RKT-26/2012

1 PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W KATOWICACH Katowice, dnia 25 września 2012 r. RKT-61-15/12/BP DECYZJA Nr RKT – 26 / 2012 Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz § 2 pkt 4 i § 5 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887), po przeprowadzeniu z urzędu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów przeciwko „Envipro” Usługi Komunalne Sp. z o.o. z siedzibą w Opolu, w toku którego zostało uprawdopodobnione, że ww. przedsiębiorca stosuje praktyki, o których mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów polegające na tym, że w stosowanym w obrocie z konsumentami wzorcu umowy o nazwie „Umowa wywozu odpadów nr …”, w zakresie świadczenia usług wywozu odpadów komunalnych, zawarte zostały postanowienia o treści: a) „ Wynagrodzenie będzie płatne w systemie miesięcznym, każdorazowo w terminie 14 dni od dnia wystawienia faktury VAT, na rachunek wskazany na tej fakturze ”, b) „ W przypadku opóźnienia w zapłacie wynagrodzenia Zamawiający poniesie dodatkowe koszty ewentualnego wezwania do zapłaty przeterminowanej należności w wysokości jaką Poczta Polska pobiera od przesyłki listownej poleconej z potwierdzeniem odbioru ”, c) „ W przypadku zawinionego, nienależytego, w tym nieterminowego wykonania umowy (Zleceniobiorca zapłaci Zleceniodawcy karę umowną w wysokości 5% wartości usługi) , co do której Zleceniobiorca (powinno być: Zamawiający, przyp. UOKiK) zgłosił zastrzeżenie nie później niż w terminie 7 dni od wystąpienia nieprawidłowości ”, d) „ Wszelkie spory wynikłe w związku z realizacją niniejszej umowy, których nie uda się rozstrzygnąć w drodze procedury reklamacyjnej opisanej w ust. 1, będzie rozstrzygał właściwy sąd powszechny w Opolu ”, e) „ Zamawiający wyraża zgodę na przetwarzanie jego danych osobowych oraz na udostępnianie tych danych osobom trzecim wykonującym na rzecz Zleceniodawcy usługi księgowe lub inne, jednakże wyłącznie w celach służących realizacji niniejszej umowy. Wyrażoną w ust. 1 powyżej zgodę Zamawiający może w każdej chwili cofnąć, jednakże wiąże się to z koniecznością rozwiązania niniejszej umowy i rozliczenia wzajemnych roszczeń stron ”, oraz że w stosowanym w obrocie z konsumentami wzorcu umowy o nazwie „Umowa Nr … wywozu odpadów”, w zakresie świadczenia usług wywozu odpadów komunalnych, zostało zawarte postanowienie o treści: f) „ Zamawiający wyraża zgodę na przetwarzanie jego danych osobowych oraz na udostępnianie tych danych podmiotowi wykonującemu na rzecz Zleceniobiorcy usługi księgowe lub inne (administracyjne, sprawozdawcze) – M Holding Sp. z o.o. z siedzibą w Opolu, ul. Wschodnia 25, jednakże wyłącznie w celach służących realizacji niniejszej umowy. Wyrażoną zgodę Zamawiający może w każdej chwili cofnąć, jednakże wiąże się to z koniecznością rozwiązania niniejszej umowy i rozliczenia wzajemnych roszczeń stron ”, 2 - które są postanowieniami wpisanymi do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, z późn. zm.), - w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów I. Na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) nakłada się na „Envipro” Usługi Komunalne Sp. z o.o. z siedzibą w Opolu obowiązek wykonania złożonego przez tego przedsiębiorcę w toku postępowania zobowiązania do podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia zarzucanym mu naruszeniom , poprzez wystąpienie do dotychczasowych odbiorców usług - konsumentów posiadających zawarte umowy w oparciu o wzorce zawierające kwestionowane postanowienia, z propozycją aneksowania zawartych umów w celu eliminacji kwestionowanych postanowień zgodnie z przedstawionym w toku postępowania projektem „Aneksu do umowy nr …” w odniesieniu do wzorca umowy o nazwie „Umowa wywozu odpadów nr …”, jak również do wykreślenia kwestionowanej klauzuli określonej w punkcie I f powyżej w odniesieniu do wzorca o nazwie „Umowa Nr … wywozu odpadów”, z zawartych i wykonywanych umów w terminie jednego miesiąca od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. II. Na podstawie art. 28 ust. 3 ww. ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 33 ust. 6 tej ustawy nakłada się na „Envipro” Usługi Komunalne Sp. z o.o. z siedzibą w Opolu obowiązek złożenia w terminie dwóch miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji sprawozdania o stopniu realizacji przyjętego zobowiązania, które powinno zawierać: a. Informację na temat liczby dotychczasowych odbiorców – konsumentów, którym w terminie miesiąca od dnia uprawomocnienie się niniejszej decyzji wysłano, w celu zaakceptowania, aneksy do umów o świadczenie usług wywozu odpadów komunalnych zawarte w oparciu o wzorce o nazwie „Umowa wywozu odpadów nr …” oraz „Umowa Nr … wywozu odpadów”, uwzględniające w całości postawione zarzuty wraz z dowodami ich nadania, a także z kopiami trzech przykładowych, podpisanych obustronnie aneksów, o ile takie aneksy zostaną zawarte; b. Informację na temat liczby dotychczasowych odbiorców – konsumentów, którym w terminie miesiąca od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji nie dostarczono w celu zaakceptowania, aneksów do umów o świadczenie usług wywozu odpadów komunalnych zawartych w oparciu o wzorce o nazwie „Umowa wywozu odpadów nr …” oraz „Umowa Nr … wywozu odpadów”, uwzględniających w całości postawione zarzuty wraz z wyjaśnieniem, czym spowodowany jest taki stan rzeczy; c. Informację na temat liczby umów o świadczenie usług wywozu odpadów komunalnych zawartych w terminie jednego miesiąca od dnia otrzymania niniejszej decyzji z nowymi odbiorcami – konsumentami z wykorzystaniem obowiązującego wzorca umowy nie zawierającego kwestionowanych w niniejszym postępowaniu postanowień wraz z kopiami pięciu przykładowych umów, o ile takie umowy zostaną zawarte; d. Przedstawienie nowego wzorca umowy wykorzystywanego w obrocie konsumenckim z podaniem daty jego wprowadzenia w życie, wraz z przesłaniem pierwszej obustronnie podpisanej umowy zawartej z jego wykorzystaniem. Uzasadnienie W trakcie prowadzonego na podstawie art. 48 ust. 1 i 2 pkt 3 postępowania wyjaśniającego o sygn. RKT-401-01/11/MK, „Envipro” Usługi Komunalne Sp. z o.o. z siedzibą w Opolu (zwana dalej „Spółką” albo „Przedsiębiorcą”) przekazała Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów stosowane przez siebie wzorce umów dotyczące wywozu odpadów komunalnych. 3 W związku z powyższym dokonano analizy wzorca umownego stosowanego przez Spółkę w obrocie z konsumentami tj. wzoru: „Umowy wywozu odpadów nr …”. Zgodnie z treścią wzorca tej umowy, przedmiotem umowy jest wykonywanie usługi w zakresie wywozu odpadów komunalnych mieszanych lub selektywnych. W trakcie analizy powyżej opisanego wzorca zauważono, iż zawiera on postanowienia umowne, które mogą być zbieżne z klauzulami wpisanymi do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. (zwany dalej Rejestrem) i co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Dlatego też Postanowieniem nr 1 z dnia 05 czerwca 2012 r. w imieniu Prezesa Urzędu wszczęto postępowanie w związku z podejrzeniem podejmowania przez Spółkę bezprawnych działań noszących znamiona praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów (dowód: karty nr 1-3). Postanowieniem nr 2 z tej samej daty zaliczono w poczet dowodów niniejszego postępowania wzór „Umowy wywozu odpadów nr …” dotyczącej wywozu odpadów komunalnych mieszanych lub selektywnych, który to wzór Przedsiębiorca ten przekazał Prezesowi Urzędu w toku postępowania wyjaśniającego o sygn. RKT-401-01/11/MK (dowód: karta nr 5). W związku ze stosowaniem przez Spółkę ww. wzorca „Umowy wywozu odpadów nr …” wykorzystywanego przy zawieraniu umów z konsumentami Przedsiębiorcy postawiono zarzut naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w drodze podejmowania bezprawnych działań godzących w zbiorowe interesy konsumentów polegających na stosowaniu w tym wzorcu postanowień o treści: 1. „ Wynagrodzenie będzie płatne w systemie miesięcznym, każdorazowo w terminie 14 dni od dnia wystawienia faktury VAT, na rachunek wskazany na tej fakturze ”, 2. „ W przypadku opóźnienia w zapłacie wynagrodzenia Zamawiający poniesie dodatkowe koszty ewentualnego wezwania do zapłaty przeterminowanej należności w wysokości jaką Poczta Polska pobiera od przesyłki listownej poleconej z potwierdzeniem odbioru ”, 3. „ W przypadku zawinionego, nienależytego, w tym nieterminowego wykonania umowy (…) , co do której Zleceniobiorca (powinno być: Zamawiający, przyp. UOKIK) zgłosił zastrzeżenie nie później niż w terminie 7 dni od wystąpienia nieprawidłowości ”, 4. „ Wszelkie spory wynikłe w związku z realizacją niniejszej umowy, których nie uda się rozstrzygnąć w drodze procedury reklamacyjnej opisanej w ust. 1, będzie rozstrzygał właściwy sąd powszechny w Opolu ”, 5. „ Zamawiający wyraża zgodę na przetwarzanie jego danych osobowych oraz na udostępnianie tych danych osobom trzecim wykonującym na rzecz Zleceniodawcy usługi księgowe lub inne, jednakże wyłącznie w celach służących realizacji niniejszej umowy. Wyrażoną w ust. 1 powyżej zgodę Zamawiający może w każdej chwili cofnąć, jednakże wiąże się to z koniecznością rozwiązania niniejszej umowy i rozliczenia wzajemnych roszczeń stron ”, - które są tożsame z postanowieniami wpisanymi do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, z późn. zm.), co może stanowić praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, określoną w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 powołanej wyżej ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Równocześnie ustalono, iż od stycznia 2012 r. Spółka stosuje nowy wzorzec umowny o nazwie „Umowa Nr … wywozu odpadów”. Po przeprowadzeniu analizy przedmiotowego wzorca zauważono, iż również on zawiera postanowienia umowne, które mogą być zbieżne z klauzulami wpisanymi do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. (zwany dalej Rejestrem) i co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Dlatego też Postanowieniem nr 3 z dn. 25 lipca 2012 r. rozszerzono toczące się wobec Spółki postępowanie, w związku ze stosowaniem opisanego wyżej wzorca. Spółce postawiono zarzut dotyczący stosowania w tym wzorcu postanowienia o treści: „ Zamawiający wyraża zgodę na przetwarzanie jego danych osobowych 4 oraz na udostępnianie tych danych podmiotowi wykonującemu na rzecz Zleceniobiorcy usługi księgowe lub inne (administracyjne, sprawozdawcze) – M Holding Sp. z o.o. z siedzibą w Opolu, ul. Wschodnia 25, jednakże wyłącznie w celach służących realizacji niniejszej umowy. Wyrażoną zgodę Zamawiający może w każdej chwili cofnąć, jednakże wiąże się to z koniecznością rozwiązania niniejszej umowy i rozliczenia wzajemnych roszczeń stron ”, które jest tożsame z postanowieniami wpisanymi do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, z późn. zm.), i co może stanowić praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, określoną w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Przedsiębiorca ustosunkował się do postawionych mu zarzutów w pismach z dn. 15 czerwca 2012 r. (dowód: karty nr 16-19), z dn. 4 lipca 2012 r. (dowód: karta nr 24), z dn. 20 lipca 2012 r. (dowód: karta nr 209), z dn. 27 lipca 2012 r. (dowód: karta nr 216) oraz z dn. 13 sierpnia 2012 r. (dowód: karta nr 218). W piśmie z dn. 15 czerwca 2012 r. odnosząc się do stosowania postanowienia, o którym mowa w punkcie I a sentencji niniejszej decyzji, Spółka podniosła, że „ faktury są zawsze wysyłane najpóźniej w pierwszym dniu miesiąca kalendarzowego następującego po miesiącu, w którym były wykonywane usługi ”. Spółka dodała, że nigdy nie wystąpiły sytuacje, jak na to wskazywał Organ w Postanowieniu, iż klient otrzymał fakturę po terminie – ponadto obowiązek wystawienia faktury w odpowiednim terminie jest nałożony przepisami prawa podatkowego. Przedsiębiorca wskazał, iż nalicza odsetki jak również wzywa do zapłaty jedynie w stosunku do należności przeterminowanych minimum o 30 dni. Niezależnie od powyższego Spółka uprzednio kontaktuje się telefonicznie z klientem aby wyjaśnić kwestię nieuregulowania należności w terminie. W sytuacji, w której klient wpłaci należność w umówionym telefonicznie terminie, to Spółka nie podejmuje żadnych negatywnych działań związanych z naliczaniem odsetek lub wysyłaniem wezwań do zapłaty. Spółka podniosła również, iż jeśli klient twierdzi że nie otrzymał faktury to wysyłany jest do niego duplikat i nie są pobierane odsetki. Na końcu Przedsiębiorca podniósł, iż z uwagi na fakt, że klienci opłacają co do zasady stałe kwoty rachunków za wywóz odpadów, a różnica może wynikać jedynie z długości miesiąca lub z nadprogramowego odbioru – o konieczności którego decyduje klient, to tym samym klient nie jest zaskoczony wysokością rachunku. W związku z powyższym Spółka zaproponowała następującą treść kwestionowanej klauzuli „ Wynagrodzenie będzie płatne w systemie miesięcznym, w terminie do 14 dnia każdego miesiąca na rachunek wskazany na fakturze VAT. Zleceniobiorca prześle Zamawiającemu prawidłowo wystawioną fakturę VAT nie później niż do 7 dnia każdego miesiąca. W przypadku przesłania faktury po terminie, termin zapłaty ulega przedłużeniu do 7 dni od dnia otrzymania faktury ” (dowód: karta nr 16-17). W piśmie z dn. 13 sierpnia 2012 r. Spółka doprecyzowała przedstawiony wcześniej projekt kwestionowanego postanowienia nadając mu następującą treść: „ Wynagrodzenie będzie płatne z dołu, w systemie miesięcznym, w terminie do 14 dnia każdego miesiąca za miesiąc poprzedni, na rachunek wskazany na fakturze VAT. Zleceniobiorca prześle Zamawiającemu prawidłowo wystawioną fakturę VAT nie później niż do 7 dnia każdego miesiąca. W przypadku przesłania faktury po terminie, termin zapłaty ulega przedłużeniu do 7 dni od dnia otrzymania faktury ” (dowód: karta nr 218). W piśmie z dn. 15 czerwca 2012 r. odnosząc się do stosowania postanowienia, o którym mowa w punkcie I b sentencji niniejszej decyzji, Spółka wyjaśniła, „ iż, mimo, że zapis ten znajdował się w naszej umowie, nigdy nie był egzekwowany ”. Spółka dodała, iż z uwagi na fakt, że usługi wywozu odpadów nie są kosztownymi usługami to również marża Spółki jest niewielka, a praktyką Spółki jest próba polubownego załatwiania spornych spraw. Spółka podniosła, iż wysyłanie wezwania do zapłaty w formie listu poleconego pokrywa również koszty pracy osoby wystawiającej wezwanie – pomimo późniejszego opłacenia należności, Spółka ponosi straty w postaci dopłacania do wysyłanych listów. Na końcu Spółka dodała, iż skoro dobrym obyczajem kupieckim wywodzonym z art. 491 k.c. jest wzywanie konsumenta do zapłaty, to analogicznie na 5 podstawie art. 735 § 1 k.c., dobrym obyczajem konsumenckim powinna być terminowa zapłata zobowiązań na rzecz Zleceniobiorcy. Jednocześnie Spółka podniosła, iż „ nie sposób się również zgodzić z argumentacją, iż skoro z art. 491 k.c. nie wynika możliwość pobierania opłat, to zabronione jest ich pobieranie. (…) nie należy traktować Spółki jak Organu wskazując, iż co nie jest prawem wyraźnie dozwolone, jest zabronione. Spółkę obowiązuje bowiem również art. 353 1 Kodeksu Cywilnego tj. zasada swobody umów. Każdy konsument ma prawo negocjowania i modyfikowania zawieranej ze Spółką umowy. Spółka nie jest również monopolistą na rynku ”. Jednocześnie Spółka stwierdziła, iż gotowa jest zrezygnować z kwestionowanego postanowienia i wykreślić go ze swoich umów (dowód: karta nr 17). W odniesieniu do postanowienia, o którym mowa w punkcie I c sentencji niniejszej decyzji, Spółka wskazała, iż Organ przytoczył kwestionowany zapis jedynie w części a całość zapisu brzmi „ W przypadku zawinionego, nienależytego, w tym nieterminowego wykonania umowy Zleceniobiorca zapłaci Zamawiającemu karę umowną w wysokości 5% wartości usługi, co, do której Zamawiający zgłosił zastrzeżenie nie później niż w terminie 7 dni od wystąpienia nieprawidłowości ”. Spółka podniosła również, że postanowienia tego nie można utożsamiać z ustawowym prawem do rękojmi, gdyż ustawa reguluje jedynie rękojmię za wady rzeczy a Spółka sprzedaje zaś usługi. Jednocześnie dodała, iż po upływie miesiąca konsumentowi byłoby bardzo trudno wykazać jakiekolwiek nieprawidłowości jakich mogłaby dopuścić się Spółka w związku ze świadczonymi usługami. Przedsiębiorca podniósł, iż bardzo poważnie traktuje reklamacje zgłaszane przez konsumentów, jak również i inne zgłoszone nieprawidłowości, a dotychczas wystarczającą procedurą związaną z zastrzeżeniami co do świadczonych usług było zgłaszanie tego faktu telefonicznie dyspozytorowi pod bezpłatny nr infolinii. Równocześnie Spółka zaproponowała dopisek, który by usuwał wątpliwości powstałe na tle interpretacji kwestionowanego postanowienia o treści: „ Kara ta jest niezależna i nie wyklucza skorzystania przez Zamawiającego z uprawnień wynikających z przepisów dotyczących rękojmi ” (dowód: karty nr 18-19). Ustosunkowując się do postanowienia, o którym mowa w pkt I d sentencji niniejszej decyzji, Spółka podniosła, iż zobowiązuje się wykreślić sporną klauzulę ze swoich umów. Dodała również, iż w chwili przekazywania wzorca umowy prowadziła działalność niemal wyłącznie na terenie objętym właściwością Sądu Rejonowego w Opolu, a do tej pory nigdy nie była w sądowym sporze z konsumentem z uwagi na polubowne załatwianie kwestii spornych (dowód: karta nr 18). Odnosząc się do postanowienia, o którym mowa w pkt I e sentencji niniejszej decyzji Spółka podniosła, iż gromadzi i przetwarza dane osobowe w celu realizacji umów odbioru odpadów komunalnych i że nie widzi innej możliwości realizacji świadczonych przez siebie usług bez zebrania i przetwarzania tych danych. Spółka dodała, że „ zadania księgowe i windykacyjne oraz sprawozdawczość (…) zleca innym podmiotom zobowiązując je do zachowania poufności i sprawdzając poziom ochrony danych osobowych swoich klientów. Ze względów organizacyjno- technicznych Spółka nie ma możliwości samodzielnego wykonania tych czynności ”. Równocześnie Spółka zaznaczyła, że dane osobowe pozyskiwanie na podstawie kwestionowane klauzuli, nie są przekazywane „ tajemniczym podmiotom ”, które wykorzystują je do tzw. „ celów marketingowych ”. Na końcu Spółka podniosła, iż pomimo, że nie podziela argumentacji Prezesa Urzędu to gotowa jest zmienić kwestionowany zapis w dowolnie zaproponowany przez Organ sposób (dowód: karta nr 19). W kolejnym piśmie z dn. 4 lipca 2012 r. Spółka zobowiązała się wykreślić sporne postanowienie ze swojego wzorca i aneksować umowy zawarte z konsumentami poprzez jego wykreślenie (dowód: karta nr 24). Niezależnie od powyższego Spółka dodała, że konsument przed podpisaniem umowy otrzymał jego „wzór” i miał możliwość omówienia każdego jego punktu, z czego wiele osób korzystało. W związku z powyższym, zdaniem Spółki, umów zawieranych z konsumentami nie należy traktować w kategoriach wzorców umownych a jedynie jako „wzory” ułatwiające zawarcie umowy właściwej (dowód: karta nr 19). 6 W piśmie z dn. 27 lipca 2012 r. stanowiącym odpowiedź na Postanowienie nr 3 o rozszerzeniu toczącego się przeciw Spółce postępowania, Przedsiębiorca podniósł, iż już przed rozszerzeniem toczącego się postępowania o klauzulę zakwestionowaną w pkt I f sentencji niniejszej decyzji, samodzielnie i z własnej inicjatywy podjął kroki mające na celu usunięcie spornej klauzuli ze swoich umów. Spółka zobowiązała się w terminie miesiąca do usunięcia kwestionowanego postanowienia ze swoich umów, jak również podkreśliła, że zaprzestała jego stosowania w nowo podpisanych umowach – kwestionowana klauzula została wykreślona i żaden nowy zapis nie został wprowadzony na jej miejsce (dowód: karta nr 216). Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, pismem z dnia 07 września 2012 r., Spółka została poinformowana o zakończeniu zbierania materiału dowodowego (dowód: karta nr 220). W wyznaczonym terminie Spółka nie skorzystała z prawa do zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym. Prezes Urzędu ustalił następujący stan faktyczny „Envipro” Usługi Komunalne Sp. z o.o. z siedzibą w Opolu jest przedsiębiorcą wpisanym do Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem 0000332132. Przedmiotem działalności tego Przedsiębiorcy jest m.in. zbieranie odpadów innych niż niebezpieczne – 38.11.Z. Jak ustalono w toku niniejszego postępowania Przedsiębiorca ten w celu świadczenia ww. usług konsumentom zawierał z konsumentami do dn. 27 grudnia 2011 r. umowy na podstawie wzorca o nazwie „Umowa wywozu odpadów nr …”. We wzorcu tym, zawarto następujące postanowienia: a) „ Wynagrodzenie będzie płatne w systemie miesięcznym, każdorazowo w terminie 14 dni od dnia wystawienia faktury VAT, na rachunek wskazany na tej fakturze ” - § 8 ust. 3 umowy , b) „ W przypadku opóźnienia w zapłacie wynagrodzenia Zamawiający poniesie dodatkowe koszty ewentualnego wezwania do zapłaty przeterminowanej należności w wysokości jaką Poczta Polska pobiera od przesyłki listownej poleconej z potwierdzeniem odbioru ” - § 8 ust. 6 umowy, c) „ W przypadku zawinionego, nienależytego, w tym nieterminowego wykonania umowy (Zleceniobiorca zapłaci Zleceniodawcy karę umowną w wysokości 5% wartości usługi) , co do której Zleceniobiorca (powinno być: Zamawiający, przyp. UOKIK) zgłosił zastrzeżenie nie później niż w terminie 7 dni od wystąpienia nieprawidłowości ” - § 9 ust. 1 umowy, d) „ Wszelkie spory wynikłe w związku z realizacją niniejszej umowy, których nie uda się rozstrzygnąć w drodze procedury reklamacyjnej opisanej w ust. 1, będzie rozstrzygał właściwy sąd powszechny w Opolu ” - § 11 ust. 3 umowy, e) „ Zamawiający wyraża zgodę na przetwarzanie jego danych osobowych oraz na udostępnianie tych danych osobom trzecim wykonującym na rzecz Zleceniodawcy usługi księgowe lub inne, jednakże wyłącznie w celach służących realizacji niniejszej umowy. Wyrażoną w ust. 1 powyżej zgodę Zamawiający może w każdej chwili cofnąć, jednakże wiąże się to z koniecznością rozwiązania niniejszej umowy i rozliczenia wzajemnych roszczeń stron ” - § 12 ust. 1 i 2 umowy (dowód: karty nr 7-15). Ustalono także, że od stycznia 2012 r. Przedsiębiorca ten stosuje nowy wzorzec umowny o nazwie „Umowa Nr … wywozu odpadów”. Pierwsza umowa zawarta przez Spółkę w oparciu o jego treść została zawarta w dn. 28 grudnia 2012 r. i weszła w życie w dn. 1 stycznia 2012 r. (dowód: karta nr 181). Ustalono również, że przedmiotowy wzorzec zawiera w końcowej swej części postanowienie o treści: „ Zamawiający wyraża zgodę na przetwarzanie jego danych osobowych oraz na udostępnianie tych danych podmiotowi wykonującemu na rzecz Zleceniobiorcy usługi księgowe lub inne (administracyjne, sprawozdawcze) – M Holding Sp. z o.o. z siedzibą w Opolu, ul. Wschodnia 25, jednakże wyłącznie w celach służących realizacji niniejszej umowy. Wyrażoną zgodę Zamawiający może w każdej chwili cofnąć, jednakże wiąże się to z koniecznością rozwiązania niniejszej umowy i rozliczenia wzajemnych roszczeń stron ” (dowód: karta nr 20). 7 Prezes Urzędu zważył, co następuje W pierwszej kolejności konieczne jest ustalenie, czy w okolicznościach przedmiotowej sprawy doszło do naruszenia interesu publicznoprawnego. Zgodnie z przepisem art. 1 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, celem regulacji w niej przyjętej jest zapewnienie rozwoju i ochrony konkurencji, a także podejmowana w interesie publicznym ochrona przedsiębiorców narażonych na stosowanie praktyk ograniczających konkurencję i ochrona interesów konsumentów. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów ma zatem charakter publicznoprawny i służy ochronie interesu ogólnospołecznego; w odniesieniu do przedsiębiorców chroni konkurencję, a w odniesieniu do konsumentów ich interesy jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym, zbiorowym. Instrumenty w niej przewidziane mogą być stosowane jedynie wówczas, gdy na skutek działań sprzecznych z przepisami prawa naruszony został interes publiczny. Ma to miejsce w szczególności wtedy, gdy określonymi działaniami dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku, względnie, gdy wywołują one na rynku niekorzystne zjawiska (wyrok Sądu Antymonopolowego z dn. 24 października 1991 r., sygn. akt XV Amr 8/90). W okolicznościach niniejszej sprawy oznacza to, iż warunkiem niezbędnym do oceny, czy działania Spółki mogły naruszyć przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jest wykazanie, iż mogły naruszyć interes publicznoprawny. Zdaniem Prezesa Urzędu stosowanie przez przedsiębiorcę przy zawieraniu umów z konsumentami wzorca umowy zawierającego wskazane w sentencji niniejszej decyzji postanowienia świadczą o tym, iż rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wiąże się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy korzystają lub będą korzystać z usług odbioru odpadów komunalnych świadczonych przez tego przedsiębiorcę. Tym samym w sprawie tej mogło dojść do naruszenia interesu nieograniczonej liczby aktualnych i potencjalnych klientów Spółki będących konsumentami. Oznacza to, iż sprawa ta dotyczy zbiorowego interesu konsumentów, czyli, iż jest prowadzona w interesie publicznoprawnym. Zatem uzasadnione było w niniejszej sprawie wszczęcie przez Prezesa Urzędu przeciwko Spółce postępowania w sprawie naruszenia zbiorowego interesu konsumentów w zakresie wskazanym w sentencji niniejszej decyzji. W tym stanie rzeczy uznać należy, że w niniejszej sprawie ma miejsce naruszenie przez Przedsiębiorcę interesu publicznoprawnego, co uzasadnia ocenę jej zachowania na rynku w świetle przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. I. Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jeżeli w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione – na podstawie okoliczności sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu, o którym mowa w art. 100 ust. 1, lub innych informacji będących podstawą wszczęcia postępowania – że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24, a przedsiębiorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom, Prezes Urzędu może, w drodze decyzji, nałożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. Stosownie do art. 28 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w decyzji, o której mowa powyżej Prezes Urzędu może określić termin wykonania zobowiązań. Uprawdopodobnienie stosowania przez „Envipro” Usługi Komunalne Sp. z o.o. z siedzibą w Opolu praktyk, o których mowa w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Stosownie do art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów warunkiem nałożenia przez Prezes Urzędu na przedsiębiorcę zobowiązania zmierzającego do zapobieżenia naruszeniom określonym w art. 24 ww. ustawy jest uprawdopodobnienie, że doszło do naruszenia ww. przepisu. W związku z tym zachodzi konieczność przeanalizowania zachowań Spółki 8 stanowiących przedmiot postawionych jej zarzutów z punktu widzenia uprawdopodobnienia naruszenia zakazu określonego w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Stosownie do art. 24 ust. 2 ww. ustawy przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: 1) stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.); 2) naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji; 3) nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Art. 24 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przewiduje natomiast, że nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Konsumentem w rozumieniu ww. ustawy jest osoba fizyczna dokonująca czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową, zgodnie z art. 22 1 Kodeksu cywilnego w związku z art. 4 pkt 12 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zbiorowe interesy konsumentów podlegają zatem ochronie przed wymierzonymi w nie naruszeniami polegającymi na sprzecznych z prawem działaniach przedsiębiorców. Uznanie określonego działania przedsiębiorcy za niezgodne z zakazem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów wymaga wykazania, że spełnione zostały kumulatywnie następujące przesłanki: − oceniane zachowanie musi być podejmowane przez podmiot będący przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, − praktyka musi godzić w zbiorowe interesy konsumentów, − zachowanie przedsiębiorcy nosi znamiona bezprawności. Status przedsiębiorcy Zgodnie z art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przez przedsiębiorcę rozumie się przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (j.t. Dz.U. z 2010 r., Nr 220, poz. 1447 ze zm.) , tj. m.in. osobę prawną wykonującą we własnym imieniu działalność gospodarczą. Do takich podmiotów zalicza się bez wątpienia „Envipro” Usługi Komunalne Sp. z o.o. z siedzibą w Opolu czyli osobę prawną będącą stroną niniejszego postępowania, gdyż jest to spółka prawa handlowego wpisana do rejestru przedsiębiorców, wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą polegającą m.in. na zbieraniu odpadów innych niż niebezpieczne (38.11.Z). Zachowania tego Przedsiębiorcy podlegają zatem ocenie w świetle przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów. Kolejną przesłanką, jaką należy wziąć pod uwagę w niniejszej sprawie jest uprawdopodobnienie, iż kwestionowane zachowania przedsiębiorcy godzą w interesy konsumentów oraz, że zagrożone są zbiorowe interesy konsumentów. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie objaśnia znaczenia pojęć „godzenia w interesy konsumentów” oraz „zbiorowego interesu konsumentów”. Należy przyjąć, że interesem, który podlega ochronie na podstawie art. 24 ustawy jest interes prawny, rozumiany jako określone potrzeby konsumenta uznane przez ustawodawcę za godne ochrony. Działanie przedsiębiorcy godzi w interesy konsumentów wtedy, gdy wywołuje negatywne skutki w sferze ich praw i obowiązków. 9 Wskazówki co do tego, jak należy pojmować zbiorowy interes konsumentów zawarte są natomiast w art. 24 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, który stanowi, że nie jest zbiorowym interesem suma indywidualnych interesów konsumentów. W wyroku z dnia 10 kwietnia 2008 r. (sygn. akt III SK 27/07) Sąd Najwyższy wskazał, iż wystarczające dla stwierdzenia, że ma miejsce naruszenie zbiorowych interesów konsumentów powinno być ustalenie, że zachowanie przedsiębiorcy nie jest podejmowane w stosunku do zindywidualizowanych konsumentów, lecz względem członków danej grupy (określonego kręgu podmiotów) wyodrębnionych spośród ogółu konsumentów za pomocą wspólnego dla nich kryterium. W ww. wyroku Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, iż sformułowanie: „ nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów” należy rozumieć w ten sposób, że liczba indywidualnych konsumentów, których interesy zostały naruszone nie decyduje o tym, czy dana praktyka narusza zbiorowe interesy konsumentów. Praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest bowiem takie zachowanie przedsiębiorcy, które podejmowane jest w warunkach wskazujących na powtarzalność zachowania w stosunku do indywidualnych konsumentów wchodzących w skład grupy, do której adresowane są zachowania przedsiębiorcy w taki sposób, iż potencjalnie ofiarą takiego zachowania może być każdy konsument będący klientem lub potencjalnym klientem przedsiębiorcy. Zgodnie z powołanym wyrokiem Sądu Najwyższego przez interes zbiorowy należy rozumieć zatem interes dotyczący konsumentów jako określonej zbiorowości. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów ma miejsce wówczas, gdy negatywnymi skutkami działań przedsiębiorcy dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku, mających status konsumentów. Do naruszenia zbiorowego interesu konsumentów konieczne jest, żeby działanie przedsiębiorcy było skierowane nie do konkretnej osoby, lecz do grupy adresatów wyodrębnionych za pomocą wspólnego dla nich kryterium. Działanie o takim charakterze jest w stanie wywołać niekorzystne następstwa nie tylko w odniesieniu do konkretnych konsumentów, lecz wobec każdego z członków danej zbiorowości. Przy tym zaistnienie przesłanki naruszenia zbiorowego interesu konsumenta nie jest bezpośrednio uzależnione od liczby konsumentów, których interesy zostały rzeczywiście naruszone wskutek działań przedsiębiorcy. Istotne jest to, że przedmiotowe działanie może zagrozić, przynajmniej potencjalnie, interesom pewnego kręgu nieprofesjonalnych uczestników rynku. Bezprawność działań Trzecią przesłanką, jaką należy rozważyć w celu uprawdopodobnienia naruszenia zakazu określonego w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jest bezprawność podejmowanych przez przedsiębiorcę zachowań. Bezprawność ujmowana jest jako sprzeczność z obowiązującymi przepisami prawa. Praktyki przedsiębiorcy, by zakwalifikować je jako naruszające zbiorowe interesy konsumentów „muszą być zatem wymierzone w uprawnienia, jakie konsumentom przyznają obowiązujące przepisy prawa” 1 . Porządek prawny, którego naruszenie może wypełniać dyspozycję art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, obejmuje normy prawa powszechnie obowiązującego, a także nakazy i zakazy wynikające z zasad współżycia społecznego i dobrych obyczajów 2 . Same przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie regulują konstrukcji bezprawności działań przedsiębiorcy. Art. 24 tej ustawy nie ma samodzielnego znaczenia prawnego, lecz powinien być interpretowany oraz stosowany w określonym kontekście normatywnym. W związku z tym, w celu konkretyzacji przesłanki bezprawności należy sięgnąć do przepisów innych 1 Uchwała SN z dnia 13 lipca 2006r. sygn. akt III SZP 3/06, OSNP 2007/1-2/35. Por. również: M. Szydło: Publicznoprawna ochrona zbiorowych interesów konsumentów, Monitor Prawniczy nr 2004/17/791. 2 Wyrok SOKiK z dnia 13 listopada 2007r. sygn. akt XVII AmA 45/07. 10 ustaw. Na ich podstawie możliwe jest dokonanie oceny działań przedsiębiorcy w aspekcie ich zgodności z prawem 3 . W art. 24 ust. 2 ustawodawca wskazał przykładowe rodzaje praktyk, które naruszają zbiorowe interesy konsumentów, zaliczając do nich stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego, naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Katalog ten nie jest jednak wyczerpujący. Ustawodawca posłużył się tutaj terminem „ w szczególnośc i”, co oznacza, że ma on charakter przykładowy. Zamiarem ustawodawcy było uznanie za praktykę określoną w art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów działań, które naruszyły przepisy innych aktów prawnych. Oprócz praktyk wskazanych bezpośrednio przez ustawodawcę w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów „za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów można uznać zachowania naruszające przepisy innych ustaw, które nakładają na przedsiębiorcę określone obowiązki względem konsumenta. Zdaniem Sądu Najwyższego zachowania takie (…) stanowią bowiem jednocześnie zachowania bezprawne i skutkują zniesieniem, ograniczeniem lub zniekształceniem praw konsumentów, wpływając tym samym na chronioną przez przepis obowiązującego prawa sferę ich interesów” 4 . Podkreślenia wymaga także, że bezprawność jest kategorią obiektywną. Rozważenia przy ocenie bezprawności wymaga zatem kwestia, czy zachowanie przedsiębiorcy było zgodne, czy też niezgodne z obowiązującymi zasadami porządku prawnego. O bezprawności działania decyduje całokształt okoliczności konkretnego stanu faktycznego 5 . Dla stwierdzenia bezprawności działania przedsiębiorcy bez znaczenia pozostaje ponadto strona podmiotowa czynu, a zatem wina sprawcy (w znaczeniu subiektywnym, oznaczającym wadliwość procesu decyzyjnego sprawcy) i stopień tej winy (umyślność bądź nieumyślność), a także świadomość istnienia naruszonych norm prawnych. Jak wskazano powyżej, bezprawność działań przedsiębiorcy co do zasady wynika z naruszenia innych przepisów powszechnie obowiązujących. Niemniej jednak należy wskazać, iż ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów w jednym przypadku identyfikuje wprost jako bezprawne działanie przedsiębiorcy polegające na stosowaniu postanowień wzorców umownych uznanych za niedozwolone i wpisanych do prowadzonego przez Prezesa Urzędu rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego. Jak wynika z wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 25 marca 2004r. (sygn. akt XVII Ama 51/03), w oparciu o art. 24 ust. 2 można sformułować samoistną przesłankę bezprawności, jeżeli ustali się, że przedsiębiorca stosował postanowienia wzorców umów, które zostały wpisane do ww. rejestru. A zatem wykazanie, że przedsiębiorca wprowadził do obrotu wzorzec umowny zawierający postanowienia o treści już wpisanej do rejestru klauzul abuzywnych stanowi wystarczającą przesłankę do uznania bezprawności działania tego przedsiębiorcy. Wobec powyższego stosowanie postanowienia, które po uznaniu go przez Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone zostało wpisane do rejestru niedozwolonych postanowień umownych, jest prawnie zakazane. Prawomocny wyrok tego Sądu, wydany po przeprowadzeniu kontroli abstrakcyjnej wzorca umowy, wskazujący treść postanowień wzorca umowy uznanych za niedozwolone i zakazujący ich wykorzystywania ma od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do rejestru klauzul abuzywnych skutek wobec osób trzecich (art. 479 43 K.p.c.). Przepis tego artykułu rozszerza zatem prawomocność wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. „Artykuł ten dotyczy rozszerzonej prawomocności materialnoprawnej w znaczeniu 3 Por. wyrok SOKiK z dnia 23 czerwca 2006r. sygn. akt XVIII AmA 32/05. 4 Uchwała SN z dnia 13 lipca 2006r. sygn. akt III SZP 3/06, OSNP 2007/1-2/35. 5 Wyrok SN z dnia 8 maja 2002r. sygn. akt I PKN 267/2001. 11 podmiotowym. Chodzi o grupę przypadków takiej prawomocności, w których wyrok z powodu szczególnego charakteru przedmiotu procesu ma powagę rzeczy osądzonej dla wszystkich i przeciwko wszystkim. Przepis bowiem wyraźnie stanowi, iż wyrok ma skutek wobec osób trzecich, od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do rejestru, wywołuje więc skutek erga omnes” 6 . Przepis art. 479 43 K.p.c. stanowiąc, iż wyrok ma skutek wobec osób trzecich, nie ogranicza w żaden sposób kategorii tych podmiotów. Wyrok ma skutek wobec wszystkich, tzn. zarówno wobec przedsiębiorcy, który klauzulę wprowadził do swoich wzorców umów, jak i do każdego innego przedsiębiorcy, stosującego własne warunki umów. Należy zatem przyjąć, że wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów od chwili wpisania klauzuli do rejestru prowadzonego przez Prezesa Urzędu wywiera skutek względem wszystkich uczestników obrotu, co oznacza, że żaden z podmiotów uczestniczących w obrocie prawnym nie może posługiwać się przedmiotowym postanowieniem. W uchwale z dnia 13 lipca 2006r., sygn. akt. III SZP 3/06 Sąd Najwyższy jednoznacznie wskazał, iż „stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 K.p.c. może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów” . Tym samym Sąd Najwyższy przesądził, iż stosowanie klauzuli tożsamej z klauzulą wpisaną do rejestru niedozwolonych postanowień umownych, przez innego przedsiębiorcę, który nie był stroną lub uczestnikiem postępowania zakończonego wpisaniem danej klauzuli do rejestru, stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Należy przy tym podkreślić, iż dla uznania, iż klauzula wpisana do rejestru i klauzula z nią porównywana są tożsame w treści nie jest konieczna dokładna literalna identyczność tych postanowień. Rozbieżność użytych wyrażeń, zmiana szyku zdania, czy zastosowanie synonimów nie eliminuje bowiem abuzywnego charakteru ocenianego postanowienia, jeżeli cel, w jakim wprowadzone zostało postanowienie umowne jest tożsamy. „Nie jest konieczna literalna zgodność porównywalnych klauzul. Głównym czynnikiem przesądzającym powinien być, zdaniem Sądu, zamiar, cel jakiemu ma służyć kwestionowana klauzula. Jeśli jest on zgodny z celem utworzenia klauzuli uznanej za niedozwoloną, można uznać, iż obie są tożsame” 7 . Tym samym w niniejszej sprawie konieczna jest ocena, czy stosowane przez Spółkę wzorce umowy stosowane przy zawieraniu umów z konsumentami w zakresie wywozu odpadów o nazwie „Umowa wywozu odpadów nr …” oraz „Umowa Nr … wywozu odpadów”, zawierają postanowienia, które zostały wpisane do Rejestru . ad a) W § 8 ust. 3 stosowanego przez Spółkę wzorca umowy o nazwie „Umowa wywozu odpadów nr …” zawarto postanowienie, iż „ Wynagrodzenie będzie płatne w systemie miesięcznym, każdorazowo w terminie 14 dni od dnia wystawienia faktury VAT, na rachunek wskazany na tej fakturze ”. W ocenie Prezesa Urzędu powyższe postanowienie umowne jest tożsame z klauzulą wpisaną do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod numerem 496 (wyrok SOKiK z dn. 14 marca 2005 r. sygn. akt XVII Amc 6/04) - „Należność za gaz ziemny oraz świadczone Kupującemu usługi będą regulowane na podstawie faktur wystawionych przez Sprzedawcę (...) 14 dniowym od daty wystawienia faktury w przypadku wysyłki pocztą, z wyłączeniem § 5 ust. 3 umowy. Należność za gaz ziemny, o której mowa w § 5 ust. 3 umowy Kupujący będzie regulował na podstawie faktur wystawionych przez Sprzedawcę w terminie podanym w fakturze ”. 6 por. H. Ciepła [w:] K. Piasecki [red.], Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom II, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2001, s. 249. 7 wyrok SOKiK z dnia 25 maja 2005r. sygn. akt XVII Ama 46/04. 12 Jak wynika z powyższego, brzmienie klauzuli stosowanej przez Spółkę i klauzuli wpisanej do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone w ocenie Prezesa Urzędu należy uznać za tożsame, pomimo istniejących drobnych różnic w sformułowaniu postanowień. Różnice te nie mają znaczenia dla treści przedmiotowych klauzul, nie wpływają bowiem na cel, jakiemu ma służyć przedmiotowa klauzula, ani na skutek jej zastosowania. W konsekwencji uzależnienie 14-dniowego terminu płatności od daty jej wystawienia może skutkować przyjęciem, po pierwsze, bardzo krótkiego okresu płatności od daty wskazanej na fakturze, który uniemożliwi przy zachowaniu należytej staranności opłacić konsumentowi fakturę w terminie. Po drugie, niewykluczone są również sytuacje, w których doręczenie konsumentowi faktury nastąpi już po terminie określonym na fakturze, co będzie się wiązać dla konsumenta z koniecznością zapłaty odsetek za opóźnienie w spłacie należności. ad b) W § 8 ust. 6 stosowanego przez Spółkę wzorca umowy o nazwie „Umowa wywozu odpadów nr …” zawarto postanowienie o treści: „ W przypadku opóźnienia w zapłacie wynagrodzenia Zamawiający poniesie dodatkowe koszty ewentualnego wezwania do zapłaty przeterminowanej należności w wysokości jaką Poczta Polska pobiera od przesyłki listownej poleconej z potwierdzeniem odbioru ” . W ocenie Prezesa Urzędu powyższe postanowienie umowne jest tożsame z klauzulą wpisaną do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod numerem 1167 (wyrok SOKiK z dnia 12 marca 2007 r., sygn. akt XVII AmC 1/07) o brzmieniu: „ W przypadku (…) zwłoki w uiszczeniu opłaty abonamentowej Usługodawca może: (…) obciążyć Abonenta kosztami upomnień ” . Analiza porównawcza zakwestionowanego postanowienia wzorca umowy oraz cytowanego powyżej postanowienia wpisanego do Rejestru wskazuje, że kwestionowane postanowienie wyczerpuje przesłanki postanowienia uznanego za niedozwolone . Zarówno kwestionowane postanowienie, jak i postawienie wpisane do rejestru posługują się terminami wskazującymi na hipotetyczną możliwość obciążenia konsumentami kosztami „ ewentualnego wezwania do zapłaty ” oraz „ może: (…) obciążyć (…) kosztami upomnień ”. Klauzula wpisana do rejestru nie określa kosztów ewentualnego wystawienia upomnienia, zaś kwestionowana klauzula czyni to jedynie w sposób opisowy, co może w wielu przypadkach nie pozwolić na precyzyjne określenie tej wysokości. Co najistotniejsze jednak, poprzez nie określenie w obu postanowieniach częstotliwości wystawiania upomnień lub wezwań do zapłaty nie wykluczone są sytuacje zbyt częstego przesyłania konsumentom przedmiotowych upomnień lub wezwań do zapłaty, które nie będą nakierowane na zakończenie łączącego strony stosunku prawnego a jedynie na pogłębianie zadłużenia klienta. W ocenie Prezesa Urzędu stosowanie przez Spółkę w trakcie zawierania umów z konsumentami wzorca umowy zawierającego powyżej wskazane postanowienie umowne wywołuje takie same skutki, jak wskazane powyżej postanowienie Sądu wpisane do Rejestru. W związku z powyższym pomimo pewnych różnic w sformułowaniu treści obu postanowień umownych, należy uznać je za tożsame, a ww. postanowienie stosowane przez Przedsiębiorcę za zbieżne z klauzulą wpisaną do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod numerem 1167 . ad c) W § 9 ust. 1 stosowanego przez Spółkę wzorca umowy o nazwie „Umowa wywozu odpadów nr …” zawarto postanowienie o treści „ W przypadku zawinionego, nienależytego, w tym nieterminowego wykonania umowy (Zleceniobiorca zapłaci Zleceniodawcy karę umowną w wysokości 5% wartości usługi) , co do której Zleceniobiorca (powinno być: Zamawiający, przyp. UOKiK) zgłosił zastrzeżenie nie później niż w terminie 7 dni od wystąpienia nieprawidłowości ” . W ocenie Prezesa Urzędu powyższe postanowienie umowne jest tożsame z klauzulą wpisaną do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod numerem 1976 (wyrok SOKIK z dnia 9 marca 2010 r., sygn. akt XVII AmC 430/09) o brzmieniu: 13 „ Zleceniodawca może składać w terminie jednego tygodnia reklamację w przypadku opóźnienia w wywozie (…) ”. Analiza porównawcza zakwestionowanego postanowienia wzorca umowy oraz cytowanego powyżej postanowienia wpisanego do Rejestru wskazuje, że kwestionowane postanowienie wyczerpuje przesłanki postanowienia uznanego za niedozwolone . Należy wskazać, iż w uzasadnieniu wyroku z dnia 9 marca 2010 r. (sygn. akt XVII AmC 430/09), Sąd podzielił stanowisko Prezesa UOKiK uznając możliwość składania reklamacji w ciągu tygodnia za termin zbyt krótki. Zgodnie z stanowiskiem Sądu wyrażonym w ww. wyroku, postanowienie dające możliwość reklamacji w terminie jedynie tygodnia, wprowadza rażąco krótki termin składania przez konsumenta reklamacji za nienależyte wykonanie umowy przez zleceniobiorcę, a co najistotniejsze może wywołać u konsumenta mylne wrażenie, że po upływie tego terminu traci on prawo dochodzenia roszczeń tytułu nienależytego wykonania umowy. Interpretacja kwestionowanej klauzuli nie budzi wątpliwości, iż sformułowanie związane ze „ zgłaszaniem zastrzeżeń ” jest tożsame z powszechnie stosowanym terminem „ składania reklamacji ”, którym posługuje się postanowienie wpisane do Rejestru. W ocenie Prezesa Urzędu stosowanie przez Spółkę w trakcie zawierania umów z konsumentami wzorca umowy zawierającego powyżej wskazane postanowienie umowne wywołuje takie same skutki, jak wskazane powyżej postanowienie Sądu wpisane do Rejestru. W związku z powyższym pomimo pewnych różnic w sformułowaniu treści obu postanowień umownych, należy uznać je za tożsame, a ww. postanowienie stosowane przez Przedsiębiorcę za zbieżne z klauzulą wpisaną do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod numerem 1976 . ad d) W § 8 ust. 6 stosowanego przez Spółkę wzorca umowy o nazwie „Umowa wywozu odpadów nr …” zawarto postanowienie o treści: „ Wszelkie spory wynikłe w związku z realizacją niniejszej umowy, których nie uda się rozstrzygnąć w drodze procedury reklamacyjnej opisanej w ust. 1, będzie rozstrzygał właściwy sąd powszechny w Opolu ”. W ocenie Prezesa Urzędu powyższe postanowienie umowne jest tożsame z klauzulą wpisaną do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod numerem 397 (wyrok SOKiK z dn. 12 stycznia 2005 r., sygn. akt XVII Amc 13/04) - „ Wszelkie spory rozstrzygać będzie Sąd dla M. Katowic ”. Wprowadzenie do wzorca umownego postanowienia, iż spory, mogące wyniknąć na tle realizacji umowy będą rozstrzygane przez konkretnie wskazany sąd, stwarza konsumentowi jako pozwanemu dolegliwe czasowo i finansowo utrudnienia w procesie związane z przejazdami do sądu siedziby przedsiębiorcy, podczas gdy przy braku zakwestionowanego rozwiązania proces toczyłby się zgodnie z art. 27 §1 8 k.p.c. w sądzie miejsca zamieszkania konsumenta. Należy wskazać, iż kwestię właściwości sądu w sprawach cywilnych określają przepisy k.p.c. i zgodnie z art. 385³ pkt 23 k.c. nie mogą być one w tym zakresie wyłączane, ponieważ mogą stanowić dodatkową dolegliwość dla konsumenta, a także ograniczać realizację przysługujących mu praw. Ta właśnie uciążliwość jest istotą klauzuli abuzywnej określonej w art. 385 3 pkt 23 k.c. W ocenie Prezesa Urzędu narzucanie przez przedsiębiorcę konsumentom jako sądu właściwego do rozpoznania sporu sądu powszechnego w Opolu, może wywołać takie same, jak powyżej opisane konsekwencje dla konsumentów. W związku z powyższym pomimo pewnych różnic w sformułowaniu ich treści, należy uznać, iż stosowane przez Spółkę we wzorcu umowy postanowienie umowne za tożsame z ww. klauzulą wpisaną do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod numerem 397. 8 Art. 27 § 1 k.p.c. stanowi: Powództwo wytacza się przed sąd pierwszej instancji, w którego okręgu pozwany ma miejsce zamieszkania. 14 ad e) oraz f) Z uwagi na fakt, iż postanowienia określone w pkt I e-f sentencji niniejszej decyzji wpływają w jednakowy sposób na sytuację prawną konsumentów, zasadnym było ich wspólne rozważenie w zakresie tożsamości z postanowieniem wpisanym do Rejestru pod numerem 1181. W § 8 ust. 6 stosowanego przez Spółkę wzorca umowy o nazwie „Umowa wywozu odpadów nr …” zawarto postanowienie o treści: „ Zamawiający wyraża zgodę na przetwarzanie jego danych osobowych oraz na udostępnianie tych danych osobom trzecim wykonującym na rzecz Zleceniodawcy usługi księgowe lub inne, jednakże wyłącznie w celach służących realizacji niniejszej umowy. Wyrażoną w ust. 1 powyżej zgodę Zamawiający może w każdej chwili cofnąć, jednakże wiąże się to z koniecznością rozwiązania niniejszej umowy i rozliczenia wzajemnych roszczeń stron ”. W postanowieniach końcowych wzorca umowy o nazwie „Umowa Nr … wywozu odpadów” zawarto postanowienie o treści: „ Zamawiający wyraża zgodę na przetwarzanie jego danych osobowych oraz na udostępnianie tych danych podmiotowi wykonującemu na rzecz Zleceniobiorcy usługi księgowe lub inne (administracyjne, sprawozdawcze) – M Holding Sp. z o.o. z siedzibą w Opolu, ul. Wschodnia 25, jednakże wyłącznie w celach służących realizacji niniejszej umowy. Wyrażoną zgodę Zamawiający może w każdej chwili cofnąć, jednakże wiąże się to z koniecznością rozwiązania niniejszej umowy i rozliczenia wzajemnych roszczeń stron ”. W ocenie Prezesa Urzędu powyższe postanowienie umowne jest tożsame z klauzulą wpisaną do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod numerem 1181 (wyrok SOKiK z dn. 16 września 2008 r., sygn. akt. XVII AmC 60/08) - „ Wyrażam zgodę na wprowadzenie do bazy danych i przetwarzanie moich danych osobowych obecnie i w przyszłości przez "FF" (zgodnie z ustawą z dnia 29 sierpnia 1997 r. o Ochronie Danych Osobowych) w zakresie wynikającym z niezbędnych czynności kontrolnych z tytułu ubiegania się oraz otrzymania pożyczki ”. W uzasadnieniu ww. przytoczonego wyroku sąd stwierdził m.in., że „ Wyrażenie zgody na przetworzenie danych osobowych konsumenta jest jego decyzją autonomiczną i zależy tylko od jego woli. Zamieszczenie we wzorcu, jednoznacznej deklaracji („wyrażam zgodę”) pozbawia konsumenta swobody powzięcia decyzji ”. Kwestionowane postanowienia stanowiące integralną część umowy o świadczenie usług odbioru odpadów komunalnych, w zakresie w jakim przewidują arbitralne wyrażenie zgody przez konsumenta na przetwarzanie jego danych osobowych przez podmioty trzecie lub przez podmiot M Holding Sp. z o.o. wywołują takie same skutki co postanowienie wpisane do Rejestru odnośnie wyrażenia zgody na wprowadzenie do bazy danych i przetwarzanie danych osobowych konsumentów obecnie i w przyszłości przez wskazany tam podmiot. Nie może ulegać wątpliwości, iż celem konsumentów zawierających umowy w zakresie działalności danego przedsiębiorcy jest chęć nabycia konkretnego produktu lub usługi za ustaloną odpłatnością, a nie chęć pozbycia się swojego prawa do ochrony danych osobowych określonego w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. Nr 133, poz. 883). W związku z powyższym pomimo pewnych różnic w sformułowaniu treści ww. postanowień, należy uznać, iż stosowane przez Spółkę we wzorcach umownych postanowienia dotyczące zgody na przetwarzanie danych osobowych wywołują takie same skutki co klauzula wpisana do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod numerem 1181. Uznanie, iż postanowienia umowne stosowane w obrocie konsumenckim przez Spółkę są tożsame z postanowieniami wpisanymi do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone uprawdopodabnia bezprawność działania Spółki. Jak wskazano bowiem powyżej, art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów formułuje samoistną przesłankę bezprawności działań polegających na stosowaniu przez przedsiębiorcę postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. 15 Wobec powyższego należy uznać, iż spełnione zostały wszystkie przesłanki konieczne do uprawdopodobnienia, że doszło do naruszenia zakazu określonego w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zobowiązanie przedsiębiorcy do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia naruszeniom art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, warunkiem wydania wskazanej w tym przepisie decyzji, jest – oprócz uprawdopodobnienia naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 tej ustawy – zobowiązanie się przez przedsiębiorcę do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom. W ocenie Prezesa Urzędu w rozpoznawanej sprawie warunek powyższy został spełniony. W toku przeprowadzonego postępowania Spółka przedstawiła w piśmie z dn. 15 czerwca 2012 r. propozycję zmiany postanowień umów będących podstawą wszczęcia niniejszego postępowania oraz zobowiązała się do zmiany wszystkich zawartych z konsumentami umów w oparciu o wzorzec o nazwie „Umowa wywozu odpadów nr …” w ten sposób, że zostaną one aneksowane. W piśmie z dn. 20 lipca 2012 r. Spółka przedstawiła wzór aneksu wraz z pismem przewodnim uwzględniający wszystkie złożone wcześniej propozycje wykreślenia lub modyfikacji kwestionowanych postanowień. W piśmie z dn. 4 lipca 2012 r. Spółka zobowiązała się również do wykreślenia kwestionowanej klauzuli określonej w pkt I f ze stosowanego w obrocie z konsumentami wzorca umowy o nazwie „Umowa Nr … wywozu odpadów”. Równocześnie w piśmie z dn. 27 lipca 2012 r. zobowiązała się aneksować zawarte i wykonywane umowy w oparciu o wzorzec o nazwie „Umowa Nr … wywozu odpadów” poprzez wykreślenie kwestionowanej klauzuli. Analiza treści przedstawionego przez Spółkę projektu „Aneksu do umowy nr …” w odniesieniu do wzorca o nazwie „Umowa wywozu odpadów nr …”, jak również zobowiązanie do wykreślenia klauzuli dotyczącej zgody na przetwarzanie danych osobowych znajdującej się we wzorcu o nazwie „Umowa Nr … wywozu odpadów”, w ocenie Prezesa Urzędu świadczy o tym, iż aneksowane umowy nie będą zawierały kwestionowanych postanowień, co również odnosi się do nowo zawieranych umów. Prezes Urzędu nie ma wątpliwości, iż działania objęte złożonym przez „Envipro” Usługi Komunalne Sp. z o.o. z siedzibą w Opolu zobowiązaniem zmierzają do zapobieżenia naruszeniom art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w odniesieniu do wszystkich postawionych w niniejszej sprawie zarzutów. Realizacja działań, do których Spółka zobowiązała się w trakcie postępowania, doprowadzi do pełnego wyeliminowania z obrotu gospodarczego zarzucanych Spółce naruszeń. W związku z powyższym Prezes Urzędu za w pełni zasadne uznał skorzystanie z instrumentu przewidzianego w art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i nałożyć na Spółkę obowiązek wykonania przyjętych przez nią w toku postępowania zobowiązań. Jako termin wykonania tych zobowiązań określono – zgodnie z art. 28 ust. 2 ww. ustawy – na jeden miesiąc od uprawomocnienia się niniejszej decyzji, akceptując tym samym propozycję przedstawioną przez Spółkę. Prezes Urzędu uznał, iż skoro Spółka przejawiła inicjatywę mającą na celu eliminację działań powodujących naruszenie prawa celowa i uzasadniona jest akceptacja jej propozycji, z której wynika zamiar stosowania przy zawieraniu umów z konsumentami wzorca umownego nie zawierającego kwestionowanych postanowień, jak również zamiar wymiany wszystkich umów zawartych z konsumentami w oparciu o treść wzorców o nazwie „Umowa wywozu odpadów nr …” oraz „Umowa Nr … wywozu odpadów”. Wobec powyższego orzeczono jak w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. 16 II. Zgodnie z art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.), w decyzji, o której mowa w art. 28 ust. 1, Prezes Urzędu nakłada na przedsiębiorcę obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowiązań . Samo zobowiązanie przedsiębiorcy do wykonania bądź zaniechania określonych działań nie będzie mieć praktycznego znaczenia bez jednoczesnego nałożenia ww. obowiązku. Wykonanie zobowiązań musi podlegać sprawdzeniu przez Prezesa Urzędu 9 . W związku z powyższym nakłada się na „Envipro” Usługi Komunalne Sp. z o.o. z siedzibą w Opolu obowiązek złożenia w okresie do dwóch miesięcy od dnia uprawomocnienie się niniejszej decyzji sprawozdania o stopniu realizacji przyjętego zobowiązania, które powinno zawierać: a. informację na temat liczby dotychczasowych odbiorców – konsumentów, którym w terminie miesiąca od dnia uprawomocnienie się niniejszej decyzji wysłano, w celu zaakceptowania, aneksy do umów o świadczenie usług wywozu odpadów komunalnych zawarte w oparciu o wzorce o nazwie „Umowa wywozu odpadów nr …” oraz „Umowa Nr … wywozu odpadów”, uwzględniające w całości postawione zarzuty wraz z dowodami ich nadania, a także z kopiami trzech przykładowych, podpisanych obustronnie aneksów, o ile takie aneksy zostaną zawarte; b. informację na temat liczby dotychczasowych odbiorców – konsumentów, którym w terminie miesiąca od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji nie dostarczono w celu zaakceptowania, aneksów do umów o świadczenie usług wywozu odpadów komunalnych zawarte w oparciu o wzorce o nazwie „Umowa wywozu odpadów nr …” oraz „Umowa Nr … wywozu odpadów”, uwzględniające w całości postawione zarzuty wraz z wyjaśnieniem, czym spowodowany jest taki stan rzeczy; c. informację na temat liczby umów o świadczenie usług wywozu odpadów komunalnych zawartych w terminie jednego miesiąca od dnia otrzymania niniejszej decyzji z nowymi odbiorcami – konsumentami z wykorzystaniem obowiązującego wzorca umowy nie zawierającego kwestionowanego w niniejszym postępowaniu postanowienia wraz z kopiami trzech przykładowych umów, o ile takie umowy zostaną zawarte. d. Przedstawienie nowego wzorca umowy wykorzystywanego w obrocie konsumenckim z podaniem daty jego wprowadzenia w życie, wraz z przesłaniem pierwszej obustronnie podpisanej umowy zawartej z jego wykorzystaniem. Wobec powyższego orzeczono jak w punkcie II sentencji niniejszej decyzji. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.) – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od daty jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. DYREKTOR DELEGATURY URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW W KATOWICACH Maciej Fragsztajn 9 K. Kohutek, M. Sieradzka: Komentarz do art. 28 ustawy z dnia 16.02.2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, [w:] K. Kohutek, M. Sieradzka, Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, LEX, 2008.