RKT-27/2012

1 Katowice, dnia 28 września 2012 r. RKT-61-21/12/MI DECYZJA Nr RKT – 27/2012 Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.), po przeprowadzeniu z urzędu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów przeciwko Miejskiemu Przedsiębiorstwu Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzibą w Mysłowicach, – w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: I. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, 1. uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów określoną w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów bezprawne zachowanie Miejskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzibą w Mysłowicach polegające na naruszeniu art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858 z późn. zm.) w drodze stosowania w umowach o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków zawieranych z konsumentami postanowienia uzależniającego wznowienie świadczenia usług dostarczania wody i odprowadzania ścieków – po tym, jak doszło do jego wstrzymania w związku z nieuiszczeniem przez odbiorcę należności za dwa pełne okresy obrachunkowe następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaległych opłat – od opłacenia kosztów poniesionych przez przedsiębiorstwo związanych z otwarciem przyłącza wodociągowego i kanalizacyjnego i stwierdza się zaniechanie jej stosowania z dniem 14 września 2012 r.; 2. uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów określoną w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów bezprawne zachowanie Miejskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzibą w Mysłowicach polegające na naruszeniu art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858 z późn. zm.) w drodze stosowania w umowach o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków zawieranych z konsumentami postanowień przyznających dostawcy usług prawo do rozwiązania umowy: a) za trzymiesięcznym okresem wypowiedzenia ze skutkiem na koniec miesiąca, bez podania przyczyn; b) bez wypowiedzenia w przypadku rażącego naruszenia przez odbiorcę postanowień umowy; i stwierdza się zaniechanie jej stosowania z dniem 14 września 2012 r. PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W KATOWICACH 2 II. Na podstawie art. 27 ust. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 26 ust. 2 tej ustawy, określa się Miejskiemu Przedsiębiorstwu Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzibą w Mysłowicach środki usunięcia trwających skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów w postaci obowiązku przedstawienia wszystkim konsumentom posiadającym umowy o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków o zakwestionowanej treści propozycji zawarcia aneksów eliminujących z tych umów postanowienia wskazane w pkt I sentencji decyzji – w terminie 4 miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji. III. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nakłada się na Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzibą w Mysłowicach karę pieniężną płatną do budżetu państwa w wysokości 30 969 PLN (słownie złotych: trzydzieści tysięcy dziewięćset sześćdziesiąt dziewięć) z tytułu naruszenia zakazu, o którym mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie I.1. i I.2. sentencji niniejszej decyzji. IV. Na podstawie art. 77 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 80 tej ustawy oraz na podstawie art. 264 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów postanawia się obciążyć Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzibą w Mysłowicach kosztami przeprowadzonego postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów i zobowiązać ww. przedsiębiorcę do zwrotu Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów kwoty 19 PLN (słownie złotych: dziewiętnaście) w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Uzasadnienie W imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej „Prezesem Urzędu”) zostało przeprowadzone z urzędu pod sygn. akt RKT-400-04/12/MI postępowanie wyjaśniające w sprawie wstępnego ustalenia, czy w związku z działalnością Miejskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzibą w Mysłowicach (zwanego dalej „MPWiK” lub „Spółką”) nastąpiło naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uzasadniające wszczęcie postępowania antymonopolowego. W toku przedmiotowego postępowania wyjaśniającego zbadane zostały pod kątem naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów warunki umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków zawieranych przez MPWiK z konsumentami w oparciu o wykorzystywane w obrocie wzorce umowne. Ponieważ analiza ich treści dała podstawy do przyjęcia, iż w zakresie opisanym w pkt I sentencji niniejszej Decyzji Spółka mogła dopuścić się naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w dniu 26 czerwca 2012 r. Postanowieniem Nr 1 wszczęte zostało w tej sprawie z urzędu postępowanie w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów (dowód: karty nr 1-1 verte). Postanowieniem Nr 2 z dnia 26 czerwca 2012 r. zaliczono w poczet materiału dowodowego w tym postępowaniu dokumenty uzyskane w toku postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego w sprawie działalności Spółki pod sygn. akt RKT-400-04/12/MI (dowód: karty nr 4, 6-117). W odpowiedzi na zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów MPWiK podniosło, iż zarzuty naruszenia art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę są niezasadne. W umowach o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków Spółka zawarła bowiem zapisy o możliwości odcięcia dopływu wody lub zamknięcia przyłączy kanalizacyjnych tylko w przypadku zaistnienia przesłanek określonych w art. 8 ust. 1 ww. ustawy, który stanowi, że Przedsiębiorstwo wodociągowo – kanalizacyjne może odciąć dostawę wody lub zamknąć przyłącze kanalizacyjne, jeżeli: 1) przyłącze wodociągowe lub przyłącze kanalizacyjne wykonano niezgodnie z przepisami prawa; 3 2) odbiorca usług nie uiścił należności za pełne dwa okresy obrachunkowe, następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaległej opłaty; 3) jakość wprowadzanych ścieków nie spełnia wymogów określonych w przepisach prawa lub stwierdzono celowe uszkodzenie lab pominięcie urządzenia pomiarowego; 4) został stwierdzony nielegalny pobór wody lub nielegalne odprowadzanie ścieków, to jest bez zawarcia umowy, jak również przy celowo uszkodzonych albo pominiętych wodomierzach lub urządzeniach pomiarowych. (dowód: karta nr 118) Ponadto Spółka wyjaśniła, iż zapisy w umowach o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków dotyczące: a) zaliczenia opłat poniesionych z tytułu wznowienia zaopatrzenia w wodę i odprowadzania ścieków po ich uprzednim wstrzymaniu; b) rozwiązania umowy: − za trzymiesięcznym okresem wypowiedzenia ze skutkiem na koniec miesiąca bez podania przyczyn; − bez wypowiedzenia w przypadku rażącego naruszenia przez odbiorcę postanowień umowy, zostały określone w oparciu o przepisy zarówno kodeksu cywilnego, jak i art. 6 ust. 1, 2 i 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę, który stanowi: 1. Dostarczanie wody lub odprowadzanie ścieków odbywa się na podstawie pisemnej umowy o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków zawartej między przedsiębiorstwem wodociągowo-kanalizacyjnym a odbiorcą usług. 1a. Do zakupu wody lub wprowadzania przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne ścieków do urządzeń kanalizacyjnych niebędących w jego posiadaniu stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego. 2. Przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne jest obowiązane do zawarcia umowy o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków z osobą, której nieruchomość została przyłączona do sieci i która wystąpiła z pisemnym wnioskiem o zawarcie umowy. 3. Umowa, o której mowa w ust. 1, zawiera w szczególności postanowienia dotyczące: 1) ilości i jakości świadczonych usług wodociągowych lub kanalizacyjnych oraz warunków ich świadczenia; 2) sposobu i terminów wzajemnych rozliczeń; 3) praw i obowiązków stron umowy; 3a) warunków usuwania awarii przyłączy wodociągowych lub przyłączy kanalizacyjnych będących w posiadaniu odbiorcy usług; 4) procedur i warunków kontroli urządzeń wodociągowych i urządzeń kanalizacyjnych; 5) ustaleń zawartych w zezwoleniu, o których mowa w art. 18; 6) okresu obowiązywania umowy oraz odpowiedzialności stron za niedotrzymanie warunków umowy, w tym warunków wypowiedzenia. (dowód: karty nr 118-119). Pismem z dnia 6 sierpnia 2012 r. MPWiK zostało zawiadomione o zakończeniu zbierania materiału dowodowego w przedmiotowym postępowaniu (dowód: karta nr 169), a w dniu 13 sierpnia 2012 r. pełnomocnik strony zapoznał się z aktami postępowania (dowód: karta nr 176). Pismem z dnia 16 sierpnia 2012 r. MPWiK wniosło o wydanie w niniejszej sprawie decyzji zobowiązującej Spółkę do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia zarzucanym naruszeniom. Spółka zadeklarowała, iż działania te będą polegały na: 1. wprowadzeniu nowych wzorców umów o zaopatrzenie w wodę i/lub odprowadzanie ścieków niezawierających zakwestionowanych postanowień – w terminie 2 tygodni od wydania przez Prezesa Urzędu decyzji w niniejszej sprawie; 4 2. złożeniu dotychczasowym odbiorcom usług, posiadającym umowy o treści zakwestionowanej w niniejszym postępowaniu propozycji zawarcia aneksów eliminujących z treści tych umów zakwestionowane postanowienia – w możliwie najkrótszym terminie od wydania decyzji przez Prezesa Urzędu; 3. wycofania z Cennika usług MPWiK opłaty za ponowne włączenie dostawy wody i za ponowne umożliwienie odbioru ścieków – w terminie 3 dni od otrzymania decyzji wydanej w niniejszej sprawie decyzji. (dowód: karty nr 177-178) Jednocześnie Spółka wniosła o nienakładanie na nią sankcji finansowych z tytułu stwierdzonych naruszeń z uwagi na znikomą uciążliwość funkcjonowania zakwestionowanych zapisów umownych w stosunku do odbiorców usług. MPWiK wyjaśniło, że w okresie posługiwania się w obrocie wzorcami umownymi obowiązującymi w dacie wszczęcia niniejszego postępowania miały miejsce tylko trzy przypadki obciążenia odbiorców dodatkowymi opłatami za ponowne uruchomienie przyłącza wodociągowego lub kanalizacyjnego. Spółka wystawiła na tę okoliczność faktury VAT, które gotowa jest wycofać i zwrócić należności uiszczone z tego tytułu przez odbiorców (dowód: karta nr 178, 186-188). Ponadto Spółka poinformowała, że w okresie obowiązywania wzorców umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków stosowanych w dacie wszczęcia niniejszego postępowania Spółka nie wypowiedziała odbiorcom usług żadnej umowy pomimo funkcjonowania zapisu umownego o prawie do rozwiązania umowy za trzymiesięcznym okresem wypowiedzenia lub bez wypowiedzenia w przypadku rażącego naruszenia przez odbiorcę postanowień umowy (dowód: karta nr 178). Następnie, pismem z dnia 17 września 2012 r. MPWiK poinformowało, że zaniechało stosowania zarzucanych praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. W wykonaniu zobowiązania podjętego w piśmie z dnia 16 sierpnia 2012 r. Spółka opracowała bowiem nowe wzorce umów na świadczenie usług w zakresie zaopatrzenia w wodę lub odprowadzania ścieków, które od dnia 14 września 2012 r. są stosowane przy zawieraniu umów z odbiorcami. Jednocześnie Spółka opracowała aneksy do umów dotychczas zawartych z odbiorcami, wprowadzając stosowne zmiany w postanowieniach zakwestionowanych przez Prezesa Urzędu (dowód: karty nr 194-195). W załączeniu do ww. pisma MPWiK przedstawiło nowe wzorce umów o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków (dowód: karty nr 196-207), wzory aneksów do umów obowiązujących (dowód: karty nr 208-213), a także zarządzenia Prezesa Zarządu Spółki, na podstawie których ww. wzory od dnia 14 września 2012 r. zostały wprowadzone w życie (dowód: karty nr 214-247). Spółka podkreśliła również, że podjęła intensywne działania w celu wprowadzenia zmian do wszystkich obowiązujących umów zawartych z odbiorcami i w tym celu sukcesywnie zawiera aneksy do umów według opracowanych wzorów. Przedłożonych zostało 21 podpisanych aneksów (dowód: karty nr 253-315), jak również 2 przykładowe umowy o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków zawarte z wykorzystaniem nowowprowadzonych wzorców (dowód: karty nr 316-329). Ponadto, mając na uwadze podjęte działania, w wyniku których doszło do usunięcia z treści obowiązujących wzorców zakwestionowanych w niniejszym postępowaniu klauzul umownych, a także bardzo trudną sytuację finansową Spółki będącą wynikiem realizacji projektu unijnego „Gospodarka wodno-ściekowa w Mysłowicach”, MPWiK wniosło o nienakładanie na nie kar finansowych za stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów (dowód: karta nr 195). 5 Prezes Urzędu ustalił następujący stan faktyczny. Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. w Mysłowicach zostało wpisane do Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem KRS 00000214452 (dowód: karty nr 19-26), a zgodnie z wpisem przedmiotem jego działalności jest m.in. „Pobór, uzdatnianie i dostarczanie” wody oraz „Odprowadzanie i oczyszczanie ścieków”. MPWiK posiada status przedsiębiorstwa wodociągowo – kanalizacyjnego w rozumieniu art. 2 pkt 4 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i prowadzi działalność w oparciu o przepisy tej ustawy na podstawie Decyzji Prezydenta Miasta Mysłowice Nr 1/05 z dnia 8 sierpnia 2005 r. w sprawie udzielenia zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków . Obszarem działalności Spółki jest miasto Mysłowice (dowód: karty nr 28-34). W ramach prowadzonej działalności MPWiK – stosownie do art. 6 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę – zawiera z odbiorcami usług pisemne umowy, na podstawie których odbywa się dostawa wody i odbiór ścieków. Ustalono, iż Spółka posługuje się w powyższym zakresie następującymi wzorcami umownymi, które stosowane są zarówno względem konsumentów, jak i odbiorców instytucjonalnych: 1. wzorzec Umowy o zaopatrzenie w wodę obowiązujący od dnia 20 lutego 2011 r. (dowód: karty nr 56-62); 2. wzorzec Umowy o odprowadzanie ścieków obowiązujący od dnia 1 marca 2011 r. (dowód: karty nr 63-67); 3. wzorzec Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków obowiązujący od dnia 20 lutego 2011 r. (dowód: karty nr 68-75). Na potwierdzenie, że ww. wzorce są faktycznie stosowane w obrocie konsumenckim Spółka przedstawiła przykładowe umowy zawarte z konsumentami z ich wykorzystaniem (dowód: karty nr 79-117, 122-137). Ustalono, że w treści stosowanych przez MPWiK wzorców umownych oraz zawieranych z ich wykorzystaniem umów zamieszczone są postanowienia o następującej treści:
§ 13 ust. 1 i ust. 3 umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków: 1. Przedsiębiorstwo ma prawo do odcięcia wody lub zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego po 20 dniach od zawiadomienia o tym zamiarze Powiatowego Inspektora Sanitarnego, Prezydenta Miasta oraz Odbiorcę usług, jeżeli: a) przyłącze wodociągowe lub przyłącze kanalizacyjne wykonano niezgodnie z przepisami prawa, b) Odbiorca usług nie uiścił należności za dwa pełne okresy obrachunkowe następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaległych opłat, c) został stwierdzony nielegalny pobór wody lub nielegalne odprowadzanie ścieków, to jest bez zawarcia umowy, również przy celowo uszkodzonych lub pominiętych wodomierzach lub urządzeniach pomiarowych, zaworach, rozumie się przez to również zerwanie plomb, d) jakość wprowadzonych ścieków nie spełnia wymogów określonych w przepisach prawa lub stwierdzono celowe uszkodzenie albo pominięcie urządzenia pomiarowego. 2. (…) 3. Wznowienie dostarczania wody i przywrócenie odprowadzania ścieków następuje po: a) w odniesieniu do § 13 ust. 1 pkt 1), 3), 4), po usunięciu przez Odbiorcę usług przyczyn, które spowodowały wstrzymanie dostawy wody lub/i odbioru ścieków; b) w odniesieniu do § 13 ust. 1 pkt 2), w ciągu 48 godzin po udokumentowanym przez Odbiorcę usług uiszczeniu należnych wobec Przedsiębiorstwa kwot wraz z 6 ewentualnymi odsetkami ustawowymi oraz opłaceniu kosztów poniesionych przez Przedsiębiorstwo a związanych z otwarciem przyłącza wodociągowego lub/i kanalizacyjnego. (dowód: karty nr 73-74, 95-96, 135-136)
§ 12 ust. 1 i ust. 3 umów o zaopatrzenie w wodę: 1. Przedsiębiorstwo ma prawo do odcięcia wody po 20 dniach od zawiadomienia o tym zamiarze Powiatowego Inspektora Sanitarnego, Prezydenta Miasta oraz Odbiorcę usług, jeżeli: a) przyłącze wodociągowe wykonano niezgodnie z przepisami prawa, b) Odbiorca usług nie uiścił należności za dwa pełne okresy obrachunkowe następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaległych opłat, c) został stwierdzony nielegalny pobór wody, to jest bez zawarcia umowy, również przy celowo uszkodzonych lub pominiętych wodomierzach, zaworach, rozumie się przez to również zerwanie plomb. 2. (…) 3. Wznowienie dostarczania wody następuje po: a) w odniesieniu do § 12 ust. 1 pkt 1), 3), po usunięciu przez Odbiorcę usług przyczyn, które spowodowały wstrzymanie dostawy wody; b) w odniesieniu do § 12 ust. 1 pkt 2), w ciągu 48 godzin po udokumentowanym przez Odbiorcę usług uiszczeniu należnych wobec Przedsiębiorstwa kwot wraz z ewentualnymi odsetkami ustawowymi oraz opłaceniu kosztów poniesionych przez Przedsiębiorstwo a związanych z otwarciem przyłącza wodociągowego. (dowód: karty nr 61, 109, 127)
§ 10 ust. 1 i ust. 2 umów o odprowadzanie ścieków: 1. Przedsiębiorstwo ma prawo do zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego po 20 dniach od zawiadomienia o tym zamiarze Powiatowego Inspektora Sanitarnego, Prezydenta Miasta oraz Odbiorcę usług, jeżeli: a) przyłącze kanalizacyjne wykonano niezgodnie z przepisami prawa, b) Odbiorca usług nie uiścił należności za dwa pełne okresy obrachunkowe następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaległych opłat, c) zostało stwierdzone nielegalne odprowadzanie ścieków, to jest bez zawarcia umowy, również przy celowo uszkodzonych lub pominiętych urządzeniach pomiarowych, zaworach, rozumie się przez to również zerwanie plomb, d) jakość wprowadzonych ścieków nie spełnia wymogów określonych w przepisach prawa lub stwierdzono celowe uszkodzenie albo pominięcie urządzenia pomiarowego. 2. Wznowienie odprowadzania ścieków następuje po: a) w odniesieniu do § 10 ust. 1 pkt 1), 3), 4), po usunięciu przez Odbiorcę usług przyczyn, które spowodowały wstrzymanie odbioru ścieków; b) w odniesieniu do § 10 ust. 1 pkt 2), w ciągu 48 godzin po udokumentowanym przez Odbiorcę usług uiszczeniu należnych wobec Przedsiębiorstwa kwot wraz z ewentualnymi odsetkami ustawowymi oraz opłaceniu kosztów poniesionych przez Przedsiębiorstwo a związanych z otwarciem przyłącza kanalizacyjnego. (dowód: karty nr 66, 82-83)
§ 16 ust. 3 i 4 umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków; § 15 ust. 3 i 4 umów o zaopatrzenie w wodę oraz § 13 ust. 3 i 4 umów o odprowadzanie ścieków: 7 1. Umowa może być rozwiązana: a) Przez każdą ze stron za trzymiesięcznym okresem wypowiedzenia ze skutkiem na koniec miesiąca, b) W każdym czasie za porozumieniem stron, c) Bez wypowiedzenia w przypadku rażącego naruszenia przez Odbiorcę usług postanowień umowy. 2. Rozwiązanie umowy skutkuje zastosowaniem przez Przedsiębiorstwo środków technicznych uniemożliwiających dalsze korzystanie z usług. (dowód: karty nr 62, 67, 74, 83-84, 96, 110, 128, 136) W toku postępowania MPWiK wskazało również, że w oparciu o aktualnie stosowane w obrocie gospodarczym wzorce zawartych zostało […] umów o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków (dowód: karta nr 120). Jednocześnie z informacji przedstawionych przez Spółkę wynika, że co najmniej […]% tych umów to umowy zawarte z konsumentami (dowód: karta nr 12). W trakcie przeprowadzonego postępowania ustalono, że w 2011 roku MPWiK w 16 przypadkach dokonało odcięcia dostawy wody lub zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego z uwagi na nieuiszczenie przez konsumentów należności za dwa pełne okresy obrachunkowe następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaległych opłat. W 2012 r. (według stanu na dzień 12 lipca) miało miejsce 35 takich sytuacji (dowód: karty nr 146-150). Spółka – zapytana przez Prezesa Urzędu, czy w ww. przypadkach faktycznie uzależniała wznowienie świadczenia usług od opłacenia przez konsumentów związanych z tym kosztów – oświadczyła, że w przypadku odcięcia dostawy wody lub zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego wznowienie świadczenia usług jest uzależnione od opłacenia przez konsumentów kosztów związanych z otwarciem przyłącza wodociągowego i kanalizacyjnego (dowód: karta nr 120). Jednocześnie w piśmie z dnia 16 sierpnia 2012 r. Spółka wskazała, iż w okresie posługiwania się wzorcami umownymi o zakwestionowanej w niniejszym postępowaniu treści, miały miejsce […] przypadki obciążenia odbiorców usług ww. kosztami (dowód: karta nr 178). MPWiK wskazało również, iż opłaty z tytułu wznowienia dostawy wody i odbioru ścieków mają charakter zryczałtowany i wynoszą 516,60 zł brutto za ponowne włączenie dostawy wody oraz 516,60 zł brutto za ponowne umożliwienie odbioru ścieków (dowód: karta nr 120). Opłaty w takiej wysokości zamieszczone są w Cenniku usług Miejskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzibą w Mysłowicach (dowód: karta nr 155) wprowadzonym Zarządzeniem Prezesa Zarządu Spółki Nr 13/2012 z dnia 24 maja 2012 r. (dowód: karta nr 151). Spółka wyjaśniła również, że w latach 2011-2012 nie skorzystała z uprawnienia do rozwiązania umów o zaopatrzenie w wodę i/lub odprowadzanie ścieków za 3-miesięcznym okresem wypowiedzenia. W ww. okresie nie miały również miejsca przypadki rozwiązania przez Spółkę umów z konsumentami bez wypowiedzenia z uwagi na rażące naruszenie postanowień umowy przez odbiorców (dowód: karta nr 121). W trakcie przeprowadzonego postępowania ustalono również, iż na mocy Zarządzenia Prezesa Zarządu MPWiK Nr 20/2012 z dnia 14 września 2012 r. (dowód: karta nr 214) wprowadzone zostały do stosowania od dnia podjęcia ww. uchwały nowe wzorce umów o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków tj.: − wzorzec Umowy Nr … o zaopatrzenie w wodę (dowód: karty nr 215-221); − wzorzec Umowy Nr … o odprowadzanie ścieków (dowód: karty nr 222-228); − wzorzec Umowy Nr … o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków (dowód: karty nr 229- 236). 8 Na potwierdzenie, iż wzorce te faktycznie znajdują zastosowanie w obrocie konsumenckim przedstawione zostały 2 umowy zawarte z ich wykorzystaniem w dniu 17 września 2012 r. (dowód: karty nr 316-329). Ustalono, iż z treści ww. wzorców usunięte zostały postanowienia umowne będące przedmiotem postawionych w niniejszej sprawie zarzutów. Wzorce nie zawierają postanowienia uzależniającego wznowienie dostarczania wody i odprowadzania ścieków – po tym, jak doszło do wstrzymania świadczenia ww. usług z uwagi na nieuiszczenie przez odbiorcę należności za dwa pełne okresy obrachunkowe następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaległych opłat – od pokrycia przez konsumenta kosztów poniesionych przez przedsiębiorstwo, związanych z ponownym otwarciem przyłącza wodociągowego lub kanalizacyjnego. Jednocześnie wzorce nakładają na odbiorcę obowiązek pokrycia kosztów związanych z otwarciem przyłączy, jednakże zgodnie nie jest to warunek wznowienia usług. Wzorce stosowane od dnia 14 września 2012 r. nie zawierają również postanowień przyznających MPWiK prawo do rozwiązania umowy za trzymiesięcznym okresem wypowiedzenia, bez podania przyczyn oraz bez wypowiedzenia w przypadku rażącego naruszenia przez odbiorcę postanowień umowy. Nowowprowadzone wzorce kwestie związane z przywróceniem dostępu do usług wodociągowych lub kanalizacyjnych regulują w następujący sposób.
§ 13 ust. 3 i 4 wzorców umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków: 3. Wznowienie dostarczania wody i przywrócenie odprowadzania ścieków następuje po usunięciu przez Odbiorcę usług przyczyn, które spowodowały wstrzymanie dostawy wody lub/i odbioru ścieków. 4. W razie odcięcia dostawy wody i zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego ponowne podłączenie i otwarcie przyłącza następuje na koszt Odbiorcy.
§ 12 ust. 3 i 4 wzorców umów o zaopatrzenie w wodę: 3. Wznowienie dostarczania wody następuje po usunięciu przez Odbiorcę usług przyczyn, które spowodowały wstrzymanie dostawy wody. 4. W razie odcięcia dostawy wody ponowne podłączenie i otwarcie przyłącza następuje na koszt Odbiorcy.
§ 10 ust. 2 i 3wzorców umów o odprowadzanie ścieków: 2. Wznowienie odprowadzania ścieków następuje po usunięciu przez Odbiorcę usług przyczyn, które spowodowały wstrzymanie dostawy wody. 3. W razie odcięcia dostawy wody i zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego ponowne podłączenie i otwarcie przyłącza następuje na koszt Odbiorcy. Jeżeli chodzi o możliwość rozwiązania umowy przez przedsiębiorstwo, wzorce zawierają natomiast następujące postanowienia umowne:
§ 16 ust. 3 pkt b umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków: 3. Umowa może być rozwiązana: (…) b) przez Przedsiębiorstwo za miesięcznym wypowiedzeniem ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego – w razie zaistnienia przesłanek uprawniających Przedsiębiorstwo do odcięcia dostawy wody lub zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego, o których mowa w art. 8 ust. 1 ustawy tj. w razie wykonania przyłącza wodociągowego lub przyłącza kanalizacyjnego niezgodnie z przepisami prawa, nieuiszczenia przez Odbiorcę usług należności za dwa pełne okresy obrachunkowe następujące po dniu 9 otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaległej opłaty, niespełnienia wymogów jakościowych wprowadzanych ścieków – ze względu na obowiązujące przepisy prawa lub stwierdzenia celowego uszkodzenia albo pominięcia urządzenia pomiarowego albo nielegalnego poboru wody lub nielegalnego odprowadzania ścieków, to jest przy celowo uszkodzonych albo pominiętych wodomierzach lub urządzeniach pomiarowych.
§ 15 ust. 3 pkt b umów o zaopatrzenie w wodę: 4. Umowa może być rozwiązana: (…) b) przez Przedsiębiorstwo za miesięcznym wypowiedzeniem ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego – w razie zaistnienia przesłanek uprawniających Przedsiębiorstwo do odcięcia dostawy wody, o których mowa w art. 8 ust. 1 ustawy tj. w razie wykonania przyłącza wodociągowego niezgodnie z przepisami prawa, nieuiszczenia przez Odbiorcę usług należności za dwa pełne okresy obrachunkowe następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaległej opłaty, nielegalnego poboru wody, to jest przy celowo uszkodzonych albo pominiętych wodomierzach lub urządzeniach pomiarowych.
§ 13 ust. 3 pkt b umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków: 5. Umowa może być rozwiązana: (…) b) przez Przedsiębiorstwo za miesięcznym wypowiedzeniem ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego – w razie zaistnienia przesłanek uprawniających Przedsiębiorstwo do zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego, o których mowa w art. 8 ust. 1 ustawy tj. w razie wykonania przyłącza kanalizacyjnego niezgodnie z przepisami prawa, nieuiszczenia przez Odbiorcę usług należności za dwa pełne okresy obrachunkowe następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaległej opłaty, niespełnienia wymogów jakościowych wprowadzanych ścieków – ze względu na obowiązujące przepisy prawa lub stwierdzenia celowego uszkodzenia albo pominięcia urządzenia pomiarowego lub nielegalnego odprowadzania ścieków, to jest przy celowo uszkodzonych albo pominiętych urządzeniach pomiarowych. MPWiK poinformowało również, iż podjęło działania w celu wprowadzenia wyżej opisanych zmian do treści obowiązujących umów, zawartych z wykorzystaniem wzorców poprzednio obowiązujących. W tym celu Spółka, na podstawie Zarządzenia Prezesa Zarządu Nr 21/2012 z dnia 14 września 2012 r. przyjęła do stosowania wzory aneksów do umów o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków (dowód: karty nr 237-247). W toku postępowania MPWIK poinformowało, że prowadzi sukcesywne działania w celu aneksowania wszystkich umów oraz przedstawiło 21 przykładowych aneksów podpisanych przez konsumentów (dowód: karty nr 253-315). W trakcie przeprowadzonego postępowania ustalono również, iż Zarządzeniem Prezesa Zarządu Spółki Nr 19/2012 z dnia 14 września 2012 r. wprowadzony został do stosowania nowy Cennik usług Miejskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzibą w Mysłowicach , z którego wyeliminowano opłatę za ponowne włączenie dostawy wody i opłatę za ponowne uruchomienie odbioru ścieków (dowód (karty nr 248-252). W toku przeprowadzonego postępowania MPWiK przedstawiło rachunek zysków i strat, z którego wynika, iż w 2011 r. Spółka uzyskała przychód w wysokości 44 241 042,01 zł (dowód: karta nr 144). Spółka oświadczyła również, iż przychód z tytułu sprzedaży usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków na rzecz odbiorców indywidualnych wyniósł w 2011 r. […] zł, co stanowi […]% przychodów ze sprzedaży ogółem i […]% wszystkich uzyskanych przychodów (dowód: karta nr 145). 10 Prezes Urzędu zważył, co następuje. Rozpatrując postawione MPWiK zarzuty należy w pierwszej kolejności rozważyć, czy w okolicznościach niniejszej sprawy doszło do naruszenia interesu publicznoprawnego. Zgodnie bowiem z art. 1 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, celem regulacji przyjętej w tym akcie prawnym jest m.in. podejmowana w interesie publicznym ochrona konsumentów narażonych na stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Ww. ustawa należy zatem do sfery prawa publicznego i służy ochronie interesu ogólnospołecznego; w odniesieniu do konsumentów chroni ich interesy jako zjawisko o charakterze instytucjonalnym, zbiorowym. Instrumenty w niej przewidziane mogą być stosowane jedynie wówczas, gdy określone działania przedsiębiorcy nie dotyczą wyłącznie interesów jednostkowych, lecz dotykają szerszego kręgu uczestników rynku, a przez to powodują zaburzenia w jego prawidłowym funkcjonowaniu. Dlatego naruszenie interesu publicznego stanowi bezwzględny warunek do uznania kompetencji Prezesa Urzędu do rozpoznania określonej sprawy. W ocenie Prezesa Urzędu w okolicznościach przedmiotowej sprawy warunek powyższy został spełniony. Objęte postawionymi zarzutami zachowania MPWiK mają charakter powszechny i wymierzone są w szeroki krąg uczestników rynku. Są one skierowane do członków pewnej zbiorowości tj. wszystkich konsumentów korzystających z usług Spółki w oparciu o umowy o zakwestionowanej w niniejszej sprawie treści, jak również, potencjalnie, do każdego konsumenta, który zechce z jej usług skorzystać. Zarzucane uchybienia zawarte są bowiem w stosowanych przez Spółkę wzorcach umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków, które są powszechnie stosowane w obrocie konsumenckim. W związku z powyższym stwierdzić należy, iż przedmiotowe postępowanie prowadzone jest w interesie publicznym, co uzasadnia ocenę zakwestionowanych zachowań Spółki w świetle przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W niniejszym postępowaniu MPWiK postawione zostały zarzuty naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z powołanym przepisem zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: 1) stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.); 2) naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji; 3) nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Zbiorowe interesy konsumentów podlegają zatem ochronie przed wymierzonymi w nie naruszeniami polegającymi na sprzecznych z prawem działaniach przedsiębiorców. Uznanie określonego działania przedsiębiorcy za niezgodne z zakazem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów wymaga wykazania, że spełnione zostały kumulatywnie następujące przesłanki: − oceniane zachowanie podejmowane jest przez podmiot będący przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, − zachowanie przedsiębiorcy nosi znamiona bezprawności, − zachowanie to godzi w interesy konsumentów; − zagrożone są interesy konsumentów jako zbiorowości. Zawarty w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów zakaz stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów skierowany jest do przedsiębiorców . W myśl art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów pod pojęciem „przedsiębiorcy” należy rozumieć przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie 11 działalności gospodarczej (Dz.U. Nr 173, poz. 1807 ze zm.) tj. osobę fizyczną, osobę prawną i jednostkę organizacyjną nie posiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, wykonującą we własnym imieniu działalność gospodarczą (art. 4 ust. 1 ww. ustawy). „Działalnością gospodarczą” jest natomiast, zgodnie z przepisem art. 2 przedmiotowej ustawy, zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. W rozpatrywanym przypadku podmiot będący stroną postępowania bez wątpienia posiada status przedsiębiorcy, gdyż jest to spółka prawa handlowego prowadząca działalność gospodarczą w zakresie zaopatrzenia w wodę i odprowadzania ścieków na podstawie wpisu do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, a więc jest to podmiot prawa odznaczający się wyodrębnieniem organizacyjnym i majątkowym, prowadzący we własnym imieniu działalność gospodarczą. MPWiK jest zatem biernie legitymowane w prowadzonym postępowaniu jako strona tego postępowania, a jego zachowania podlegają ograniczeniom wynikającym z przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Kolejną przesłanką, jak musi być spełniona celu wykazania, że doszło do naruszenia zakazu określonego w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jest bezprawność podejmowanych przez przedsiębiorcę zachowań. Bezprawność ujmowana jest jako sprzeczność z obowiązującymi przepisami prawa. Praktyki przedsiębiorcy, by zakwalifikować je jako naruszające zbiorowe interesy konsumentów „muszą być zatem wymierzone w uprawnienia, jakie konsumentom przyznają obowiązujące przepisy prawa” 1 . Porządek prawny, którego naruszenie może wypełniać dyspozycję art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, obejmuje normy prawa powszechnie obowiązującego, a także nakazy i zakazy wynikające z zasad współżycia społecznego i dobrych obyczajów 2 . Same przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie regulują konstrukcji bezprawności działań przedsiębiorcy. Art. 24 tej ustawy nie ma samodzielnego znaczenia prawnego, lecz powinien być interpretowany oraz stosowany w określonym kontekście normatywnym. W związku z tym, w celu konkretyzacji przesłanki bezprawności należy sięgnąć do przepisów innych ustaw. Na ich podstawie możliwe jest dokonanie oceny działań przedsiębiorcy w aspekcie ich zgodności z prawem 3 . W art. 24 ust. 2 ustawodawca wskazał przykładowe rodzaje praktyk, które naruszają zbiorowe interesy konsumentów, zaliczając do nich stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego, naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Katalog ten nie jest jednak wyczerpujący. Ustawodawca posłużył się tutaj terminem „w szczególności”, co oznacza, że ma on charakter przykładowy. Zamiarem ustawodawcy było uznanie za praktykę określoną w art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów działań, które naruszyły przepisy innych aktów prawnych. Oprócz praktyk wskazanych bezpośrednio przez ustawodawcę w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów można uznać zachowania naruszające przepisy innych ustaw, które nakładają na przedsiębiorcę określone obowiązki względem konsumenta. Zdaniem Sądu Najwyższego zachowania takie „(…) stanowią bowiem jednocześnie zachowania bezprawne i 1 Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2006 r., sygn. akt III SZP 3/06, OSNP 2007/1-2/35. Por. również: M. Szydło: Publicznoprawna ochrona zbiorowych interesów konsumentów, Monitor Prawniczy nr 2004/17/791. 2 Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 13 listopada 2007 r., sygn. akt XVII AmA 45/07. 3 Por. wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 23 czerwca 2006 r., sygn. akt XVIII AmA 32/05. 12 skutkują zniesieniem, ograniczeniem lub zniekształceniem praw konsumentów, wpływając tym samym na chronioną przez przepis obowiązującego prawa sferę ich interesów” 4 . Podkreślenia wymaga także, że bezprawność jest kategorią obiektywną. Rozważenia przy ocenie bezprawności wymaga zatem kwestia, czy zachowanie przedsiębiorcy było zgodne, czy też niezgodne z obowiązującymi zasadami porządku prawnego. O bezprawności działania decyduje całokształt okoliczności konkretnego stanu faktycznego 5 . Dla stwierdzenia bezprawności działania przedsiębiorcy bez znaczenia pozostaje ponadto strona podmiotowa czynu, a zatem wina sprawcy (w znaczeniu subiektywnym, oznaczającym wadliwość procesu decyzyjnego sprawcy), a także świadomość istnienia naruszonych norm prawnych. Dla stwierdzenia, iż doszło do naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów konieczne jest w dalszej kolejności wykazanie, iż kwestionowane zachowania przedsiębiorcy godzą w interesy konsumentów oraz, że zagrożone są zbiorowe interesy konsumentów. W kontekście ww. przesłanek w pierwszej kolejności wskazać należy należy, iż „konsumentem” w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest osoba fizyczna dokonująca czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową (art. 22 1 k.c. w związku z art. 4 pkt 12 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów). W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, iż kwestionowane praktyki skierowane są właśnie do tej grupy odbiorców, co potwierdzają zgromadzone w toku postępowania przykładowe umowy zawarte przez MPWiK, które zawierają uchybienia będące przedmiotem postawionych przez Prezesa Urzędu zarzutów. Umowy te podpisane zostały przez osoby fizyczne, które zużywają wodę na cele związane z prowadzeniem gospodarstw domowych oraz odprowadzają ścieki o charakterze bytowym (dowód: karty nr 79-117, 122-137). Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie objaśnia natomiast znaczenia pojęć „godzenia w interesy konsumentów” oraz „zbiorowego interesu konsumentów”. Należy przyjąć, że interesem, który podlega ochronie na podstawie art. 24 ustawy jest interes prawny, rozumiany jako określone potrzeby konsumenta uznane przez ustawodawcę za godne ochrony. Działanie przedsiębiorcy godzi w interesy konsumentów wtedy, gdy wywołuje negatywne skutki w sferze ich praw i obowiązków. Wskazówki co do tego, jak należy pojmować zbiorowy interes konsumentów zawarte są natomiast w art. 24 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, który stanowi, że nie jest zbiorowym interesem suma indywidualnych interesów konsumentów. W wyroku z dnia 10 kwietnia 2008 r., sygn. akt III SK 27/07, Sąd Najwyższy wskazał, iż wystarczające dla stwierdzenia, że ma miejsce naruszenie zbiorowych interesów konsumentów powinno być ustalenie, że zachowanie przedsiębiorcy nie jest podejmowane w stosunku do zindywidualizowanych konsumentów, lecz względem członków danej grupy (określonego kręgu podmiotów) wyodrębnionych spośród ogółu konsumentów za pomocą wspólnego dla nich kryterium. W ww. wyroku Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, iż sformułowanie: nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów należy rozumieć w ten sposób, że liczba indywidualnych konsumentów, których interesy zostały naruszone nie decyduje o tym, czy dana praktyka narusza zbiorowe interesy konsumentów. Praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest bowiem takie zachowanie przedsiębiorcy, które podejmowane jest w warunkach wskazujących na powtarzalność zachowania w stosunku do indywidualnych konsumentów wchodzących w skład grupy, do której adresowane są zachowania przedsiębiorcy w taki sposób, iż potencjalnie ofiarą takiego zachowania może być każdy konsument będący klientem lub potencjalnym klientem przedsiębiorcy. 4 Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2006 r., sygn. akt III SZP 3/06, OSNP 2007/1-2/35. 5 Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 maja 2002 r., sygn. akt I PKN 267/2001. 13 Zgodnie z powołanym wyrokiem Sądu Najwyższego przez interes zbiorowy należy rozumieć zatem interes dotyczący konsumentów jako określonej zbiorowości. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów ma miejsce wówczas, gdy negatywnymi skutkami działań przedsiębiorcy dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku, mających status konsumentów. Do naruszenia zbiorowego interesu konsumentów konieczne jest, żeby działanie przedsiębiorcy było skierowane nie do konkretnej osoby, lecz do grupy adresatów wyodrębnionych za pomocą wspólnego dla nich kryterium. Działanie o takim charakterze jest w stanie wywołać niekorzystne następstwa nie tylko w odniesieniu do konkretnych konsumentów, lecz wobec każdego z członków danej zbiorowości. Przy tym zaistnienie przesłanki naruszenia zbiorowego interesu konsumenta nie jest bezpośrednio uzależnione od liczby konsumentów, których interesy zostały rzeczywiście naruszone wskutek działań przedsiębiorcy. Istotne jest to, że przedmiotowe działanie może zagrozić, przynajmniej potencjalnie, interesom pewnego kręgu nieprofesjonalnych uczestników rynku. Ocena, czy w okolicznościach rozpatrywanej sprawy powyżej wymienione przesłanki (tj. bezprawność oraz naruszenie interesów konsumentów jako zbiorowości) zostały spełnione zostanie dokonana w dalszej części decyzji, oddzielnie dla każdego z postawionych przedsiębiorcy zarzutów. I.1. W przedmiotowym postępowaniu Miejskiemu Przedsiębiorstwu Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzibą w Mysłowicach postawiono zarzut stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o jakiej mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów polegającej na tym, iż w treści umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków zawieranych z konsumentami zamieszczono postanowienie uzależniające wznowienie świadczenia usług dostarczania wody i odprowadzania ścieków – po tym, jak doszło do ich wstrzymania w związku z nieuiszczeniem przez odbiorcę należności za dwa pełne okresy obrachunkowe następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaległych opłat – od opłacenia poniesionych przez przedsiębiorstwo kosztów związanych z otwarciem przyłącza wodociągowo i kanalizacyjnego, co może być niezgodne z art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę. Art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę, który stanowi punkt wyjścia w ocenie bezprawności zakwestionowanego postanowienia umów zawieranych przez MPWiK, określa, w jakich sytuacjach przedsiębiorstwo wodociągowo – kanalizacyjne uprawnione jest do wstrzymania świadczenia usług względem odbiorców. Stosownie do ww. przepisu przedsiębiorstwo może odciąć dostawę wody lub zamknąć przyłącze kanalizacyjne, jeżeli: a) przyłącze wodociągowe lub przyłącze kanalizacyjne wykonano niezgodnie z przepisami prawa; b) odbiorca usług nie uiścił należności za pełne dwa okresy obrachunkowe, następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaległej opłaty; c) jakość wprowadzanych ścieków nie spełnia wymogów określonych w przepisach prawa lub stwierdzono celowe uszkodzenie albo pominięcie urządzenia pomiarowego; d) został stwierdzony nielegalny pobór wody lub nielegalne odprowadzanie ścieków, to jest bez zawarcia umowy, jak również przy celowo uszkodzonych albo pominiętych wodomierzach lub urządzeniach pomiarowych. Formułując powyższy przepis ustawodawca nie posłużył się terminem „w szczególności” lub podobnym. Oznacza to, że ww. katalog ma charakter zamknięty, który nie może być przez przedsiębiorstwo wodociągowo – kanalizacyjne arbitralnie rozszerzany w treści umowy. Przedsiębiorstwo nie może nie świadczyć usług na rzecz odbiorców w innych przypadkach niż określone powyżej . Powyższe oznacza w ocenie Prezesa Urzędu, że jeżeli brak jest podstaw do odcięcia dostawy wody lub zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego tj. nie występują przesłanki określone w art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę, istnieje po stronie dostawcy usług obowiązek 14 świadczenia usług wodociągowych i kanalizacyjnych na rzecz odbiorcy. Ustawodawca nie wymaga w tym przedmiocie jakichkolwiek dodatkowych działań, oprócz usunięcia stanu będącego przyczyną zaprzestania świadczenia usług. Skoro bowiem art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę stanowi, w jakich przypadkach dostawca usług może odciąć dostawę wody lub zamknąć przyłącze kanalizacyjne, to po ustaniu wymienionych w nim okoliczności przedsiębiorstwo powinno przywrócić świadczenie usług. Po usunięciu przyczyn, które spowodowały wstrzymanie usług brak jest bowiem ustawowych przesłanek, które wskazywałyby na to, że odcięcie dostawy wody lub zamknięcie przyłącza kanalizacyjnego jest uzasadnione i powinno być kontynuowane. W odniesieniu do sytuacji, w których wstrzymanie świadczenia usług nastąpiło z przyczyn, o jakich mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę (nieuiszczenie przez odbiorcę należności za pełne dwa okresy obrachunkowe następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaległych opłat) MPWiK wprowadziło natomiast dodatkowy warunek, od spełnienia którego uzależnia ponowne uruchomienie dostawy wody i odbioru ścieków. Warunkiem tym jest pokrycie przez odbiorcę kosztów związanych z otwarciem przyłącza wodociągowego i kanalizacyjnego (w wysokości 516,60 zł za każde przyłącze). Stosownie do art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę zaniechanie uiszczenia powyższej opłaty nie stanowi jednak przesłanki uprawniającej przedsiębiorstwo wodociągowo – kanalizacyjne do nieświadczenia usług na rzecz odbiorcy, co pozwala ocenić zakwestionowaną klauzulę jako bezprawną. Spółka przyznaje sobie prawo do nieświadczenia usług na rzecz odbiorcy tak długo, jak długo nie pokryje on ww. kosztów, co jest niezgodne z ww. przepisem.. Stanowisko powyższe znajduje potwierdzenie w wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 7 maja 2010 r., sygn. akt VI ACa 1084/09, w którym wskazano, że praktyka uzależniająca wznowienie dostaw wody lub odprowadzania ścieków od pokrycia przez odbiorcę kosztów odcięcia i ponownego uruchomienia tych usług jest zakazana, gdyż samo ustanie przyczyny przerwania dostaw wody lub odprowadzania ścieków winno skutkować przywróceniem ciągłości świadczenia usług. W świetle obowiązujących przepisów stwierdzić zatem należy, iż w momencie, gdy ustają zdarzenia wskazane w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę (odbiorca uiszcza zaległe należności), a brak jest innych ustawowych przesłanek uzasadniających wstrzymanie świadczenia usług, a określonych w ww. ustawie w sposób enumeratywny, dostawa wody i odprowadzanie ścieków z nieruchomości odbiorcy powinny zostać wznowione. Z chwilą, gdy ustaną przyczyny, które spowodowały odcięcie usług, po stronie Spółki ponownie istnieje obowiązek ich świadczenia, które nie może być obwarowane dodatkowymi warunkami tak, jak ma to miejsce w przedmiotowej sprawie. Uruchomienie dostawy wody lub odbioru ścieków dopiero po pokryciu przez odbiorcę kosztów związanych z otwarciem przyłączy jest równoznaczne z tym, iż przedsiębiorstwo nie będzie świadczyło usług w sytuacjach nieprzewidzianych w art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę, gdzie przypadki uprawniające do wstrzymania świadczenia usług ujęte zostały w zamkniętym katalogu. Podkreślić również należy, iż poprzez stosowanie zakwestionowanej praktyki Spółka – wykorzystując niedogodną sytuację konsumentów związaną z brakiem dostępu do usług wodociągowo-kanalizacyjnych – przyspiesza egzekucję roszczeń związanych z pokryciem kosztów otwarcia przyłączy, które to koszty – co wymaga zaznaczenia – wykraczają poza przedmiot umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków, a zatem ich dochodzenie nie powinno mieć związku z realizacją głównego celu umowy, jakim jest dostawa wody i odbiór ścieków. Istotą takiej umowy jest bowiem po stronie przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego – dostawa wody i odprowadzanie ścieków w sposób ciągły i niezawodny, zaś po stronie odbiorców usług – uiszczanie opłat za pobrane usługi. W wyroku z dnia 7 czerwca 2010 r., sygn. akt XVII AmA 58/08 Sąd Okręgowy w Warszawie – Sad Ochrony Konkurencji i Konsumentów, oceniając praktykę analogiczną do praktyki będącej przedmiotem niniejszej decyzji, wskazał, iż jest ona równoznaczna z wymuszaniem na kontrahencie spełnienia świadczenia niemającego rzeczowego, ani zwyczajowego związku z przedmiotem umowy o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków 15 i wykraczającym poza przedmiot tej umowy, co również przemawia za niedozwolonym charakterem działań MPWiK. Poprzez stosowanie zakwestionowanego postanowienia umownego, MPWiK powoduje powstanie następującej sytuacji: konsument uregulował zaległą należność, a więc zgodnie z ustawą o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę usługi świadczone na jego rzecz powinny zostać przywrócone. Tak się jednak nie dzieje z uwagi na konieczność pokrycia dodatkowych kosztów związanych z otwarciem przyłącza wodociągowego i kanalizacyjnego. Koszty te – których łączna wysokość wynosi 1033,20 zł – są często wyższe niż suma zaległych należności. Konieczność ich pokrycia może stanowić zatem dla konsumentów istotną barierę wpływającą na moment wznowienia dostawy wody i odbioru ścieków przez Spółkę. W powyższym kontekście zwrócić należy uwagę na szczególny charakter ww. usług, które są usługami o charakterze użyteczności publicznej. Na MPWiK ciąży publicznoprawny obowiązek ich świadczenia przedmiotowych usług w sposób ciągły i niezawodny, w granicach określonych w przepisach ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę. Sporny warunek umowny wymusza ponadto na odbiorcy zapłatę należności z tytułu kosztów ponownego podłączenia nawet w sytuacji, gdy kwestionuje on zasadność ich naliczenia lub wysokość. Odbiorca zostaje wiec ograniczony możliwością ochrony swoich praw, gdyż w perspektywie braku dostaw wody, zmuszony jest zapłacić żądaną kwotę a dopiero później dochodzić swoich praw 6 . W związku z powyższym uznać należy, iż działanie MPWiK godzi w interesy konsumentów . Stosowanie zakwestionowanej klauzuli powoduje nieuzasadnione pozbawienie konsumentów dostępu do usług wodociągowych i kanalizacyjnych do czasu uiszczenia opłat z tytułu ponownego otwarcia przyłączy, co jest zdecydowanie uciążliwe, jeżeli wziąć pod uwagę charakter świadczonych przez MPWiK usług, które zaspokajają jedne z najbardziej podstawowych potrzeb bytowych każdego konsumenta oraz mają doniosłe znaczenie sanitarne i ekonomiczne. Brak sposobności korzystania z tych usług w sytuacji, gdy nie istnieją podstawy do takiego działania ze strony przedsiębiorcy, jest dla konsumentów zdecydowanie niedogodne. Zważyć bowiem należy, iż usługi dostawy wody i odbioru ścieków to jedne z podstawowych dóbr cywilizacyjnych, bez których współczesny człowiek nie może prawidłowo funkcjonować, stąd uzasadniona jest szczególna ochrona interesów odbiorców, którą zapewnić mają m.in. przepisy art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę. Działanie Spółki, nie respektujące tej ochrony należy uznać za godzące w interesy konsumentów, gdyż wywołuje ono negatywne skutki w sferze ich praw. Ponadto posługując się spornymi klauzulami MPWiK wprowadza konsumentów w błąd co do rzeczywistych uprawnień i obowiązków Spółki wynikających z ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę. W okolicznościach rozpatrywanej sprawy stwierdzić również należy, iż zakwestionowane zachowanie Spółki godzi w interesy konsumentów jako zbiorowości , gdyż skierowane jest do szerokiego ich kręgu. Sporne postanowienie zamieszczone jest we wzorcach umów o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzane ścieków, a zatem analizowane zachowanie dotyka wszystkich konsumentów, którzy takie umowy zawarli, jak również wszystkich, którzy takie umowy mogą zawrzeć w oparciu o stosowane wzorce. Zarzucane praktyki są wobec tego podejmowane w sposób powtarzalny i powszechny względem konsumentów korzystających z usług MPWiK, co wynika z samej natury wzorców umów, jakimi posługuje się Spółka w obrocie. Stosowanie wzorców umownych z założenia oznacza, iż działanie przedsiębiorcy jest ustalone, jednakowe i powtarzalne we wszystkich przypadkach, gdy dany wzór umowy znajduje zastosowanie. W niniejszej sprawie zagrożone są zatem zbiorowe interesy konsumentów korzystających z usług MPWiK rozumiane jako prawo do otrzymania w treści umowy zgodnej z prawem informacji gwarantującej dotrzymanie przez dostawcę standardów określonych przepisami ustawy. 6 Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 28 kwietnia 2009 r. sygn. akt XVII AmA 94/08. 16 Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż zachowanie MPWiK polegające na stosowaniu w umowach o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków zawieranych z konsumentami postanowienia uzależniającego wznowienie świadczenia usług dostarczania wody i odprowadzania ścieków – po tym, jak doszło do ich wstrzymania w związku z nieuiszczeniem przez odbiorcę należności za dwa pełne okresy obrachunkowe następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaległych opłat – od opłacenia poniesionych przez przedsiębiorstwo kosztów związanych z otwarciem przyłącza wodociągowo i kanalizacyjnego stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, o jakiej mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Stosownie do art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jeżeli Prezes Urzędu stwierdzi naruszenie zakazu określonego w art. 24 tej ustawy wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującą zaniechanie jej stosowania. Zgodnie z art. 27 ust. 1 i 2 ww. ustawy decyzji, o której mowa w art. 26 nie wydaje się, jeżeli przedsiębiorca zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 24. W takim przypadku Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania. W okolicznościach rozpatrywanej sprawy zostały przedstawione dowody wskazujące na to, iż MPWiK zaprzestało stosowania stwierdzonego naruszenia. Ze zgromadzonego w sprawie materiału wynika, że Spółka na mocy Zarządzenia Prezesa Zarządu Nr 20/2012 posługuje się od dnia 14 września 2012 r. nowymi wzorcami umów o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków, z treści których usunięte zostało analizowane w ramach niniejszego zarzutu postanowienie. Ww. wzorce zawierają postanowienie, zgodnie z którym wznowienie dostarczania wody lub przywrócenie odprowadzania ścieków następuje po usunięciu przez odbiorcę usług przyczyn, które spowodowały wstrzymanie dostawy wody lub odbioru ścieków. Wzorce przewidują wprawdzie, iż ponowne otwarcie przyłącza wodociągowego lub kanalizacyjnego nastąpi na koszt odbiorcy, jednakże uiszczenie opłaty z tego tytułu nie jest warunkiem wznowienia świadczenia usług. W związku z tym uzasadniony jest wniosek, iż stwierdzona praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów została zaniechana. W związku z powyższym orzeczono jak w pkt I.1. sentencji niniejszej decyzji. I.2. W ramach drugiego postawionego w niniejszej sprawie zarzutu, zakwestionowano jako naruszające zakaz określony w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zachowanie MPWiK polegające na zamieszczeniu w umowach o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków zawieranych w obrocie konsumenckim postanowień przyznających dostawcy usług prawo do rozwiązania umowy: a) za trzymiesięcznym okresem wypowiedzenia ze skutkiem na koniec miesiąca, bez podania przyczyn; b) bez wypowiedzenia w przypadku rażącego naruszenia przez odbiorcę postanowień umowy; co może być niezgodne z art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zapatrzeniu w wodę. Jak już podniesiono art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę zawiera zamknięty katalog okoliczności uprawniających przedsiębiorstwo wodociągowo – kanalizacyjne do odcięcia dostawy wody i zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego. Wstrzymanie świadczenia usług w myśl ww. przepisu może nastąpić w sytuacji, gdy: a) przyłącze wodociągowe lub przyłącze kanalizacyjne wykonano niezgodnie z przepisami prawa; b) odbiorca usług nie uiścił należności za pełne dwa okresy obrachunkowe, następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaległej opłaty; c) jakość wprowadzanych ścieków nie spełnia wymogów określonych w przepisach prawa lub stwierdzono celowe uszkodzenie albo pominięcie urządzenia pomiarowego; 17 d) został stwierdzony nielegalny pobór wody lub nielegalne odprowadzanie ścieków, to jest bez zawarcia umowy, jak również przy celowo uszkodzonych albo pominiętych wodomierzach lub urządzeniach pomiarowych. W ocenie Prezesa Urzędu brak jest podstaw, aby katalog powyższy był dowolnie i arbitralnie rozszerzany przez Spółkę w treści umów. Odcięcie dostępu do usług wodociągowo – kanalizacyjnych z uwagi na naruszenie przez konsumenta warunków zawartej umowy może nastąpić zatem wyłącznie wówczas, gdy wystąpi któraś z przesłanek określonych w art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę. Skoro zaś tylko w wymienionych enumeratywnie przypadkach przedsiębiorstwo może zaprzestać dostawy wody i odbioru ścieków, to za bezprawne należy uznać zastrzeżenie w umowie możliwości jej wypowiedzenia w przypadkach wykraczających poza ten katalog. Z taką sytuacją mamy do czynienia w okolicznościach przedmiotowej sprawy, gdyż MPWiK w zawieranych umowach posługuje się postanowieniami, zgodnie z którymi może rozwiązać umowę za trzymiesięcznym okresem wypowiedzenia bez podania przyczyn, jak również bez wypowiedzenia w przypadku rażącego naruszenia przez odbiorcę postanowień umowy. Umowa nie precyzuje przy tym, co należy rozumieć po pojęciem „rażącego naruszenia postanowień umowy”; interpretacja tej klauzuli pozostaje do wyłącznego uznania MPWiK. Ponadto, zgodnie z treścią umów rozwiązanie umowy skutkuje zastosowaniem przez przedsiębiorstwo środków technicznych uniemożliwiających dalsze korzystanie z usług, w związku z czym nie ulega wątpliwości, że rozwiązanie umowy wywołuje skutek w postaci odcięcia dostawy wody i zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego. Zakwestionowane zachowanie sprzeciwia się również publicznoprawnemu charakterowi świadczonych przez MPWiK usług. Zważyć należy, iż po stronie przedsiębiorstwa wodociągowo – kanalizacyjnego istnieje publicznoprawny obowiązek zawierania umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków. Zgodnie z art. 6 ust. 2 przedmiotowej ustawy przedsiębiorstwo jest obowiązane do zawarcia umowy z osobą, której nieruchomość została przyłączona do sieci i która wystąpiła z pisemnym wnioskiem o zawarcie umowy. Wynika to ze szczególnego charakteru usług dostawy wody i odbioru ścieków, które są usługami o charakterze powszechnym, publicznym. Charakter ww. usług, poziom ich niezbędności oraz fakt, iż są one świadczone w warunkach monopolu naturalnego uniemożliwia w ocenie Prezesa Urzędu jednostronne rozwiązywanie tych umów w dowolny sposób. Z uwagi na powyższe MPWiK, poza szczególnymi okolicznościami określonymi w przepisach ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę, nie może odmówić świadczenia tych usług. Z powyższego wynika również niedopuszczalność dowolnego wypowiadania (rozwiązywania) umów, chociażby taka możliwość była przewidziana w ich treści. Analizując postawiony zarzut wskazać zatem należy, że brzmienie art. 8 ust.1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę wskazuje na zamknięty katalog przyczyn, w których przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne może zaprzestać świadczenia usług. Przy jednocześnie istniejącym ustawowym obowiązku przedsiębiorstwa do zawarcia umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków (art. 6 ust. 2 ww. ustawy) uznać należy, że zasadniczo tylko w przypadku naruszeń opisanych w art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę istnieje możliwość rozwiązania zawartej z odbiorcą usług umowy. Oczywistym jest bowiem, że wypowiedzenie umowy prowadzi w konsekwencji do takiego samego skutku, jaki przewiduje art. 8 ust. 1 ww. ustawy, czyli do odcięcia dostawy wody i odbioru ścieków. Jeżeli więc MPWiK w zawieranych przez siebie umowach wprowadza możliwość rozwiązania umowy, a więc także i wstrzymania świadczenia usług dostarczania wody i odprowadzania ścieków z innych niż określone przepisami prawa i bliżej nieokreślonych powodów, które pozostają w gestii jej wyłącznego uznania bądź kryją się pod enigmatycznym pojęciem „rażącego naruszenia przez odbiorcę postanowień umowy" to działa w ocenie Prezesa Urzędu w sposób bezprawny. Wskazać należy również, iż katalog powodów, dla których przedsiębiorstwo wodociągowo - kanalizacyjne może zaprzestać świadczenia usług jest w istocie sankcją nałożoną na odbiorcę usług w tym także na konsumenta za niewłaściwe zachowania. Z tej przyczyny, penalizowanych tym przepisem zachowań nie można rozszerzać w sposób dowolny. Taka dowolność, jednostronność 18 działania i dyskrecjonalna władza, jaka w oparciu o treść stosowanych wzorców umów pozostawiona została w gestii Spółki jest sprzeczna z prawem i zasadami współżycia społecznego. Jest to tym bardziej niedopuszczalne, iż – jak już podniesiono – dotyczy dobra o szczególnym charakterze, jakim jest usługa dostawy wody i odbioru ścieków. Z powyższych powodów uzasadniona jest szczególna ochrona interesów odbiorców usług świadczonych przez przedsiębiorstwo wodociągowo – kanalizacyjne, która wyrażać ma się również w tym, że przedsiębiorstwo nie może posiadać prawa do swobodnego uznania, kiedy może rozwiązać umowę i zaprzestać świadczenia usług. Zatem zachowanie MPWiK polegające na stosowaniu spornych klauzul w treści umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków zawieranych z konsumentami należy uznać za bezprawne . W rozpatrywanej sprawie stwierdzić także należy, że działanie MPWiK godzi w interesy konsumentów . Posługiwanie się tymi zapisami może skutkować nieuprawnionym pozbawieniem konsumentów dostępu do usług o charakterze powszechnym, jakimi są usługi dostawy wody i odbioru ścieków. Podkreślić przy tym należy szczególną wagę przedmiotowych usług oraz poziom ich niezbędności dla każdego konsumenta. Skutki analizowanej praktyki mogą spowodować również dodatkowe niedogodności po stronie konsumenta związane z koniecznością podjęcia odpowiednich wysiłków w celu ponownego uruchomienia usług na jego rzecz oraz zawarcia nowej umowy. Za udowodnione należy również uznać, iż w niniejszej sprawie zagrożone są zbiorowe interesy konsumentów , gdyż zakwestionowana praktyka skierowana jest do szerokiego ich kręgu. Sporne postanowienia zamieszczone są we wzorcach umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków powszechnie stosowanych przez MPWiK w obrocie konsumenckim. Analizowane zachowanie dotyka zatem wszystkich konsumentów, którzy takie umowy zawarli, jak również wszystkich potencjalnych odbiorców świadczonych przez Spółkę usług. Stwierdzona praktyka podejmowana jest w warunkach wskazujących na powtarzalność kwestionowanego zachowania w stosunku do wszystkich korzystających z usług Spółki konsumentów, którzy podpisali umowy o nieprawidłowej treści. Sporne klauzule wymierzone są zatem w interes konsumentów jako zbiorowości. Bez znaczenia jest przy tym, iż analizowane postanowienia umowne nie znalazły dotychczas zastosowania w praktyce, gdyż Spółka nie skorzystała z uprawnień przewidzianych w ich treści. Rzeczywiste naruszenie interesów konsumentów nie jest warunkiem koniecznym do stwierdzenia praktyki, o jakiej mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Wystarczy, iż istnieje zagrożenie wystąpienia na rynku skutków sprzecznych z ww. przepisem. Zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu ma bowiem obowiązek oceniać zachowania przedsiębiorców także pod kątem hipotetycznych skutków, jakie te praktyki mogą wywołać na rynku. Zakaz praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów wymierzony jest bowiem zarówno w praktyki, które wywołują określone skutki, jak i praktyki, które mają antykonsumencki cel, niezależnie od tego, czy cel ten zostanie osiągnięty w dacie orzekania. W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, iż w okolicznościach przedmiotowej sprawy odnoszących się do analizowanego zarzutu spełnione zostały wszystkie przesłanki konieczne do udowodnienia, że MPWiK dopuściło się naruszenia zakazu określonego w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Stosownie do art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jeżeli Prezes Urzędu stwierdzi naruszenie zakazu określonego w art. 24 tej ustawy wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującą zaniechanie jej stosowania. Zgodnie z art. 27 ust. 1 i 2 ww. ustawy decyzji, o której mowa w art. 26 nie wydaje się, jeżeli przedsiębiorca zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 24. W takim przypadku Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania. 19 W toku przeprowadzonego postępowania ustalono, iż Zarządzeniem Prezesa Zarządu MPWiK Nr 20/2012 wprowadzone zostały do stosowania w obrocie gospodarczym (w tym przy zawieraniu umów z konsumentami) nowe wzorce umów o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków niezawierające kwestionowanych postanowień. Wzorce te obowiązują od dnia 14 września 20102r. Nowowprowadzone wzorce przewidują, iż Spółka ma prawo rozwiązać umowę za miesięcznym wypowiedzeniem ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego w razie zaistnienia przesłanek określonych w art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę tj. przesłanek uprawniających Spółkę do odcięcia dostawy wody lub zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego. W związku z powyższym uzasadnione jest stwierdzenie, iż analizowana praktyka została zaniechana. W związku z powyższym orzeczono, jak w pkt I.2. sentencji niniejszej decyzji. W tym miejscu odnieść należy się również do wniosku o wydanie decyzji zobowiązującej na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jaki w toku przeprowadzonego postępowania złożyło MPWiK (dowód: karty nr 177-178). Powołany przepis stanowi, że jeżeli w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione – na podstawie okoliczności sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu, o którym mowa w art. 100 ust. 1, lub innych informacji będących podstawą wszczęcia postępowania – że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24, a przedsiębiorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom, Prezes Urzędu może, w drodze decyzji, nałożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. Decyzja zobowiązująca jest specyficznym instrumentem służącym „polubownemu” zakończeniu postępowania przed Prezesem Urzędu, pozwalającym przedsiębiorcy dobrowolnie wycofać się z zachowań objętych zarzutem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. „Polubowność” tej decyzji zakłada uzyskanie zgodnego z poszanowaniem zbiorowych interesów konsumentów rezultatu (tj. zaniechania stosowania zarzucanych naruszeń) przy uzyskaniu przez przedsiębiorcę określonych korzyści wynikających z przepisów ustawy, wynikających z faktu, iż w przypadku decyzji zobowiązującej nie jest nakładana kara pieniężna. Decyzja wydawana na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji jest decyzją opartą o uznanie administracyjne. Ww. przepis kreuje sferę uprawnienia, a nie obowiązku do wydania przedmiotowej decyzji. Zatem od uznania Prezesa Urzędu zależy zakończenie postępowania poprzez wydanie decyzji zobowiązującej. Ponadto wskazać należy, że ww. przepis znajduje zastosowanie w przypadkach, gdy w toku postępowania zostanie uprawdopodobnione, na podstawie m.in. ustalonych okoliczności sprawy, że doszło do naruszenia przepisu art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Wydanie takiej decyzji ma służyć przyspieszeniu toku postępowania bez konieczności udowodnienia stosowania zarzucanych praktyk, z możliwością poprzestania na ich uprawdopodobnieniu. W doktrynie prezentowane jest stanowisko, że jeśli praktyka jest udowodniona, a nie jedynie uprawdopodobniona, Prezes Urzędu powinien wydać decyzję stwierdzającą stosowanie praktyk, a nie decyzję przyjmującą zobowiązania przedsiębiorcy 7 . Podobne stanowisko zajął Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, który w wyroku z dnia 15 grudnia 2006 r. sygn. akt XVII AmA 35/06 wskazał, iż decyzję zobowiązującą wydaje się na wstępnym etapie postępowania po uprawdopodobnieniu, na podstawie okoliczności sprawy, informacji zawartych we wniosku lub będących podstawą do wszczęcia postępowania z urzędu, iż został naruszony zakaz wynikający z przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W głównej mierze przepis ten ma na celu przyspieszenie postępowania, a w szczególności zakończenie postępowania w 7 Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów, Komentarz pod red. C. Banasińskiego i E. Piontka, LexisNexis, Warszawa 2009, s. 480. 20 sytuacji, gdy jego cel – usunięcie naruszeń – może być osiągnięty bez przeprowadzania postępowania w całości. W związku z powyższym Prezes Urzędu stoi na stanowisku, że przedsiębiorca powinien złożyć zobowiązanie na wczesnym etapie postępowania, a więc, co do zasady, w pierwszym piśmie składanym w toku postępowania, po otrzymaniu zawiadomienia o jego wszczęciu. W konsekwencji uznać należy, iż nie jest zasadne przyjęcie przez Prezesa UOKiK zobowiązania przedsiębiorcy i nałożenie obowiązku jego wykonania w przypadku, gdy przedsiębiorca składa to zobowiązanie na dalszych etapach postępowania, a więc po przeprowadzeniu czynności dowodowych wykazujących fakt stosowania zarzucanej mu praktyki. W okolicznościach rozpatrywanej sprawy wniosek MPWiK o wydanie decyzji na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów został złożony w dniu 16 sierpnia 2012 r. Na tym etapie sprawy materiał dowodowy niezbędny do stwierdzenia, czy doszło do naruszenia art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów był już kompletny. Pismem z dnia 6 sierpnia 2012 r. Prezes Urzędu zawiadomił bowiem MPWiK o zakończeniu zbierania materiału dowodowego w niniejszym postępowaniu. Pismo w tej sprawie Spółka odebrała w dniu 9 sierpnia 2012 r., a w dniu 13 sierpnia 2012 r. jej pełnomocnik zapoznał się z aktami sprawy. Składając wniosek o wydanie decyzji zobowiązującej strona postępowania miała zatem pełną świadomość, iż Prezes Urzędu dysponuje materiałem niezbędnym do zakończenia niniejszego postępowania. Zaakceptowanie zobowiązań przedsiębiorcy złożonych po zawiadomieniu o zakończeniu zbierania materiału dowodowego jest w ocenie Prezesa Urzędu niedopuszczalne, zwłaszcza biorąc pod uwagę, że po otrzymaniu zawiadomienia o wszczęciu niniejszego postępowania Spółka w żaden sposób nie zadeklarowała chęci wyeliminowania z obrotu konsumenckiego zarzucanych uchybień. W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, iż w niniejszej sprawie brak było podstaw do wydania decyzji zobowiązującej w trybie art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. II. Stosownie do art. 27 ust. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 26 ust. 2 tej ustawy, Prezes Urzędu może określić w decyzji uznającej praktykę za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającej zaniechanie jej stosowania, środki usunięcia trwających skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów . W pkt I przedmiotowej decyzji Prezes Urzędu uznał za naruszające zbiorowe interesy konsumentów dwie praktyki stosowane przez MPWiK, polegające na posługiwaniu się w treści umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków zawieranych z konsumentami postanowieniami o bezprawnym charakterze. Jednocześnie biorąc pod uwagę dokonaną przez Spółkę w toku postępowania zmianę obowiązujących wzorców, Prezes Urzędu stwierdził, iż ww. praktyki zostały zaniechanie z dniem 14 września 2012 r. tj. z dniem ich przyjęcia do stosowania. Stwierdzić jednak należy, iż pomimo wycofania wzorców zawierających zakwestionowane postanowienia, w obrocie konsumenckim nadal funkcjonują umowy zawarte z ich wykorzystaniem. W obowiązujących umowach zawartych z konsumentami zawarte są zatem klauzule będące przedmiotem postawionych w niniejszej sprawie zarzutów, co oznacza, iż na rynku nadal ujawniają się skutki stwierdzonych względem MPWiK naruszeń. Wobec powyższego uzasadnione jest podjęcie działań mających na celu wyeliminowanie tych skutków z obrotu gospodarczego. W związku z powyższym Prezes Urzędu postanowił zobowiązać MPWiK do zastosowania środków usunięcia trwających skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów w postaci obowiązku przedstawienia wszystkim konsumentom korzystającym z usług Spółki w oparciu o umowy o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków zawierające zakwestionowane postanowienia propozycji zawarcia aneksów eliminujących te postanowienia z treści umów – w terminie 4 miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji. Działania takie zostały już zainicjowane przez Spółkę, która opracowała wzory stosownych aneksów do umów o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków oraz rozpoczęła zawieranie tych aneksów z 21 konsumentami. Niniejsza decyzja ma jednak na celu zapewnienie, iż aneksowanie umów obejmie wszystkich konsumentów korzystających z usług MPWiK. Określając powyższy termin Prezes Urzędu wziął pod uwagę czasochłonność procesu wymiany (aneksowania) obowiązujących umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków, związaną z koniecznością wyjaśniania konsumentom przyczyn zmiany umowy, a także konieczność poniesienia wysiłku organizacyjnego i zaangażowania wielu pracowników 8 . Zważono, iż tak określony termin nie powinien spowodować zbyt dużego wysiłku organizacyjnego dla Przedsiębiorcy ani wpłynąć negatywnie na jego funkcjonowanie. Określenie takiego terminu nie powinno skutkować więc obniżeniem jakości usług świadczonych na rzecz konsumentów przez Przedsiębiorcę. Celem określenia środków usunięcia trwających skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów jest doprowadzenie do stanu, w którym wszystkie zawarte przez Przedsiębiorcę z konsumentami umowy o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków nie będą zawierały postanowień określonych w pkt I.1. i I.2. sentencji niniejszej decyzji. Spełnienie nakazu pozwoli na pełne wyeliminowanie nieprawidłowości z obrotu konsumenckiego, a przez to doprowadzi do zrównania sytuacji prawnej konsumentów, którzy obecnie są związani umowami w zakresie dostawy wody i odbioru ścieków, z konsumentami, którzy w przyszłości podpiszą takie umowy, niezawierające kwestionowanych klauzul. Wobec powyższego orzeka się jak w punkcie II sentencji niniejszej decyzji. III. Zgodnie z treścią art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu może nałożyć na przedsiębiorcę, w drodze decyzji, karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary, jeżeli przedsiębiorca ten, choćby nieumyślnie dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 tejże ustawy. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie zawiera zamkniętego katalogu przesłanek, od których uzależniana jest wysokość nakładanych na przedsiębiorców kar. Norma prawna wynikająca z art. 111 ww. ustawy stanowi jedynie, iż przy ustalaniu wysokości kar pieniężnych, o których mowa między innymi w art. 106 należy uwzględnić w szczególności okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a także uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Nakładając karę pieniężną Prezes Urzędu bierze również pod uwagę wymóg spełnienia przesłanek podmiotowych tj. stwierdzenia, że określone naruszenie dokonane było choćby nieumyślnie. Konieczność uwzględnienia przesłanki winy wynika bezpośrednio z treści art. 106 ust. pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jak również z orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, który orzekł, że przesłanką wymierzenia kary administracyjnej jest subiektywny element zawinienia sprawcy 9 . Możliwość nałożenia kary jest niezależna od stopnia zawinienia przedsiębiorcy. Okoliczność ta jest jednak czynnikiem relewantnym przy miarkowaniu wysokości nakładanej kary pieniężnej 10 . Nałożona przez Prezesa Urzędu kara powinna ponadto pełnić funkcję represyjną (tj. stanowić dolegliwość za naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów), a także prewencyjną, dyscyplinującą (tj. zapobiegać podobnym naruszeniom w przyszłości). W zależności od stopnia naruszenia przepisów ustawy, ustala się funkcję prewencyjną lub represyjną za wiodącą. W punkcie I.1. i I.2. sentencji niniejszej decyzji Prezes Urzędu stwierdził stosowanie przez Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzibą w Mysłowicach dwóch praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, o jakich mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o 8 Por. wyrok SOKiK z dn. 27.06.2007 r., sygn. akt XVII AmA 108/06. 9 Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 marca 1994 r., Sygn. akt U 7/93, OTK 1994, nr 1, poz. 5. 10 Konrad Kohutek Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz , Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., Warszawa 2008, s. 1027. 22 ochronie konkurencji i konsumentów. W związku z tym istnieją podstawy do nałożenia na Spółkę kary pieniężnej określonej w art. 106 ust. 1 pkt 4 powołanej ustawy. Ponieważ w 2011 roku MPWiK uzyskało przychód w wysokości 44 241 042,01 zł maksymalna kara pieniężna, jaka może zostać nałożona na przedsiębiorcę w oparciu o ww. przepis wynosi 4 424 104,20 zł. Ustalając wymiar kary pieniężnej Prezes Urzędu w pierwszej kolejności dokonał oceny wagi stwierdzonych praktyk. W powyższym kontekście wzięto pod uwagę, iż stosowane przez Spółkę naruszenia zbiorowych interesów konsumentów mają miejsce zarówno na etapie zawierania kontraktu, jak i jego realizacji i polegają na mającym wpływ na treść kontraktu naruszeniu przepisów prawa, które w przedmiotowym przypadku wyraża się w zamieszczeniu w umowach postanowień sprzecznych z art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę. Prezes Urzędu zważył, iż w wyniku stosowania praktyki, o jakiej mowa w pkt I.1. sentencji niniejszej Decyzji sytuacja konsumentów została istotnie osłabiona. MPWiK pozbawiło konsumentów prawa do ponownego korzystania z dostawy wody lub odbioru ścieków, w sytuacji gdy ustały ustawowe przesłanki uzasadniające odcięcie ww. usług. Mimo ich braku Spółka kontynuuje wstrzymanie świadczenia usług wodociągowych i kanalizacyjnych do czasu opłacenia przez klienta kosztów związanych z otwarciem przyłącza, których wysokość nie jest sumą bagatelną i wynosi ponad 1000 zł. W tym czasie konsument pozbawiony jest możliwości korzystania z dostawy wody i odbioru ścieków. Podobnie praktyka stwierdzona w pkt I.2. Decyzji wpływa negatywnie na interesy najsłabszych uczestników rynku. W wyniku zakwestionowanych w tym punkcie postanowień umowa o dostarczanie wody i odbiór ścieków może zostać rozwiązana w sytuacji nieprzewidzianej powszechnie obowiązującymi przepisami prawa. Rozwiązanie umowy jest równoznaczne z zaprzestaniem dostarczania wody lub odbierania ścieków, a więc zakwestionowane postanowienie może w sposób nieuprawniony pozbawić konsumenta dostępu do towaru, z którego korzystanie jest podstawową życiową potrzebą każdego człowieka. W kontekście analizy wagi stwierdzonego naruszenia wzięto także pod uwagę jego długotrwałość tj. około półtoraroczny okres stosowania stwierdzonych praktyk, liczony od momentu wprowadzenia do obrotu konsumenckiego aktualnie stosowanych wzorców umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków. Wpływ na wymiar kary ma także okoliczność, iż naruszenia dopuścił się przedsiębiorca o bardzo silnej pozycji rynkowej, działający w warunkach monopolu naturalnego. Po stronie konsumentów brak jest w związku z tym możliwości wyboru alternatywnego dostawcy usług, co również wpływa na dotkliwość zakwestionowanych praktyk. Uwzględniono także specyfikę rynku, na jakim doszło do naruszenia konkurencji. Zważono, że usługi zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków, których dotyczą stwierdzone naruszenia, należą do usług użyteczności publicznej, które są świadczone w sposób powszechny i które są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania wszystkich gospodarstw domowych. Stwierdzone naruszenie dotyczy zatem towaru, który należy uznać za niezbędny z punktu widzenia konsumentów, z którego nie mogą oni zrezygnować i którego nie mogą oni zastąpić towarem o częściowej choćby substytucyjności. Jednocześnie wzięto pod uwagę geograficzny zasięg działalności MPWiK, który ogranicza terytorialny zasięg oddziaływania stwierdzonych praktyk do obszaru gminy Mysłowice. Zakwestionowane praktyki mają zatem charakter lokalny. Podkreślić również należy, iż sporne klauzule nie dotyczą podstawowych, bieżących kwestii związanych z wykonywaniem umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków. Sytuacje, do których odnoszą się zakwestionowane postanowienia (wstrzymanie świadczenia usług w związku z brakiem płatności, rozwiązanie umowy) mają bowiem charakter incydentalny i z założenia nie występują na dużą skalę. Wskazać także należy, iż w toku postępowania nie stwierdzono, aby Spółka swoim działaniem celowo naruszyła zbiorowe interesy konsumentów. Z wyjaśnień przedstawionych przez MPWiK wynika, że Spółka działała w przekonaniu, iż zawierane przez nią umowy pozostają w zgodzie z obowiązującymi przepisami prawa. Przy ustalaniu wysokości kwoty bazowej kary wzięto zatem pod uwagę także to, że kwestionowana praktyka była stosowana w sposób nieumyślny, a stwierdzone naruszenia były wynikiem niedołożenia przez Spółkę staranności, jakiej należałoby 23 oczekiwać od profesjonalnego uczestnika obrotu gospodarczego. W związku z powyższym Prezes Urzędu uznał, iż natura naruszenia uzasadnia ustalenie wyjściowego poziomu kary pieniężnej na poziomie 0,1% przychodu uzyskanego przez Spółkę w 2011 r. Prezes Urzędu zważył jednocześnie, iż w niniejszej sprawie nie ma podstaw do obniżenia kwoty bazowej kary, gdyż nie zaistniała przesłanka niewielkiego udziału przychodów z działalności, której dotyczą zarzuty naruszenia zbiorowych interesów konsumentów w przychodzie MPWiK ogółem. Jak ustalono, usługi zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków świadczone przez Spółkę na rzecz konsumentów są głównym przedmiotem prowadzonej przez nią działalności. Przychód z ich tytułu stanowił bowiem w 2011 r. […]% wszystkich osiągniętych przez MPWiK przychodów i […]% przychodów uzyskanych ze sprzedaży. Po ustaleniu kwoty bazowej przystąpiono do analizy, czy w niniejszej sprawie zaszły okoliczności łagodzące i obciążające, które mogłyby mieć wpływ na wymiar kary. Występowania okoliczności obciążających nie stwierdzono. Okolicznością łagodzącą jest natomiast fakt, iż stwierdzone praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów zostały zaniechane. Ponadto uwzględniono, iż Spółka z własnej inicjatywy zainicjowała działania zmierzające do usunięcia skutków stwierdzonych naruszeń, polegające na aneksowaniu obowiązujących w obrocie konsumenckim umów. W ocenie Prezesa Urzędu powyższe okoliczności powinny skutkować zmniejszeniem kwoty bazowej kary o 30%. W powyższym kontekście zbadano również przesłankę „uprzedniego naruszenia przepisów ustawy” wynikającą z art. 111 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, stwierdzając, iż Spółka nie dopuściła się wcześniej takiego naruszenia. W związku z tym brak jest podstaw do podwyższenia wysokości kary z tego tytułu. Na ostatnim etapie sprawdzono, czy kara obliczona w przedstawiony powyżej sposób nie przewyższa kary w maksymalnej wysokości, jaka została przewidziana w przepisie art. 106 ust. 1 pkt. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Sytuacja taka nie ma w niniejszym przypadku miejsca. W związku z powyższym ustalono wysokość kary na kwotę 30 969 PLN (słownie złotych: trzydzieści tysięcy dziewięćset sześćdziesiąt dziewięć). W ocenie Prezesa Urzędu wymierzona kara w wysokości 0,07% przychodu uzyskanego przez Spółkę w 2011 r. i stanowiąca 0,7% maksymalnego wymiaru kary przewidzianego w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest adekwatna do stopnia naruszenia przepisów ww. ustawy i współmierna do możliwości finansowych MPWiK. Prezes Urzędu uznał, że orzeczona kara powinna pełnić funkcję represyjną, stanowić dolegliwość za stosowanie stwierdzonych w Decyzji praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów i podkreślać ich naganność. Należy wskazać również na funkcję dyscyplinującą i prewencyjną kary, której celem jest zapobieżenie stosowaniu podobnych naruszeń w przyszłości, a także na jej walor edukacyjny i wychowawczy. Wobec powyższego orzeczono, jak w pkt III sentencji niniejszej decyzji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów karę pieniężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Karę należy wpłacić na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. IV. Art. 77 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stanowi, że jeżeli w wyniku postępowania Prezes Urzędu stwierdził naruszenie przepisów ww. ustawy, przedsiębiorca, który dopuścił się tego naruszenia obowiązany jest ponieść koszty postępowania. Zgodnie z art. 80 ww. ustawy, Prezes Urzędu rozstrzyga o kosztach w drodze postanowienia, które może być zamieszczone w decyzji kończącej postępowanie. Ponadto, stosownie do art. 264 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, jednocześnie z wydaniem decyzji organ administracji publicznej 24 ustali w drodze postanowienia wysokość kosztów postępowania, osoby zobowiązane do ich poniesienia oraz termin i sposób ich uiszczenia. W punkcie I niniejszej decyzji Prezes Urzędu w wyniku przeprowadzonego przeciwko MPWiK postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów stwierdził naruszenie przez ww. przedsiębiorcę art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Spełniona została zatem przesłanka wynikająca z art. 77 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów pozwalająca na obciążenie Spółki kosztami przeprowadzonego postępowania. Ponieważ przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie określają, co należy rozumieć pod pojęciem „kosztów postępowania” odwołano się w tym względzie – zgodnie z art. 83 ww. ustawy – do art. 263 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, który do kosztów postępowania zalicza między innymi koszty doręczania stronom pism urzędowych. W niniejszej sprawie wyliczone w ten sposób koszty związane z korespondencją ze stroną postępowania ustalono na kwotę 19 zł. W związku z tym postanowiono obciążyć MPWiK kosztami przeprowadzonego postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów w wysokości 19 zł (słownie złotych: dziewiętnaście). Na podstawie art. 264 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu wyznaczył stronie termin 14 dni od dnia uprawomocnienia się decyzji na uiszczenie kosztów niniejszego postępowania w wysokości 19 zł. Powyższą kwotę należy wpłacić na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w NBP o/o Warszawa Nr 51 1010 1010 0078 7822 3100 0000. Wobec powyższego orzeczono jak w punkcie IV sentencji decyzji. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.) – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od daty jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. W przypadku jednak kwestionowania wyłącznie postanowienia o kosztach zawartego w pkt IV niniejszej decyzji, stosownie do treści art. 264 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz stosownie do art. 81 ust. 5 tej ustawy w związku z art. 479 32 § 1 i 2 Kodeksu postępowania cywilnego, należy wnieść zażalenie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach w terminie tygodnia od dnia doręczenia niniejszej decyzji. Dyrektor Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach Maciej Fragsztajn