych obyczajów 4 . Same przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie regulują konstrukcji bezprawności działań przedsiębiorcy. Art. 24 tej ustawy nie ma samodzielnego znaczenia prawnego, lecz powinien być interpretowany oraz stosowany w określonym kontekście normatywnym. W związku z tym, w celu konkretyzacji przesłanki bezprawności naleŜy sięgnąć do przepisów innych ustaw. Na ich podstawie moŜliwe jest dokonanie oceny działań przedsiębiorcy w aspekcie ich zgodności z prawem 5 . W art. 24 ust. 2 ustawodawca wskazał przykładowe rodzaje praktyk, które naruszają zbiorowe interesy konsumentów, zaliczając do nich stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego, naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Katalog ten nie jest jednak wyczerpujący. Ustawodawca posłuŜył się tutaj terminem „w szczególności”, co oznacza, Ŝe ma on charakter przykładowy. Zamiarem ustawodawcy było uznanie za praktykę określoną w art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów działań, które naruszyły przepisy innych aktów prawnych. Oprócz praktyk wskazanych bezpośrednio przez ustawodawcę w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów moŜna uznać zachowania naruszające przepisy innych ustaw, które nakładają na przedsiębiorcę określone obowiązki względem konsumenta. Zdaniem Sądu NajwyŜszego zachowania takie „(…) stanowią bowiem jednocześnie zachowania bezprawne i skutkują zniesieniem, ograniczeniem lub zniekształceniem praw konsumentów, wpływając tym samym na chronioną przez przepis obowiązującego prawa sferę ich interesów” 6 . Podkreślenia wymaga takŜe, Ŝe bezprawność jest kategorią obiektywną. RozwaŜenia przy ocenie bezprawności wymaga zatem kwestia, czy zachowanie przedsiębiorcy było zgodne, czy teŜ niezgodne z obowiązującymi zasadami porządku prawnego. O bezprawności działania decyduje całokształt okoliczności konkretnego stanu faktycznego 7 . Dla stwierdzenia bezprawności działania przedsiębiorcy bez znaczenia pozostaje ponadto strona podmiotowa czynu, a zatem wina sprawcy (w znaczeniu subiektywnym, oznaczającym wadliwość procesu decyzyjnego sprawcy), a takŜe świadomość istnienia naruszonych norm prawnych. Punkt I sentencji decyzji 3 Uchwała Sądu NajwyŜszego z dnia 13 lipca 2006 r., sygn. akt III SZP 3/06, OSNP 2007/1-2/35. Por. równieŜ: M. Szydło Publicznoprawna ochrona zbiorowych interesów konsumentów , Monitor Prawniczy nr 2004/17/791. 4 Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 13 listopada 2007 r., sygn. akt XVII AmA 45/07. 5 Por. wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 23 czerwca 2006 r., sygn. akt XVIII AmA 32/05. 6 Uchwała Sądu NajwyŜszego z dnia 13 lipca 2006 r., sygn. akt III SZP 3/06, OSNP 2007/1-2/35. 7 Wyrok Sądu NajwyŜszego z dnia 8 maja 2002 r., sygn. akt I PKN 267/2001. 17 Prezes Urzędu zarzucił Kolejom stosowanie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, określonej w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów polegającej na ograniczeniu odpowiedzialności odszkodowawczej przewoźnika względem konsumenta korzystającego z oferty specjalnej „Śląski bilet miesięczny” w razie wystąpienia częściowego ograniczenia ruchu pociągów, co moŜe stanowić naruszenie art. 62 ust. 2 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. – Prawo przewozowe. Bezprawność tego działania wywodzi się z naruszenia art. 62 ust. 2 Prawa przewozowego. Przepis ten stanowi, Ŝe przewoźnik odpowiada za szkodę, jaką poniósł podróŜny wskutek opóźnionego przyjazdu lub odwołania regularnie kursującego środka transportowego. W aktualnym brzmieniu przepis nie ogranicza odpowiedzialności przewoźnika do kwalifikowanej postaci winy (tj. winy umyślnej lub raŜącego niedbalstwa) 8 . Co do zasady przewoźnik ponosi więc odpowiedzialność na zasadach ogólnych, wyraŜonych m.in. w art. 472 Kodeksu cywilnego, za niezachowanie naleŜytej staranności. Warunki taryfowe oferty specjalnej „Śląski bilet miesięczny” w ust. 3 pkt 4 zawierały postanowienie o brzmieniu: „Właścicielowi biletu śląskiego nie przysługuje odszkodowanie lub częściowy zwrot zapłaconej naleŜności w razie częściowego ograniczenia ruchu pociągów lub zmiany organizacji komunikacji miejskiej KZK GOP" . W przytoczonym powyŜej postanowieniu występowało pojęcie częściowego ograniczenia ruchu pociągów . ZauwaŜyć trzeba, Ŝe pojęcie to nie zostało zdefiniowane w Regulaminie , Taryfie lub warunkach taryfowych oferty specjalnej „Śląski bilet miesięczny”. MoŜna przyjąć stanowisko, Ŝe pojęcie ograniczenia ruchu pociągów mieści się w pojęciu odwołania regularnie kursującego środka transportowego , o którym mowa w art. 62 ust. 2 Prawa przewozowego, a więc pociągów kursujących zgodnie z rozkładem jazdy podanym do publicznej wiadomości w sposób zwyczajowo przyjęty. Treść przytoczonego powyŜej postanowienia była na tyle ogólna, Ŝe nie jest wykluczone, Ŝe częściowe ograniczenie ruchu pociągów mogło polegać na odwołaniu regularnych kursujących, przewidzianych w aktualnym rozkładzie jazdy, pociągów. Znaczenie tego pojęcia moŜe być zatem toŜsame ze znaczeniem pojęcia, które występuje w art. 62 ust. 2 Prawa przewozowego. Oznacza to, Ŝe na podstawie zakwestionowanego postanowienia Koleje mogły mieć moŜliwość uchylenia się od odpowiedzialności odszkodowawczej względem konsumentów i pozbawienia konsumentów odszkodowania za szkody wyrządzone w istocie wskutek odwołania regularnie kursującego środka transportowego. Stosowane przez Koleje regulacje mogły tym samym, w okresie obowiązywania przedmiotowego postanowienia, naruszać ustawowe zasady odpowiedzialności przewoźnika względem konsumentów, które określone zostały w art. 62 ust. 2 Prawa przewozowego. Przytoczone powyŜej postanowienie, jak wskazały Koleje, zamieszczono w Warunkach taryfowych oferty specjalnej w oparciu o art. 18 ust 3 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. Prawo przewozowe (karta nr 126). Art. 18 tej ustawy stanowi: 1. JeŜeli przed rozpoczęciem przewozu lub w czasie jego wykonywania zaistnieją okoliczności uniemoŜliwiające jego wykonanie zgodnie z treścią umowy, przewoźnik jest 8 Z dniem 11 grudnia 2008 r. art. 62 ust. 2 w zakresie obejmującym zwrot „ jeŜeli szkoda wynikła z winy umyślnej lub raŜącego niedbalstwa przewoźnika” został uznany za niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 i art. 76 Konstytucji RP, wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 grudnia 2008 r. (Dz.U. z 2008 r. Nr 219, poz. 1408). 18 obowiązany niezwłocznie powiadomić o tym podróŜnych oraz zapewnić im bez dodatkowej opłaty przewóz do miejsca przeznaczenia przy uŜyciu własnych lub obcych środków transportowych (przewóz zastępczy). 2. W razie przerwy w ruchu lub utraty połączenia przewidzianego w rozkładzie jazdy, podróŜnemu przysługuje zwrot naleŜności za cały przerwany przejazd, a ponadto moŜe on bezpłatnie powrócić do miejsca wyjazdu, chyba Ŝe przewoźnik nie ma moŜliwości zorganizowania takiego przewozu. 3. Przepisu ust. 2 nie stosuje się do przejazdów odbywanych na podstawie biletów uprawniających do przejazdów wielokrotnych oraz w komunikacji miejskiej. ZauwaŜyć naleŜy, Ŝe powołany przepis nie reguluje zasad odpowiedzialności odszkodowawczej przewoźnika wobec konsumentów, ale obowiązki przewoźnika w razie przerwy w ruchu lub utraty połączenia przewidzianego w rozkładzie jazdy. Ust. 1 tego przepisu przewiduje, Ŝe jeŜeli przed rozpoczęciem przewozu lub w czasie jego wykonywania zaistnieją okoliczności uniemoŜliwiające jego wykonanie zgodnie z treścią umowy, przewoźnik jest obowiązany niezwłocznie powiadomić o tym podróŜnych oraz zapewnić im bez dodatkowej opłaty przewóz zastępczy. Ust. 2 przyznaje podróŜnemu, w razie przerwy w ruchu lub utraty połączenia przewidzianego w rozkładzie jazdy, zwrot naleŜności za cały przerwany przejazd i bezpłatny powrót do miejsca wyjazdu, chyba Ŝe przewoźnik nie ma moŜliwości zorganizowania takiego przewozu. Art. 18 ust. 3 stanowi z kolei, Ŝe przepisu ust. 2 nie stosuje się do przejazdów odbywanych na podstawie biletów uprawniających do przejazdów wielokrotnych oraz w komunikacji miejskiej. Podkreślić takŜe naleŜy, Ŝe ww. przepis znajduje zastosowanie niezaleŜnie od charakteru przeszkody, jaka powstała przy wykonywaniu umowy przewozu, tj. czy wynika ona z zawinionego działania lub zaniechania przewoźnika, a więc ma charakter subiektywny, czy teŜ ma ona charakter obiektywny, a więc niezaleŜny od przewoźnika, który nie ma na nią wpływu. Uprawnienia przysługujące podróŜnym określone w tym przepisie są niezaleŜne od ewentualnych roszczeń odszkodowawczych w stosunku do przewoźnika w sytuacji, gdy niemoŜliwość wykonania umowy przewozu jest wynikiem przyczyn, za które przewoźnik ponosi odpowiedzialność 9 . Bezprawne działanie Kolei godziło w zbiorowe interesy konsumentów, poniewaŜ naruszało interesy nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów, wszystkich konsumentów korzystających lub mogących korzystać z usług przewozu świadczonych przez Koleje na podstawie biletu śląskiego . Praktyka Kolei mogła niewątpliwie wywoływać negatywne skutki finansowe, pozbawiając konsumentów moŜliwości naprawienia szkód poniesionych wskutek zaistnienia okoliczności, za które w rzeczywistości przewoźnik odpowiada. Stosowana przez przewoźnika regulacja wprowadzała teŜ konsumentów w błąd zarówno co do istnienia, jak i zakresu uprawnień przyznanych im przez ustawę. W związku z powyŜszym, Prezes Urzędu uznał, Ŝe spełnione zostały wszystkie przesłanki konieczne do udowodnienia, Ŝe doszło do naruszenia zakazu określonego w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Stosownie do art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jeŜeli Prezes Urzędu stwierdzi naruszenie zakazu określonego w art. 24 tej ustawy wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującą zaniechanie jej 9 Por. T. Szanciło - Prawo przewozowe. Komentarz. Wyd. C.H. Beck Warszawa 2008 r., str. 116. 19 stosowania. Zgodnie z art. 27 ust. 1 i 2 ww. ustawy decyzji, o której mowa w art. 26 nie wydaje się, jeŜeli przedsiębiorca zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 24. W takim przypadku Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania. W myśl art. 27 ust. 3 ww. ustawy cięŜar udowodnienia okoliczności, o których mowa w ust. 1 powołanego przepisu, spoczywa na przedsiębiorcy. W maju 2013 roku „Koleje Śląskie” Sp. z o.o. zwróciły się do KZK GOP z propozycją podpisania aneksu do Umowy Nr RS/30/DO/519/2011r. z dnia 30.09.2011 r. m.in. wykreślającego z warunków taryfowych oferty specjalnej „Śląski bilet miesięczny” przytoczone powyŜej postanowienie (karta nr 222). Propozycja ta została zaakceptowana przez KZK GOP i strony podpisały Aneks nr 3 z dnia 03.06.2013 r., na mocy którego od 1 czerwca 2013 r. z warunków taryfowych wyeliminowano postanowienie ograniczające odpowiedzialność odszkodowawczą przewoźnika względem konsumenta korzystającego z biletu śląskiego w razie wystąpienia częściowego ograniczenia ruchu pociągów (karty nr 225- 224). W związku z tym naleŜało przyjąć, iŜ z dniem 1 czerwca 2013 r. doszło do zaniechania stosowania omawianej praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. Wobec powyŜszego naleŜało orzec jak w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. Punkt II sentencji decyzji Prezes Urzędu zarzucił Kolejom stosowanie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, określonej w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów polegającej na przyznaniu sobie przez przewoźnika prawa do przedłuŜenia terminu do rozpatrzenia otrzymanej reklamacji, co moŜe stanowić naruszenie § 6 ust. 1 rozporządzenia Ministra Transportu i Budownictwa z dnia 24 lutego 2006 r. w sprawie ustalania stanu przesyłek oraz postępowania reklamacyjnego. Bezprawność zarzucanej praktyki wywodzi się z naruszenia § 6 ust. 1 ww. rozporządzenia, zgodnie z którym odpowiedź na reklamację powinna być udzielona niezwłocznie, nie później niŜ w terminie 30 dni od dnia przyjęcia reklamacji przez przewoźnika. § 25 ust. 10 Regulaminu nosił brzmienie: „Nie później niŜ w terminie jednego miesiąca od dnia wniesienia reklamacji, KŚ udziela odpowiedzi, lub w usprawiedliwionych przypadkach informuje składającego reklamację o terminie, krótszym niŜ trzy miesiące od daty jej złoŜenia, w jakim moŜe on spodziewać się odpowiedzi” . § 4 rozporządzenia Ministra Transportu i Budownictwa z dnia 24 lutego 2006 r. w sprawie ustalania stanu przesyłek oraz postępowania reklamacyjnego stanowi, Ŝe uprawniony albo podróŜny moŜe złoŜyć do przewoźnika reklamację: 1) z tytułu niewykonania lub nienaleŜytego wykonania umowy przewozu; 2) gdy nie zgadza się z treścią wezwania do zapłaty i moŜe udowodnić, Ŝe posiadał waŜny dokument przewozu lub dokument poświadczający jego uprawnienie do przejazdu bezpłatnego lub ulgowego. 20 Zgodnie z § 5 ust. 1 ww. rozporządzenia reklamację składa się w formie pisemnej. Reklamacja powinna zawierać: 1) datę sporządzenia reklamacji; 2) imię i nazwisko (nazwę) i adres zamieszkania (siedzibę) przewoźnika; 3) imię i nazwisko (nazwę) i adres zamieszkania (siedzibę) osoby składającej reklamację; 4) tytuł oraz uzasadnienie reklamacji; 5) kwotę roszczenia (oddzielnie dla kaŜdego dokumentu przewozowego); 6) wykaz załączonych dokumentów; 7) podpis osoby uprawnionej do wniesienia reklamacji (§ 5 ust. 1). Do reklamacji powinny być dołączone, odpowiednio do przedmiotu roszczenia, oryginały dokumentów dotyczących zawarcia umowy przewozu (w szczególności bilet na przejazd, list przewozowy, kwit bagaŜowy, dokumenty potwierdzające przyjęcie do przewozu rzeczy innych niŜ przesyłka) oraz potwierdzone kopie innych dokumentów związanych z rodzajem i wysokością roszczenia, w tym poświadczających uprawnienia do bezpłatnych lub ulgowych przejazdów (§ 5 ust. 3). Jak stanowi § 6 ust. 1 ww. rozporządzenia odpowiedź na reklamację powinna być udzielona niezwłocznie, nie później niŜ w terminie 30 dni od dnia przyjęcia reklamacji przez przewoźnika. Zgodnie zaś z §10 tego rozporządzenia nieudzielanie przez przewoźnika odpowiedzi na reklamację w wymaganym terminie skutkuje uwzględnieniem reklamacji. Z przytoczonych powyŜej przepisów rozporządzenia wynika, Ŝe elementem reklamacji jest roszczenie finansowe podróŜnego kierowane do przewoźnika wynikłe z tytułu niewykonania lub nienaleŜytego wykonania umowy przewozu. Niewątpliwie przytoczony powyŜej przepis rozporządzenia w sprawie ustalania stanu przesyłek oraz postępowania reklamacyjnego określa precyzyjnie obowiązek przewoźnika w zakresie terminu załatwienia otrzymanej reklamacji. Wskazuje jednocześnie, Ŝe konsument, który reklamację złoŜył ma prawo oczekiwać niezwłocznego jej rozpoznania - w kaŜdej sytuacji - w terminie nie dłuŜszym niŜ 30 dni od dnia jej przyjęcia przez przewoźnika. Stosowane natomiast przez Koleje postanowienie przewidywało moŜliwość przedłuŜenia terminu rozpoznania reklamacji i udzielenia ostatecznej odpowiedzi do trzech miesięcy, do czego przepisy ww. rozporządzenia przewoźnika w Ŝadnej mierze nie uprawniają. Warto teŜ zauwaŜyć, Ŝe przedłuŜenie terminu rozpoznania reklamacji moŜe prowadzić do wyłączenia zastosowania § 10 rozporządzenia. Przepis ten stanowi, Ŝe nieudzielenie przez przewoźnika odpowiedzi w wymaganym terminie skutkuje uwzględnieniem reklamacji. PrzedłuŜając termin rozpoznania reklamacji Koleje mogły uchylić się więc od skutków swojego zaniechania. Bezprawne działania Kolei godziły w zbiorowe interesy konsumentów gdyŜ dotyczyły interesów nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów, tj. wszystkich konsumentów korzystających lub mogących korzystać z usług przewozu Kolei. Przede wszystkim osoby te mogły zostać wprowadzone w błąd co do terminu, w którym przewoźnik powinien rozpoznać złoŜone reklamacje, a tym samym, w którym powinny uzyskać odpowiedź w kwestii zgłoszonych Ŝądań. Konsumenci, którzy złoŜyli skargę na niewywiązanie się z zawartej umowy mogli zostać dotknięci bezpośrednio niekorzystnymi skutkami praktyki Kolei, oczekując na rozpoznanie reklamacji w terminie dłuŜszym niŜ wynikający z obowiązujących przepisów prawa o miesiąc, a w niektórych przypadkach nawet zdecydowanie dłuŜej. W następstwie stosowanej regulacji, Koleje mogły takŜe uchylić się wobec konsumentów od 21 skutków nierozpatrzenia reklamacji w wyznaczonym terminie, określonych w § 10 ww. rozporządzenia. Przestrzegając zasady wyraŜonej w tym przepisie, nieudzielenie przez Koleje odpowiedzi na reklamację w wymaganym terminie powinno skutkować uwzględnieniem reklamacji. W niniejszym przypadku, Koleje mogły przedłuŜyć natomiast termin rozpoznania reklamacji, bez naraŜenia się na tego rodzaju konsekwencje. W związku z powyŜszym, Prezes Urzędu uznał, Ŝe spełnione zostały wszystkie przesłanki konieczne do udowodnienia, Ŝe doszło do naruszenia zakazu określonego w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Na podstawie art. 27 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie wydaje się decyzji, o której mowa w art. 26, jeŜeli przedsiębiorca zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 24. Od 1 czerwca 2013 roku § 25 ust. 10 Regulaminu ma nową treść: „Odpowiedź na reklamację powinna być udzielona niezwłocznie, jednak nie później niŜ w terminie 30 dni od dnia jej przyjęcia przez przewoźnika. Odpowiedź na reklamację powinna zawierać: 1) nazwę i siedzibę przewoźnika, 2) informację o uznaniu bądź nieuznaniu reklamacji, 3) podstawę prawną wraz z uzasadnieniem w razie nieuznania reklamacji (w całości lub części), 4) w razie uznania roszczenia – uznaną kwotę oraz informację o terminie i sposobie jej wypłaty, 5) pouczenie o prawie odwołania do właściwego miejscowo sądu” . Z Regulaminu został zatem wyeliminowany zapis przyznający Kolejom prawo do przedłuŜenia terminu do rozpatrzenia otrzymanej reklamacji do trzech miesięcy. Zgodnie z przytoczonym postanowieniem kaŜda reklamacja winna być rozpatrzona nie później niŜ w terminie 30 dni od dnia jej przyjęcia przez przewoźnika, co jest zgodne z przepisami Rozporządzenia Ministra Transportu i Budownictwa z dnia 24 lutego 2006 r. w sprawie ustalania stanu przesyłek oraz postępowania reklamacyjnego. W związku z tym naleŜało przyjąć, iŜ z dniem 1 czerwca 2013 r. doszło do zaniechania stosowania omawianej praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. W tym stanie rzeczy naleŜało orzec jak w punkcie II sentencji niniejszej decyzji. Punkt III sentencji decyzji Prezes Urzędu zarzucił Kolejom stosowanie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, określonej w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów polegającej na ograniczeniu odpowiedzialności odszkodowawczej przewoźnika względem konsumenta korzystającego z biletów okresowych w razie wystąpienia częściowego ograniczenia ruchu pociągów, co moŜe stanowić naruszenie art. 62 ust. 2 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. – Prawo przewozowe. Bezprawność tego działania wywodzi się z naruszenia art. 62 ust. 2 Prawa przewozowego. Przepis ten stanowi, Ŝe przewoźnik odpowiada za szkodę, jaką poniósł podróŜny wskutek opóźnionego przyjazdu lub odwołania regularnie kursującego środka transportowego. 22 W aktualnym brzmieniu przepis nie ogranicza odpowiedzialności przewoźnika do kwalifikowanej postaci winy (tj. winy umyślnej lub raŜącego niedbalstwa). Co do zasady przewoźnik ponosi więc odpowiedzialność na zasadach ogólnych, wyraŜonych m.in. w art. 472 Kodeksu cywilnego, za niezachowanie naleŜytej staranności. § 35 ust. 10 Taryfy - Postanowienia wspólne dla biletów - okresowych brzmiał: „posiadaczowi biletu nie przysługuje odszkodowanie lub częściowy zwrot uiszczonej opłaty w razie częściowego ograniczenia ruchu pociągów” . W przytoczonym powyŜej postanowieniu Taryfy występowało pojęcie częściowego ograniczenia ruchu pociągów . Pojęcie ograniczenia ruchu pociągów nie zostało zdefiniowane w dokumentach regulujących warunki przewozu i moŜna przyjąć stanowisko, Ŝe mieści się ono w pojęciu odwołania regularnie kursującego środka transportowego , o którym mowa w art. 62 ust. 2 Prawa przewozowego, a więc pociągów kursujących zgodnie z rozkładem jazdy podanym do publicznej wiadomości w sposób zwyczajowo przyjęty. Treść ww. postanowienia była na tyle ogólna, Ŝe nie jest wykluczone, Ŝe częściowe ograniczenie ruchu pociągów mogło polegać na odwołaniu regularnych kursujących, przewidzianych w aktualnym rozkładzie jazdy, pociągów. Znaczenie tego pojęcia moŜe być zatem toŜsame ze znaczeniem pojęcia, które występuje w art. 62 ust. 2 Prawa przewozowego. Oznacza to, Ŝe na podstawie zakwestionowanego postanowienia Koleje mogły mieć moŜliwość uchylenia się od odpowiedzialności odszkodowawczej względem konsumentów i pozbawienia konsumentów odszkodowania za szkody wyrządzone w istocie wskutek odwołania regularnie kursującego środka transportowego. Stosowane przez Koleje regulacje mogły tym samym, w okresie obowiązywania przedmiotowego postanowienia, naruszać ustawowe zasady odpowiedzialności przewoźnika względem konsumentów, które określone zostały w art. 62 ust. 2 Prawa przewozowego. Bezprawne działanie Kolei godziło w zbiorowe interesy konsumentów, poniewaŜ naruszało interesy nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów, wszystkich konsumentów korzystających lub mogących korzystać z usług przewozu świadczonych przez Koleje na podstawie biletu okresowego. Praktyka Kolei mogła niewątpliwie wywoływać negatywne skutki finansowe, pozbawiając konsumentów moŜliwości naprawienia szkód poniesionych wskutek zaistnienia okoliczności, za które w rzeczywistości przewoźnik odpowiada. Stosowana przez przewoźnika regulacja wprowadzała teŜ konsumentów w błąd zarówno co do istnienia, jak i zakresu uprawnień przyznanych im przez ustawę. W związku z powyŜszym, Prezes Urzędu uznał, Ŝe spełnione zostały wszystkie przesłanki konieczne do udowodnienia, Ŝe doszło do naruszenia zakazu określonego w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Stosownie do art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jeŜeli Prezes Urzędu stwierdzi naruszenie zakazu określonego w art. 24 tej ustawy wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującą zaniechanie jej stosowania. Zgodnie z art. 27 ust. 1 i 2 ww. ustawy decyzji, o której mowa w art. 26 nie wydaje się, jeŜeli przedsiębiorca zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 24. W takim przypadku Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania. 23 Zmieniona Taryfa w brzmieniu obowiązujący od 1 czerwca 2013 r. nie zawiera przytoczonego postanowienia (zostało z niej wykreślone). W związku z tym naleŜało przyjąć, iŜ z dniem 1 czerwca 2013 r. doszło do zaniechania stosowania omawianej praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. Wobec powyŜszego naleŜało orzec jak w punkcie III sentencji niniejszej decyzji. Punkt IV sentencji decyzji Prezes Urzędu zarzucił Kolejom stosowanie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, określonej w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów polegającej na ograniczeniu odpowiedzialności odszkodowawczej przewoźnika względem konsumenta korzystającego z biletów okresowych strefowych imiennych w razie wystąpienia częściowego ograniczenia ruchu pociągów, co moŜe stanowić naruszenie art. 62 ust. 2 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. – Prawo przewozowe. Bezprawność tego działania wywodzi się z naruszenia art. 62 ust. 2 Prawa przewozowego. Przepis ten stanowi, Ŝe przewoźnik odpowiada za szkodę, jaką poniósł podróŜny wskutek opóźnionego przyjazdu lub odwołania regularnie kursującego środka transportowego. W aktualnym brzmieniu przepis nie ogranicza odpowiedzialności przewoźnika do kwalifikowanej postaci winy (tj. winy umyślnej lub raŜącego niedbalstwa). Co do zasady przewoźnik ponosi więc odpowiedzialność na zasadach ogólnych, wyraŜonych m.in. w art. 472 Kodeksu cywilnego, za niezachowanie naleŜytej staranności. § 43 Taryfy - Bilety okresowe strefowe imienne – w brzmieniu obowiązującym do 1 czerwca 2013 roku w ust. 3 pkt 3 zawierał postanowienie o treści: „3) właścicielowi biletu nie przysługuje odszkodowanie lub częściowy zwrot zapłaconej naleŜności w razie częściowego ograniczenia ruchu pociągów” . W przytoczonym powyŜej postanowieniu Taryfy występowało pojęcie częściowego ograniczenia ruchu pociągów . Pojęcie ograniczenia ruchu pociągów nie zostało zdefiniowane w dokumentach regulujących warunki przewozu i moŜna przyjąć stanowisko, Ŝe mieści się ono w pojęciu odwołania regularnie kursującego środka transportowego , o którym mowa w art. 62 ust. 2 Prawa przewozowego, a więc pociągów kursujących zgodnie z rozkładem jazdy podanym do publicznej wiadomości w sposób zwyczajowo przyjęty. Treść ww. postanowienia była na tyle ogólna, Ŝe nie jest wykluczone, Ŝe częściowe ograniczenie ruchu pociągów mogło polegać na odwołaniu regularnych kursujących, przewidzianych w aktualnym rozkładzie jazdy, pociągów. Znaczenie tego pojęcia moŜe być zatem toŜsame ze znaczeniem pojęcia, które występuje w art. 62 ust. 2 Prawa przewozowego. Oznacza to, Ŝe na podstawie zakwestionowanego postanowienia Koleje mogły mieć moŜliwość uchylenia się od odpowiedzialności odszkodowawczej względem konsumentów i pozbawienia konsumentów odszkodowania za szkody wyrządzone w istocie wskutek odwołania regularnie kursującego środka transportowego. Stosowane przez Koleje regulacje mogły tym samym, w okresie obowiązywania przedmiotowego postanowienia, naruszać ustawowe zasady odpowiedzialności przewoźnika względem konsumentów, które określone zostały w art. 62 ust. 2 Prawa przewozowego. 24 Bezprawne działanie Kolei godziło w zbiorowe interesy konsumentów, poniewaŜ naruszało interesy nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów, wszystkich konsumentów korzystających lub mogących korzystać z usług przewozu świadczonych przez Koleje na podstawie biletu okresowego strefowego imiennego. Praktyka Kolei mogła niewątpliwie wywoływać negatywne skutki finansowe, pozbawiając konsumentów moŜliwości naprawienia szkód poniesionych wskutek zaistnienia okoliczności, za które w rzeczywistości przewoźnik odpowiada. Stosowana przez przewoźnika regulacja wprowadzała teŜ konsumentów w błąd zarówno co do istnienia, jak i zakresu uprawnień przyznanych im przez ustawę. W związku z powyŜszym, Prezes Urzędu uznał, Ŝe spełnione zostały wszystkie przesłanki konieczne do udowodnienia, Ŝe doszło do naruszenia zakazu określonego w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Na podstawie art. 27 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie wydaje się decyzji, o której mowa w art. 26, jeŜeli przedsiębiorca zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 24. W tym przypadku, Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania. Taryfa w aktualnym brzmieniu, obowiązującym od 1 czerwca 2013 r., nie zawiera odrębnych postanowień dotyczących tych biletów, w tym przytoczonego powyŜej postanowienia. PowyŜsza okoliczność pozwala przyjąć, iŜ z dniem 1 czerwca 2013 r. doszło do zaniechania stosowania stwierdzonej praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. Wobec powyŜszego naleŜało orzec jak w punkcie IV sentencji niniejszej decyzji. Punkt V sentencji decyzji Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jeŜeli w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione, na podstawie okoliczności sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu, o którym mowa w art. 100 ust. 1, lub innych informacji będących podstawą wszczęcia postępowania, Ŝe przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, a przedsiębiorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowiąŜe się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieŜenia tym naruszeniom, Prezes Urzędu moŜe w drodze decyzji, nałoŜyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. Przytoczony przepis jako przesłanki warunkujące moŜliwość wydania decyzji przez Prezesa Urzędu wskazuje: uprawdopodobnienie naruszenia zakazu określonego w art. 24 ustawy oraz zobowiązanie się przedsiębiorcy , któremu jest zarzucane takie naruszenie, do podjęcia lub zaniechania działań zmierzających do zapobieŜenia naruszeniu. Z uwagi na złoŜenie przez Koleje wniosku o wydanie decyzji na podstawie art. 28 ustawy w odniesieniu do zarzutów postawionych w punktach 3 i 5 Postanowienia nr 1 z dnia 05.08.2013 r. niezbędne jest rozwaŜenie, czy wskazane w tym przepisie warunki zaistniały w odniesieniu do działań i zobowiązań ww. przedsiębiorcy. W pierwszej kolejności rozwaŜenia wymaga, czy stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostało uprawdopodobnione na obecnym etapie postępowania. 25 Prezes Urzędu w punkcie 3 Postanowienia nr 1 z dnia 05.08.2013 r. zarzucił Kolejom stosowanie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, określonej w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów polegającej na wyłączeniu prawa konsumenta korzystającego z biletu Silesia Weekend do odstąpienia od umowy przewozu i uzyskania zwrotu naleŜności stosownego do nie wykorzystanego świadczenia przewozowego po potrąceniu odstępnego poprzez zamieszczenie w Taryfie przewozowej postanowień, Ŝe zwrot całkowicie niewykorzystanego biletu moŜe nastąpić przed rozpoczęciem terminu waŜności lub po rozpoczęciu terminu waŜności, ale tylko ze stacji nabycia biletu i nie później niŜ przed upływem 30 minut liczonych od rozpoczęcia terminu waŜności oznaczonego na bilecie, co moŜna uznać za sprzeczne z art. 17 ust. 1 i 4 ustawy Prawo przewozowe. Bezprawność ww. praktyki, której dotyczy pkt V ppkt 1 sentencji niniejszej decyzji , wywodzi się z naruszenia art. 17 ust. 1 i 4 ustawy Prawo przewozowe. Stosownie do art. 17 ust. 1 Prawa przewozowego podróŜny moŜe zmienić umowę przewozu lub odstąpić od niej przed rozpoczęciem podróŜy albo w miejscu zatrzymania środka transportowego na drodze przewozu. Po drugie – o czym stanowi art. 17 ust. 4 Prawa przewozowego - podróŜnemu, który odstąpił od umowy przewozu, przysługuje zwrot naleŜności stosowny do nie wykorzystanego świadczenia przewozowego po potrąceniu części naleŜności (odstępnego). Przy czym potrącenia nie stosuje się, jeŜeli podróŜny odstąpi od umowy przewozu z przyczyn występujących po stronie przewoźnika. § 29 ust. 3 pkt 4 Taryfy - Bilety „Silesia Weekend” - stanowił: „4) za całkowicie niewykorzystany bilet zwrócony przed rozpoczęciem terminu waŜności zwraca się zapłaconą naleŜność po potrąceniu 15% odstępnego”. Po zmianie dokonanej 1 czerwca 2013 roku § 29 ust. 4 brzmi: „4) zwrot całkowicie niewykorzystanego biletu moŜe nastąpić: c) przed rozpoczęciem terminu waŜności, d) po rozpoczęciu terminu waŜności – tylko na stacji (przystanku) nabycia biletu, jednak nie później niŜ przed upływem 30 minut, licząc od rozpoczęcia terminu waŜności oznaczonego na bilecie, po potrąceniu 15% odstępnego, z zastrzeŜeniem postanowień” . Koleje przyjęły zatem zasadę, Ŝe tylko za całkowicie niewykorzystany bilet zwrócony przed rozpoczęciem terminu waŜności zwracają zapłaconą naleŜność. Z przytoczonych powyŜej postanowień Taryfy wynika jasno, Ŝe Koleje nie zwracały naleŜności za bilet Silesia Weekend po rozpoczęciu terminu jego waŜności. Natomiast od 1 czerwca 2013 roku Koleje zwracają naleŜność po rozpoczęciu terminu waŜności, ale tylko na stacji (przystanku) nabycia biletu i nie później niŜ przed upływem 30 minut, licząc od rozpoczęcia terminu waŜności oznaczonego na bilecie. W świetle art. 17 Prawa przewozowego prawo podróŜnego do odstąpienia od umowy jest uzaleŜnione od spełnienia przesłanki przed rozpoczęciem podróŜy . Koleje wiąŜą natomiast prawo podróŜnego, który zakupił bilet Silesia Weekend, do odstąpienia od umowy za zwrotem naleŜności stosownie do niewykorzystanego świadczenia przewozowego z przesłanką rozpoczęcia terminu waŜności tego biletu . Termin rozpoczęcia waŜności biletu Silesia Weekend nie zawsze musi pokrywać się z terminem rozpoczęcia podróŜy. MoŜliwa jest sytuacja, Ŝe podróŜny, który zakupił bilet Silesia Weekend, po rozpoczęciu terminu waŜności tego biletu, a przed faktycznym rozpoczęciem podróŜy, chciałby odstąpić od 26 umowy przewozu. W takiej sytuacji, w świetle art. 17 ust. 4 Prawa przewozowego, winien mieć prawo do uzyskania zwrotu naleŜności stosownego do nie wykorzystanego świadczenia przewozowego po potrąceniu odstępnego, jednak Koleje przed 1 czerwca 2013 roku jednoznacznie wykluczały taką moŜliwość wskazując, Ŝe zwrot całkowicie niewykorzystanego biletu moŜe nastąpić przed rozpoczęciem terminu waŜności . Oznaczało to, Ŝe Koleje w tym terminie w ogóle nie zwracały naleŜności za bilet Silesia Weekend po rozpoczęciu terminu jego waŜności. Po 1 czerwca 2013 roku Koleje zmieniły zasady zwrotu całkowicie niewykorzystanego biletu Silesia Weekend dając podróŜnym moŜliwość zwrotu biletu takŜe przez 30 minut licząc od rozpoczęcia terminu waŜności oznaczonego na bilecie i stawiając dodatkowy warunek, Ŝe moŜe to nastąpić tylko na stacji (przystanku) nabycia biletu. PodróŜny, który nie rozpoczął podróŜy po rozpoczęciu terminu waŜności biletu, ale nie spełnił tych dodatkowych warunków, nie uzyska zwrotu naleŜności. RównieŜ to zmodyfikowane rozwiązanie nie w pełni znajduje oparcie w art. 17 Prawa przewozowego. Dla oceny, czy podróŜny moŜe skorzystać z prawa do odstąpienia od umowy w świetle prawa istotne jest to, czy spełniona została przesłanka przed rozpoczęciem podróŜy. Przekształcanie tej przesłanki poprzez odwoływanie się do 30 minut po rozpoczęciu terminu waŜności biletu oraz ograniczanie uprawnienia do odstąpienia od umowy poprzez wskazywanie stacji, na której podróŜny moŜe skorzystać z tego prawa, moŜna uznać za pozostające w sprzeczności z art. 17 ust. 1 i 4 ustawy Prawo przewozowe. Mając na względzie wyŜej opisane ustalenia za uprawdopodobnione naleŜało uznać naruszenie przez Koleje art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Prezes Urzędu w punkcie 5 Postanowienia nr 1 z dnia 05.08.2013 r. zarzucił Kolejom stosowanie praktyki ograniczającej konkurencję polegającej na wyłączeniu prawa konsumenta korzystającego z biletu sieciowego imiennego dobowego do odstąpienia od umowy i uzyskania zwrotu naleŜności stosownego do nie wykorzystanego świadczenia przewozowego po potrąceniu odstępnego poprzez zamieszczenie w Taryfie przewozowej postanowień, Ŝe zwrot całkowicie niewykorzystanego biletu moŜe nastąpić przed rozpoczęciem terminu waŜności lub po rozpoczęciu terminu waŜności, ale tylko ze stacji nabycia biletu i nie później niŜ przed upływem 30 minut liczonych od godziny rozpoczęcia waŜności oznaczonej na bilecie, co moŜna uznać za sprzeczne z art. 17 ust. 1 i 4 ustawy Prawo przewozowe. Bezprawność ww. praktyki, której dotyczy pkt V ppkt 2 sentencji niniejszej decyzji, wywodzi się z naruszenia przytoczonego powyŜej art. 17 ust. 1 i 4 ustawy Prawo przewozowe. § 39 Taryfy - Bilety sieciowe imienne - w brzmieniu obowiązującym od 1 czerwca 2013 roku w ust. 3 pkt 4 zwiera postanowienie o treści: „zwrot całkowicie niewykorzystanego biletu sieciowego imiennego moŜe nastąpić: c) dobowego: − przed rozpoczęciem terminu waŜności, − po rozpoczęciu terminu waŜności – tylko na stacji (przystanku) nabycia biletu, jednak nie później niŜ przed upływem 30 minut, licząc od godziny rozpoczęcia waŜności oznaczonej na bilecie, po potrąceniu 15% odstępnego, z zastrzeŜeniem postanowień §16 ust. 8 RPO-KŚ, 27 d) miesięcznego i kwartalnego odbywa się na zasadach określonych w RPO-KŚ” . Przytoczone powyŜej postanowienie wiąŜe prawo podróŜnego do zwrotu całkowicie niewykorzystanego biletu sieciowego imiennego dobowego od spełnienia przesłanki przed rozpoczęciem terminu waŜności , a w przypadku rozpoczęcia terminu waŜności od tego, czy podróŜny zgłosi się na stację nabycia biletu i czy uczyni to nie później niŜ przed upływem 30 minut, licząc od godziny rozpoczęcia waŜności oznaczonej na bilecie. Tymczasem art. 17 ust. 1 Prawa przewozowego przyznaje podróŜnemu prawo do odstąpienia od umowy przewozu przed rozpoczęciem podróŜy. PodróŜnemu, który skorzystał z tego prawa, zgodnie z art. 17 ust. 4 Prawa przewozowego, przysługuje zwrot naleŜności stosowny do niewykorzystanego świadczenia przewozowego, po potrąceniu odstępnego. Stawianie warunków ograniczających to prawo podróŜnego, a za takie naleŜy uznać warunki opisane powyŜej dotyczące zwrotu całkowicie niewykorzystanego biletu sieciowego imiennego dobowego, dodane do Taryfy od 1 czerwca 2013 roku, naruszają to prawo. Termin rozpoczęcia waŜności biletu sieciowego imiennego dobowego nie zawsze musi pokrywać się z terminem rozpoczęcia podróŜy. MoŜliwa jest sytuacja, Ŝe podróŜny, który zakupił ten bilet, po rozpoczęciu terminu waŜności tego biletu, a przed faktycznym rozpoczęciem podróŜy, chciałby odstąpić od umowy przewozu. W takiej sytuacji ograniczanie moŜliwości realizacji jego prawa do 30 minut od rozpoczęcia terminu waŜności biletu i stacji, na której go zakupił, nie znajduje oparcia w art. 17 Prawa przewozowego. Po upływie tych 30 minut podróŜny w dalszym ciągu moŜe być przed rozpoczęciem podróŜy lub w miejscu oddalonym od stacji zakupu biletu, co uniemoŜliwi mu uzyskanie zwrotu naleŜności za całkowicie niewykorzystany bilet. Postanowienie zawarte w § 39 ust. 3 pkt 4 aktualnie obowiązującej Taryfy moŜna uznać za pozostające w sprzeczności z art. 17 ust. 1 i 4 Prawa przewozowego. Mając na względzie wyŜej opisane ustalenia za uprawdopodobnione naleŜało uznać naruszenie przez Koleje art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Wnosząc o wydanie decyzji w trybie art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Koleje złoŜyły zobowiązanie: − odnośnie zarzutu dotyczącego biletu Silesia Weekend (pkt V ppkt 1 sentencji decyzji) – do zmiany §29 ust. 3 pkt 4 Taryfy przewozowej poprzez usunięcie z niego wyraŜenia „tylko na stacji (przystanku) nabycia” i zastąpienie go wyraŜeniem „na dowolnej stacji (przystanku) dokonującej sprzedaŜy biletów z oferty Silesia Weekend” oraz poprzez dodanie do Taryfy przewozowej postanowień, zgodnie z którymi podróŜny nabywając bilet z oferty Silesia Weekend będzie wskazywał dzień oraz godzinę rozpoczęcia waŜności biletu, − odnośnie zarzutu dotyczącego biletu sieciowego imiennego dobowego (pkt V ppkt 2 sentencji decyzji) – do zmiany §39 ust. 3 pkt 4 a Taryfy przewozowej poprzez usunięcie z niego wyraŜenia „tylko na stacji (przystanku) nabycia” i zastąpienie go wyraŜeniem „na dowolnej stacji (przystanku) dokonującej sprzedaŜy biletów sieciowych imiennych dobowych” . Koleje wniosły o wydanie decyzji zobowiązującej w zakresie ww. zarzutów nakładającej na nią obowiązek wprowadzenia ww. zmian w terminie 3 miesięcy. 28 W efekcie wprowadzonych zmian dotyczących biletu Sielsia Weekend moŜliwy będzie zwrot całkowicie niewykorzystanego biletu Silesia Weekend przed rozpoczęciem terminu jego waŜności, a takŜe po rozpoczęciu terminu waŜności oznaczonego na bilecie, jednak nie później niŜ przed upływem 30 minut, licząc od rozpoczęcia terminu waŜności oznaczonego na bilecie, na dowolnej stacji (przystanku) dokonującej sprzedaŜy ww. oferty. Termin rozpoczęcia waŜności biletu Silesia Weekend określi podróŜny w chwili jego zakupu wskazując dzień i planowaną godzinę wyjazdu. W wyniku wprowadzonych zmian dotyczących biletu sieciowego imiennego dobowego moŜliwy będzie zwrot całkowicie niewykorzystanego biletu przed rozpoczęciem terminu jego waŜności, a takŜe po rozpoczęciu terminu waŜności oznaczonego na bilecie, jednak nie później niŜ przed upływem 30 minut, licząc od rozpoczęcia terminu waŜności oznaczonego na bilecie, na dowolnej stacji (przystanku) dokonującej sprzedaŜy ww. oferty. Termin rozpoczęcia waŜności biletu określi podróŜny w chwili jego zakupu wskazując dzień i godzinę albo będzie nim data wydania i godzina zakupu biletu (jeśli podróŜny kupuje bilet w dniu wyjazdu na krótko przed planowanym terminem odjazdu pociągu). Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy Prawo przewozowe podróŜny moŜe zmienić umowę przewozu lub odstąpić od niej przed rozpoczęciem podróŜy albo w miejscu zatrzymania środka transportowego na drodze przewozu. W zaproponowanych zmianach Koleje nadal posługują się przesłanką rozpoczęcia terminu waŜności biletu. WiąŜąc prawo do odstąpienia od umowy przewozu z przesłanką rozpoczęcia terminu waŜności biletu, zamiast z przesłanką rozpoczęcia podróŜy, Koleje co do zasady naruszają art. 17 ust. 1 Prawa przewozowego i tym samym spełniona zostaje przesłanka bezprawności zachowania. ChociaŜ zachowanie to moŜna uznać za bezprawne i naruszające określony, prawnie chroniony, interes konsumentów, to jednocześnie wychodzi ono naprzeciw interesom konsumentów poprzez zaoferowanie warunków zawarcia umowy przewozu na podstawie biletu Silesia Weekend i biletu sieciowego dobowego imiennego na warunkach korzystnych dla konsumentów pod względem finansowym. Jakkolwiek w zmodyfikowanych postanowieniach Taryfy przewozowej pozostało sformułowanie „przed rozpoczęciem terminu waŜności biletu”, co stanowiło asumpt do postawienia zarzutów, to nie stoi to na przeszkodzie przyjęciu zobowiązania złoŜonego przez Koleje. Jest to moŜliwe poniewaŜ zmiany wprowadzone przez przewoźnika w istotny sposób poprawiają sytuację podróŜnego. PodróŜny z biletem Silesia Weekend oraz z biletem sieciowym dobowym imiennym będzie mógł odstąpić od umowy przewozu na kaŜdej stacji (przystanku), która prowadzi sprzedaŜ tych biletów, a nie tylko na stacji, na której kupił bilet. W przypadku biletu sieciowego imiennego dobowego podróŜny ma prawo do dokładnego określenia rozpoczęcia terminu waŜności biletu (dzień i godzina), a w przypadku biletu Silesia Weekend podróŜny zyska to prawo w wyniku wykonania zobowiązania. W efekcie zmian podróŜny będzie miał moŜliwość odstąpienia od umowy na kaŜdej stacji i przed upływem 30 minut liczonych od rozpoczęcia terminu waŜności biletu, przy czym sam określi dzień i godzinę rozpoczęcia terminu waŜności biletu. Tym samym prawo do odstąpienia od umowy przez podróŜnego z biletem Silesia Weekend i dobowym sieciowym imiennym zyska realny wymiar, podróŜny będzie mógł rzeczywiście skorzystać z tego prawa. Zajmując powyŜsze stanowisko wobec złoŜonych zobowiązań Prezes Urzędu miał na uwadze pogląd Sądu NajwyŜszego wyraŜony w wyroku z 03.10.2013 r. sygn. akt III SK 50/12. Sąd NajwyŜszy stwierdził, Ŝe uwzględnienie korygującej funkcji naruszenia interesów 29 konsumentów jest wyjątkowo moŜliwe w przypadku powiązania zarzutu naruszenia art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów z naruszeniem interesu publicznego. W uzasadnieniu wyroku Sąd NajwyŜszy stwierdził, Ŝe przesłanka interesu publicznego moŜe i powinna pełnić funkcję korygującą, która pozwalałaby na uelastycznienie wszelkiego rodzaju „sztywnych” zakazów przewidzianych w ustawie oraz umoŜliwiałaby racjonalną sądową weryfikację, czy interwencja Prezesa Urzędu rzeczywiście podyktowana jest potrzebą ochrony interesu publicznego, a w takich sprawach jak niniejsza faktycznie słuŜy interesowi konsumentów. Skoro bowiem zachowanie przedsiębiorcy jest bezprawne i narusza określony, prawnie chroniony, interes konsumentów, ale jednocześnie w sposób nie budzący wątpliwości wychodzi naprzeciw interesom konsumentów poprzez zaoferowanie warunków zawarcia umowy korzystnych dla konsumentów, przy zachowaniu swobody wyboru, interwencja organu ochrony konsumentów moŜe nie być podjęta w interesie publicznym. Przesłanka interesu publicznego powinna równieŜ stanowić czynnik korygująco-weryfikujący przy korzystaniu przez Prezesa Urzędu ze swobodnego uznania. Wyznacza bowiem granice dla luzu decyzyjnego Prezesa Urzędu, chociaŜby w zakresie, w jakim podejmuje on decyzję o nałoŜeniu na przedsiębiorcę kary pienięŜnej. Sąd NajwyŜszy zwrócił uwagę, Ŝe za potrzebą uwypuklenia korygującej funkcji interesu publicznego przemawia treść Raportu Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów dotyczącego praw pasaŜerów korzystających z usług przewoźników kolejowych, sporządzonego w maju 2012 r., skoro Prezes Urzędu stwierdził tam, Ŝe „rygorystyczne stosowanie [przepisów Prawa przewozowego] w aktualnych warunkach obrotu gospodarczego jest niepoŜądane” (Raport UOKiK: Pozycja konsumenta na rynku pasaŜerskich przewozów kolejowych, Poznań 2012, s. 62-63). Skoro podróŜny moŜe odstąpić od umowy przewozu zawartej z Kolejami na kaŜdej stacji i sam określa godzinę i datę, od której rozpoczyna się termin waŜności biletu, to moŜliwość skorzystania z tego prawa, chociaŜ Koleje nie wiąŜą go z momentem rozpoczęcia podróŜy, zyskuje realny wymiar. PodróŜny podejmując decyzję o zakupie biletu przewiduje i planuje swoją podróŜ. Jeśli przed rozpoczęciem terminu waŜności, który sam określił, zmieni zdanie co do planowanej podróŜy (Silesia Weekend) lub pierwszej podróŜy (sieciowy imienny dobowy) to bez Ŝadnych ograniczeń moŜe odstąpić od umowy. Z prawa tego moŜe skorzystać równieŜ do 30 minut po rozpoczęciu terminu waŜności biletu, który zakupił. Aby skorzystać z tego prawa powinien udać na stację, przy czym nie musi to być jak dotychczas, stacja na której kupił bilet, lecz moŜe to być dowolna stacja sprzedająca tego rodzaju bilety. W tych okolicznościach zmiany zaproponowane przez przewoźnika w Taryfie przewozowej w postanowieniach objętych punktem V sentencji niniejszej decyzji moŜna ocenić pozytywnie i uznać je za wystarczające dla ochrony zbiorowego interesu konsumentów i interesu publicznego. Zarazem ocena ta jest zgodna ze stanowiskiem Sądu NajwyŜszego i samego Prezesa Urzędu odejścia od „sztywnego” i „rygorystycznego” stosowania przepisów ustawy Prawo przewozowe w zakresie art. 17 ust. 1 i 4. Stąd naleŜało orzec jak w punkcie V sentencji decyzji. Punkt VI sentencji decyzji Zgodnie z art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, w decyzji, o której mowa w art. 28 ust. 1, Prezes Urzędu nakłada na 30 przedsiębiorcę obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowiązań. Samo zobowiązanie przedsiębiorcy do wykonania bądź zaniechania określonych działań nie będzie mieć praktycznego znaczenia bez jednoczesnego nałoŜenia ww. obowiązku. Wykonanie zobowiązań musi podlegać sprawdzeniu przez Prezesa Urzędu 10 . W związku z powyŜszym Prezes Urzędu nałoŜył na Koleje obowiązek przedstawienia informacji o stopniu realizacji nałoŜonego zobowiązania, w tym przedstawienia dowodów potwierdzających zmianę Taryfy Przewozowej , w terminie 100 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Punkt VII sentencji decyzji Zgodnie z treścią art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu moŜe nałoŜyć na przedsiębiorcę, w drodze decyzji, karę pienięŜną w wysokości nie większej niŜ 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałoŜenia kary, jeŜeli przedsiębiorca ten, choćby nieumyślnie dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 tejŜe ustawy. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie zawiera zamkniętego katalogu przesłanek, od których uzaleŜniana jest wysokość nakładanych na przedsiębiorców kar. Norma prawna wynikająca z art. 111 ww. ustawy stanowi jedynie, iŜ przy ustalaniu wysokości kar pienięŜnych, o których mowa między innymi w art. 106 naleŜy uwzględnić w szczególności okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a takŜe uprzednie naruszenie przepisów ustawy. NałoŜona przez Prezesa Urzędu kara powinna ponadto pełnić funkcję represyjną (tj. stanowić dolegliwość za naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów), a takŜe prewencyjną, dyscyplinującą (tj. zapobiegać podobnym naruszeniom w przyszłości). W zaleŜności od stopnia naruszenia przepisów ustawy, ustala się funkcję prewencyjną lub represyjną za wiodącą. NaleŜy takŜe podnieść, iŜ w ocenie Prezesa Urzędu brzmienie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów pozwala na nałoŜenie odrębnych kar pienięŜnych za róŜne naruszenia będące przedmiotem rozstrzygnięcia w ramach jednej decyzji. Zgodnie bowiem z przedmiotowym przepisem Prezes Urzędu moŜe nałoŜyć karę pienięŜną na przedsiębiorcę, jeŜeli ten dopuścił się naruszenia art. 24 ww. ustawy, z czego wynika, Ŝe określona w tym przepisie kara moŜe dotyczyć kaŜdego naruszania stwierdzonego względem danego przedsiębiorcy. W ocenie Prezesa Urzędu zastosowanie takiego rozwiązania jest poŜądane z tego względu, iŜ pozwala na uwzględnienie przy nakładaniu kar w sposób zindywidualizowany wszystkich okoliczności związanych ze stosowaniem określonych naruszeń, które mogą róŜnić się pod wieloma względami (np. wagą naruszenia, zasięgiem oddziaływania praktyki, skutkami, jakie praktyka wywołuje na rynku i jej dotkliwością dla kontrahentów, czasem jej trwania itp.), a tym samym pozwala na nałoŜenie kary adekwatnej do danego naruszenia. 10 K. Kohutek, M. Sieradzka: Komentarz do art. 28 ustawy z dnia 16.02.2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, [w:] K. Kohutek, M. Sieradzka, Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, LEX, 2008. 31 Biorąc powyŜsze pod uwagę Prezes Urzędu postanowił w niniejszej sprawie wymierzyć Kolejom dwie kary pienięŜne. Pierwsza kara dotyczy naruszeń wskazanych w punktach I, III i IV niniejszej decyzji, a druga kara – naruszenia wskazanego w punkcie II decyzji. Nakładając kary w powyŜszy sposób Prezes Urzędu wziął pod uwagę podstawy prawne stwierdzonych naruszeń. VII.1 Pierwsza z kar jest nakładana na Koleje w związku z naruszeniami wskazanymi w punktach I, III i IV niniejszej decyzji polegającymi na ograniczeniu odpowiedzialności odszkodowawczej przewoźnika względem konsumenta korzystającego z oferty specjalnej „Śląski bilet miesięczny”, z biletów okresowych i biletów okresowych strefowych imiennych w razie częściowego wystąpienia ograniczenia ruchu pociągów, co pozostaje w sprzeczności z art. 62 ust. 2 ustawy - Prawo przewozowe. Podstawą obliczenia wysokości niniejszej kary jest przychód osiągnięty przez Koleje w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałoŜenia kary, tj. 2013 r., którego wysokość wyniosła (…) PLN (karta nr 343). Maksymalna kara pienięŜna, jaka moŜe zostać nałoŜona na przedsiębiorcę w oparciu o art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wynosi zatem (…) PLN. Ustalając wymiar kary pienięŜnej Prezes Urzędu w pierwszej kolejności dokonał oceny wagi stwierdzonych praktyk. W powyŜszym kontekście wzięto pod uwagę, iŜ stosowane przez Koleje naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, o jakich mowa w punktach I, III i IV sentencji niniejszej decyzji, mają miejsce zarówno na etapie zawierania kontraktu, jak i jego realizacji i polegają na mającym wpływ na treść kontraktu naruszeniu przepisów prawa, które w przedmiotowym przypadku wyraŜa się w zamieszczeniu w warunkach oferty specjalnej „Śląski bilet miesięczny” oraz w Taryfie postanowień sprzecznych z art. 62 ust. 2 ustawy – Prawo przewozowe. Prezes Urzędu zwaŜył, iŜ w wyniku stosowania przedmiotowych praktyk sytuacja konsumentów została istotnie osłabiona. Na podstawie zakwestionowanych postanowień Koleje mogły mieć moŜliwość uchylenia się od odpowiedzialności odszkodowawczej względem konsumentów i pozbawienia konsumentów odszkodowania za szkody wyrządzone wskutek odwołania regularnie kursującego środka transportowego. Nakładając karę pienięŜną Prezes Urzędu wziął pod uwagę konieczność ustalenia, czy naruszenie dokonane było umyślne czy teŜ nieumyślnie. Konieczność brania pod uwagę tej przesłanki w przypadku stosowania kar pienięŜnych wynika z art. 106 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Z tego względu nakładając karę pienięŜną Prezes Urzędu uwzględnił, Ŝe Koleje jako profesjonalista formułując treść postanowień Taryfy i oferty specjalnej powinny wykazać się odpowiednią starannością i dbałością tak, aby nie zostały naruszone powszechnie obowiązujące przepisy prawa. Koleje powinny być świadome faktu, Ŝe zakwestionowane w niniejszej decyzji zachowanie jest niedopuszczalne w świetle przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Dlatego zdaniem Prezesa Urzędu zachowanie Kolei objęte punktami I, III i IV sentencji decyzji jest efektem niedołoŜenia naleŜytej staranności, jakiej naleŜałoby oczekiwać od profesjonalnego uczestnika obrotu rynkowego organizującego usługi o charakterze uŜyteczności publicznej. Całokształt okoliczności sprawy daje podstawę do stwierdzenia, Ŝe Koleje dopuściły się naruszeń opisanych w punktach I, III i IV sentencji decyzji nieumyślnie. 32 W kontekście wagi stwierdzonych naruszeń rozwaŜono równieŜ okres ich trwania. Warunki oferty specjalnej „Śląski bilet miesięczny” obejmujące zakwestionowane postanowienie obowiązywały od 1 grudnia 2011 r. do 31 maja 2013 r. Taryfa obowiązuje od 1 października 2011 r., a postanowienia sprzeczne z prawem przewozowym zawierała do 31 maja 2013 r. Naruszenia miały zatem długotrwały charakter. Ponadto uwzględniono fakt, iŜ Koleje posiadają silną pozycję na rynku przewozu osób koleją obejmującym województwo śląskie i obsługują niemal wszystkie regionalne połączenia w tym województwie. W związku z tym moŜliwość wyboru przez podróŜnych alternatywnego przewoźnika jest mocno ograniczona. Oceniając wagę naruszenia Prezes Urzędu miał na względzie, Ŝe zakwestionowane praktyki wymierzone były we wszystkich konsumentów korzystających z usług przewozu osób świadczonych przez Koleje, ale zarazem nie dotyczyły podstawowych, bieŜących kwestii związanych z wykonywaniem umowy przewozu. Odwołanie regularnie kursującego pociągu co do zasady ma bowiem charakter incydentalny i z załoŜenia nie występuje na duŜą skalę. W związku z powyŜszym Prezes Urzędu uznał, Ŝe natura naruszenia na etapie zawierania kontraktu z wpływem na etap wykonywania kontraktu uzasadnia ustalenie wyjściowego poziomu kary pienięŜnej na poziomie (…) przychodu uzyskanego przez Koleje w 2013 r. Po ustaleniu kwoty bazowej kary przystąpiono do analizy, czy w niniejszej sprawie zaszły okoliczności łagodzące i obciąŜające, które mogłyby mieć wpływ na wymiar kary. Okoliczności obciąŜających nie stwierdzono, do okoliczności łagodzących zaliczono natomiast zaniechanie przez Koleje stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Do zaniechania stosowania praktyk doszło w wyniku wprowadzenia odpowiednich zmian do warunków oferty specjalnej „Śląski bilet miesięczny” oraz Taryfy , co nastąpiło z dniem 1 czerwca 2013 r. Wyeliminowanie zakazanych praktyk nastąpiło zatem przed wszczęciem postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. W wyniku zwaŜenia powyŜszych okoliczności Prezes Urzędu uznał, iŜ kwotę kary ustaloną na tym etapie miarkowania naleŜy obniŜyć o 30%. Przy wymierzaniu kary Prezes Urzędu zbadał równieŜ przesłankę uprzedniego naruszenia przepisów ustawy wynikającą z art. 111 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, stwierdzając, Ŝe Koleje nie dopuściły się wcześniej takiego naruszenia. W związku tym brak jest podstaw do podwyŜszenia wysokości kary z tego tytułu. W związku z powyŜszym ustalono wysokość kary na kwotę 157 942 PLN (słownie złotych: sto pięćdziesiąt siedem tysięcy dziewięćset czterdzieści dwa). W ocenie Prezesa Urzędu wymierzona kara stanowiąca (…) maksymalnego wymiaru kary przewidzianego w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest adekwatna do stopnia naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i współmierna do moŜliwości finansowych Kolei. Prezes Urzędu kierując się potrzebą zdecydowanego przeciwdziałania stosowaniu praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów uznał, Ŝe orzeczona kara powinna stanowić dla Kolei dolegliwość, a nadto spełniać funkcję prewencyjną i dyscyplinującą tak, aby zapobiec w przyszłości podobnym naruszeniom. Poza wymiarem indywidualnym nałoŜonej kary naleŜy jednak podkreślić równieŜ jej wymiar ogólny, funkcję odstraszającą i wychowawczą w stosunku do innych uczestników rynku. Wobec powyŜszego orzeczono jak w punkcie VII.1 sentencji decyzji. VII.2 Druga kara wymierzona Kolejom w niniejszym postępowaniu nakładana jest z tytułu naruszenia wskazanego w punkcie II sentencji decyzji polegającego na przyznaniu sobie 33 prawa do przedłuŜenia terminu do rozpatrzenia otrzymanej reklamacji, co pozostaje w sprzeczności z § 6 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Transportu i Budownictwa z dnia 24 lutego 2006 r. w sprawie ustalania stanu przesyłek oraz postępowania reklamacyjnego. Podstawą obliczenia wysokości niniejszej kary jest przychód osiągnięty przez Koleje w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałoŜenia kary, tj. 2013 r., którego wysokość wyniosła (…) PLN (karta nr 343). Maksymalna kara pienięŜna, jaka moŜe zostać nałoŜona na przedsiębiorcę w oparciu o art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wynosi zatem (…) PLN. Ustalając wymiar kary pienięŜnej Prezes Urzędu w pierwszej kolejności dokonał oceny wagi stwierdzonej praktyki. W powyŜszym kontekście wzięto pod uwagę, iŜ stosowane przez Koleje naruszenie zbiorowych interesów konsumentów, o jakim mowa w punkcie II sentencji niniejszej decyzji, ma miejsce zarówno na etapie zawierania kontraktu, jak i jego realizacji i polegają na mającym wpływ na treść kontraktu naruszeniu przepisów prawa, które w przedmiotowym przypadku wyraŜa się w zamieszczeniu w Regulaminie postanowienia sprzecznego z § 6 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Transportu i Budownictwa z dnia 24 lutego 2006 r. w sprawie ustalania stanu przesyłek oraz postępowania reklamacyjnego. Prezes Urzędu zwaŜył, iŜ w wyniku stosowania przedmiotowej praktyki sytuacja konsumentów została istotnie osłabiona. Na podstawie zakwestionowanego postanowienia Koleje mogły przedłuŜać termin rozpoznania reklamacji wniesionej przez podróŜnego i udzielenia ostatecznej odpowiedzi do trzech miesięcy, podczas gdy zgodnie z przepisami ww. rozporządzenia konsument winien otrzymać niezwłocznie, nie później niŜ 30 dni od dnia przyjęcia reklamacji przez przewoźnika. PrzedłuŜenie terminu rozpoznania reklamacji mogło prowadzić do wyłączenia zastosowania § 10 ww. rozporządzenia stanowiącego, Ŝe nieudzielenie przez przewoźnika odpowiedzi w wymaganym terminie skutkuje uwzględnieniem reklamacji. PrzedłuŜając termin rozpoznania reklamacji Koleje mogły uchylić się więc od skutków swojego zaniechania. Nakładając karę pienięŜną Prezes Urzędu wziął pod uwagę konieczność ustalenia, czy naruszenie dokonane było umyślne czy teŜ nieumyślnie. Konieczność brania pod uwagę tej przesłanki w przypadku stosowania kar pienięŜnych wynika z art. 106 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Z tego względu nakładając karę pienięŜną Prezes Urzędu uwzględnił, Ŝe Koleje jako profesjonalista formułując treść postanowień Regulaminu powinny wykazać się odpowiednią starannością i dbałością tak, aby nie zostały naruszone powszechnie obowiązujące przepisy prawa. Koleje powinny być świadome faktu, Ŝe zakwestionowane w niniejszej decyzji zachowanie jest niedopuszczalne w świetle przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Dlatego zdaniem Prezesa Urzędu zachowanie Kolei objęte punktem II sentencji decyzji jest efektem niedołoŜenia naleŜytej staranności, jakiej naleŜałoby oczekiwać od profesjonalnego uczestnika obrotu rynkowego organizującego usługi o charakterze uŜyteczności publicznej. Całokształt okoliczności sprawy daje podstawę do stwierdzenia, Ŝe Koleje dopuściły się naruszenia opisanego w punkcie II sentencji decyzji nieumyślnie. W kontekście wagi stwierdzonego naruszenia rozwaŜono równieŜ okres jego trwania. Regulamin w brzmieniu obejmującym zakwestionowane postanowienie obowiązywał od 1 października 2011 r. do 31 maja 2013 r. Naruszenie miało zatem charakter długotrwały. Ponadto uwzględniono fakt, iŜ Koleje posiadają silną pozycję na rynku przewozu osób koleją obejmującym województwo śląskie i obsługują niemal wszystkie regionalne połączenia w tym województwie. W związku z tym moŜliwość wyboru przez podróŜnych alternatywnego 34 przewoźnika jest mocno ograniczona. Oceniając wagę naruszenia Prezes Urzędu miał na względzie, Ŝe zakwestionowana praktyka wymierzona była we wszystkich konsumentów korzystających z usług przewozu osób świadczonych przez Koleje, którzy złoŜyli reklamacje. W związku z powyŜszym Prezes Urzędu uznał, Ŝe natura naruszenia na etapie zawierania kontraktu z wpływem na etap wykonywania kontraktu uzasadnia ustalenie wyjściowego poziomu kary pienięŜnej na poziomie (…) przychodu uzyskanego przez Koleje w 2013 r. Po ustaleniu kwoty bazowej kary przystąpiono do analizy, czy w niniejszej sprawie zaszły okoliczności łagodzące i obciąŜające, które mogłyby mieć wpływ na wymiar kary. Okoliczności obciąŜających nie stwierdzono, do okoliczności łagodzących zaliczono natomiast zaniechanie przez Koleje stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. Do zaniechania stosowania praktyki doszło w wyniku wprowadzenia odpowiednich zmian do Regulaminu , co nastąpiło od 1 czerwca 2013 r. Wyeliminowanie zakazanej praktyki nastąpiło zatem przed wszczęciem postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. W wyniku zwaŜenia powyŜszych okoliczności Prezes Urzędu uznał, iŜ kwotę kary ustaloną na tym etapie miarkowania naleŜy obniŜyć o 30%. Przy wymierzaniu kary Prezes Urzędu zbadał równieŜ przesłankę uprzedniego naruszenia przepisów ustawy wynikającą z art. 111 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, stwierdzając, Ŝe Koleje nie dopuściły się wcześniej takiego naruszenia. W związku tym brak jest podstaw do podwyŜszenia wysokości kary z tego tytułu. W związku z powyŜszym ustalono wysokość kary na kwotę 157 942 PLN (słownie złotych: sto pięćdziesiąt siedem tysięcy dziewięćset czterdzieści dwa). W ocenie Prezesa Urzędu wymierzona kara stanowiąca (…) maksymalnego wymiaru kary przewidzianego w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest adekwatna do stopnia naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i współmierna do moŜliwości finansowych Kolei. Prezes Urzędu kierując się potrzebą zdecydowanego przeciwdziałania stosowaniu praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów uznał, Ŝe orzeczona kara powinna stanowić dla Kolei dolegliwość, a nadto spełniać funkcję prewencyjną i dyscyplinującą tak, aby zapobiec w przyszłości podobnym naruszeniom. Poza wymiarem indywidualnym nałoŜonej kary naleŜy jednak podkreślić równieŜ jej wymiar ogólny, funkcję odstraszającą i wychowawczą w stosunku do innych uczestników rynku. Wobec powyŜszego orzeczono jak w punkcie VII.2 sentencji decyzji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów karę pienięŜną naleŜy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Karę naleŜy wpłacić na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w NBP o/o Warszawa Nr 51 1010 1010 0078 7822 3100 0000. Punkt VIII sentencji decyzji Zgodnie z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu rozstrzyga o kosztach w drodze postanowienia, które moŜe być zamieszczone w decyzji kończącej postępowanie. W myśl art. 77 ust. 1 tej ustawy, jeŜeli w wyniku postępowania Prezes Urzędu stwierdził naruszenie przepisów ustawy, przedsiębiorca, który dopuścił się tego naruszenia, jest obowiązany ponieść koszty postępowania. 35 Postępowanie w sprawie stosowania przez przedsiębiorcę praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostało wszczęte z urzędu, a w jego wyniku Prezes Urzędu stwierdził naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Kosztami niniejszego postępowania są wydatki związane z korespondencją prowadzoną przez Prezesa Urzędu ze stroną. W związku z powyŜszym postanowiono obciąŜyć Koleje kosztami postępowania w wysokości 30 PLN (słownie złotych: trzydzieści). Koszty niniejszego postępowania przedsiębiorca obowiązany jest wpłacić na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w NBP o/o Warszawa Nr 51 1010 1010 0078 7822 3100 0000 w terminie 14 dni od uprawomocnienie się decyzji. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.) – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. W przypadku jednak kwestionowania wyłącznie postanowienia o kosztach zawartego w punkcie VIII niniejszej decyzji, stosownie do art. 264 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz stosownie do art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 32 § 1 i 2 Kodeksu postępowania cywilnego, naleŜy wnieść zaŜalenie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach w terminie tygodnia od dnia doręczenia niniejszej decyzji. Dyrektor Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach Maciej Fragsztajn