RKT-21/2011

1 Katowice, dnia 02 sierpnia 2011 r. RKT-61-06/11/MZ DECYZJA Nr RKT – 21 /2011 Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz § 2 pkt 4 i § 5 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887), po przeprowadzeniu z urzędu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów przeciwko Gminie Świerklaniec, w toku którego zostało uprawdopodobnione, że ww. przedsiębiorca stosuje praktyki, o których mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów polegające na tym, że: 1) we wzorcu „ Umowy Nr … o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków ”, stosowanym w obrocie z konsumentami zamieszczono postanowienie o następującej treści: „ Umowa może być rozwiązana: (…) b) przez Przedsiębiorstwo za trzymiesięcznym wypowiedzeniem ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego w przypadku niewykonywania lub nienależytego wykonywania umowy przez Odbiorcę ”, co może być niezgodne z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 123 poz. 858 ze zm.) i może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; 2) w treści umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków zawieranych z konsumentami – wbrew wymogowi określonemu w art. 6 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858 z późn. zm.) – nie zamieszczono pełnej informacji na temat terminów wzajemnych rozliczeń poprzez zaniechanie objęcia treścią ww. umów postanowień określających termin płatności za pobrane usługi, co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; – w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: I. Na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) nakłada się na Gminę Świerklaniec obowiązek wykonania przyjętego przez tego przedsiębiorcę w toku postępowania zobowiązania do podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia zarzucanym mu naruszeniom, polegających na zawieraniu z nowymi odbiorcami usług – konsumentami umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków z wykorzystaniem wzorca umownego o treści uwzględniającej w całości postawione zarzuty oraz dostarczeniu dotychczasowym odbiorcom usług – konsumentom, posiadającym umowy o treści zakwestionowanej w niniejszym postępowaniu, umowy sporządzone z wykorzystaniem ww. nowego wzorca eliminującego z treści tych umów naruszenia stanowiące przedmiot postawionych zarzutów, w terminie do dnia 31 grudnia 2011 r. II. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) nakłada się na Gminę Świerklaniec obowiązek złożenia do dnia 31 stycznia 2012 r. sprawozdania o stopniu realizacji przyjętego zobowiązania, które powinno zawierać: DELEGATURA UOKiK W KATOWICACH 2 a. Informację na temat liczby dotychczasowych odbiorców – konsumentów, którym do dnia 31 grudnia 2011 r. dostarczono, w celu zaakceptowania, umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków sporządzone według wzorca załączonego do pisma Gminy Świerklaniec z dnia 20 maja 2011 r. (SRG.7021.5.16.2011) wraz z kopiami trzech przykładowych, podpisanych obustronnie umów; b. Informację na temat liczby dotychczasowych odbiorców – konsumentów, którym do dnia 31 grudnia 2011 r. nie dostarczono w celu zaakceptowania umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków sporządzonej według wzorca załączonego do pisma Gminy Świerklaniec z dnia 20 maja 2011 r. (SRG.7021.5.16.2011) wraz z wyjaśnieniem, czym spowodowany jest taki stan rzeczy; c. Informację na temat liczby umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków zawartych od dnia 01 czerwca 2011 r. do dnia 31 grudnia 2011 r. z nowymi odbiorcami – konsumentami z wykorzystaniem wzorca załączonego do pisma Gminy Świerklaniec z dnia 20 maja 2011 r. (SRG.7021.5.16.2011) wraz z kopiami 3 przykładowych umów. Uzasadnienie W imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej „Prezesem Urzędu”) zostało przeprowadzone z urzędu pod sygn. akt RKT-400-30/10/MZ postępowanie wyjaśniające w sprawie wstępnego ustalenia, czy w związku z działalnością Gminy Świerklaniec (zwanej dalej także „Gminą”) nastąpiło naruszenie przepisów ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (zwanej dalej również „ustawą o ochronie konkurencji i konsumentów”). W toku przedmiotowego postępowania wyjaśniającego zbadane zostały pod kątem naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów warunki umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków zawieranych przez Gminę, w oparciu o wykorzystywany w obrocie wzorzec umowny. Analiza ich treści dała podstawy do przyjęcia, iż mogło dojść do naruszenia przez Gminę przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w związku z tym w dniu 01.04.2011 r. Postanowieniem Nr 1 wszczęte zostało w tej sprawie z urzędu postępowanie w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów (dowód: karta nr 1). Postanowieniem nr 2 z tej samej daty (dowód: karta nr 3) w poczet dowodów zaliczono materiały zgromadzone w toku ww. postępowania wyjaśniającego. Gminie postawiono zarzuty naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w drodze podejmowania bezprawnych działań godzących w zbiorowe interesy konsumentów polegających na tym, że: 1) we wzorcu „ Umowy Nr … o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków ”, stosowanym w obrocie z konsumentami zamieszczono postanowienie o następującej treści: „ Umowa może być rozwiązana: (…) b) przez Przedsiębiorstwo za trzymiesięcznym wypowiedzeniem ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego w przypadku niewykonywania lub nienależytego wykonywania umowy przez Odbiorcę ”, co może być niezgodne z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 123 poz. 858 ze zm.) i może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; 2) w treści umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków zawieranych z konsumentami – wbrew wymogowi określonemu w art. 6 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858 z późn. zm.) – nie zamieszczono pełnej informacji na temat terminów wzajemnych rozliczeń poprzez zaniechanie objęcia treścią ww. umów postanowień określających termin płatności za pobrane usługi, co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 3 Gmina ustosunkowała się do postawionych jej zarzutów w pismach z dnia 14.04.2011 r. (dowód: karty nr 69-102), z dn. 20.05.2011 r. (dowód: karty nr 104-108) i z dn. 16.06.2011 r. (dowód: karty nr 111-125). Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, pismem z dnia 30.06.2011 r., Gmina została poinformowana o zakończeniu zbierania materiału dowodowego (dowód: karta nr 126). W wyznaczonym terminie Gmina nie skorzystała z prawa do zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym. Prezes Urzędu ustalił następujący stan faktyczny. Gmina Świerklaniec jest jednostką samorządu terytorialnego w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jednolity Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591 ze zm.) – zwanej dalej „ustawą o samorządzie gminnym” – posiadającą osobowość prawną i działającą przez swoje organy. Swoje zadania własne w zakresie zaspokajania zbiorowych potrzeb wspólnoty, dotyczące wodociągów i zaopatrzenia w wodę oraz kanalizacji, usuwania i oczyszczania ścieków komunalnych (art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy o samorządzie gminnym) Gmina Świerklaniec realizuje za pośrednictwem Zakładu Wodociągów i Kanalizacji w Świerklańcu – zakładu budżetowego Gminy Świerklaniec – zwanego dalej również „Zakładem”, który nie posiada osobowości prawnej. Zakład jest jednostką organizacyjną Gminy Świerklaniec, do której zadań należy zaspakajanie potrzeb mieszkańców gminy w zakresie zaopatrywania w wodę i odprowadzania ścieków. Zakład Wodociągów i Kanalizacji w Świerklańcu został utworzony na podstawie uchwały Nr LVII/200/94 Rady Gminy w Świerklańcu z dnia 27 maja 1994 r. (dowód: karty nr 10-11). Zakład prowadzi działalność na terenie Gminy Świerklaniec, w związku z powyższym nie ma obowiązku posiadania zezwolenia na prowadzenie zbiorowego zaopatrzenia w wodę lub zbiorowego odprowadzania ścieków, o którym mowa w art. 16 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858 ze zm.) – zwanej dalej także „ustawą o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę” (dowód: karta nr 5). Prawa i obowiązki przedsiębiorstwa i odbiorców jego usług określa wydany na podstawie art. 19 ust. 1 i 2 powołanej ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę „Regulamin dostarczania wody i odprowadzania ścieków na obszarze gminy Świerklaniec” (uchwała Nr XLIII/407/05 Rady Gminy Świerklaniec z dnia 29 grudnia 2005 r.), który został opublikowany w Dzienniku Urzędowym Województwa Śląskiego Nr 17, poz. 564 w 2006 roku. Ponadto regulamin ten dostępny jest na stronie internetowej Zakładu oraz stronie internetowej Urzędu Gminy. Odbiorcy usług Zakładu mogą również zapoznać się z treścią obowiązującego regulaminu w sposób zwyczajowo przyjęty: na tablicach ogłoszeń wszystkich sołectw Gminy Świerklaniec. Regulamin nie stanowi załącznika do zawieranych umów, natomiast każdy odbiorca przed podpisaniem umowy otrzymuje ww. regulamin do zapoznania się z jego treścią (dowód: karty nr 5 i 27-39). W toku postępowania ustalono, że Gmina świadczy usługi w zakresie dostarczania wody dla 2869 konsumentów w rozumieniu Kodeksu cywilnego. Ze względu na to, że Gmina jest w trakcie kanalizowania sołectw, liczba odbiorców oczyszczających ścieki jest dużo mniejsza i wynosi 895. W chwili obecnej Zakład nie eksploatuje ujęć wodnych ze względu na przekroczenie dozwolonych norm zawartości azotanów oraz żelaza w wodzie. Ujęcia są własnością Gminy, a Zakład ma uprawnienia do zarządzania przekazanymi ujęciami. Zakład dokonuje w całości zakupu wody z Górnośląskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów S.A. w Katowicach (dowód: karta nr 5). Stosownie do art. 6 ust. 1 ww. ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę Zakład zawiera z odbiorcami świadczonych przez siebie usług, w tym z konsumentami, pisemne umowy, na podstawie których odbywa się dostawa wody i odbiór ścieków. Zawierając powyższe umowy Zakład posługuje się jednym wzorcem umowy i nie stosuje odrębnych wzorców umów dla 4 konsumentów i pozostałych odbiorców. Gmina przedstawiła aktualnie wykorzystywany wzorzec umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków: „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków” (dowód: karty nr 40-44). Gmina Świerklaniec poinformowała, że powyższy wzorzec stosowany jest od dnia 1 stycznia 2003 r. i przedstawiła jedną umowę o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków zawartą z konsumentem oraz jedną zawartą w obrocie pozakonsumenckim (dowód: karty nr 45-58 i 59-68). Ustalono, iż § 21 ust. 2 pkt b wzorca „Umowy Nr … o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków” zawiera postanowienie o treści: „ Umowa może być rozwiązana: (…) b) przez Przedsiębiorstwo za trzymiesięcznym wypowiedzeniem ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego w przypadku niewykonywania lub nienależytego wykonania umowy przez Odbiorcę ” (dowód: karta nr 43). W toku postępowania ustalono również, że w umowie o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków brak jest pełnej informacji na temat terminów płatności za pobrane usługi. Na podstawie § 13 ust. 1 umów „ Odbiorca dokonuje zapłaty za dostarczoną wodę i odprowadzone ścieki w terminie określonym w fakturze ”. Żadne z postanowień umów nie zawiera informacji jaki jest termin płatności faktury. Zgodnie z § 31 „Regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ścieków na obszarze gminy Świerklaniec”: „ Odbiorca jest zobowiązany do terminowego regulowania należności za dostawę wody i odprowadzanie ścieków ” (dowód: karty nr 37 i 42). Gmina w piśmie z dnia 14.04.2011 r. poinformowała, iż nie korzystała z możliwości wypowiedzenia umowy z konsumentami w sytuacjach określonych w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. Gmina wyjaśniła także, że brak pełnej informacji w umowie o dostawę wody i odprowadzanie ścieków dotyczącej terminów wzajemnych rozliczeń „(…) nie był do tej pory przyczyną nieporozumień pomiędzy Zakładem a odbiorcami. Każdy odbiorca podpisując umowę o dostawę wody i odprowadzanie ścieków jest informowany o sposobach i terminach rozliczeń za świadczone usługi ”. Jednocześnie Gmina stwierdziła, że w umowie brak jest pełnej informacji o terminach rozliczeń i zadeklarowała wprowadzenie do umów postanowień „ ściśle precyzujących ” to zagadnienie. Gmina oświadczyła w ww. piśmie z dnia 14.04.2011 r., że § 21 ust. 2 pkt b wzorca „Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków” zostanie wykreślony, a § 13 ust. 1 otrzyma brzmienie: „ Odbiorca dokonuje zapłaty za dostarczoną wodę i odprowadzone ścieki w terminie nie krótszym niż 14 dni od daty wystawienia faktury ” . Gmina oświadczyła, że powyższe zmiany „(…) zostaną wprowadzone w życie poprzez wymianę umów z wszystkimi odbiorcami do końca roku 2011 ” (dowód: karty nr 69-70). W odpowiedzi na wezwanie Prezesa Urzędu, Gmina w piśmie z dn. 20.05.2011 r. (SRG.7021.5.16.2011) oświadczyła, iż § 13 ust. 1 wzorca „Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków” otrzyma brzmienie: „ Odbiorca dokonuje zapłaty za dostarczoną wodę i odprowadzone ścieki w terminie określonym w fakturze nie krótszym niż 14 dni od daty jej otrzymania ”, a także oświadczyła, iż nowy wzorzec zostanie wprowadzony do obrotu z dniem 01.06.2011 r. Gmina przedstawiła nowy wzorzec umowy, zawierający powołane wyżej postanowienie (dowód: karty nr 104-107). Następnie Gmina potwierdziła w piśmie z dn. 16.06.2011 r. rozpoczęcie stosowania w obrocie nowego wzorca umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków i przedstawiła kopie dwóch umów zawartych z jego zastosowaniem w dn. 08.06.2011 r. i w dn. 13.06.2011 r. (dowód: karty nr 111-125). Prezes Urzędu zważył, co następuje. W pierwszej kolejności konieczne jest ustalenie, czy w okolicznościach przedmiotowej sprawy doszło do naruszenia interesu publicznoprawnego. Zgodnie z przepisem art. 1 ust. 1 i ust. 2 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, celem regulacji w niej przyjętej jest zapewnienie rozwoju i ochrony konkurencji, a także podejmowana w interesie publicznym ochrona przedsiębiorców narażonych na stosowanie praktyk ograniczających konkurencję i ochrona interesów konsumentów. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów ma zatem charakter publicznoprawny i służy ochronie interesu ogólnospołecznego; w odniesieniu do przedsiębiorców chroni konkurencję, a w odniesieniu do konsumentów ich interesy jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym, zbiorowym. Instrumenty w niej przewidziane mogą być stosowane jedynie wówczas, gdy na skutek działań sprzecznych z przepisami prawa naruszony został interes publiczny. Ma to miejsce w szczególności wtedy, gdy określonymi działaniami dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku, względnie, gdy wywołują one na rynku niekorzystne zjawiska (wyrok Sądu Antymonopolowego z dn. 24 października 1991 r., sygn. akt XV Amr 8/90). Zdaniem Prezesa Urzędu rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wiąże się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy na podstawie umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków o treści zakwestionowanej w toku niniejszego postępowania korzystają lub będą korzystać z usług świadczonych przez przedsiębiorcę wodociągowo- kanalizacyjnego. Objęte zarzutem działanie przedsiębiorcy wymierzone jest w szeroki krąg uczestników rynku, ponieważ jest ono skierowane do członków określonej zbiorowości tj. wszystkich rzeczywistych i potencjalnych odbiorców świadczonych przez Gminę usług. Interes publicznoprawny przejawia się także w postaci zbiorowego interesu konsumentów, co oznacza, iż naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocześnie naruszeniem interesu publicznoprawnego. W tym stanie rzeczy uznać należy, że w niniejszej sprawie ma miejsce naruszenie przez Gminę interesu publicznoprawnego, co uzasadnia ocenę jej zachowania na rynku w świetle przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. I. Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jeżeli w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione – na podstawie okoliczności sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu, o którym mowa w art. 100 ust. 1, lub innych informacji będących podstawą wszczęcia postępowania – że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24, a przedsiębiorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom, Prezes Urzędu może, w drodze decyzji, nałożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. Stosownie do art. 28 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w decyzji, o której mowa powyżej Prezes Urzędu może określić termin wykonania zobowiązań. Uprawdopodobnienie stosowania przez Gminę Świerklaniec praktyk, o których mowa w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Stosownie do art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów warunkiem nałożenia przez Prezes Urzędu na przedsiębiorcę zobowiązania zmierzającego do zapobieżenia naruszeniom określonym w art. 24 ww. ustawy jest uprawdopodobnienie, że doszło do naruszenia ww. przepisu. W związku z tym zachodzi konieczność przeanalizowania zachowań Gminy stanowiących przedmiot postawionych jej zarzutów z punktu widzenia uprawdopodobnienia naruszenia zakazu określonego w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Stosownie do art. 24 ust. 2 ww. ustawy przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: 1) stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za 6 niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.); 2) naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji; 3) nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Art. 24 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przewiduje natomiast, że nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Konsumentem w rozumieniu ww. ustawy jest osoba fizyczna dokonująca czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową, zgodnie z art. 22 1 Kodeksu cywilnego w związku z art. 4 pkt 12 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zbiorowe interesy konsumentów podlegają zatem ochronie przed wymierzonymi w nie naruszeniami polegającymi na sprzecznych z prawem działaniach przedsiębiorców. Uznanie określonego działania przedsiębiorcy za niezgodne z zakazem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów wymaga wykazania, że spełnione zostały kumulatywnie następujące przesłanki: − oceniane zachowanie musi być podejmowane przez podmiot będący przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, − zachowanie przedsiębiorcy nosi znamiona bezprawności, − praktyka musi godzić w zbiorowe interesy konsumentów. Status przedsiębiorcy Zgodnie z art. 4 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przez przedsiębiorcę rozumie się m.in. przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tj. Dz. U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447 ze zm.) wynika, że przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna oraz jednostka organizacyjna nie mającą osobowości prawnej, której ustawa przyznaje zdolność prawną, organizująca lub świadcząca usługi o charakterze użyteczności publicznej, które nie są działalnością gospodarczą w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Na podstawie art. 2 ust. 2 powołanej wyżej ustawy o samorządzie gminnym, gmina posiada osobowość prawną i działa przez swoje organy, a do zadań własnych gminy należy zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty. Zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 3 tej ustawy, zadania własne obejmują m.in. sprawy wodociągów i zaopatrzenia w wodę, kanalizacji, usuwania i oczyszczania ścieków komunalnych, utrzymania czystości i porządku oraz urządzeń sanitarnych, wysypisk. Na podstawie art. 3 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków jest zadaniem własnym gminy. Działalność Gminy Świerklaniec polegająca na zaopatrzeniu w wodę i odprowadzaniu ścieków wykonywana jest przez utworzoną w określonym celu gminną jednostkę organizacyjną – podmiot, który w świetle art. 2 pkt 4 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę jest przedsiębiorstwem wodociągowo-kanalizacyjnym. Działalność ta ma charakter zarobkowy i prowadzona jest w sposób zorganizowany i ciągły. Zważywszy, że Zakład jest jednostką organizacyjną Gminy i reprezentuje ją w relacjach z odbiorcami usług z zakresu zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków, wszelkie działanie i zaniechanie w tym zakresie jest tożsame, na gruncie rozważań niniejszej decyzji z działaniem i zaniechaniem Gminy Świerklaniec. W związku z powyższym Prezes Urzędu uznał, że Gmina Świerklaniec dostarczająca wodę i odbierająca ścieki od mieszkańców gminy jest przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 7 Bezprawność działań Drugą przesłanką, jaką należy rozważyć w celu uprawdopodobnienia naruszenia zakazu określonego w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jest bezprawność podejmowanych przez przedsiębiorcę zachowań. Bezprawność ujmowana jest jako sprzeczność z obowiązującymi przepisami prawa. Praktyki przedsiębiorcy, by zakwalifikować je jako naruszające zbiorowe interesy konsumentów „muszą być zatem wymierzone w uprawnienia, jakie konsumentom przyznają obowiązujące przepisy prawa” 1 . Porządek prawny, którego naruszenie może wypełniać dyspozycję art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, obejmuje normy prawa powszechnie obowiązującego, a także nakazy i zakazy wynikające z zasad współżycia społecznego i dobrych obyczajów 2 . Same przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie regulują konstrukcji bezprawności działań przedsiębiorcy. Art. 24 tej ustawy nie ma samodzielnego znaczenia prawnego, lecz powinien być interpretowany oraz stosowany w określonym kontekście normatywnym. W związku z tym, w celu konkretyzacji przesłanki bezprawności należy sięgnąć do przepisów innych ustaw. Na ich podstawie możliwe jest dokonanie oceny działań przedsiębiorcy w aspekcie ich zgodności z prawem 3 . W art. 24 ust. 2 ustawodawca wskazał przykładowe rodzaje praktyk, które naruszają zbiorowe interesy konsumentów, zaliczając do nich stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego, naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Katalog ten nie jest jednak wyczerpujący. Ustawodawca posłużył się tutaj terminem „w szczególności”, co oznacza, że ma on charakter przykładowy. Zamiarem ustawodawcy było uznanie za praktykę określoną w art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów działań, które naruszyły przepisy innych aktów prawnych. Oprócz praktyk wskazanych bezpośrednio przez ustawodawcę w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów „za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów można uznać zachowania naruszające przepisy innych ustaw, które nakładają na przedsiębiorcę określone obowiązki względem konsumenta. Zdaniem Sądu Najwyższego zachowania takie (…) stanowią bowiem jednocześnie zachowania bezprawne i skutkują zniesieniem, ograniczeniem lub zniekształceniem praw konsumentów, wpływając tym samym na chronioną przez przepis obowiązującego prawa sferę ich interesów” 4 . Podkreślenia wymaga także, że bezprawność jest kategorią obiektywną. Rozważenia przy ocenie bezprawności wymaga zatem kwestia, czy zachowanie przedsiębiorcy było zgodne, czy też niezgodne z obowiązującymi zasadami porządku prawnego. O bezprawności działania decyduje całokształt okoliczności konkretnego stanu faktycznego 5 . Dla stwierdzenia bezprawności działania przedsiębiorcy bez znaczenia pozostaje ponadto strona podmiotowa czynu, a zatem wina sprawcy (w znaczeniu subiektywnym, oznaczającym wadliwość procesu decyzyjnego sprawcy) i stopień tej winy, a także świadomość istnienia naruszonych norm prawnych. Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów 1 Uchwała SN z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06), OSNP 2007/1-2/35. Por. również: M. Szydło: Publicznoprawna ochrona zbiorowych interesów konsumentów, Monitor Prawniczy nr 2004/17/791. 2 Wyrok SOKiK z dnia 13 listopada 2007 r. (sygn. akt XVII AmA 45/07). 3 Por. wyrok SOKiK z dnia 23 czerwca 2006 r. (sygn. akt XVIII AmA 32/05). 4 Uchwała SN z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06), OSNP 2007/1-2/35. 5 Wyrok SN z dnia 8 maja 2002 r. (sygn. akt I PKN 267/2001). 8 Trzecią przesłanką, jaką należy wziąć pod uwagę w niniejszej sprawie jest to, iż kwestionowane zachowania przedsiębiorcy godzą w interesy konsumentów oraz, że zagrożone są zbiorowe interesy konsumentów. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie objaśnia znaczenia pojęć „godzenia w interesy konsumentów” oraz „zbiorowego interesu konsumentów”. Należy przyjąć, że interesem, który podlega ochronie na podstawie art. 24 ustawy jest interes prawny, rozumiany jako określone potrzeby konsumenta uznane przez ustawodawcę za godne ochrony. Działanie przedsiębiorcy godzi w interesy konsumentów wtedy, gdy wywołuje negatywne skutki w sferze ich praw i obowiązków. Wskazówki co do tego, jak należy pojmować zbiorowy interes konsumentów zawarte są natomiast w art. 24 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, który stanowi, że nie jest zbiorowym interesem suma indywidualnych interesów konsumentów. W wyroku z dnia 10 kwietnia 2008 r. (sygn. akt III SK 27/07) Sąd Najwyższy wskazał, iż wystarczające dla stwierdzenia, że ma miejsce naruszenie zbiorowych interesów konsumentów powinno być ustalenie, że zachowanie przedsiębiorcy nie jest podejmowane w stosunku do zindywidualizowanych konsumentów, lecz względem członków danej grupy (określonego kręgu podmiotów) wyodrębnionych spośród ogółu konsumentów za pomocą wspólnego dla nich kryterium. W ww. wyroku Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, iż sformułowanie: „ nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów” należy rozumieć w ten sposób, że liczba indywidualnych konsumentów, których interesy zostały naruszone nie decyduje o tym, czy dana praktyka narusza zbiorowe interesy konsumentów. Praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest bowiem takie zachowanie przedsiębiorcy, które podejmowane jest w warunkach wskazujących na powtarzalność zachowania w stosunku do indywidualnych konsumentów wchodzących w skład grupy, do której adresowane są zachowania przedsiębiorcy w taki sposób, iż potencjalnie ofiarą takiego zachowania może być każdy konsument będący klientem lub potencjalnym klientem przedsiębiorcy. Zgodnie z powołanym wyrokiem Sądu Najwyższego przez interes zbiorowy należy rozumieć zatem interes dotyczący konsumentów jako określonej zbiorowości. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów ma miejsce wówczas, gdy negatywnymi skutkami działań przedsiębiorcy dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku, mających status konsumentów. Do naruszenia zbiorowego interesu konsumentów konieczne jest, żeby działanie przedsiębiorcy było skierowane nie do konkretnej osoby, lecz do grupy adresatów wyodrębnionych za pomocą wspólnego dla nich kryterium. Działanie o takim charakterze jest w stanie wywołać niekorzystne następstwa nie tylko w odniesieniu do konkretnych konsumentów, lecz wobec każdego z członków danej zbiorowości. Przy tym zaistnienie przesłanki naruszenia zbiorowego interesu konsumenta nie jest bezpośrednio uzależnione od liczby konsumentów, których interesy zostały rzeczywiście naruszone wskutek działań przedsiębiorcy. Istotne jest to, że przedmiotowe działanie może zagrozić, przynajmniej potencjalnie, interesom pewnego kręgu nieprofesjonalnych uczestników rynku. Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów i bezprawność działań przedsiębiorcy zostaną poniżej omówione osobno dla każdego ze stawianych zarzutów. Ad 1. W przedmiotowym postępowaniu pierwszy postawiony Gminie Świerklaniec zarzut stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o jakiej mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów dotyczy tego, iż we wzorcu „ Umowy Nr … o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków ”, stosowanym w obrocie z konsumentami zamieszczono postanowienie o następującej treści: „ Umowa może być rozwiązana: (…) b) przez Przedsiębiorstwo za trzymiesięcznym wypowiedzeniem ze skutkiem na koniec miesiąca 9 kalendarzowego w przypadku niewykonywania lub nienależytego wykonywania umowy przez Odbiorcę ”, co może być niezgodne z art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 1. Bezprawność działań przedsiębiorcy Analizując przesłankę bezprawności kwestionowanego zachowania Gminy należy wskazać, iż zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę dostarczanie wody lub odprowadzanie ścieków odbywa się na podstawie pisemnej umowy o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków zawartej między przedsiębiorstwem wodociągowo-kanalizacyjnym a odbiorcą usług. Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę, przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne może odciąć dostawę wody lub zamknąć przyłącze kanalizacyjne, jeżeli: 1) przyłącze wodociągowe lub kanalizacyjne wykonano niezgodnie z przepisami prawa; 2) odbiorca usług nie uiścił należności za pełne dwa okresy obrachunkowe, następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaległej opłaty; 3) jakość odprowadzanych ścieków nie spełnia wymogów określonych w przepisach prawa lub stwierdzono celowe uszkodzenie albo pominięcie urządzenia pomiarowego; 4) został stwierdzony nielegalny pobór wody, to jest bez zawarcia umowy, jak również przy celowo uszkodzonych albo pominiętych wodomierzach lub urządzeniach pomiarowych. Formułując powyższy przepis ustawodawca nie posłużył się terminem „w szczególności” lub podobnym. Oznacza to, że ww. katalog ma charakter zamknięty. Przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne nie może zaprzestać świadczenia usług na rzecz odbiorców w innych przypadkach niż określone w ustawie. Skoro tylko w wymienionych enumeratywnie przypadkach przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne może odciąć wodę lub zamknąć przyłącze kanalizacyjne, to też tylko w tych samych przypadkach można umowę wypowiedzieć. Przyczyny wypowiedzenia umowy przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne są więc enumeratywnie wyliczone 6 . Rozwiązanie umowy oznacza praktycznie zaprzestanie świadczenia usługi dostarczania wody lub odprowadzania ścieków. W ocenie Prezesa Urzędu brzmienie postanowienia umownego, zgodnie z którym umowa może być rozwiązana za wypowiedzeniem przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne „ w przypadku niewykonywania lub nienależytego wykonywania umowy przez Odbiorcę” (co skutkuje odcięciem dostawy wody i zamknięciem przyłącza kanalizacyjnego) nie znajduje odzwierciedlenia w brzmieniu art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę. Zdarzenia, objęte hipotezami powołanego wyżej przepisu obejmują bowiem ściśle określone sytuacje, w których może nastąpić odcięcie dostawy wody lub zamknięcie przyłącza kanalizacyjnego i nie odnoszą się w sposób ogólny do naruszenia postanowień umowy przez odbiorcę. Oznacza to, że kwestionowane postanowienie umowne może statuować możliwość przekroczenia przez Gminę jej ustawowych kompetencji jako dostawcy usług wodociągowych i kanalizacyjnych w zakresie możliwości wstrzymania świadczenia usług. Postanowienie to przewiduje bowiem możliwość podjęcia działań powodujących odcięcie dostaw wody lub zamknięcie przyłącza kanalizacyjnego w sytuacjach, które nie zostały objęte art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę. Okoliczności niewykonania lub nienależytego wykonywania umowy przez konsumenta są dużo szersze niż wymienione w sposób enumeratywny w art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę przesłanki pozwalające na odcięcie dostawy wody i wstrzymanie odbioru 6 Bartosz Rakoczy: Charakterystyka umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków , Radca prawny, 4/2005. 10 ścieków. Skoro ustawodawca w treści ww. przepisu przewidział określone sankcje za określone naruszenia, za niedopuszczalne należy uznać, aby Gmina w treści umowy określała sankcje o większej wadze za mniejsze naruszenia. Niewykonanie lub nienależyte wykonywanie umowy wyrażać się może w postaci uchybień, w stosunku do których nieadekwatne są tak poważne konsekwencje jak wypowiedzenie umowy i wstrzymanie świadczenia usług przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne. Pojęcie „ nienależytego wykonywania ” jest nieostre i stwarza dla odbiorcy usług ryzyko daleko idącej uznaniowości zachowania Gminy, która ma swobodę w zakresie interpretacji tego pojęcia. Stąd w ocenie Prezesa Urzędu pozbawienie konsumentów przysługującej im z mocy ustawy ochrony przed odcięciem dostawy wody, będącym skutkiem rozwiązania umowy na skutek wypowiedzenia jej przez przedsiębiorcę, poprzez sprzeczne z art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę uregulowanie we wzorcu umowy określenie przypadku, w którym Gmina może odciąć przyłącze wody od sieci, świadczy iż spełniona została pierwsza przesłanka niezbędna do uprawdopodobnienia, iż doszło do naruszenia przez Gminę Świerklaniec art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 2. Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów Zachowanie Gminy może godzić w interesy konsumentów, gdyż stosowanie we wzorcu umowy kwestionowanej klauzuli pozbawia odbiorców możliwości korzystania z usługi o charakterze powszechnym, niezbędnej dla prawidłowego funkcjonowania każdego gospodarstwa domowego, w sytuacji – gdy zgodnie z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa – nie byliby pozbawieni dostarczania wody i odbierania ścieków. Działanie przedsiębiorcy, nie respektujące tej ochrony należy uznać za godzące w interesy konsumentów, gdyż wywołuje negatywne skutki w sferze praw konsumentów. W przedmiotowej sprawie zakwestionowane zachowanie Gminy dotyczy zbiorowego interesu konsumentów, gdyż skierowane jest do szerokiego ich kręgu. Stosowana praktyka wymierzona jest zatem we wszystkich rzeczywistych odbiorców świadczonych przez Gminę usług, z którymi zawarto umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków na podstawie wzorca zakwestionowanego w toku niniejszego postępowania, jak również w jej potencjalnych kontrahentów. Zakwestionowane zachowania podejmowane są w sposób powtarzalny i powszechny, co wynika zresztą z samej natury wzorca umowy, jakim posługuje się Gmina w obrocie gospodarczym. Jest on skierowany do szerokiego kręgu odbiorców, co z założenia oznacza, iż działanie przedsiębiorcy jest ustalone, jednakowe i powtarzalne we wszystkich przypadkach, gdy wzór umowy znajduje zastosowanie. Wskazuje to na naruszenie w przedmiotowej sprawie interesu publicznego, przez który należy rozumieć prawo wszystkich odbiorców przedsiębiorstwa (konsumentów) do korzystania z jego usług, którego to prawa mogą zostać pozbawieni wyłącznie na podstawie przepisów prawa. W powyższym kontekście podkreślenia wymaga, iż usługi zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków są usługami o charakterze użyteczności publicznej. Z uwagi na swój charakter usługi te są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania wszystkich gospodarstw domowych. Dostęp do wody to podstawowa życiowa potrzeba każdego człowieka 7 . To dodatkowo przesądza o uznaniu, że kwestionowane przez Prezesa Urzędu zachowania dotyczą ogółu konsumentów jako zbiorowości. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż uprawdopodobnione zostało , że przedmiotowa praktyka stosowana przez Gminę Świerklaniec stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, o jakiej mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 7 Por. wyrok SOKiK z dn. 20 marca 2008 r. (sygn. akt XVII AmA 78/07) 11 W związku z powyższym orzeczono jak w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. Ad 2. Drugi zarzut postawiony Gminie dotyczy tego, że w treści umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków zawieranych z konsumentami– wbrew wymogowi określonemu w art. 6 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków – nie zamieszczono pełnej informacji na temat terminów wzajemnych rozliczeń poprzez zaniechanie objęcia treścią ww. umów postanowień określających termin płatności za pobrane usługi, co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów 1. Bezprawność działań przedsiębiorcy Analizując przesłankę bezprawności zachowania Gminy należy wskazać, iż zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę dostarczanie wody lub odprowadzanie ścieków odbywa się na podstawie pisemnej umowy o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków zawartej między przedsiębiorstwem wodociągowo-kanalizacyjnym a odbiorcą usług. Art. 6 ust. 3 tej ustawy zawiera wymogi, jakim powinna odpowiadać treść takich umów. Stosownie do art. 6 ust. 3 pkt 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę, do postanowień takich należą postanowienia dotyczące sposobu i terminów wzajemnych rozliczeń. W treści umów brak jest postanowień określających termin płatności faktury, umowa zawiera jedynie wskazanie, że odbiorcy obowiązani są do zapłaty za dostarczoną wodę i odprowadzone ścieki w terminie określonym w fakturze. Zgodnie z § 17 ust. 1 rozporządzenia Ministra Budownictwa z dnia 28 czerwca 2006 r. w sprawie określania taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozliczeń za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków (Dz. U. Nr 127, poz. 886) odbiorca usług dokonuje zapłaty za dostarczoną wodę lub odprowadzone ścieki w terminie określonym w fakturze, który nie może być krótszy niż 14 dni od daty jej wysłania lub dostarczenia w inny sposób. Obowiązujący na obszarze Gminy Świerklaniec regulamin dostarczania wody i odprowadzania ścieków nie zawiera postanowień w tym zakresie, stanowiąc jedynie, iż odbiorca jest zobowiązany do terminowego regulowania należności za dostawę wody i odprowadzanie ścieków (§ 31 regulaminu). Gmina jako profesjonalista świadczący usługi o charakterze użyteczności publicznej, powinna formułować treść umowy w taki sposób, aby nie doprowadzić do sytuacji, w której konsument – z uwagi na fakt, że nie otrzymuje za pośrednictwem umowy pełnej informacji, wymaganej przepisami ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę – nie jest w stanie korzystać z pełni swoich praw. W uzasadnieniu wyroku z dn. 10.09.2010 r. Sąd Okręgowy – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (sygn. akt XVII AmA 122/09) stwierdził, iż „ Konsument jako równorzędna strona umowy ma prawo do uzyskania w nieskomplikowany sposób rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji o przysługujących mu uprawnieniach wynikających z zawartej umowy. Tylko w takiej sytuacji konsument będzie mógł w pełni korzystać z faktu zawarcia umowy z przedsiębiorcą ”. Wobec powyższego w ocenie Prezesa Urzędu pozbawienie konsumentów przysługującej im z mocy ustawy informacji o terminie płatności faktury za wykonane usługi świadczy, iż spełniona została pierwsza przesłanka niezbędna do uprawdopodobnienia, iż doszło do naruszenia przez Gminę Świerklaniec art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 2. Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów W ocenie Prezesa Urzędu zachowanie Gminy Świerklaniec może godzić w interesy konsumentów. Zaniechanie objęcia treścią umów postanowień dotyczących obowiązków 12 przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego w zakresie terminu płatności faktury za świadczone usługi spowodować może po stronie konsumentów negatywne konsekwencje wynikające z faktu, że na podstawie umowy nie są oni w stanie ustalić, jakie konkretnie obowiązki ciążą w tym zakresie na przedsiębiorcy. Nieświadomość co do istnienia określonych terminów płatności może spowodować, że konsumenci nie będą korzystać ze swoich uprawnień w tym zakresie, jak również, że nie będą wymagać od przedsiębiorcy określonego zachowania, gdy ten nie wykona spoczywających na nim obowiązków. Wprowadzenie do treści umów postanowień konkretyzujących obowiązki Gminy w przedmiotowym zakresie przyczyni się zatem do stworzenia konsumentom odpowiednich warunków dochodzenia ich roszczeń, co jest tym bardziej istotne, iż w przedmiotowej sprawie są oni słabszymi stronami umów o charakterze adhezyjnym. Nałożenie na przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjne w art. 6 ust. 3 pkt 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę obowiązku podawania w umowach zawieranych z konsumentami informacji na temat sposobu i terminów wzajemnych rozliczeń służy zapewnieniu konsumentom źródła wiedzy w tym zakresie. Zaniechanie objęcia treścią umów przedmiotowych postanowień pozbawia konsumentów wiedzy koniecznej do ich prawidłowego, świadomego i czynnego uczestniczenia w rynku, czym przyczynia się do osłabienia ich sytuacji, a tym samym narusza ich interesy. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż uprawdopodobnione zostało, że przedmiotowa praktyka stosowana przez Gminę Świerklaniec stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, o jakiej mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W związku z powyższym orzeczono jak w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. Zobowiązanie przedsiębiorcy do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia naruszeniom art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, warunkiem wydania wskazanej w tym przepisie decyzji, jest – oprócz uprawdopodobnienia naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 tej ustawy – zobowiązanie się przez przedsiębiorcę do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom. W ocenie Prezesa Urzędu w rozpoznawanej sprawie warunek powyższy został spełniony. W toku przeprowadzonego postępowania Gmina Świerklaniec poinformowała o opracowaniu i wprowadzeniu do obrotu gospodarczego zmienionego wzorca umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków, na podstawie którego przedsiębiorca od dn. 01.06.2011 r. zawiera nowe umowy. Z analizy ich treści wynika, że nowy wzorzec i nowe umowy są wolne od wszystkich zarzucanych przedsiębiorcy w niniejszym postępowaniu naruszeń. Nowy wzorzec umowy nie zawiera postanowienia przewidującego możliwość rozwiązania umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków za wypowiedzeniem przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne z powodu niewykonywania lub nienależytego wykonywania umowy przez odbiorcę, a także zawiera zgodne z obowiązującymi przepisami uregulowanie terminu płatności za świadczone usługi. Gmina przedstawiła kopie dwóch umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanych ścieków zawartych z zastosowaniem nowego wzorca. Gmina Świerklaniec zobowiązała się stosować ww. nowy wzorzec w obrocie konsumenckim, w tym zobowiązała się do przeprowadzenia z jego wykorzystaniem wymiany umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków zawartych z konsumentami na podstawie wzorca poprzednio obowiązującego. Jako termin końcowy przeprowadzenia tych czynności Gmina określiła dzień 31 grudnia 2011 r. Prezes Urzędu nie ma wątpliwości, iż działania objęte złożonym przez Gminę Świerklaniec zobowiązaniem zmierzają do zapobieżenia naruszeniom art. 24 ustawy o ochronie 13 konkurencji i konsumentów w odniesieniu do wszystkich postawionych w niniejszej sprawie zarzutów. Realizacja działań, do których Gmina zobowiązała się w trakcie postępowania, doprowadzi do pełnego wyeliminowania z obrotu gospodarczego zarzucanych Gminie naruszeń. W związku z powyższym Prezes Urzędu za w pełni zasadne uznał skorzystanie z instrumentu przewidzianego w art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i nałożyć na Gminę Świerklaniec obowiązek wykonania przyjętych przez nią w toku postępowania zobowiązań. Jako termin wykonania tych zobowiązań określono – zgodnie z art. 28 ust. 2 ww. ustawy – dzień 31 grudnia 2011 r., akceptując tym samym propozycję przedstawioną przez Gminę. Prezes Urzędu uznał, iż skoro przedsiębiorca przejawił inicjatywę mającą na celu eliminację działań powodujących naruszenie prawa celowa i uzasadniona jest akceptacja jego propozycji, z której wynika zamiar stosowania przy zawieraniu umów z konsumentami nowego wzorca umownego, jak również zamiar wymiany wszystkich umów zawartych z konsumentami na podstawie wcześniej stosowanego wzorca. Wobec powyższego orzeczono jak w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. II. Zgodnie z art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.), w decyzji, o której mowa w art. 28 ust. 1, Prezes Urzędu nakłada na przedsiębiorcę obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowiązań . Samo zobowiązanie przedsiębiorcy do wykonania bądź zaniechania określonych działań nie będzie mieć praktycznego znaczenia bez jednoczesnego nałożenia ww. obowiązku. Wykonanie zobowiązań musi podlegać sprawdzeniu przez Prezesa Urzędu 8 . W związku z powyższym nakłada się na Gminę Świerklaniec obowiązek złożenia do dnia 31 stycznia 2012 r. sprawozdania o stopniu realizacji przyjętego zobowiązania, które powinno zawierać: a. Informację na temat liczby dotychczasowych odbiorców – konsumentów, którym do dnia 31 grudnia 2011 r. dostarczono, w celu zaakceptowania, umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków sporządzone według wzorca załączonego do pisma Gminy Świerklaniec z dnia 20 maja 2011r. (SRG.7021.5.16.2011) wraz z kopiami trzech przykładowych, podpisanych obustronnie umów; b. Informację na temat liczby dotychczasowych odbiorców – konsumentów, którym do dnia 31 grudnia 2011 r. nie dostarczono w celu zaakceptowania umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków sporządzonej według wzorca załączonego do pisma Gminy Świerklaniec z dnia 20 maja 2011r. (SRG.7021.5.16.2011) wraz z wyjaśnieniem, czym spowodowany jest taki stan rzeczy; c. Informację na temat liczby umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków zawartych od dnia 01 czerwca 2011 r. do dnia 31 grudnia 2011 r. z nowymi odbiorcami – konsumentami z wykorzystaniem wzorca załączonego do pisma Gminy Świerklaniec z dnia 20 maja 2011r. (SRG.7021.5.16.2011) wraz z kopiami 3 przykładowych umów. Wobec powyższego orzeczono jak w punkcie II sentencji niniejszej decyzji. 8 K. Kohutek, M. Sieradzka: Komentarz do art. 28 ustawy z dnia 16.02.2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, [w:] K. Kohutek, M. Sieradzka, Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, LEX, 2008. 14 Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.) – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od daty jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. DYREKTOR DELEGATURY URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW W KATOWICACH Maciej Fragsztajn