RKT-3/2002

1 PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW W KATOWICACH 40-024 Katowice, ul. Powstańców 41a Tel./Fax (0-32) 256-46-96, Tel/Fax (0-32) 255-26-47, Tel. /Fax (0-32) 255-44-04 E-mail: katowice@uokik.gov.pl Katowice, dn.29.01.2002r. RKT-561-s-08/01/MF Decyzja nr RKT- 03/2002 I Na podstawie art. 104 k.p.a. i art. 9 w związku z art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 122, poz. 1319 oraz z 2001r. Nr 110, poz. 1189 i Nr 154, poz. 1800), po rozpatrzeniu sprawy wszczętej na wniosek z dnia 31.07.2001r., uzupełniony pismem z dnia 02.08.2001r., wniesiony przez Powiatowego Rzecznika Konsumentów w Gliwicach, w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznaje się , Ŝe działania Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji S.A. w Knurowie, stanowią praktykę ograniczającą konkurencję i nakazuje się temu przedsiębiorcy zaniechanie stosowania w/w praktyki, polegającej na naduŜywaniu pozycji dominującej na rynku poprzez narzucanie odbiorcom z terenu Gminy Gierałtowice nadmiernie wygórowanych cen za dostarczoną wodę. II Na podstawie art. 104 k.p.a. i art. 11 ust. 1 w związku z art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 122, poz. 1319 oraz z 2001r. Nr 110, poz. 1189 i Nr 154, poz. 1800), po rozpatrzeniu sprawy wszczętej na wniosek z dnia 31.07.2001r., uzupełniony pismem z dnia 02.08.2001r., wniesiony przez Powiatowego Rzecznika Konsumentów w Gliwicach, w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nie stwierdza się stosowania przez Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji S.A. w Knurowie praktyki ograniczającej konkurencję polegającej na naduŜywaniu pozycji dominującej na rynku poprzez narzucanie odbiorcom z terenu Gminy Knurów nadmiernie wygórowanych cen za odprowadzanie ścieków. III Na podstawie art. 104 k.p.a. i art. 11 ust. 1 w związku z art. 8 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 122, poz. 1319 oraz z 2001r. Nr 110, poz. 1189 i Nr 154, poz. 1800), po rozpatrzeniu sprawy wszczętej na wniosek z dnia 31.07.2001r., uzupełniony pismem z dnia 02.08.2001r., wniesiony przez Powiatowego Rzecznika Konsumentów w Gliwicach, w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nie stwierdza się stosowania przez Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji S.A. w Knurowie praktyki ograniczającej konkurencję polegającej na naduŜywaniu pozycji dominującej na rynku poprzez stosowanie w podobnych umowach z osobami trzecimi niejednolitych warunków umów stwarzających tym osobom zróŜnicowane warunki konkurencji w ten sposób, Ŝe PWiK S.A. w Knurowie wprowadziło nowe zróŜnicowane stawki za sprzedaŜ wody oraz wprowadziło zróŜnicowane opłaty stałe od wodomierzy. IV Na podstawie art. 104 k.p.a oraz art. 101 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. z 2000r. Nr 122, poz. 131 oraz z 2001r. Nr 110, poz. 1189 i Nr 154, poz. 1800), po rozpatrzeniu sprawy wszczętej na wniosek z dnia 31.07.2001r., uzupełniony pismem z dnia 02.08.2001r., wniesiony przez Powiatowego Rzecznika Konsumentów w Gliwicach w związku z dopuszczeniem się naruszenia zakazu określonego w art. 8 ust. 2 pkt 1 w/w ustawy, w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nakłada się na Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji 2 S.A. w Knurowie karę pienięŜną w wysokości 10 565,7 PLN (słownie: dziesięćtysięcypięćsetszećdziesiątpięćzłotychsiedemdziesiątgroszy), co stanowi równowartość 3000 euro, płatną do BudŜetu Państwa. V Na podstawie art. 75 w związku z art. 70 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 122, poz. 1319 oraz z 2001r. Nr 110, poz. 1189 i Nr 154, poz. 1800) w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów postanawia się wzajemnie znieść koszty postępowania. Uzasadnienie Do Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach w dniu 2.08.2001r. wpłynął wniosek Powiatowego Rzecznika Konsumentów w Gliwicach (zwanego dalej Rzecznikiem) o wszczęcie postępowania antymonopolowego przeciwko Przedsiębiorstwu Wodociągów i Kanalizacji S.A. w Knurowie (zwanym dalej Dostawcą). W uzasadnieniu (karty nr 1-3) Rzecznik stwierdził, Ŝe otrzymał skargi od mieszkańców Gmin Knurów i Gierałtowice na raŜąco wysokie i nieuzasadnione podwyŜki cen za dostarczoną wodę i odprowadzanie ścieków wprowadzonych przez Dostawcę z dniem 1.05.2001r. Opłata za odprowadzanie ścieków w Knurowie wzrosła z 1,25 PLN/m 3 do 2,35 PLN/m 3 , czyli o 88 %. W związku z tym, Ŝe średnioroczny wzrost cen towarów i usług w 2000r. wyniósł 10,1 %, zdaniem Rzecznika cena za odprowadzanie ścieków w Knurowie jest ceną nadmiernie wygórowaną i wynika z naduŜywania pozycji dominującej przez Dostawcę na rynku. Ponadto od 1.05.2001r. Dostawca wprowadził opłaty stałe od wodomierza w wysokości 6 PLN w Gminie Gierałtowice, a w Gminie Knurów wysokość tej opłaty uzaleŜnił od średnicy wodomierza. Wnioskodawca wskazał na brak informacji w oparciu o jakie przesłanki i zasady nowa opłata została wprowadzona. Dostawca stosuje zróŜnicowane ceny za dostarczoną wodę, która to cena w Gierałtowicach wynosi 3,62 PLN/m 3 , a w Knurowie 2,85 PLN/m 3 . Zdaniem Rzecznika z powyŜszego wypływa wniosek, Ŝe cena pobierana od odbiorców z terenu Gierałtowic jest nadmiernie wygórowana, co potwierdza porównanie z cenami pobieranymi przez PWiK w Gliwicach. W dniu 6.08.2001r. do organu antymonopolowego wpłynęło uzupełnienie wniosku o wszczęcie postępowania w przedmiocie wprowadzenia na terenie Gierałtowic i Knurowa opłaty stałej od wodomierza (karty nr 5 i 6). Rzecznik podniósł, Ŝe zgodnie z Regulaminem Zasad Korzystania z Usług w Zakresie Dostawy Wody i Odbioru Ścieków w PWiK S.A. w Knurowie, Dostawca ma obowiązek zamontować wodomierz na przyłączu przed zaworem głównym na swój koszt. Ponadto jest zobowiązany zapewnić prawidłowe utrzymanie wodomierza, jego wymianę oraz naprawę, a takŜe dokonywać kontroli funkcjonowania wodomierzy i ich legalizacji na swój koszt. W związku z w/w zapisami, zdaniem Rzecznika, brak jest podstaw do pobierania od odbiorców opłat stałych od wodomierza. Potwierdzenie tego znajduje się równieŜ we wzorcu umownym o dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków stosowanym przez Dostawcę, zgodnie z którym do jego obowiązków naleŜy utrzymanie i eksploatacja urządzeń zaopatrzenia w wodę do punktu podziału własności określonego w umowie tj. zaworu głównego za wodomierzem. W związku z tym, Ŝe wodomierz stanowi własność Dostawcy to na nim ciąŜy obowiązek jego utrzymania i eksploatacji i nie ma on prawa pobierać z tego tytułu dodatkowych opłat od odbiorców. W związku z wnioskiem Rzecznika organ antymonopolowy wszczął postępowanie antymonopolowe pod zarzutem naruszenia przez Dostawcę art. 8 ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 122, poz. 1319) – zwanej dalej ustawą antymonopolową (karty nr 13-16). W ustosunkowaniu się do wniosku o wszczęcie postępowania antymonopolowego oraz w toku postępowania (karty nr 17 – 18, 32 – 35, 41 – 47) Dostawca stwierdził, Ŝe cena z tytułu 3 odbioru ścieków wzrosła gwałtownie dlatego, Ŝe dotychczasowe koszty odbioru i oczyszczania ścieków były pokrywane przychodami ze sprzedaŜy wody oraz tym, iŜ w wyniku modernizacji oczyszczalni i wybudowania sytemu kolektorów wzrosła o ponad 100 % ilość ścieków oczyszczanych. Nakłada się na to znaczny koszt amortyzacji nowo wybudowanych obiektów i urządzeń słuŜących do transportu i oczyszczania ścieków. Dokonane przez Rzecznika porównanie wysokości opłat w poszczególnych miastach jest nieuzasadnione, poniewaŜ koszt świadczenia usług w tych miastach jest zróŜnicowany. Wynika to z róŜnych kosztów pozyskania wody, długości i jakości sieci i obiektów, ilości odbiorców, obszaru działania, proporcji ścieków oczyszczonych i nieoczyszczonych itp. Dostawca prowadzi swoją działalność gospodarczą ze stratą i uzyskiwane przychody w postaci opłaty za wodę i ścieki oraz opłaty stałej nie pokrywają wszystkich kosztów związanych z realizacja tych usług. Ustosunkowując się do zarzutu pobierania opłaty stałej Dostawca wskazał, Ŝe jej wprowadzenie jest zgodne ze „Standardami regulacji ekonomicznych dostępności usług oraz metodologii ustalania opłat w sektorze wodociągowo – kanalizacyjnym”. Opłata stała nie dotyczy wyłącznie kosztów stałych związanych bezpośrednio z samym wodomierzem. Jej celem jest pokrycie części kosztów stałych, jakie ponosi Dostawca z obsługą danego odbiorcy niezaleŜnych od ilości zakupionej przez niego wody takich, jak np. koszt dojazdu inkasenta do odbiorcy i jego wynagrodzenie, koszt wystawienia faktury, koszty księgowania rozliczeń z odbiorcami, koszt utrzymywania stałego ciśnienia w sieci. Dostawca wprowadzając opłatę stałą w Knurowie zróŜnicował jej wysokość w zaleŜności od średnicy wodomierza biorąc pod uwagę fakt, Ŝe w mieście istnieje wielu odbiorców zbiorowych (spółdzielnie mieszkaniowe, wspólnoty mieszkaniowe, zakłady przemysłowe). Koszty ponoszone przy obsłudze takich odbiorców są wyŜsze niŜ koszty obsługi odbiorcy indywidualnego. W Gminie Gierałtowice nie wprowadzono takiego zróŜnicowania, gdyŜ tam odbiorcy zbiorowi praktycznie nie występują. W konkluzji Dostawca stwierdził, Ŝe wysokość opłat począwszy od 1.05.2001r. nie jest nadmiernie wygórowana i nie wynika z naduŜywania dominującej pozycji na rynku. Wynika jedynie z konieczności pokrycia kosztów zakupu i doprowadzenia wody dla mieszkańców Knurowa i Gierałtowic oraz kosztów odprowadzania i oczyszczania ścieków w Knurowie. W oparciu o zgromadzony materiał dowodowy organ antymonopolowy ustalił następujący stan faktyczny. Zgodnie z § 5 Statutu Dostawcy przedmiotem jego działalności jest m.in. zakup, produkcja i sprzedaŜ wody pitnej i przemysłowej, odbiór i oczyszczanie ścieków, zapewnienie ciągłości dostaw wody i odbioru ścieków na terenie działalności oraz prowadzenie konserwacji, remontów i modernizacji infrastruktury technicznej słuŜącej prowadzeniu ekologicznej i racjonalnej gospodarki zasobami wód na obszarze działalności (karty nr 58-70). Obecnie Dostawca prowadzi działalność gospodarczą polegającą na dostawie wody do odbiorców z terenu Gmin Knurów i Gierałtowice oraz odprowadzaniu i oczyszczaniu ścieków z terenu Gminy Knurów. Ceny za świadczenie w/w usług w latach 2000 –2001 kształtowały się następująco (karty nr 76 – 77): Gmina Gierałtowice – cena wody: Od 1.01.2000r. – do 30.04.2000r. – 2,75 PLN/m 3 (netto); 2,94 PLN/m 3 (brutto) Od 1.05.2000r. – do 30.04.2001r. – 3,00 PLN/m 3 (netto); 3,21 PLN/m 3 (brutto) Od 1.05.2001r. – 3,62 PLN/m 3 (netto); 3,87 PLN/m 3 (brutto) Miesięczna opłata stała: Od-1.01.2001r. – do 30.04.2001r. – 4 PLN (netto); 4,28 PLN (brutto) Od 1.05.2001r. – 6 PLN netto; 6,42 PLN (brutto) Gmina Knurów: 4 Cena wody: Od 1.01.2000r. – do 30.04.2000r. – 2,75 PLN/m 3 (netto); 2,94 PLN/m 3 (brutto) Od 1.05.2000r. – do 30.04.2001r. – 2,75 PLN/m 3 (netto); 2,94 PLN/m 3 (brutto) Od 1.05.2001r. – 2,85 PLN/m 3 (netto); 3,05 PLN/m 3 (brutto) Miesięczna opłata stała: Od 1.05.2001r. – od 2,40 PLN (netto); 2,57 PLN (brutto) do 64 PLN (netto); 68,48 PLN (brutto) w zaleŜności od średnicy wodomierza. Cena za odprowadzanie ścieków: Od 1.01.2000r. – do 30.04.2000r. – 1,25 PLN/m 3 (netto); 1,34 PLN/m 3 (brutto) Od 1.05.2000r. – do 31.12.2000r. – 1,50 PLN/m 3 (netto); 1,61 PLN/m 3 (brutto) Od 1.01.2001r. – do 30.04.2001r. – 1,64 PLN/m 3 (netto); 1,75 PLN/m 3 (brutto) Od 1.05.2001r. – 2,35 PLN/m 3 (netto); 2,51 PLN/m 3 (brutto) Ceny sprzedaŜy wody i odbioru ścieków zgodnie ze statutem zatwierdzane są przez Radę Nadzorczą Dostawcy, nie jest on w tym zakresie związany uchwałami organów gmin, w których prowadzi działalność gospodarczą. Dostawca przy ustalaniu cen za swoje usługi korzystał z opracowanych przez Urząd Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast „Standardów regulacji ekonomicznych, dostępności usług oraz metodologii ustalania opłat w sektorze wodociągowo – kanalizacyjnym”. Stąd teŜ dokonano podziału odbiorców na 2 grupy: z terenu Gminy Knurów i z terenu Gminy Gierałtowice oraz zaczęto pobierać od odbiorców opłatę stałą (karty nr 41 i 77). W sytuacji, gdyby Dostawca zrezygnował z pobierania od odbiorców opłaty stałej i pobierał wyłącznie od odbiorców opłatę za 1m 3 wody, to wówczas cena wyniosłaby w Gierałtowicach 4,26 PLN/m 3 , a w Knurowie 2,86 PLN/m 3 (karta nr 33). W toku postępowania organ antymonopolowy ustalił, Ŝe straty wody na sieciach wodociągowych Dostawcy w latach 1997-2001 kształtowały się następująco (karta nr 34): Gmina Gierałtowice: 1997r. – 72%, 1998r. – 53%, 1999r. - 46%, 2000r. – 49%, 2001r. – 49%. Gmina Knurów: 1997r. – 45 %, 1998r. – 25%, 1999r. - 15%, 2000r. – 20%, 2001r. – 16%. Koszt w/w strat wliczany jest w koszty stanowiące podstawę do ustalenia cen za wodę. W latach 1997-2001 wymienione zostało w Gminie Gierałtowice około 1984 mb sieci wodociągowej. Długość całej sieci wodociągowej w tej Gminie wynosi około 60 km. Wymieniono więc około 3,3 % sieci. W ramach działalności prowadzonej przez Dostawcę, rentowne jest tylko świadczenie usług w zakresie dostaw wody dla odbiorców w Knurowie. Wpływy z uiszczanej przez tych odbiorców ceny za 1m 3 wody i wpływy z opłaty stałej zapewniają całkowite pokrycie niezbędnych przychodów i przynoszą zysk. Działalność w zakresie odprowadzania ścieków z obszaru Knurowa oraz dostawy wody w Gierałtowicach jest deficytowa. Stąd teŜ dochodzi do tzw. subsydiowania skrośnego, polegającego na przeznaczaniu zysków z jednej działalności na pokrycie strat w innych dziedzinach. Z kalkulacji przekazanej przez Dostawcę wynika, Ŝe planowany koszt odprowadzania 1 m 3 ścieków w 2001r. wynosił 3,62 PLN/m 3 . Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach przeprowadził badanie rynku przedsiębiorstw wodociągowych działających na obszarach występowania szkód górniczych w zakresie pobieranych przez nie opłat za dostarczoną wodę i odprowadzane ścieki oraz wysokości strat na sieciach wodociągowych (sygn. akt RKT- 4003/08/01/MF). Badaniem objęto Gminy wiejskie zbliŜone liczbą mieszkańców do Gminy Gierałtowice, które znajdują się w wykazie gmin górniczych stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lutego 2001r. w sprawie wykazu gmin górniczych 5 (Dz.U. Nr 16, poz. 170). Informacje zgromadzone w w/w postępowaniu zostały zaliczone w poczet dowodów w niniejszej sprawie (karty nr 74 - 75). Ze zgromadzonego materiału wynika, Ŝe średnia cena za 1m 3 wody netto w badanych gminach wynosi 2,72 PLN/m 3 , przy czym cena najniŜsza wynosi 2,40 PLN/m 3 , a najwyŜsza 3,10 PLN/m 3 . Połowa z badanych przedsiębiorców oprócz pobierania opłaty za 1m 3 wody pobiera równieŜ opłatę stałą, której wysokość wynosi od 2 do 5 PLN. Przedsiębiorcy podali równieŜ informacje, jak kształtowałaby się cena 1m 3 wody w sytuacji, gdyby nie pobierano opłaty stałej. W oparciu o przedstawione dane organ antymonopolowy ustalił, Ŝe średnia cena 1m 3 wody netto kształtuje się wówczas na poziomie 2,84 PLN/m 3 , przy czym najniŜsza wynosi 2,40 PLN/m 3 , a najwyŜsza 3,10 PLN/m 3 . Odnośnie strat wody na sieciach wodociągowych to średnie ich wartości w badanych gminach przedstawiają się następująco: 1997r. – 24,78 %, 1998r. – 28,89%, 1999r. – 25,47%, 2000r. – 27,45%, 2001r. – 28,5%. Spośród 13 przedsiębiorstw wodociągowych tylko w 3 przypadkach straty wody w znaczny sposób przekraczają 30%, w pozostałych zaś przypadkach mieszczą się w przedziale 20-30%. W większości przypadków (9 przedsiębiorstw) koszty strat wody są wliczane w koszty dostawy wody stanowiące podstawę ustalenia kosztów jednostkowych. W 1 z gmin koszty strat w 66% pokrywają odbiorcy, a w 34% finansuje gmina. W 2 gminach koszty strat nie są wliczane w cenę wody. Wymiana sieci wodociągowej w poszczególnych gminach w latach 1997-2001 wyniosła od 1,5% do 31,4% ogólnej ich długości, przy czym średnio wyniosła 11,84% w w/w okresie. W oparciu o ustalony w niniejszym postępowaniu stan faktyczny organ antymonopolowy zwaŜył co następuje. Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów działania organu antymonopolowego mające na celu ochronę interesów konsumentów i przedsiębiorców podejmowane są w interesie publicznym. Interes publiczny w postępowaniu administracyjnym nie jest pojęciem jednolitym i stałym. W kaŜdej sprawie powinien on być ustalany i konkretyzowany. Organ antymonopolowy powinien być w toku postępowania i przy wydawaniu decyzji rzecznikiem tego interesu, albowiem wynika to z jego zadań w strukturze administracji publicznej – art. 7 K.p.a. Publiczny znaczy dotyczący ogółu, dostrzeŜony przez nie określoną z góry liczbę osób. Naruszenie tego interesu moŜe mieć miejsce, gdy skutkami działań sprzecznych z ustawą antymonopolową dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku, jak i wtedy, gdy działania te wywołują inne niekorzystne zjawiska. Stąd teŜ, podstawą do zastosowania przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów przepisów ustawy antymonopolowej winno być uprzednie stwierdzenie, Ŝe został naruszony interes publicznoprawny, a nie interes jednostki, czy teŜ grupy. Stosowanie przez Dostawcę praktyk ograniczających konkurencję zarzucane przez Rzecznika, odnosi się do wszystkich kontrahentów Dostawcy, którym dostarcza on wodę i od których odbiera ścieki. Praktyki ograniczające konkurencję będące przedmiotem oceny w niniejszym postępowaniu nie są ograniczone do poszczególnych jednostek lub do ich grupy, ale do wszystkich kontrahentów Dostawcy, czyli do ogółu kontrahentów. Ponadto jak wyŜej wskazano ustawa antymonopolowa określa cel przyjęty w jej regulacji, jakim jest zapewnienie rozwoju konkurencji, ochrony przedsiębiorców naraŜonych na stosowanie praktyk ograniczających konkurencję oraz ochrona interesów konsumentów. Tak określony cel ustawy wskazuje na jej publicznoprawny charakter. Ustawa znajduje zastosowanie wówczas, gdy zagroŜony lub naruszony jest interes publiczny, polegający na zapewnieniu właściwych warunków funkcjonowania rynku gospodarczego. Naruszenie przez przedsiębiorcę zakazu naduŜywania pozycji dominującej zawartego w ustawie antymonopolowej związane jest więc z naruszeniem interesu publicznoprawnego. NaleŜy 6 podkreślić, Ŝe znaczną część kontrahentów Dostawcy stanowią odbiorcy indywidualni – konsumenci, których siła oddziaływania na kształt stosunku łączącego ich z podmiotem zajmującym pozycję dominującą na rynku jest niewielka. Ochrona ich praw jest jednym z głównych celów ustawy antymonopolowej. Tak więc, w świetle powyŜszych wywodów, w niniejszym postępowaniu mamy do czynienia z naruszeniem interesu publicznoprawnego przez Spółkę, co uzasadnia ocenę jej zachowania na rynku w świetle przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Dla stwierdzenia stosowania przez przedsiębiorcę praktyki ograniczającej konkurencję z art. 8 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów niezbędne jest ustalenie, iŜ posiada on na rynku pozycję dominującą. Definicję legalną pozycji dominującej zawiera zapis art. 4 pkt 9 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów. Przez pozycję dominującą rozumie się pozycję przedsiębiorcy, która umoŜliwia mu zapobieganie skutecznej konkurencji na rynku właściwym przez stworzenie mu moŜliwości działania w znacznym zakresie niezaleŜnie od konkurentów, kontrahentów oraz konsumentów; domniemywa się, Ŝe przedsiębiorca ma pozycję dominującą, jeŜeli jego udział w rynku przekracza 40%. W sprawie będącej przedmiotem niniejszego postępowania ustalono, Ŝe Dostawca zajmuje pozycję dominującą na rynku dostaw wody i odprowadzania ścieków w Gminie Knurów oraz zajmuje pozycję dominującą na rynku dostaw wody w Gminie Gierałtowice. Jest tzw. monopolistą naturalnym, co wynika z faktu sieciowego charakteru urządzeń słuŜących do dostarczania wody i odprowadzania ścieków. Tak więc Dostawca podlega wszystkim ograniczeniom wynikającym z ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Dostawca prowadzi działalność polegającą na dostarczaniu wody na dwóch rynkach tj. na rynku dostawy wody w Gierałtowicach i Knurowie. Koszty prowadzenia działalności w obydwu gminach róŜnią się. Gmina Gierałtowice jest gminą wiejską, gdzie w ogromnej większości występują odbiorcy indywidualni, natomiast Knurów jest gminą miejską, w której występuje wielu odbiorców instytucjonalnych. Stosunek długości sieci do sprzedanej z niej wody jest daleko bardziej niekorzystny w Gierałtowicach niŜ w Knurowie. Z 1 kilometra sieci w Knurowie Dostawca sprzedaje 24000 m 3 /rok, a w Gierałtowicach 5000 m 3 /rok. Stąd teŜ naleŜało wyodrębnić dwa rynki właściwe na których Dostawca prowadzi działalność w zakresie dostaw wody. Pierwszą zarzucaną Dostawcy praktyką ograniczającą konkurencję jest naduŜywanie pozycji dominującej na rynku poprzez narzucanie odbiorcom z terenu Gminy Gierałtowice nadmiernie wygórowanych cen za dostarczoną wodę. Stosownie do zapisu art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów praktyką ograniczającą konkurencję jest naduŜywanie pozycji dominującej polegające na bezpośrednim lub pośrednim narzucaniu nieuczciwych cen, w tym cen nadmiernie wygórowanych. W świetle postawionego zarzutu z art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy naleŜało zatem ustalić, czy w okolicznościach sprawy miało miejsce narzucanie ceny kontrahentom oraz czy cena jest nadmiernie wygórowana. Jak wskazano powyŜej Dostawca zajmuje pozycję dominującą na rynku. JeŜeli chodzi o narzucanie ceny działanie to cechuje się jednostronnością i przymusem towarzyszącym jego wykonywaniu. Cena narzucana jest dzięki zajmowaniu przez danego przedsiębiorcę pozycji dominującej na rynku i wykorzystywaniu jej w związku z posiadaną siłą rynkową. W niniejszej sprawie Dostawca dysponuje potencjałem niezbędnym do narzucenia swoim kontrahentom cen za świadczone usługi. Dysponowanie siłą rynkową umoŜliwiającą narzucanie warunków umów nie przesądza, Ŝe z takim narzuceniem mamy do czynienia w kaŜdym z przypadków. W niniejszej sprawie wysokość cen pobieranych przez Dostawcę ustalana jest w drodze uchwał jego organów. Zgodnie z § 10 wzorca umownego stosowanego przez Dostawcę (karta nr 80) zmiana wysokości opłat za wodę następuje bez wypowiedzenia warunków umowy. O zmianie tej Dostawca jest zobowiązany powiadomić zainteresowanych w sposób zwyczajowo przyjęty. W związku z powyŜszym, ceny pobierane 7 przez Dostawcę w Ŝaden sposób nie są konsultowane i uzgadniane z jego kontrahentami. Dlatego teŜ naleŜy uznać, Ŝe ceny pobierane przez Dostawcę od kontrahentów są im narzucane, gdyŜ nie mają oni Ŝadnego wpływu na ich wysokość. Przez cenę nadmiernie wygórowaną w rozumieniu art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów moŜna rozumieć cenę narzuconą nabywcy przez podmiot dominujący, z racji posiadanej siły rynkowej raŜąco zawyŜoną w stosunku do wartości świadczenia. Taka cena istotnie narusza zasadę ekwiwalentności świadczeń uczestników umowy. Wymieniony przepis chroni nabywcę przed pobieraniem od niego zawyŜonych cen w warunkach braku konkurencji na rynku. Orzecznictwo antymonopolowe przy ocenie kryteriów ceny nadmiernie wygórowanej odchodzi od analizy kosztowej, obarczonej w duŜej mierze uwarunkowaniami subiektywnymi danego podmiotu gospodarczego, na rzecz bardziej obiektywnych kryteriów porównawczych z cenami stosowanymi przez potencjalnych konkurentów. Podmiot o pozycji dominującej ma moŜliwość wkalkulowania do stosowanych cen trudnych do udowodnienia kosztów działalności, dlatego teŜ w praktyce orzeczniczej odchodzi się od kryteriów kosztowych na rzecz kryteriów porównawczych, które mają charakter obiektywny. Wspomniane kryteria wartościujące przyczyniają się do konfrontowania stosowanych przez podmiot dominujący cen z podmiotami przodującymi w danej dziedzinie na innych podobnych rynkach. Organ antymonopolowy zastosował w niniejszym postępowaniu kryterium porównawcze w odniesieniu do cen na innych rynkach lokalnych, to jest w gminach o podobnej liczbie ludności do gminy Gierałtowice. Dostawca w toku postępowania stwierdził, iŜ warunki prowadzenia działalności w zakresie dostaw wody w gminach wiejskich (takich jak Gierałtowice) w znaczny sposób róŜnią się od warunków prowadzenia takiej działalności w gminach miejskich oraz podniósł fakt, iŜ obszar Gierałtowic objęty jest wpływami eksploatacji górniczej. W związku z tym organ antymonopolowy ograniczył swoje badanie do przedsiębiorców działających w gminach wiejskich o zbliŜonej liczbie mieszkańców do Gierałtowic oraz zbadał wyłącznie gminy, na obszarze których prowadzona jest eksploatacja górnicza, znajdujące się w wykazie gmin górniczych stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lutego 2001r. w sprawie wykazu gmin górniczych (Dz.U. Nr 16, poz. 170). Jak wskazano to wcześniej średnia cena za 1 m 3 wody netto w badanych gminach kształtuje się na poziomie 2,72 PLN/m 3 , przy czym cena najniŜsza wynosi 2,40 PLN/m 3 , a najwyŜsza 3,10 PLN/m 3 . Połowa z badanych przedsiębiorców oprócz pobierania opłaty za 1m 3 wody pobiera równieŜ opłatę stałą, której wysokość wynosi od 2 do 5 PLN. Uwzględniając informacje o cenach za wodę ustalonych przez przedsiębiorców nie pobierających opłaty stałej oraz dane przedstawione przez przedsiębiorców pobierających tą opłatę, którzy na potrzeby prowadzonego badania wkalkulowali opłatę stałą w cenę 1 m 3 wody, organ antymonopolowy ustalił, Ŝe średnia cena 1 m 3 wody netto wynosi 2,84 PLN/m 3 , przy czym najniŜsza wynosi 2,40 PLN/m 3 , a najwyŜsza 3,10 PLN/m 3 . Dostawca od 1.05.2001r. pobiera na terenie Gierałtowic opłatę w wysokości 3,62 PLN/m 3 oraz opłatę stałą w wysokości 6 PLN od odbiorcy (wodomierza). W sytuacji, gdyby koszty stanowiące podstawę do ustalenia opłaty stałej zostały doliczone do kosztów stanowiących podstawę do ustalenia ceny 1 m 3 wody, to wówczas wysokość ceny 1 m 3 wody wyniosłaby 4,26 PLN/m 3 (karta nr 33). W związku z tym, Ŝe przedsiębiorcy nie stosują jednolitej polityki w zakresie ustalania cen wody (niektórzy nie pobierają opłaty stałej), porównać naleŜy ceny za 1 m 3 wody do których doliczono koszty składające się na opłatę stałą. Średnia cena w badanych gminach wynosi 2,84 PLN/m 3 , a w Gierałtowicach 4,26 PLN/m 3 . Jest więc o 50% wyŜsza. Warunki prowadzenia działalności gospodarczej w badanych gminach i w Gierałtowicach są bardzo zbliŜone, tzn. wszystkie są gminami wiejskimi, na ich obszarach prowadzona jest eksploatacja górnicza oraz zamieszkuje je zbliŜona liczba mieszkańców. 8 W związku z tak znaczną róŜnicą cen na porównywalnych rynkach, naleŜy stwierdzić, Ŝe ceny za wodę pobierane przez Dostawcę od odbiorców z gminy Gierałtowice mają charakter cen nadmiernie wygórowanych i są wynikiem naduŜywania przez Dostawcę zajmowanej przez siebie pozycji dominującej na rynku. PowyŜsze porównanie cen stanowi wystarczającą przesłankę do stwierdzenia stosowania przez Dostawcę praktyki ograniczającej konkurencję. JednakŜe organ antymonopolowy wziął pod uwagę równieŜ inne okoliczności świadczące o stosowaniu tej praktyki. Ustawa z dnia 7 czerwca 2001r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz.U. Nr 72, poz. 747) w rozdziale 4 zawiera zasady ustalania taryf za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzenie ścieków. Z art. 20 ust 2 w/w ustawy wynika, Ŝe przedsiębiorstwo wodociągowo – kanalizacyjne określa taryfę na podstawie niezbędnych przychodów. Ustalenie niezbędnych przychodów następuje z uwzględnieniem w szczególności: kosztów związanych ze świadczeniem usług poniesionych w poprzednim roku, zmiany warunków ekonomicznych oraz kosztów wynikających z planowanych wydatków inwestycyjnych. Zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy minister właściwy do spraw gospodarki przestrzennej i mieszkaniowej powinien w drodze rozporządzenia określić szczegółowe sposoby określania taryf w tym m.in. kryteria ustalania niezbędnych przychodów. Zgodnie z wolą ustawodawcy wydający rozporządzenie przy ustalaniu niezbędnych przychodów powinien wziąć pod uwagę m.in.: koszty eksploatacji i utrzymania, raty kapitałowe, rezerwy na naleŜności nieregularne, marŜe zysku. Rozporządzenie powyŜsze nie zostało jeszcze wydane. Jak widać z wyŜej wskazanych przepisów prawa, podstawą do ustalenia cen za wodę powinny stanowić planowane i uzasadnione koszty związane z zaopatrywaniem odbiorców w wodę. Przedsiębiorstwa wodociągowo – kanalizacyjne nie mogą jako podstawy ustalania cen brać pod uwagę wszystkich planowanych kosztów, a jedynie takie które są uzasadnione. Zgodnie z orzecznictwem Sądu Antymonopolowego (wyrok z dnia 11.03.1998r. sygn. akt XVII Ama 68/97) straty z tytułu naturalnych ubytków wody w sieci przesyłowej dostawcy, zaistniałe przy zachowaniu przez niego naleŜytej staranności, według kryteriów wskazanych w art. 355§2 K.c., mogą być traktowane jako składnik kalkulacji ceny wody. Natomiast z punktu widzenia antymonopolowej oceny działalności dominującego na rynku dostawcy wody wliczanie przez niego w cenę wody nadmiernych jej ubytków w sieci przesyłowej, a w szczególności zaś powodowanych brakiem naleŜytej staranności w prowadzonej działalności gospodarczej, moŜe stanowić przejaw praktyki monopolistycznej (...). Straty wody na sieciach wodociągowych przedsiębiorstwa w latach 1997-2001 w Gminie Gierałtowice kształtowały się następująco: 1997r. – 72%, 1998r. – 53%, 1999r. - 46%, 2000r. – 49%, 2001r. – 49%. Jako przyczyny powstawania ubytków Dostawca wymienił wpływ eksploatacji górniczej na sieć wodociągową, kradzieŜe wody z hydrantów, jak i poprzez niezaewidecjonowane podłączenia, zły stan techniczny sieci wodociągowej oraz brak środków finansowych na poprawę jej stanu. Koszt w/w strat wliczany jest w koszty stanowiące podstawę do ustalenia cen za wodę. W latach 1997-2001 wymienione zostało w Gminie Gierałtowice około 1984 mb sieci wodociągowej. Długość całej sieci wodociągowej w tej Gminie wynosi około 60 km. Wymieniono więc około 3,3 % sieci. Ponadto w w/w okresie m.in. zlikwidowano 29 nielegalnych podłączeń, opomiarowano ponad 98 % odbiorców, zwiększono kontrolę nad hydrantami. Jak obrazują to powyŜsze dane, od 1998r. praktycznie nie zmieniła się wielkość ubytków wody na sieciach Dostawcy, wskazane przez niego działania zmierzające do obniŜenia strat nie przyniosły Ŝadnych efektów, tym samym naleŜy uznać je za niewystarczające. Odnośnie strat wody na sieciach wodociągowych to średnie ich wartości w badanych gminach 9 kształtują się następująco: 1997r. – 24,78 %, 1998r. – 28,89%, 1999r. – 25,47%, 2000r. – 27,45%, 2001r. – 28,5%. Wyjaśnienia uzyskane w badanych gminach, odnośnie przyczyn powstawania strat oraz podjętych działaniach w celu ich wyeliminowania są bardzo zbliŜone do odpowiedzi Dostawcy w tym zakresie. NaleŜy w tym miejscu ponownie wskazać, Ŝe warunki prowadzenia działalności gospodarczej w badanych gminach i w Gierałtowicach są bardzo podobne, tzn. wszystkie są gminami wiejskimi, na ich obszarach prowadzona jest eksploatacja górnicza oraz zamieszkuje je zbliŜona liczba mieszkańców. Podkreślić naleŜy, Ŝe pomimo podobnych warunków prowadzenia działalności straty wody u Dostawcy w 2001r. są o prawie 72 % wyŜsze od strat wody ponoszonych u badanych przedsiębiorców. Sieć wodociągowa, na której występują ubytki jest eksploatowana przez Dostawcę i to on jest odpowiedzialny za jej prawidłowe funkcjonowanie. Powinien wykazać się naleŜytą starannością w prowadzonej działalności gospodarczej, określonej przy uwzględnieniu jej zawodowego charakteru (art. 355 § 2 K.c.). W niniejszej sprawie nie moŜna stwierdzić, aby Dostawca wykazał się naleŜytą starannością. Począwszy od 1998r. ubytki wody na sieciach praktycznie pozostają na niezmienionym poziomie. Działania podjęte przez Dostawcę w celu ograniczenia strat nie przyniosły zauwaŜalnych efektów, co powinno go skłonić do podjęcia innych bardziej skutecznych działań. Straty wody na sieciach w Gierałtowicach są wyŜsze o prawie 72 % od strat występujących w gminach, w których prowadzenie działalności odbywa się w porównywalnych warunkach. NaleŜy równieŜ zwrócić uwagę na fakt, Ŝe w badanych Gminach w latach 1997 – 2001 wymieniono średnio 11,84 % ogólnej długości sieci, natomiast w Gierałtowicch około 3,3 %, co jest wynikiem ponad 3,5 - krotnie gorszym. Nie moŜna tolerować wliczania przez przedsiębiorstwo wodociągowe w cenę wody kosztów wszystkich ubytków na eksploatowanych przez nie sieciach wodociągowych niezaleŜnie od ich wysokości. Brak byłoby wówczas bodźców do podejmowania czynnych działań w celu obniŜenia ubytków, a w efekcie kosztami tych ubytków (niezaleŜnie od ich wysokości) obciąŜani byliby zawsze odbiorcy wnoszący opłaty za wodę. Tym samym byłoby to równoznaczne z przerzuceniem na odbiorców wody kosztów nieefektywnej działalności gospodarczej Dostawcy. W związku z tym, iŜ Dostawca uwzględnia w kosztach stanowiących podstawę ustalenia cen za wodę w Gierałtowicach koszty wynikające z nadmiernych ubytków wody na jego sieciach przesyłowych oraz fakt pobierania w Gierałtowicach cen o 50 % wyŜszych od cen pobieranych w gminach w których warunki prowadzenia działalności wodociągowej są porównywalne naleŜy uznać, iŜ stosuje on praktykę ograniczająca konkurencje polegającą na pobieraniu nadmiernie wygórowanych cen za wodę w Gierałtowicach. W związku z powyŜszym naleŜało orzec jak w pkt I sentencji. Drugą zarzucaną przez Rzecznika praktyką ograniczającą konkurencję Dostawcy jest narzucanie przez niego odbiorcom nadmiernie wygórowanych cen za odprowadzanie ścieków. Byt tej praktyki Rzecznik upatruje w tym, iŜ począwszy od 1.05.2001r. opłata za odprowadzanie ścieków wzrosła w znacznie większym stopniu niŜ wskaźnik wzrostu cen towarów i usług oraz, Ŝe ceny w Zabrzu i Gliwicach ustalono na niŜszym poziomie. Z informacji przedstawionych przez Dostawcę wynika, Ŝe w poprzednich latach w sytuacji, gdy decyzje w zakresie obowiązujących cen za wodę i ścieki na terenie jego działalności podejmowały organy gmin polityka ustalania cen zmierzała w tym kierunku, iŜ cena za odprowadzanie ścieków nie pokrywała kosztów związanych z tą działalnością, natomiast straty w tym zakresie były pokrywane z zysków ze sprzedaŜy wody. W związku z tym, z chwilą gdy Dostawca zaczął ustalać wysokość opłat we własnym zakresie przyjął on politykę wyeliminowania subsydiowania skrośnego i dąŜy do tego, aby koszty związane z odprowadzaniem i oczyszczaniem ścieków pochodziły z opłat z tego 10 tytułu. Od 1.05.2001r. nastąpił wzrost opłat za ścieki na terenie Knurowa z 1,64 PLN/m 3 do 2,35 PLN/m 3 , czyli o 43 %. Powodem wzrostu ceny był wzrost kosztów działalności Dostawcy (karta nr 77), a w szczególności to, iŜ w wyniku modernizacji oczyszczalni i wybudowania systemu kolektorów wzrosła o ponad 100% ilość oczyszczanych ścieków. Z nadesłanej kalkulacji opłat wynika, Ŝe koszt odprowadzania 1 m 3 ścieków kształtuje się na poziomie 3,62 PLN/m 3 . Główną przyczyną wzrostu kosztów jest znaczne podwyŜszenie kosztów amortyzacji z 473 000 PLN do 1 778 000, co daje wzrost kosztu jednostkowego z tego tytułu z 0,36 PLN/m 3 do 1,34 PLN/m 3 i wiąŜe się przeprowadzonymi przez Dostawcę inwestycjami. Cena pobierana przez Dostawcę za odbiór ścieków wynosi 2,35 PLN/m 3 , pokrywa więc około 65% kosztów związanych z odprowadzaniem i oczyszczaniem ścieków. Cena wody w Knurowie począwszy od 2000r. praktycznie się nie zmieniła (wzrost z 2,75 PLN/m 3 do 2,85 PLN/m 3 ), co potwierdza stanowisko Dostawcy, iŜ w minionych latach zyski ze sprzedaŜy wody w znaczny sposób pokrywały koszty związane z odprowadzaniem ścieków. Od początku 2000r. wzrost opłat następował prawie wyłącznie w odniesieniu do cen za odprowadzanie ścieków, tak aby wpływy z tego tytułu w jak największym stopniu pokryły koszty związane z tą działalnością. RównieŜ z ustawy z dnia 7.06.2001r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków wynika, Ŝe ceny pobierane przez przedsiębiorstwo wodociągowo – kanalizacyjne powinny być ustalane w taki sposób, aby pokrywały koszty związane z poszczególnymi rodzajami prowadzonej działalności i tak, aby nie dochodziło do subsydiowania skrośnego. W związku z tym, iŜ cena za odprowadzanie ścieków pokrywa jedynie część kosztów związanych z prowadzoną w tym zakresie działalnością oraz, Ŝe podwyŜka ceny z dniem 1.05.2001r. miała na celu pokrycie w jak największym stopniu kosztów związanych z prowadzeniem tej działalności, naleŜy stwierdzić, iŜ Dostawca nie pobiera nadmiernie wygórowanych cen za odprowadzanie ścieków. W związku z powyŜszym naleŜało orzec jak w pkt II sentencji. Kolejny zarzut Rzecznika dotyczy stosowania przez Dostawcę praktyki ograniczającej konkurencję polegającej na naduŜywaniu pozycji dominującej na rynku poprzez stosowanie w podobnych umowach z osobami trzecimi niejednolitych warunków umów stwarzających tym osobom zróŜnicowane warunki konkurencji w ten sposób, Ŝe Dostawca wprowadził nowe zróŜnicowane stawki za sprzedaŜ wody oraz wprowadził zróŜnicowane opłaty stałe od wodomierzy. Jak wskazano to wcześniej, Dostawca począwszy od 1.05.2000r. zróŜnicował opłaty za wodę w Gminach Knurów i Gierałtowice. RóŜnica wynosiła wówczas 0,25 PLN/m 3 netto. Od 1.05.2001r. w związku z wprowadzeniem nowych cen powyŜsze dysproporcje uległy dalszemu zwiększeniu do 0,77 PLN/m 3 netto. Równocześnie wprowadzona została przez Dostawcę opłata stała, której wysokość ustalono w Gierałtowicach na 6 PLN, natomiast w Knurowie wysokość tej opłaty została zróŜnicowana i jej wysokość zawiera się w przedziale od 2,40 PLN do 64 PLN w zaleŜności od średnicy wodomierza w oparciu o którego odczyt następują rozliczenia z odbiorcą. W powyŜszym działaniu Dostawcy Rzecznik upatruje stosowanie praktyki ograniczającej konkurencję polegającej na stosowaniu w podobnych umowach z osobami trzecimi niejednolitych warunków umów stwarzających tym osobom zróŜnicowane warunki konkurencji. Rozpatrując postawiony zarzut w pierwszej kolejności naleŜy zwrócić uwagę na zapisy ustawy z dnia 7.06.2001r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków. Art. 20 ust. 3 ustawy stanowi, iŜ ceny i stawki opłat określone w taryfie są róŜnicowane dla poszczególnych taryfowych grup odbiorców usług na podstawie 11 udokumentowanych róŜnic kosztów zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków. W oparciu o w/w zapisy naleŜy stwierdzić, iŜ prawodawca przewidział moŜliwość róŜnicowania cen i opłat stosowanych przez przedsiębiorcę na jednym rynku w stosunku do swoich odbiorców w wypadku, gdy koszty dostawy wody do tych odbiorców róŜnią się. Przedsiębiorstwo wodociągowe prowadząc działalność na róŜnych rynkach moŜe zatem stosować zróŜnicowane ceny, jeśli koszty prowadzenia tej działalności na kaŜdym z poszczególnych rynków róŜnią się. Zgodnie z zapisami powyŜszej ustawy kaŜde przedsiębiorstwo wodociągowe jest zobowiązane uzyskać zezwolenie właściwego zarządu gminy na prowadzenie w tej gminie działalności polegającej na prowadzeniu zbiorowego zaopatrzenia w wodę. Po uzyskaniu zezwolenia przedsiębiorstwo wodociągowe opracowuje taryfę, która podlega zatwierdzeniu w drodze uchwały właściwej rady gminy. Z powyŜszych zapisów naleŜy wnosić, Ŝe przedsiębiorstwo wodociągowe dla kaŜdej gminy, w której prowadzi działalność opracowuje odrębną taryfę, a ceny zawarte w tej taryfie powinny odpowiadać uzasadnionym kosztom działalności ponoszonym w tej gminie. Z taką teŜ sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Dostawca prowadzi działalność polegającą na dostarczaniu wody na dwóch rynkach tj. na rynku dostawy wody w Gierałtowicach i Knurowie. NaleŜy zgodzić się z twierdzeniami Dostawcy, Ŝe koszty prowadzenia działalności w obydwu gminach róŜnią się. Gmina Gierałtowice jest gminą wiejską, gdzie w ogromnej większości występują odbiorcy indywidualni, natomiast Knurów jest gminą miejską, w której występuje wielu odbiorców instytucjonalnych. Stosunek długości sieci do sprzedanej z niej wody jest daleko bardziej niekorzystny w Gierałtowicach niŜ w Knurowie. Z 1 kilometra sieci w Knurowie Dostawca sprzedaje 24000 m 3 /rok, a w Gierałtowicach 5000 m 3 /rok. PowyŜszym twierdzeniom uzasadniającym zróŜnicowanie wysokości cen za wodę w obydwu gminach w związku z róŜnymi kosztami prowadzenia w nich działalności, nie przeczy pobieranie przez Dostawcę nadmiernie wygórowanych cen w Gierałtowicach. Nawet, gdyby ceny w Gierałtowicach nie były nadmiernie wygórowane to nie muszą być identyczne z tymi w Knurowie, w wypadku róŜnic w kosztach prowadzenia działalności w obydwu gminach, co wykazano powyŜej. W związku z tym pobieranie przez Dostawcę zróŜnicowanych opłat za wodę w Gierałtowicach i Knurowie nie jest przejawem stosowania przez tego przedsiębiorcę praktyki ograniczającej konkurencję, a wynika wyłącznie z faktu, iŜ koszty prowadzenia działalności w obydwu gminach róŜnią się. Ponadto Rzecznik zarzucił Dostawcy, Ŝe ten pobiera od odbiorców opłatę stałą od wodomierza, przy czym wysokość tej opłaty jest zróŜnicowana w Gierałtowicach i Knurowie. Jak wyjaśnił Dostawca, opłata stała ma na celu pokrycie części kosztów stałych ponoszonych w związku z dostawą wody do odbiorców, które są niezaleŜne od ilości wody, zakupionej w ciągu roku przez odbiorców. Na koszty te składają się oprócz kosztów związanych z eksploatacją wodomierza, równieŜ inne koszty stałe. Są to m.in. koszt dojazdu inkasenta do odbiorcy łącznie z wynagrodzeniem, koszt wystawienia faktury, koszty księgowania rozliczeń z odbiorcami, koszty utrzymywania stałego ciśnienia w sieci. Tak więc, pojęcie opłaty stałej nie jest ograniczone tylko do kosztów związanych z utrzymaniem i eksploatacją wodomierza, ale ma szerszy charakter. Istotnym jest fakt, Ŝe opłata stała obejmuje tylko część kosztów stałych ponoszonych przez Dostawcę. Przy wprowadzaniu taryfy dwuczłonowej Dostawca załoŜył, Ŝe opłata stała zrekompensuje mu część stałych kosztów, które ponosi, a opłata zmienna, zaleŜna od ilości zuŜytej wody pokryje koszty zmienne oraz część kosztów stałych. Ponadto jak wynika z wyjaśnień Dostawcy koszty stałe obsługi sieci w Knurowie są niŜe niŜ w Gierałtowicach dlatego, Ŝe w Knurowie na obszarze 5 km zlokalizowanych jest (…) odbiorców kupujących średnio 3,8 m 3 wody/miesiąc, a w Gierałtowicach na obszarze 90 km zlokalizowanych jest (…) odbiorców zuŜywających średnio 2,5 m 3 wody/miesiąc. Stąd 12 jednostkowy miesięczny koszt stały w przeliczeniu na 1 m 3 wody sprzedanej w Knurowie jest niŜszy niŜ w Gierałtowicach. W tym miejscu naleŜy równieŜ zwrócić uwagę, Ŝe część kosztów stałych składających się na opłatę stałą, nie stanowi kosztów stanowiących podstawę do ustalenia opłaty zmiennej za 1m 3 wody. Przedsiębiorstwo rezygnując z pobierania opłaty stałej musiałoby podwyŜszyć opłatę zmienną za 1m 3 wody (koszty składające się na opłatę stałą włączone zostałyby do kosztów stanowiących podstawę ustalenia opłaty za 1 m 3 wody). Stąd teŜ zróŜnicowanie wysokości opłat stałych w Gierałtowicach i Knurowie naleŜy uznać za uzasadnione. Ponadto Dostawca róŜnicuje wysokość opłat stałych w Knurowie w zaleŜności od średnicy wodomierza, a w Gierałtowicach pobiera opłatę w jednolitej wysokości. Przyczyną takiego stanu rzeczy jest fakt, Ŝe w Gierałtowicach zdecydowana większość odbiorców posiada wodomierz o średnicy 20 mm. Na (…) odbiorców według takiego wodomierza rozlicza się (…). Natomiast w Knurowie występuje znacznie większa ilość odbiorców rozliczanych w oparciu o odczyt wodomierzy o większych średnicach niŜ 20 mm (karta nr 32). W świetle powyŜszego róŜnicowanie opłaty stałej w Gierałtowicach byłoby nieuzasadnione. Zasadą jest, Ŝe koszty stałe są pochodną moŜliwości przepływu wody i innych czynników mierzalnych lub konstrukcyjnych sieci, co znajduje wyraz we wskazanych wcześniej „Standardach regulacji ekonomicznych dostępności usług oraz metodologii ustalania opłat w sektorze wodociągowo – kanalizacyjnym”, zgodnie z którymi, im większa średnica wodomierza, tym wyŜsza wysokość opłaty stałej. W związku z tym, Ŝe w Knurowie występuje wielu odbiorców rozliczanych w oparciu o odczyt wodomierzy o większych średnicach niŜ 20 mm, dokonano zróŜnicowania w stosunku do nich wysokości opłaty stałej. Dlatego, teŜ brak jest podstaw czynienia Dostawcy zarzutu, Ŝe róŜnicując wysokość opłaty stałej w stosunku do swoich odbiorców naduŜywa pozycji dominującej na rynku poprzez stosowanie w podobnych umowach z osobami trzecimi niejednolitych warunków umów stwarzających tym osobom zróŜnicowane warunki konkurencji Stąd naleŜało orzec jak w pkt III sentencji. Zgodnie z art. 101 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów, w przypadku dopuszczenia się przez przedsiębiorcę naruszenia zakazu określonego w art. 8 w/w ustawy, Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów moŜe nałoŜyć na tego przedsiębiorcę karę pienięŜną w wysokości stanowiącej równowartość od 1 000 do 5 000 000 euro, jednak nie większej niŜ 10 % przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałoŜenia kary. W niniejszej decyzji, organ antymonopolowy uznał, iŜ Dostawca naduŜył pozycji dominującej na rynku poprzez działania, o jakich mowa w art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy antymonopolowej. Wobec czego zgodnie z art. 101 ust. 2 pkt 1 w/w ustawy, organ antymonopolowy moŜe nałoŜyć na Dostawcę karę pienięŜną w wysokości stanowiącej równowartość od 1000 do 5 000 000 euro. Przychód Dostawcy w 2001r. wyniósł 8 220 441, 27 PLN, tak więc maksymalna wysokość kary moŜe wynieść 822 044, 12 PLN. O ustaleniu wysokości kary, decyduje zgodnie z art. 104 tej ustawy, okres, stopień oraz okoliczności uprzedniego naruszenia przepisów ustawy. Ponadto zgodnie z art.112 tej ustawy, przy ustalaniu wysokości kary pienięŜnej bierze się pod uwagę równieŜ naruszenie przepisów ustawy z dnia 24 lutego 1990r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów. Biorąc powyŜsze pod uwagę organ antymonopolowy postanowił o nałoŜeniu na Dostawcę kary pienięŜnej w wysokości 3 000 euro. Zgodnie z art. 115 ustawy antymonopolowej, wartość euro podlega przeliczeniu na złote według kursu średniego walut obcych ogłoszonego przez Narodowy Bank Polski w ostatnim dniu roku kalendarzowego poprzedzającego rok nałoŜenia kary pienięŜnej. Średni kurs euro ogłoszony przez NBP w ostatnim dniu roboczym, roku kalendarzowego poprzedzającego rok nałoŜenia kary, tj. w dniu 31.12.2001r. wyniósł 3,5219 PLN. Równowartość 3000 euro na koniec grudnia 2001r. wynosiła zatem 10 565,7 13 PLN (słownie: dziesięćtysięcypięćsetszećdziesiątpięćzłotychsiedemdziesiątgroszy). Kwota ta stanowi karę zbliŜoną do minimalnej jaką mógł nałoŜyć organ antymonopolowy i stanowi 1,28 % kary maksymalnej. W rozumieniu art. 101 ust. 2 pkt 1 ustawy antymonopolowej nałoŜono karę na takim poziomie, aby jej charakter prewencyjny odniósł poŜądany skutek. NałoŜenie kary naleŜy traktować jako podkreślenie naganności działań Dostawcy w przedmiotowej sprawie, które to działania skutkują w stosunku do wszystkich jego kontrahentów z terenu gminy Gierałtowice, a w szczególności w stosunku do najsłabszych uczestników rynku, tj. konsumentów. Wysokość nałoŜonej kary pienięŜnej została ustalona przy załoŜeniu, iŜ kara ta nie ma stanowić znaczącej dolegliwości dla karanego podmiotu, albowiem o skuteczności zastosowanych sankcji nie decyduje stopień ich surowości, lecz sama istota ich zastosowania, zwłaszcza uwypuklenie naganności stosowania wykazanej w decyzji praktyki ograniczającej konkurencję. Ustalając wysokość kary organ antymonopolowy wziął równieŜ pod uwagę ujemne wyniki finansowe Dostawcy oraz fakt, iŜ w okresie wskazanym w art. 112 ustawy antymonopolowej nie naduŜył on przepisów tej ustawy. Wobec powyŜszego organ antymonopolowy postanowił o nałoŜeniu kary pienięŜnej w wysokości wynikającej z art.101 ust.2 pkt 1, czyli równowartości 3000 euro. Karę naleŜy wpłacić na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. Punkt V sentencji zawiera postanowienie wydane na podstawie art. 75 w związku z art. 70 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów o wzajemnym zniesieniu kosztów postępowania. W niniejszym postępowaniu zarówno Rzecznik, jak i Dostawca nie są reprezentowani przez adwokata lub radcę prawnego. Organ antymonopolowy pouczył strony, Ŝe roszczenie o zwrot kosztów wygasa, jeŜeli strona w terminie wyznaczonym przez Prezesa Urzędu nie złoŜy spisu kosztów. W odpowiedzi Dostawca złoŜył spis kosztów jakie poniósł w związku z niniejszym postępowaniem na kwotę 249 PLN. W związku z powyŜszym organ antymonopolowy zwaŜył co następuje. Zgodnie z art. 69 ust. 1 ustawy antymonopolowej w postępowaniu wszczętym na wniosek strona przegrywająca sprawę jest obowiązana zwrócić drugiej stronie, na jej Ŝądanie, koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony, w tym takŜe koszty opinii biegłych i instytutów naukowych. Do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście (...) zalicza się poniesione przez nią koszty jej przejazdów do siedziby Prezesa Urzędu. W niniejszej sprawie Dostawca przedstawił spis kosztów do których zaliczył: koszt opracowania materiałów informacyjnych – 228 PLN oraz koszt opłat pocztowych – 21 PLN. Organ antymonopolowy za niezbędne koszty, które poniósł Dostawca uznał koszty opłat pocztowych w kwocie 21 PLN. Natomiast jeśli chodzi o koszty opracowania materiałów informacyjnych naleŜy stwierdzić, Ŝe koszty te były związane z normalnym funkcjonowaniem Dostawcy. Brak jest jakichkolwiek informacji o tym, by Dostawca zlecił opracowanie powyŜszych informacji podmiotowi zewnętrznemu – zostały one sporządzone przez samego Dostawcę. MoŜna tu równieŜ wskazać na art. 45 ust. 1 ustawy antymonopolowej zgodnie z którym przedsiębiorcy są obowiązani do udzielania wszelkich koniecznych informacji na Ŝądanie organu antymonopolowego, z czego nie wynika prawo do Ŝądania zwrotu kosztów z tym związanych. Dlatego do niezbędnych kosztów postępowania (zgodnie z art. 69 i następne ustawy antymonopolowej) poniesionych przez Spółkę organ antymonopolowy zaliczył koszty opłat pocztowych. Zapis art. 70 ust. 1 powołanej ustawy stanowi, Ŝe w razie częściowego uwzględnienia Ŝądań zawartych we wniosku o wszczęcie postępowania koszty poniesione przez strony będą wzajemnie zniesione lub stosunkowo rozdzielone. Prezes Urzędu moŜe jednak nałoŜyć na jedną ze stron obowiązek zwrotu wszystkich kosztów, jeŜeli wniosek drugiej strony nie został uwzględniony jedynie w nieznacznej części. 14 W tym miejscu podnieść naleŜy, Ŝe zawarte we wniosku o wszczęcie postępowania Ŝądania Rzecznika zostały częściowo uwzględnione, co zawarto w sentencji niniejszej decyzji. Po przeprowadzeniu postępowania antymonopolowego uznano, iŜ jeden zarzut Rzecznika jest uzasadniony i przedstawione działanie Dostawcy stanowi naruszenie ustawy antymonopolowej, na skutek czego nałoŜono na niego karę pienięŜną. Natomiast dwóch zarzutów Rzecznika nie uznano za trafne i jak wykazano w uzasadnieniu decyzji, zachowania będące ich przedmiotem nie stanowią naruszenia ustawy antymonopolowej. Ze względu na niewielką kwotę poniesionych zasadnie przez Dostawcę kosztów oraz biorąc pod uwagę wynik postępowania antymonopolowego w przedmiotowej sprawie na podstawie art. 75 w związku z art. 70 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów postanawia się wzajemnie znieść koszty postępowania. Rozstrzygnięcie o kosztach w drodze postanowienia moŜe być zamieszczone w decyzji kończącej postępowanie, co jest zgodne z art. 75 powołanej ustawy. W związku z powyŜszym naleŜało orzec jak w postanowieniu zawartym w punkcie V. Na postanowienie zawarte w punkcie V stosownie do zapisu art. 78 ust. 6 w związku z art. 78 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, stronom przysługuje zaŜalenie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Antymonopolowego za pośrednictwem Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach w terminie tygodnia od dnia jego doręczenia. Od niniejszej decyzji stronom słuŜy odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Antymonopolowego – za pośrednictwem Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach w terminie dwutygodniowym od dnia doręczenia niniejszej decyzji. Dyrektor Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach Alicja Kral