RKT-3/2024

1 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Katowice , 5 grudnia 20 2 4 r. RKT.6 10 . 4 . 20 2 1 [wersja jawna] DECYZJA NR RKT - 3 /20 2 4 I. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencj i i konsum entów ( Dz. U. z 20 2 4 r. poz. 1616 ) , po przeprowadzeniu z urzędu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów wobec „Exim” S . A . z siedzibą w Warszawie , Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów : 1. uznaje za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów praktykę stosowaną przez ww. przedsiębiorcę polegającą na dokonywaniu jednostronnie, przed rozpoczęciem imprezy turystycznej, zmian warunków umów o udział w imprezie turystycznej pomimo braku zastrzeżenia sobie prawa do tego w umowach, co stoi w sprzeczności z art. 44 i art. 46 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 24 listopada 2017 r. o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych (Dz. U. z 202 3 r. poz. 2211) oraz stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o och ronie konkur encji i konsumentów i stwier dza zaniechanie jej stosowania z dniem 7 października 2021 r. ; 2. uznaje za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów praktykę stosowaną przez ww. przedsiębiorcę polegającą na powiadamianiu konsumentów, przed rozpoczęciem imprezy turystycznej, o konieczności zmiany głównych właściwości usług turystycznych z pominięciem informacji o tym, że konsument, który nie przyjmuje proponowanej zmiany umowy o udział w imprezie turystycznej może w wyznaczonym rozsądnym terminie poinformować organizatora turystyki, iż odstępuje od umowy za zwrotem wszystkich wniesionych wpłat i bez obowiązku wniesienia opłaty za odstąpienie, co stoi w sprzeczności z art. 46 ust. 3 pkt 2 w związku z art. 46 ust . 4 pkt 2 ustawy z dnia 24 listopada 2017 r. o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych (Dz. U. z 202 3 r. poz. 2211 ) oraz stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o och ronie kon kurencji i konsumentów i stwierdza zaniechanie jej stosowania z dniem 2 4 maja 2022 r. ; 3. uznaje za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów praktykę stosowaną przez ww. przedsiębiorcę polegającą na powiadamianiu konsumentów, przed rozpoczęciem imprezy turystycznej, o konieczności zmiany głównych właściwości usług turystycznych, z pominięciem informacji o odstąpieniu od umowy o udział w imprezie turystycznej za zwrotem wszystkich wniesionych wpłat i b ez obowiązku wniesienia opłaty za odstąpienie od umowy w przypadku braku odpowiedzi konsumenta w wyznaczonym rozsądnym terminie, co stoi w sprzeczności z art. 46 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 24 listopada 2017 r. o imprezach turystyczn ych i powiązanych usługach turystycznych (Dz. U. z 202 3 r. poz. 2211 ) oraz stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o och ronie konkurencji i konsumentów i stwierdza zaniechanie jej stosowania z dniem 24 maja 2022 r. ; PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW TOMASZ CHRÓSTNY 2 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 4. uznaje za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów praktykę stosowaną przez ww. przedsiębiorcę polegającą na przyjęciu, że kalkulacja opłaty za odstąpienie od umowy o udział w imprezie turystycznej z przelotem rejsowym (której wysokość n ie została określona w umowie i wyliczana jest indywidualnie), dokonane przez konsumenta w ramach uprawnienia wynikającego z art. 47 ust. 1 ustawy z dnia 24 listopada 2017 r. o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycz ny ch (Dz. U. z 202 3 r. poz. 2211) , następuje na wniosek klienta złożony niezwłocznie, nie później niż do 7 dni od daty zakończenia imprezy turystycznej, co stoi w sprzeczności z art. 47 ust. 2 ww. ustawy o imprezach turystycznych i powiązanych usługach tur ystycznych oraz stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i stwierdza zaniechanie jej stosowania z dniem 4 stycznia 2022 r . II. Na podstawie art. 26 ust. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 202 4 r. poz. 1616 ) w związku z art. 27 ust. 4 tej ustawy , Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nakłada na „Exim” S . A . z siedzibą w Warszawie (dalej również jako: „Exim” lub „Spółka” ) obowiąze k usunięcia trwających skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów opisanego w pkt I.1 sentencji niniejszej decyzji, według następujących zasad: 1. Środkami usunięcia trwających skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów zostaną objęci wszyscy konsumenci będący stronami umów o udział w imprezach turystycznych zawartych przed dniem 30 lipca 2020 r . , z terminem realizacji przypadającym w okresie po 1 stycznia 2020 r., których warunki zostały jednostronnie zmienione przez Ex i m , w następstwie czego: a) konsumenci nie wzięli udziału w imprez ach turystyczn ych objęt ych zawart ymi umow ami i odstąpili od um ów za zapłatą opłaty za odstąpienie; b) konsumenci wzięli udział w imprez ach turystyczn ych objęt ych zawart ymi umow ami na warunkach zmi enionych jednostronnie przez Exim . 2. „ Exim ” S . A . z siedzibą w Warszawie skieruje do konsumentów , o których mowa w pkt I I . 1 .a , w terminie 1 miesi ą c a od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji, komunikat o następującej treści : „ Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w pkt I .1 decyzji nr RKT - 3 /202 4 uznał za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów bezprawne zachowanie organizatora turystyki „Exim” S . A . z siedzibą w Warszawie polegające na dokonywaniu jednostronnie, przed rozpoczęciem imprezy turystycznej, zmian warunków umów o udział w imprez ach turystyczn ych pomimo braku zastrzeżenia sobie prawa do tego w umowach , co zostało uznane za sprzeczne z art. 44 i art. 46 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 24 listopada 2017 r. o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych. Praktyka , o jakiej mowa powyżej odnosi ła się do umów o udział w imprezach turystycznych zawartych przed dniem 30 lipca 2020 r. z terminem realizacji przypadającym w okresie po 1 stycznia 2020 r. W tym stanie rzeczy ponownie przenalizowano okoliczności związane z odstąpieniem przez Pana/Panią od umowy o udział w imprezie turystycznej, której warunki zostały jednostronnie zmienione pr zez Exim z naruszeniem obowiązujących przepisów. Informujemy , że opłata za odstąpienie od umowy , jaka została naliczona z tego tytułu była nieuprawniona i powinna podlegać zwrotowi lub anulowaniu. 3 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Jawna treść decyzji nr RKT - 3 /2024 dostępna jest na stronie www.uokik.gov.pl . Decyzja jest prawomocna ” . K omunikat , o jakim mowa powyżej powinien spełniać następujące warunki: a) w warstwie wizualnej tekst komunikatu będzie wyjustowany oraz sporządzony czcionką ARIAL w rozmiarze co najmniej 1 0 , w kolorze czarnym (kod szesnastkowy RGB #000000) , na białym tle (kod szesnastkowy RGB #ffffff) , z zachowaniem pogrubienia tekstu ( bold ) we wskazanych miejscach; b) komunikat dostarczony będzie konsumentom na ostatni znany Exim adres korespondencyjny listem poleconym lub na ostatni znany Spółce adres e - mail; c) w treści komunikatu zidentyfikowany będzie numer umowy o udział w imprezie turystycznej i data jej zawarcia; d) jeżeli do dokonania zwrotu opłaty za odstąpienie od umowy koniecz ne będzie uzyskanie od konsumentów dodatkowych informacji (np. o numerze konta bankowego) Spółka poinformuje o tym konsumentów w sposób jednoznaczny i zrozumiały oraz załączy do komunikatu wzór oświadczenia, jakie powinni złożyć konsum en ci, aby skutecznie ubiegać się o zwrot opłaty za odstąpienie od umowy; e) wzór oświadczenia , o którym mowa w pkt I I .2. d sporządzony będzie czcionką ARIAL w rozmiarze co najmniej 1 0 , w kolorze czarnym (kod szesnastkowy RGB #000000) , na białym tle (kod szesnastkowy RGB #ffffff) ; f) w treści wzoru oświadczenia , o którym mowa w pkt I I .2. d będzie zawarty adres kore spondencyjny , na który należy odesłać oświadczenie . 3. W odniesieniu do konsumentów , o który ch mowa w pkt I I .1.a Spółka dokona zwrotu należności zatrzymanych tytułem opłat za odstąpienie od umowy nie później niż w terminie 14 dni od daty otrzymania oświadczenia , o jakim mowa w pkt II . 2 .d , a w przypadku braku konieczności jego złożenia - nie później niż w terminie 2 miesi ęcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. 4. „ Exim ” S . A . z siedzibą w Warszawie skieruje do konsumentów, o których mowa w pkt I I .1.b , w terminie 1 miesi ą c a o d daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji , komunikat o następującej treści: „ Prezes Urzędu Ochrony Konk urencji i Konsumentów w pkt I.1 decyzji nr RKT - 3 /202 4 uznał za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów bezprawne zachowanie organizatora turystyki „Exim” S . A . z siedzibą w Warszawie polegające na dokonywaniu jednostronnie, przed rozpoczęciem imprezy turystycznej, zmian warunk ów umów o udział w imprezie turystycznej pomimo braku zastrzeżenia sobie prawa do tego w umowach, co zostało uznane za sprzeczne z art. 44 i art. 46 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 24 listopada 2017 r. o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystyczn ych. Praktyka, o jakiej mowa powyżej odnosi się do umów o udział w imprezach turystycznych zawartych przed dniem 30 lipca 2020 r. z terminem realizacji przypadającym w okresie po 1 stycznia 2020 r. W tym stanie rzeczy ponownie przeanalizowano okoliczności związane z Pana/Pani udziałem w imprezie turystycznej, której warunki zostały jednostronnie zmienione przez Exim z naruszeniem obowiązujących przepisów . Informujemy, że w zakresie objętym jednostronną zmianą impreza turystyczna została zrealizowana niezgo dnie z zawartą umową. 4 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Jawna treść decyzji nr RKT - 3 /2024 dostępna jest na stronie www.uokik.gov.pl . Decyzja jest prawomocna. Konsumenci mogą powołać się na prawomocną decyzję Prezesa UOKiK, gdy będą chcieli dochodzić swoich praw w sądzie wobec tego przedsiębiorcy ” . Komunikat, o jakim mowa powyżej powinien spełniać następujące warunki: a) w warstwie wizualnej tekst komunikatu będzie wyjustowany oraz sporządzony czcionką ARIAL w rozmiarze co najmniej 1 0 , w kolorze czarnym ( kod szesnastkowy RGB #000000), na białym tle (kod szesnastkowy RGB #ffffff), z zachowaniem pogrubienia tekstu ( bold ) we wskazanych miejscach; b) komunikat dostarczony będzie konsumentom na ostatni znany Exim adres korespondencyjny listem zwykłym lub na ostatni znany Spółce adres e - mail ; c) w treści komunikatu zidentyfikowany zostanie numer umowy o udział w imprezie turystycznej i data jej zawarcia. III. Na podstawie art. 26 ust. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2024 r. poz. 1616 ) w związku z art. 27 ust. 4 tej ustawy Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nakłada na „Exim" S . A . z siedzibą w Warszawie obowiązek usunięcia trwających skutków naruszenia zbiorowych interesów kons umentów opisanego w p kt I .2 i I.3 sentencji niniejszej decyzji , według następujących zasad: 1. Środkami usunięcia trwających skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów objęci zostaną w szyscy konsumenci, którzy zawarli umowy o udział w imprezach turystycznych z terminem realizacji przypadającym w okresie po 1 stycznia 2020 r. i przed rozpoczęciem imprezy turystycznej otrzymali od Exim powiadomienie o konieczności zmiany główny ch właściwości usług turystycznych z niepełnym komunikatem dotyczącym mo żliwości bezkosztowego rozwiązania umowy tj. : i. komunikatem niezawierającym informacji o tym, że konsument, który nie przyjmuje proponowanej zmiany może w ustalonym przez organizatora rozsądnym terminie poinformować go, że odstępuje od umowy o udział w impre zie turystycznej za zwrotem wszystkich wniesionych wpłat i bez obowiązku wniesienia opłaty za odstąpienie , albo ii. komunikatem niezawierającym informacji o tym, że brak odpowiedzi konsumenta na otrzymane powiadomienie w wyznaczonym przez organizatora rozsądnym terminie skutkuje odstąpieni em od umowy o udział w imprezie turystycznej za zwrotem wszystkich wniesionych wpłat i bez obowiązku wniesienia opłaty za odstąpienie od umowy , albo iii. komunika tem niezawierającym jednocześnie informacji, o jakiej mowa w pkt I II .1.i oraz informacji, o jakiej mowa w pkt I II .1.ii, w następstwie czego konsumenci, o jakich mowa powyżej: a) przyjęli proponowaną zmianę umowy i wzięli udział w imprezie turystycznej na zmod yfikowanych warunkach ; b) odstąpili od umowy oraz przyjęli zastępczą imprezę turystyczną (która została zrealizowana) albo voucher o wartości dotychczasowych wpłat (który został wykorzystany ); 5 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl c) odstąpili od umowy i przyjęli zastępczą imprezę turystyczną ( która nie została zrealizowana ) albo voucher o wartości dokonanych wpłat (który nie został wykorzystany , w tym z uwagi na upływ terminu jego ważności). 2. „ Exim ” S . A . z siedzibą w Warszawie skieruje do konsumentów, o których mowa w pkt I II .1.a i I II .1. b , w termini e 1 miesiąca od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji, komunikat o następującej treści: „ Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w pkt I.2 i I.3 decyzji nr RKT - 3 /202 4 uznał za praktyki naruszając e zbiorowe interesy konsumentów bezprawne zachowania organizatora turystyki „Exim” S . A . z siedzibą w Warszawie polegające na powiadamianiu konsumentów, przed rozpoczęciem imprezy turystycznej, o konieczności zmiany głównych właściwości usług turystycznych , z pominięciem wymaganych prawem informacj i o tym, że : − konsument, który nie przyjmuje proponowanej zmiany umowy o udział w imprezie turystycznej może w wyznaczonym rozsądnym terminie poinformować organizatora turystyki, iż odstępuje od umowy za zwrotem wszystkich wniesionych wpłat i bez obowiązku wniesienia opłaty za odstąpienie; − brak odpowiedzi konsumenta na powiadomienie w wyznaczonym rozsądnym terminie skutkuje odstąpieniem od umowy za zwrotem wszystkich wniesionych wpłat i bez obowiązku wniesienia opłaty za odstąpienie. Powyższe praktyki zostały uznane za sprzeczne z art. 46 ust. 3 pkt 2 w związku z art. 46 ust. 4 pkt 2 oraz z art. 46 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 24 listopada 2017 r. o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych . W związku z powyższym ponownie przenalizowa no okoliczności związane z powiadomieniem Pana/Pani o konieczności zmiany głównych właściwości usług turystycznych. Informujemy, że powiadomienie, o jakim mowa powyżej nie zawierało wszystkich wymaganych prawem informacji związanych z możliwością bezkosztowe go rozwiązania umowy . Jawna treść decyzji nr RKT - 3 /2024 dostępna jest na stronie www.uokik.gov.pl ” . Komunikat, o jakim mowa powyżej powinien spełniać następujące warunki: a) w warstwie wizualnej tekst komunikatu będzie wyjustowany oraz sporządzony czcionką ARIAL w rozmiarze co najmniej 1 0 , w kolorze czarnym (kod szesnastkowy RGB #000000), na białym tle (kod szesnastkowy RGB #ffffff), z zachowaniem pogrubienia tekstu ( bold ) we wskazanych miejscach; b) komunikat dostarczony będzie konsumentom na ostatni znany Exim adres korespondencyjny listem zwykłym lub na ostatni znany Spółce adres e - mail; c) w treści komunikatu zidentyfikowany zostanie numer umowy o udział w imprezie turystycznej i data jej zawarcia. 3. „ Exim ” S . A . z siedzibą w Warszawie skieruje do konsumentów, o których mowa w pkt I II .1. c , w terminie 1 miesiąca od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji, komunikat o następującej treści: „ Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w pkt I.2 i I.3 decyzji nr RKT - 3 /202 4 uznał za praktyki naruszając e zbiorowe interesy konsumentów bezprawne zachowania „Exim” S . A . z siedzibą w Warszawie polegające na powiadamianiu 6 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl konsumentów, przed rozpoczęciem imprezy turystycznej, o konieczności zmiany głównych właściwości usług turystyc znych z pominięciem informacji o tym, że : − konsument, który nie przyjmuje proponowanej zmiany umowy o udział w imprezie turystycznej może w wyznaczonym rozsądnym terminie poinformować organizatora turystyki, iż odstępuje od umowy za zwrotem wszystkich wnies ionych wpłat i bez obowiązku wniesienia opłaty za odstąpienie; − brak odpowiedzi konsumenta na powiadomienie w wyznaczonym rozsądnym terminie skutkuje odstąpieniem od umowy za zwrotem wszystkich wniesionych wpłat i bez obowiązku wniesienia opłaty za odstąpi eni e . Powyższe praktyki zostały uznane za sprzeczne z art. 46 ust. 3 pkt 2 w związku z art. 46 ust. 4 pkt 2 oraz z art. 46 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 24 listopada 2017 r. o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych. W związku z powyższym ponownie przenalizowa no okoliczności związane z powiadomieniem Pana/Pani o konieczności zmiany głównych właściwości usług turystycznych. Informujemy, że powiadomienie, o jakim mowa powyżej nie zawierało wszystkich wymaganych prawem informacji związanych z możliwością bezkosztowego rozwiązania umowy . W związku z powyższym może Pan/Pani : ▪ w przypadku przyjęcia zastępczej imprezy turystycznej , która nie została dotychczas zrealizowana - żądać jej zamiany na zwrot wszystkich wniesionych wpłat ; ▪ w przypadku przyjęcia vouchera o wartości dokonanych wpłat, który to voucher nie został dotychczas zrealizowany ( w tym z uwagi na upływ jego ważności ) – żądać jego zamiany na zwrot środków pieniężnych stanowiących równowartość vouchera. Prosimy o powiadomienie Exim o swojej decyzji, poprzez wysłanie odpowiedzi w formie wiadomości e - mai l lub listownie . Jawna treść decyzji nr RKT - 3 /202 4 dostępna jest na stronie www.uokik.gov.pl . ” Komunikat, o jakim mowa powyżej powinien spełniać następujące warunki: a) w warstwie wizualnej tekst komunikatu będzie wyjustowany oraz sporządzony czcionką ARIAL w rozmiarze co najmniej 1 0 , w kolorze czarnym (kod szesnastkowy RGB #000000), na białym tle (kod szesnastkowy RGB #ffffff), z zachowaniem pogrubie nia tekstu ( bold ) we wskazanych miejscach; b) komunikat dostarczony będzie konsumentom na ostatni znany Exim adres korespondencyjny listem poleconym lub na ostatni znany Spółce adres e - mail; c) w treści komunikatu zidentyfikowany zostanie numer umowy o udział w imprezie turystycznej i data jej zawarcia; d) jeżeli do dokonania zwrotu środków konieczne będzie uzyskanie od konsumentów dodatkowych informacji (np. o numerze konta bankowego) Spółka poinformuje o tym konsumentów w sposób jednoznaczny i zrozumiały oraz załą czy do komunikatu wzór oświadczenia, jakie powinni złożyć konsumenci, aby skutecznie ubiegać się o zwrot należności ; 7 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl e) wzór oświadczenia, o którym mowa w pkt I II .3. d sporządzony będzie czcionką ARIAL w rozmiarze co najmniej 10, w kolorze czarnym (kod szesnas tkowy RGB #000000) , na białym tle (kod szesnastkowy RGB #ffffff) ; f) w treści komunikatu wskazany zostanie adres poczty elektronicznej lub adres korespondencyjny, na który konsument powinien wysłać odpowiedź o podjętej decyzji oraz oświadczenie, o jakim mowa w pkt III.3.d. 4. W odniesieniu do konsumentów, o których mowa w pkt III.1.c , którzy zażądają zamiany zastępczej imprezy turystycznej (która pozostaje niezrealizowana) albo vouchera (który pozostaje niewykorzystany, w tym z uwagi na upływ terminu jego ważności) na zwrot wniesionych wpłat , Spółka dokona zwrotu należności nie później niż w terminie 14 dni od daty otrzymania oświadczenia, o jakim mowa w pkt I I I. 3 . d , a w przypadku braku konieczności jego złożenia - nie później niż w terminie 14 dni od dnia otrzymania od konsumenta informacji o podjętej decyzji w sposób określony w komunikacie, o którym mowa w pkt III.3 sentencji niniejszej decyzji. IV. Na podstawie art. 26 ust. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2024 r. poz. 1616 ) w związku z art. 27 ust. 4 tej ustawy Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nakłada na „Exim" S . A . z siedzibą w Warszawie obowiązek usunięcia trwających skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów opisanego w p kt I.4 sentencji niniejszej decyzji , według następujących zasad: 1. Środkami usunięcia trwających skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów objęci zostaną wszyscy konsumenci , którzy zawarli umowy o udział w imprez ach turysty czn ych z wykorzystaniem Ogólnych Warunków Uczestnictwa w Imprezach Turystycznych organizowanych przez Exim S . A . , w których treści zamieszczone jest postanowienie zakwestionowane w pkt I .4 sentencji niniejszej decyzji tj. konsumen ci , którzy zawarli umowy o udział w imprezach turystycznych w okresie od dnia 9 czerwca 2021 r. do dnia 3 stycznia 2022 r.; 2. Exim skieruje do konsumentów, o jakich mowa w pkt I V.1, w terminie 1 miesi ąca od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji, komunikat o następującej treści: „ Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w pkt I .4 decyzji nr RKT - 3 /202 4 uznał za praktyk ę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów bezprawne zachowani e organizatora turystyki „Exim” S . A . z siedzibą w Warszawie polegające na przyjęciu, że kalkulacja opłaty za odstąpienie od umowy o udział w imprezie turystycznej z przelotem rejsowym (której wysokość nie została określona w umowie i wyliczana jest indywidualnie), dokonane przez konsumenta w ramach uprawnienia wynikającego z art. 47 ust. 1 us tawy z dnia 24 listopada 2017 r. o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych, następuje na wniosek klienta złożony niezwłocznie, nie później niż do 7 dni od daty zakończenia imprezy turystycznej, co zostało uznane za sprzeczne z art. 47 ust. 2 ww. ustawy o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych. Prezes Urzędu uznał, że ww. praktyka ograniczała konsumentom prawo do żądania od Exim uzasadnienia wysokości opłaty za odstąpienie od umowy z przelotem rejsowym, co mogło st warzać konsumentom uciążliwe warunki dochodzenia roszczeń. Jawna treść decyzji nr RKT - 3 /202 4 dostępna jest na stronie www.uokik.gov.pl ”. Komunikat, o jakim mowa powyżej powinien spełniać następujące warunki: 8 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl a) w warstwie wizualnej tekst komunikatu będzie wyjustowany oraz sporządzony czcionką ARIAL w rozmiarze co najmniej 1 0 , w kolorze czarnym (kod szesnastkowy RGB #000000), na białym tle (kod szesnastkowy RGB #ffffff), z zachowaniem pogrubienia tekstu ( bold ) we ws kazanych miejscach; b) komunikat dostarczony będzie konsumentom na ostatni znany Exim adres korespondencyjny listem zwykłym lub na ostatni znany Spółce adres e - mail; c) w treści komunikatu zidentyfikowany zostanie numer umowy o udział w imprezie turystycznej i data jej zawarcia . V. Na podstawie art. 26 ust. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U . z 202 4 r. poz. 1616 ) w związku z art. 27 ust. 4 tej ustawy Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nakłada na „Exim” S.A. z siedzibą w Warszawie obowiązek usunięcia trwających skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów o pisanego w pkt I sentencji niniejszej decyzji , poprzez złożenie w serwisie int ernetowym exim.pl jednokrotnego oświadczenia o następującej treści (dalej jako: „ oświadczenie nr 1” ): „Decyzja Prezesa UOKiK nr RKT - 3 /2024 w sprawie stosowania przez Exim praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Dowiedz się więcej.” o dsyłającego do podstrony zawierającej następujące oświadczenie (dalej jako: „oświadczenie nr 2” ): „Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w decyzji nr RKT - 3 /2024 uznał za naruszające zbiorowe interesy konsumentów praktyki „Exim” S.A. z siedzibą w Warszawie dotyczące: ▪ dokonywania jednostronnie , przed rozpoczęciem imprezy turystycznej, zmian warunków umów o udział w imprezach turystycznych mimo braku zastrzeżenia sobie przez Exim prawa do tego w umowach; ▪ powiadamiania konsumentów , przed rozpoczęciem imprezy turystycznej, o konieczności zmiany główny ch właściwości usług turystycznych z pominięciem wymaganych prawem informacji o możliwości bezkosztowego rozwiązania umowy ( tj. za zwrotem konsumentowi wszystkich wniesionych wpłat oraz bez obowiązku wniesi enia przez konsumenta opłaty za odstąpienie od umowy ) w razie nieprzyjęcia przez konsumenta proponowanej zmiany umowy a lb o w razie braku udzielenia przez konsumenta w terminie odpowiedzi na propozycję zmiany umowy ; ▪ przekazywania konsumentom, w treści zawieranych umów o udział w imprezach turystycznych, niezgodnych z obowiązującymi przepisami informacji o warunkach, na jakich możliwe jest uzyskanie od Exim uzasadnienia wysokości opłaty za odstąpienie od umowy w sytuac ji, gdy opłata ta jest wyli c zana w sposób zindywidualizowany . Ww. praktyki został y uznane za sprzeczne z przepisami ustawy z dnia 24 listopada 2017 r. o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych. Konsumenci mogą powoływać się na prawomoc ną decyzję Prezesa UOKiK, gdy będą chcieli dochodzić swoich praw w sądzie wobec tego przedsiębiorcy. Jawna wersja decyzji Prezesa UOKiK nr RKT - 3 /2024 dostępna jest pod adresem …”. Oświadczenia, o jakich mowa powyżej powinny spełniać następujące warunki: 9 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 1) oświadczenia nr 1 i 2 zostaną złożone w terminie 1 miesiąca od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji, na koszt Exim, w serwisie internetowym exim.pl (który na dzień wydania niniejszej decyzji znajduje się pod adresem https://www.exim.pl/ ) w wersji desktopowej i mobilnej; 2) oświadczenia nr 1 i 2 będą dostępne i utrzymywane w serwisie internetowym exim.pl przez okres 3 miesięcy od dnia ich opublikowania; 3) oświadczenie nr 1 zostanie zamieszczone w górnej części głównej strony serwisu exim.pl, bez możliwości jego zamknięcia przez użytkownika (oświadczenie nr 1 nie może przybrać formy np. rotacyjnego banera czy slajdera); 4) oświadczenie nr 2 zostanie zamieszczon e na podstronie serwisu exim.pl, do której odsyłać będzie oświadczenie nr 1, bez możliwości jego zamknięcia przez użytkownika (oświadczenie nr 2 nie może przybrać formy np. rotacyjnego banera czy slajdera); 5) tekst oświadczeń nr 1 i 2 będzie wyjustowany oraz wpisany czcionką ARIAL w kolorze czarnym (kod szesnastkowy RGB #000000) , na białym tle (kod szesnastkowy RGB #ffffff ), z zachowaniem po g rubienia tekstu (bold) we wskazanych miejscach; 6) w ostatnim zdaniu oświadczenia nr 2, po słowach „pod adresem” dodane zo stanie hiperłącze (link) odsyłające do wersji jawnej decyzji dostępnej w bazie decyzji Prezesa U rzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów ( która na dzień wydania niniejszej decyzji mieści się pod adresem https://decyzje.uokik.gov.pl/bp/dec_prez.nsf ); 7) wielkość czcionki użyta w oświadczeniach nr 1 i 2 będzie odpowiadać wielkości czcionki zwyczajowo używanej w serwisie exim.pl; 8) w przypadku zmiany adresu strony internetowej, pod jaką dostępny jest serwis exim.pl, oświadczenia nr 1 i 2 zostaną zamieszczone na każdej innej stronie internetowej zastępującej stronę internetową znajdującą się pod adresem https://www.exim.pl/ ; 9) w przypadku zmiany nazwy , pod którą działa przedsiębiorca, jego przekształcenia lub przejścia praw i obowiązków na inny podmiot pod jakimkolwiek tytułem, obowiązek publikacyjny powinien zostać zrealizowany odpowiednio przez lub za pośrednictwem danego przedsiębiorcy lub jego następcy prawnego, ze wskazaniem nazw dawnej i nowej; 10) w razie zmiany treści sentencji decyzji lub jej uzasadnienia przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów lub sąd powszechny, w zakresie podlega jącym obowiązkowi publikacji, należy obowiązek ten wykonać w stosunku do zmienionej treści decyzji . VI. Na podstawie art. 26 ust. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 202 4 r. poz. 1616 ) w związku z art. 27 ust. 4 tej ustawy Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nakłada na „Exim” S.A. z siedzibą w Warszawie obowiązek usunięcia trwających skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów określonego w pkt I sentencji niniejszej decyzji poprzez opublikowanie na profilach przedsiębiorcy w serwisach społecznościowych Facebook i Instagram komunikatu o treści: „Prezes #UOKiK uznał za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów bezprawne zachowania #EXIMtours dotyczą ce: ▪ dokonywania jednostronnie, przed rozpoczęciem imprezy turystycznej, zmian warunków umów o udział w imprezach turystycznych; 10 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl ▪ sposobu powiadamiania konsumentów, przed rozpoczęciem imprezy turystycznej, o konieczności zmiany głównych właściwości usług tur ystycznych; ▪ warunków uzyskania od Exim uzasadnienia wysokości opłaty za odstąpienie od umowy o udział w imprezie turystycznej z przelotem rejsowym . Szczegółowe informacje na temat prakt yk #EXIMtours dostępne są w decyzji Prezesa #UOKiK nr RKT - 3 /2024 na stronie internetowej www.uokik.gov.pl . #UOKiK # decyzjaUOKiK #OchronaKonsumenta #Konsument #EXIMtours #exim.pl” Komunikat, o jakim mowa powyżej powinien spełniać następujące warunki: 1) komunikat o powyższej treści Exim opublikuje na swój koszt, nie później niż w terminie 1 miesiąca od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji ; 2) komunikat będzie dostępny przez okres 3 miesięcy od dnia jego opublikowania; 3) komunikat będzie opublikowany jak o post na polskojęzycznych publicznych profilach Exim w mediach społecznościowych Facebook i Instagram , które na dzień wydania niniejszej decyzji dostępne są pod adresami: https://www.facebook.com /Exim.Tours.Polska/ ; https://www.instagram.com/eximtourspolska/ ; 4) komunikat zostanie sformułowany zgodnie z przyjętą strategią komunikacyjną Exim tj. na tych samych zasadach, jak wszystkie inne posty i wiadomości oraz z użyciem takiej samej czcionki i wizualizacji, jak w przypadku innych postów i wiadomości , bez możliwości zablokowania funkcji zamieszczania komentarzy pod postem; 5) w przypadku zmiany profilu w serwisach społecznościowych Facebook i Instagram obowiązek publikacji komunikatu będzie odnosić się do profilów funkcjonujących w dacie realizacji tego obowiązku, pozostających pod kontrolą Spółki; 6) w przypadku zmiany nazwy przedsiębiorcy, jego przekształcenia lub przejścia praw i obowiązków na inny podmiot pod jakimkolwiek tytułem, publikacja zostanie zrealizowana odpowiednio przez lub za pośrednictwem przedsiębiorcy lub następcy prawnego, ze wskazaniem nazw dawnej i nowej; 7) w razie zmiany treści sentencji decyzji lub jej uzasadnienia przez Prez esa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów lub sąd powszechny, w zakresie podlegającym obowiązkowi publikacji, należy obowiązek ten wykonać w stosunku do zmienionej treści decyzji. VII. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochr onie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 202 4 r. poz. 1616 ) Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nakłada na „Exim” S.A. z siedzibą w Warszawie : 1. karę pieniężną w wysokości 1 0 366 588 zł (słownie złotych: dziesięć milionów trzysta sześćdziesiąt sześć tysięcy pięćset osiemdziesiąt osiem ) płatną do budżetu państwa, z tytułu naruszenia zakazu określonego w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zakresie opisa nym w pkt I.1 sentencji niniejszej decyzji ; 2. karę pieniężną w wysokości 4 739 012 zł (słownie złotych: cztery miliony siedemset trzydzieści dziewięć tysięcy dwanaście ), płatną do budżetu państwa, z tytułu naruszenia zakazu określonego w art. 24 ust. 1 i 2 p kt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zakresie opisanym w pkt I.2 sentencji niniejszej decyzji; 11 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 3. karę pieniężną w wysokości 4 739 012 zł (słownie złotych: cztery miliony siedemset trzydzieści dziewięć tysięcy dwanaście ), płatną do budżetu państwa, z tytułu naruszenia zakazu określonego w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zakresie opisanym w pkt I.3 sentencji niniejszej decyzji; 4. karę pieniężną w wysokości 740 471 zł (słownie złotych: siedemset czterdzieści tysięcy czterysta siedemdziesiąt jeden ) , płatną do budżetu państwa, z tytułu naruszenia zakazu określonego w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zakresie opisanym w pkt I .4 sentencj i niniejszej decyzji. VIII. Na podstawie art. 77 ust. 1 i art. 80 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 202 4 r. poz. 1616 ) oraz stosownie do art. 263 § 1 i art. 264 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 202 4 r., poz. 572 ) w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów obciąża „Exim” S.A. z siedzibą w Warszawie kosztami przeprowadzonego postępowania w kwocie 154,10 zł (słownie złotych: sto pięćdziesiąt cztery 10/100 ) oraz zobowiązuje do zwrotu tych kosztów Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Uzasadnienie (1) Prezes Urzędu Ochrony Kon kurencji i Konsumentów ( dalej jako : „ Prezes Urzędu ”) przeprowadził na podstawie art. 48 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (dalej jako: „uokk” ) p ostępowanie wyjaśniające w sprawie wstępnego ustalenia, czy w związku z działaniami „Exim” S . A . z siedzibą w Warszawie (dalej jako : „Exim” lub „Spółka” ) nastąpiło naruszenie uzasadniające wszczęcie postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów w zakresie dotyczącym w szczególności realizacji przez tego przedsiębiorcę przewidzianych prawem obowiązków wynikających z zawieranych z konsumentami umów o udział w imprez ach turystycznych (sygn. akt sprawy: RKT.403.1.2021) . Postępow aniem wyjaśniającym objęte zostały działania Exim podejmowane w okresie po 1 stycznia 2020 r. odnoszące się m.in. do : − okoliczności związanych z dokonywaniem przez Spółkę zmian warunków umów o udział w imprezach turystycznych (zarówno zmian dokonywanych jednostronnie, jak i zmian wymagających akceptacji klienta); − okoliczności związanych z przedstawianiem konsumentom, na ich żądanie, uzasadnienia wysokości opłat za odstąpien ie od umowy podlegających indywidualnemu wyliczeniu. (2) W wyniku dokonanych w toku postępowania wyjaśniającego ustaleń powzięto podejrzenie, że Exim mógł dopuścić się naruszenia zakazu określone go w art. 24 ust. 1 i 2 uokk w zakresi e przedstawionym w pkt I sentencji niniejszej decyzji. W związku z powyższym w dniu 2 grudnia 2021 r. wszczęte zostało postępowanie w sprawie praktyk naruszającyc h zbiorowe interesy konsumentów pod sygn. akt RKT.610.4.2021 (dowód: karty nr 2 - 6 verte). Spółka został a zawiadomion a o wszczęciu postępowania oraz o możliwości ustosunkowania się do postawionych zarzutów pismem z dnia 2 grudnia 2021 r., w którym przedstawiono również informację o rodzajach rozstrzygnięć kończących postępowania w sprawach prak tyk naruszającyc h zbiorowe interesy konsumentów ( dowód: karty nr 7 - 8) . 12 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl (3) W dniu 21 grudnia 2021 r. d o materiału dowodowego w prowadzonym wobec Exim postępowaniu zaliczone zostały dokumenty uzyskane przez Prezesa Urzędu w toku postępowania wyjaśniającego prze prowadzonego pod sygn. akt RKT.403.1.2021 .MI ( dowód: karty nr 23 - 335) . (4) W toku postępowania , w pi ś m ie z dnia 21 lutego 2022 r., Spółka przedstawił a stanowisko w odniesieniu do postawionych zarzutó w, w ramach którego zobowiązał a się do podjęcia działań zmierzających do za przestania zarzucanych jej nar uszeń lub usunięcia ich skutków (dowód: karty 465 - 472 ). (5) P ismami z dnia 7 czerwca 2022 r. i 14 września 2022 r. Spółka - w reakcji na uwagi przedstawione przez Prezesa Urzędu - uzupełniła i zmodyfikowała pro pozycję złożon ych zobowiąza ń (dowód: karty nr 556 - 56 1 , 651 - 657 ) . (6) W piśmie z dnia 29 listopada 2022 r. Spółka – w odpowiedzi na pismo Prezesa Urzędu - przedstawiła o stateczną, ujednoliconą treść zobowiązań (dowód: karty nr 664 - 671 ) . (7) Pismem z dnia 10 września 2024 r. Prezes Urzędu zawiadomił Exim o zakończeniu zbierania materiału dowodowego w prowadzonym postępowaniu oraz poinformował o możliwości zapoznania się z aktami sprawy. W ww. piśmie wskazano również, że Prezes Urzędu nie zamierza wydać w niniejszej sprawie decyzji, o jakiej mowa w art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nakładającej na Spółkę obowiązek wykonania zaproponowanych przez nią w toku postępowania zobowiązań (dowód: karta nr 704). (8) W dniu 24 września 2024 r. peł nomocnik Exim zapoznał się materiałem dowodowym zgromadzonym w aktach postępowania (dowód: karta nr 706). W piśmie z dnia 26 września 2024 r. Spółka przedstawiła ostateczne stanowisko w sprawie , w ramach którego podtrzymała wniosek o wydanie decyzji zobow iązującej oraz przedłożyła aktualizację propozycji zobowiązań (dowód: karty nr 708 - 715). W toku postępowania Prezes Urzędu ustalił następujący stan faktyczny : 1. Ogólne informacje o podmiocie, do którego kierowana jest decyzja (9) „ Exim ” Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie została zarejestrowan a w Rejestrze Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego w dniu 20 lipca 2011 r. pod numerem 0000391791. Zgodnie z wpisem do KRS przedmiot przeważającej działalności Exim stanowi „ działalność organizatorów turystyki ” . Jedynym akcjonariuszem Spółki jest Der Touristik Eastern Europe a.s. z siedzibą w Pradze (Republika Czeska). (10) W dniu 13 września 2011 r. Spółka uzyskała wpis pod numerem 1254 do rejestru organizatorów turystyki i przedsiębiorców ułatwiających na bywanie powiązanych usług turystycznych prowadzonego przez Marszałka Województwa Mazowieckiego, a w dniu 23 września 2011 r. została zarejestrowana pod numerem ewidencyjnym 7555 w Centralnej Ewidencji Organizatorów Turystyki i Przedsiębiorców Ułatwiających Nabywanie Powiązanych Usług Turystycznych 1 . (11) Exim jest organizatorem turystyki w rozumieniu art. 4 pkt 8 ustawy o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych (dalej jako: „uitput” ). Jako organizator turystyki Exim zawiera z konsumentami umowy o udział w imprez ach turystyczn ych , o jakich mowa w art. 4 pkt 3 w związku z art. 4 pkt 2 uitput. 1 https://ewidencja.ufg.pl/ewidencja/obywatel/wyszukiwanie/61430 13 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl (12) Od 1 stycznia 2019 r. do co najmniej lutego 2021 r. Exim posług iwał się w obrocie z konsumentami standar dowym formularzem umowy o nazwie „Zgłoszenie – umowa udziału w imprezie turystycznej” . Formularz zawiera ł najważniejsze informacje dotyczące przedmiotu umowy, w tym m.in.: − dane organizatora i agenta; − numer i status rezerwacji; − dane zgłaszającego i uczestników imprezy; − cenę imprezy dla każdego uczestnika; − informacje o transporcie (data i czas wylotu i przylotu, numer lotu, nazwa linii lotniczych, rodzaj przelotu: rejsowy/czarterowy, limity bagażowe); − informacje o pobycie ( nazwa hotelu, mi ejscowość , rodzaj pokoju, wyżyw ienie) i szczegółowy zakres świadczeń w hotelu; − informacje dotyczące zarezerwowanych usług (ubezpieczenia, transfery lotniskowe, opłata za Turystyczny Fundusz Gwarancyjny); − inne ważne informacje (wymagane wizy, paszporty, warunki odprawy, przepisy sanita rne); − cenę końcową i warunki płatności. (dowód: karty nr 28, 39 - 47) (13) Dokumentem szczegółowo określającym warunki zawierania i realizacji przez Exim umów o udział w imprezach turystycznych oraz prawa i obowiązki organizatora turystyki i podróżnych s ą „ Ogólne Warunki Uczestnictwa w imprezach turystycznych organizowanych przez Exim S . A . ” (dalej jako: „OWU” ), których częścią są „ Ważne Informacje dla Turystów ” ( dalej jako: „ WIT ” ). Wymienione dokumenty stanowią integralną część umów o udział w imprezach turystycznych zawieranych przez Exim. W toku postępowania Spółka przedstawiła OWU, jakie obowiązywały w okresie od 1 stycznia 2020 r. Są to kolejno : (a) OWU obowiązujące w okresie od 3 września 2018 r. do 26 kwietnia 2020 r. (dalej jako: „OWU 1” ) (dowód: karty nr 48 - 52 verte); (b) OWU obowiązujące w okresie od 27 kwietnia 2020 r. do 1 czerwca 2020 r. (dalej jako: „OWU 2” ) (dowód: karty nr 53 - 57 verte); (c) OWU obowiązujące w okresie od 2 czerwca 2020 do 29 lipca 2020 r. (dalej jako: „OWU 3” ) (dowód: karty nr 58 - 62 verte); (d) OWU obowiązujące w okresie od 30 lipca 2020 r. do 30 września 2020 r. (dalej jako : „OWU 4” ) (dowód: karty nr 63 - 67 verte); (e) OWU obowiązujące w okresie od 1 października 2020 r. do 8 czerwca 2021 r. (dalej jako: „OWU 5” ) (dowód: karty nr 68 - 72 verte); (f) OWU obowiązujące w okresie od 9 czerwca 2021 r. do 3 stycznia 2022 r. (dalej jako: „OWU 6” ) (dowód: karty nr 327 - 335 ); (g) OWU obowiązujące w okresie od 4 stycznia 2022 r. do 22 września 2022 r. (dalej jako: „OWU 7” ) (dowód: karty nr 542 - 546 ); 14 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl (h) OWU obowiązujące na dzień wydania niniejszej decyzji wprowadzon e do stosowania od 23 września 2022 r . (dalej jako: „OWU 8” ) (dowód: karty nr 685 - 690 ). (14) W toku postępowania ustalono, że Spółka zawarła [informacja prawnie chroniona] umów o udział w imprezach turystycznych z terminem realizacji przypadającym w okresie od 1 stycznia do 31 grudnia 2020 r. Łączna wartość tych umów wyniosła [informacja prawnie chroniona] , a łączna liczba podróżnych objętych tymi umowami – [informacja prawnie chroniona] . W ww. okresie [informacja prawnie chroniona] umów zostało rozwiązanych bądź ich warunki zostały zmienione (dowód: karty nr 29, 74) (15) W okresie 2021 - 2023 liczba i wartość umów o udział w imprezach turystycznych zawartych przez Exim była następująca: Wy szczególnienie 2021 2022 2023 Liczba umów o udział w imprezach turystycznych zawartych w danym roku [informacja prawnie chroniona] [informacja prawnie chroniona] [informacja prawnie chroniona] Łączna wartość umów o udział w imprezach turystycznych zawartych w danym roku [informacja prawnie chroniona] [informacja prawnie chroniona] [informacja pr awnie chroniona] Liczba osób objętych umowami zawartymi w danym roku [informacja prawnie chroniona] [informacja prawnie chroniona] [informacja prawnie chroniona] (dowód: karta nr 698) (16) W toku postępowania Exim przedstawił rachunek zysków i strat za okres od 1 stycznia 2023 r. do 31 grudnia 2023 r., z którego wynika, że w 2023 r. Spółka uzyskała przychody w łącznej wysokości [informacja prawnie chroniona] (dowód: karta nr 700). 2. Ustalenia dotyczące praktyki będącej przedmiotem pkt I.1 sentencji decyzji 2.1. Treść umów o udział w imprezach turystycznych (17) Jak wskazano w akapi tach (1 2 ) i (1 3 ) uzasadnienia niniejszej decyzji na treść umowy o udział w imprezie turystycznej zawieranej przez Exim składa się formularz potwierdzający zawarcie umowy o nazwie : „Zgłoszenie – umowa udziału w imprezie turystycznej” oraz „ Ogólne Warunki Uczestnictwa w imprezach turystycznych organizowanych przez Exim S.A.” , których integralną częścią są „Ważne informacje dla turystów” . (18) Standa rdowy formularz „Zgłoszenie – umowa udziału w imprezie turystycznej” , wprowadzony przez Exim do stosowania 1 stycznia 2019 r. i obowiązujący co najmniej do lutego 2021 r. , nie zawierał w swojej treści zastrzeżenia o uprawnieniu Spółki do jednostronnej zmia ny warunków umowy z uwagi na wystąpienie określonych w umowie przyczyn (dowód: karty nr 39 - 47). (19) Zastrzeżenia, o jakim mowa powyżej nie obejmowały również OWU wykorzystywane przez Exim , stosowane przed dniem 30 lipca 2020 r. (tj. OWU 1, OWU 2 i OWU 3 mające zastosowanie do umów zawieranych w okresie od 3 września 2018 r. do 29 lipca 2020 r.) (dowód: karty nr 48 - 62 verte). (20) Począwszy od dnia 30 lipca 2020 r. Exim posługuje się w treści OWU postanowieniem przewidującym, że „Organizator może przed rozpoczęciem imprezy dokonać 15 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl jednostronnie nieznacznych zmian w umowie. Organizator informuje podróżnego o nieznacznych zmianach w sposób jasny i zrozumiały” . Postanowienie o powyższej treści zawarte jest w pkt V.1, zdanie drugie ko lejnych OWU stosowanych od ww. daty tj. w OWU 4, OWU 5, OWU 6, OWU 7 i OWU 8 (dowód: karty nr 64, 69, 329 , 544 , 687 ). (21) Poszczególne OWU , o których mowa w akapicie (1 3 ) uzasadnienia niniejszej decyzji zawiera ją ponadto w pkt XI.3 postanowienie, iż nie mają one zastosowania do umów o udział w imprez ach turystyczn ych zawartych przed datą, od której obowiązują ( dowód: karty nr 50, 55, 60, 65, 70 , 330, 542 , 689 ). Oznacza to, że d o umów o udział w imprezach turystycznych zawartych do dnia 29 lipca 2020 r. włącznie miały zastosowanie OWU obowiązujące w dniu zawarcia umowy, które nie zawierały zastrzeżenia o możliwości dokonania jednostronnie przez Exim nieznacznej zmiany warunków umowy . Dotyczyło to zarówno umów, których termin realizac ji przypadał do ww. daty, jak umów z terminem realizacji przypadającym po tej dacie. (22) Jak wynika z powyższego, w 2019 r. i w 2020 r. (do dnia 29 lipca 2020 r. włącznie ) Exim zawierał z konsumentami umowy o udział w imprezach turystycznych, w treści których nie było zastrzeżone dla Spółki uprawnienie do dokonywania jednostronnie, przed rozpoczęciem imprezy turystycznej , nieznacznych zmian warunków umownych. (23) Exim poinformował, że według stanu na dzień 7 czerwca 2022 r. nie posiadał niewykonanych i oczekujących na realizację umów o udział w imprezach turystycznych zawartych przed dniem 30 lipca 2020 r. (dowód: karta nr 561). Spółka wskazała również, że 7 października 2021 r. rozpoczęła się realizacja ostatniej (najpóźniejszej) imprezy turystycznej objętej umową zawartą z wykorzystaniem OWU obowiązujących przed dniem 30 lipca 2020 r. (dowód: karta nr 681). 2.2. Działania podejmowane przez Exim w zakresie dokonywania jednostronnych zmian warunków umownych (24) Zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy wskazuje, że Exim dokonywał jednostronnie zmian warunków umów o udział w imprezach turystycznych w odniesieniu do umów zawartych przed 30 lipca 2020 r. , które nie zastrzegały dla Spółki uprawnienia do doko nywania takich zmian . Wprowadzane jednostronnie modyfikacje odnosiły s ię do zmiany obiektu zakwaterowania (hotelu) , a także dotyczyły kwestii związanych z właściwościami usług zakwaterowania takimi, jak: odpłatność za leżaki i parasole, zasady korzystania z niektórych udogodnień hotelowych, dostępnoś ć telewizji w pokojach, brak Wi - Fi w pokojach, wyłączeni e z użytku ba senu z powodu prac konserwacyjnych , brak klimatyzacji w obiekcie. (25) Ustalono, że w przypadku konieczności zmiany warunków um owy w zakresie obiektu zakwaterowania (hotelu) lub w zakresie właściwości usług zakwaterowania, którą to zmianę Exim kwalifikował jako „nieznaczną”, kierowane były do konsumentów posiadających umowy o udział w imprez ach turystyczn ych zawarte przed dniem 30 lipca 2020 r. lub do agentów, za pośrednictwem których zawarte zostały takie umowy , komunikaty o dokonaniu jednostronnie zmiany umowy przez Spółkę. W toku postępowania Spółka przedstawiła przykłady takich komunikatów (dowód: karty nr 88 - 92 , 94 - 102, 132 - 1 56, 162 - 192 ) . Przedłożyła również zestawienie obejmujące treść poszczególnych komunikatów odnoszących się do zmiany właściwości usług zakwaterowania (dowód: karty nr 473 - 479). (26) Przedstawione przez Exim komunikaty dotyczą umów z terminem realizacji przypadającym na 2020 rok , zawartych przed dniem 30 lipca 2020 r. (w 2019 bądź w 2020 roku). K omunikaty 16 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl odnoszące się do zmiany hotelu datowan e są na czerwiec, lipiec, sierpień i wrzesień 2020 r., natomiast komunikaty informujące o zmian ie właściwości usług zakwaterowania pochodzą ze stycznia , lutego, lipca i sierpnia 2020 r. Najwcześniejsza udokumentowana w aktach sprawy zmiana warunków umowy w prowadzona przez Exim w sposób jednostronny miała miejsce 20 stycznia 2020 r. (27) Poniżej przedstawiono przykładową treść standardowych komunikatów informujących o dokonaniu przez Exim jednostronnej zmiany warunków umowy: a) „Witam, w związku z opóźnieniem otwarcia hotelu [informacja prawnie chroniona] , Klient z powyższej rezerwacji zostanie zakwaterowany w hotelu [informacja prawnie chroniona] . Typ pokoju oraz rodzaj wyżywienia nie zmienia się. Zmiana została już naniesiona w systemie. Klient został poinformowany telefonicznie o zmianie. Z uwagi na brak adresu mailowego przy rezerwacji, prosimy o przesłanie Klientowi zaktualizowanej umowy oraz nowych dokumentów podróży. Pozdrawiam” ( wiadomość o powyższej treści został a wysłan a w dniu 26 czerwca 2020 r. i dotyczył a umów o numerach rezerwacji [informacja prawnie chroniona] i [informacja prawnie chroniona] zawartych 20 maja 2020 r. i 26 maja 2020 r.) (dowód: karty 136 - 143); b) „Uprzejmie informuję, że [informacja prawnie chroniona] nie zostanie otwarty w terminie, w którym mają Państwo wakacje. Zostaną Państwo zakwaterowani w hotelu [informacja prawnie chroniona] (…) który znajduje się w zbliżonej lokalizacji. Opis znajduje się w systemie. Wszystkie pozostałe świadczenia w tym cena n ie ulegają zmianie. W rozumieniu ustawy z dnia 24.11.2017 r. powyższa wiadomość jest informacyjna i nie wymaga akceptacji ze strony klienta. Państwa rezerwacja została zmodyfikowana. Pozdrawiam” (wiadomość o powyższej treści została wysłana w dniu 10 sierp nia 2020 r. i dotyczyła umów o numerach rezerwacji [informacja prawnie chroniona] i [informacja prawnie chroniona] zawartych 27 grudnia 2019 r.) (dowód: karty nr 150 - 156); c) „Szanowni Państwo, uprzejmie informuję, że hotel [informacja prawnie chroniona] zo stanie zamknięty we wcześniejszym terminie. Zostaną Państwo zakwaterowani w hotelu [informacja prawnie chroniona] o podobnym standardzie i lokalizacji. Pozostałe usługi pozostają bez zmian. Zgodnie z Art. 46. 1. Organizator turystyki przed rozpoczęciem imp rezy turystycznej może dokonać jednostronnie zmiany warunków umowy o udział w imprezie turystycznej. Poprzez ten termin należy rozumieć takie zmiany, które nie zmieniają głównych właściwości usług turystycznych (ich rodzaju, zakresu) oraz nie powodują obni żenia ich jakości (standardu) lub wartości (ceny). W literaturze przedmiotu jako przykłady takich zmian podaje się zmianę zakwaterowania bez zmiany standardu (”Komentarz do ustawy o usługach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych” red. naukowa Dominik Borek, Hanna Zawistowska, wyd. ODDK, Gdańsk 2020)” (wiadomość o powyższej treści została wysłana w dniu 15 września 2020 r. i dotyczyła umowy o numerze rezerwacji [informacja prawnie chroniona] zawartej w dniu 12 czerwca 2020 r.) (dowód: karty nr 1 79 - 183). d) „Errata 16.01.2020 r. Korzystanie w hotelu [informacja prawnie chroniona] z następujących udogodnień: sauna, łaźnia turecka, sauna parowa, jacuzzi jest dodatkowo płatne. Pozdrawiam” (wiadomość o powyższej treści została wysłana w dniu 20 stycznia 2020 r. i dotyczyła umowy o numerze rezerwacji [informacja prawnie chroniona] zawartej w dniu 9 stycznia 2020 r.) (dowód: karty nr 88 - 92) 17 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl e) „Errata 29.01.2020 r. W hotelu [informacja prawnie chroniona] do końca marca 2020 roku jedna z siedmiu restauracji a’la carte będzie nieczynna z powodu remontu. Goście mogą korzystać z pozostałych sześciu restauracji.” (wiadomość o powyższej treści została wysłana w dniu 29 stycznia 2020 r. i dotyczyła umowy o numerz e rezerwacji [informacja prawnie chroniona] ) (dowód: karty nr 98 - 102). (28) Z informacji przedstawionych przez Exim wynika, że według stanu na dzień 21 lutego 2022 r. w następstwie dokonania przez Spółkę jednostronnej zmiany umowy w zakresie odnoszącym się do obiektu zakwaterowania : a) [informacja prawnie chroniona] umów zostało rozwiązanych za zapłatą przez konsumentów opłaty za odstąpienie od umowy , b) co najmniej [informacja prawnie chroniona] umów zostało zrealizowanych ze zmienionymi świadczeniami zakwaterowania. Powyższe odnosi się do umów zawartych przed dniem 30 lipca 2020 r., z terminem realizacji przypadającym po 1 stycznia 2020 r., w przypadku których Spółka poinformowała podróżnych, przed rozpoczęciem imprezy turystycznej, że zostaną zakwater owani w innym hotelu niż określony w umowie. (dowód: karty nr 469 - 469 verte, 480 - 495 , 562, 563 - 572 , 631 - 641 ) (29) W przypadkach wskazanych w akapicie ( 2 8 ) lit. a uzasadnienia , w których konsumenci odstąpili od umów za zapłatą opłaty za odstąpienie wysokość tej opłaty wyniosła [informacja prawnie chroniona]. Średnia wysokość opłaty za odstąpienie od umowy wyniosła [informacja prawnie chroniona] . W ysokość opłaty za odstąpienie o d umowy stanowiła średnio [informacja prawnie chroniona] wartości umowy (dowód: karta nr 480). (30) W odniesieniu do sytuacji, w których konsumenci odstąpili od zawartych umów w następstwie dokonania jednostronnie przez Exim ich modyfikacji w zakresie obiektu zakwaterowania , w edług stanu na dzień 12 października 2022 r. w [informacja prawnie chroniona] przypadkach klienci wystąpili na drogę postępowania sądowego domagając się zwrotu wpłaconej należności. [informacja prawnie c hroniona] (dowód: karta nr 660). Natomiast według stanu na dzień 29 listopada 2022 r. postępowania sądowe zakończyły się bądź toczyły w odniesieniu do [informacja prawnie chroniona] (dowód: karta nr 666). (31) Exim poinformował ponadto, że według stanu na dzień 21 lutego 2022 r. w odniesieniu do [informacja prawnie chroniona] umów o udział w imprezach turystycznych zawartych przed dniem 30 lipca 2020 r. , z terminem realizacji przypadającym w okresie po 1 styczni a 2020 r., Spółka dokon yw ała jednostronnie , przed rozpoczęciem imprezy turystycznej , zmiany warunków umow nych w zakresie odnoszącym się do właściwości usług zakwaterowania (poprzez wysłanie do klientów tzw. erraty). Zmiany te dotyczyły przykładowo takich k westii, jak: wyłączenia z użytku basenu, braku możliwości korzystania z jednej z restauracji z powodu remontu, braku możliwości korzystania z sauny, łaźni tureckiej i sauny parowej, braku możliwości korzystania z siłowni, wprowadzenia odpłatności za serwis plażowy. Spośród ww. umów: a) [informacja prawnie chroniona] umów zostało rozwiązanych bez ponoszenia kosztów przez klientów; b) [informacja prawnie chroniona] umów zostało rozwiązanych za zapłatą przez konsumentów opłaty za odstąpienie od umowy ; 18 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl c) [informacja prawnie chroniona] umowy zostały zrealizowane ze zmienionymi świadczeniami. Spółka poinformowała jednocześnie, że klienci, którzy otrzymali informację o zmianie umowy (erratę) mogli otrzymać w późniejszym terminie również inne komunikaty (np. o odwołaniu l otu), a konsekwencji ich impreza mogła zostać finalnie anulowana. (dowód: karty nr 469, 473 - 479) (32) W odniesieniu do [informacja prawnie chroniona] umów rozwiązanych za zapłatą przez konsumentów opłaty za odstąpienie od umowy , o których mowa w akapicie ( 3 1 ) l it. b uzasadnienia , Spółka poinformowała , że odstąpienie klientów od ww. umów nastąpiło bez związku z wysłaną erratą (np. kilka miesięcy po przesłanej erracie lub ze względu na sytuację pandemiczną) (dowód: karta nr 473). 3. Ustalenia dotyczące praktyk będących przedmiotem pkt I.2. i I.3. sentencji decyzji (33) Ustalono, że w odniesieniu do umów o udział w imprezach turystycznych z terminem realizacji przypadającym w okresie po 1 stycznia 2020 r. wystąpiły przypadki, w których Exim przed rozpoczęciem imprezy turystyczn ej przedstawił podróżnym - stosownie do art. 46 ust. 2 pkt 1 uitput - propozycję zmiany umowy w zakresie głównych właściwości usług turystycznych . (34) Z przedstawionej przez Spółkę przykładowej dokumentacji dotyczącej wskazanych powyżej sytuacji wynika, że proponowane konsumentom zmiany warunków umownych odnosiły się przede wszystkim do terminu pobytu (modyfikacji podlegały data rozpoczęcia i zakończenia podróży) , a także dotyczyły trasy imprezy (miejsc owość rozpoczęcia podróży i zakończenia podróży ) i obiektu zakwaterowania (zmiana hotelu na inny hotel niż wskazany w umowie). (35) Exim przedstawił przykładowe p owiadomienia o konieczności zmiany głównych właściwości usług turystycznych wysłane w 2020 r. i w 2021 r. Tre ść tych powiadomień zosta nie omówion a w kolejnych akapitach. (36) W aktach postępowania znajdują się po pierwsze powiadomienia datowane na czerwiec, lipiec, sierpień i wrzesień 2020 r. , w treści których Exim przedstawił konsumentom propozycję zmian y warunków umowy w zakresie terminu imprezy turystycznej ( w odniesieniu do dat y rozpoczęcia i zakończenia podróży ) . Exim informował, że w określonym w powiadomieniach terminie konsumenci mogą wybrać pomiędzy: ▪ przyjęcie m proponowanej zmiany; ▪ nieprzyjęcie m proponowanej zmiany i odstąpienie m od umowy za przyjęciem vou c hera o wartości dotychczasowych wpłat lub za przyjęciem imprezy w innym terminie bądź wyborem nowej imprez y z oferty Exim według aktualnych cen. W powiadomieniach , o jakich mowa powyżej Exim nie informował o tym, że konsument, który nie przyjmuje proponowanej zmiany umowy może w wyznaczonym przez Spółkę terminie poinformować ją, iż odstępuje od umowy za zwrotem wszystkich wniesionych wpłat i bez konieczności wniesienia opłaty za odstąpienie . Powiadomienia nie zawiera ły również informacji o skutkach nieudzielenia przez konsumenta odpowiedzi na otrzyman ą propozycję zmiany umowy w wyzn aczonym przez Spółkę terminie tj. o odstąpieniu od umowy za zwrotem wszystkich wniesionych wpłat i bez obowiązku wniesienia opłaty za odstąpienie od umowy (dowód: karty nr 103 - 110, 157 - 161, 166 - 170, 180 - 183, 193 - 196, 19 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 287 - 291). Przykład ową treść takich powi adomień przedstawiono w akapi cie ( 3 8 ) uzasadnienia niniejszej decyzji. (37) W materiale dowodowym zgromadzonym w aktach niniejszego postępowania znajdują się również powiadomienia datowane na wrzesień 2020 r. oraz maj i czerwiec 2021 r., w treści których Exim proponował konsumentom zmianę warunków umowy w zakresie terminu pobytu, trasy imprezy turystycznej lub obiektu zakwaterowania informując jednocześnie kon sumentów, iż w terminie określonym w treści powiadomień mają do wyboru następujące opcje decyzyjne: ▪ mogą przyjąć proponowaną zmianę umowy; ▪ mogą nie przyjąć proponowanej zmiany umowy i odstąpić od umowy wybierając inną imprezę turystyczną z oferty Spółki we dług aktualnej ceny; ▪ mogą nie przyjąć proponowanej zmiany umowy i odstąpić od umowy za przyjęciem vouchera o wartości wpłaconej kwoty; ▪ mogą nie przyjąć proponowanej zmiany umowy i odstąpić od umowy za zwrotem wpłaconych środków ( dokonać bezkosztow ej anulacj i rezerwacji ). Powiadomienia te – podobnie, jak powiadomienia, o jakich mowa w akapicie ( 3 6 ) - nie obejm owały informacji o konsekwencjach nieudzielenia Spółce przez konsumenta odpowiedzi o podjętej decyzji w wyznaczonym terminie tj. o rozwiązaniu u mowy za zwrotem konsumentowi wszystkich wniesionych wpłat i bez obowiązku wniesienia opłaty za odstąpienie od umowy (dowód: karty nr 197 - 208, 209 - 217, 219 - 231, 232 - 235, 253 - 257, 262 - 276, 301 - 312, 313 - 320) . Przykłady takich powiadomień omówione zostały w ak ap icie ( 3 9 ) uzasadnienia decyzji. (38) Poniżej przedstawiono przykładową treść standardowych komunikatów, o jakich mowa w akapicie (3 6 ) uzasadnienia: a) „ Szanowni Państwo, Polska i Europa otwierają granice i wakacje za granicą znów są możliwe! Linie lotnicze dopasowują siatkę połączeń do bieżącego zapotrzebowania na loty i zdarzają się zmiany w rozkładach lotów czy też zmiany dnia operacyjnego. W przypadku Państwa rezerwacji możemy zaproponować przelot na tej samej trasie w dniach: 03.07 – 10.07.2020 z zachowani em liczby dni na miejscu. Cena Państwa rezerwacji nie ulega zmianie. Jeżeli nowy termin Państwu nie odpowiada prosimy o kontakt i zaproponujemy inny, dogodny dla Państwa termin. Jeżeli chcą Państwo wstrzymać się z wylotem na wakacje mogą Państwo wybrać vou cher o wartości dotychczasowych wpłat . W przypadku dokonania zmiany lub wyboru vouchera dodatkowo damy Państwu bon zniżkowy na wakacje w Polsce o wartości 100 PLN! Prosimy o informację zwrotną z decyzją. Będzie nam miło, jeżeli podejmą Państwo decyzję do 1 9.06.2020. Dziękujemy za wybór Exim Tours i wierzymy, że nadal pozostaną Państwo w gronie naszych Klientów” (powiadomienie o powyższej treści zostało wysłane w dniu 17 czerwca 2020 r. i dotyczyło umowy o numerze rezerwacji [informacja prawnie chroniona] za wartej w dniu 3 czerwca 2020 r.) (dowód: karty nr 103 - 106); b) „Witam, linie lotnicze [informacja prawnie chroniona] zmieniły swój letni rozkład lotów na trasie WRO - AGP, przypadku Państwa rezerwacji możemy zaproponować jedną z trzech poniższych opcji: − przelot na tej samej trasie w dniach 28.08 - 04.09 lub 04.09 - 11.09 z zachowaniem długości pobytu oraz ceny, 20 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl − voucher o wartości wpłaconych środków z terminem realizacji do 31.10.2021 r., − nową, dowolną ofertę z systemu w aktualnej cenie. Uprzejmie prosimy o informacj ę zwrotną z decyzją do 21.08 do godz. 15:00. Pozdrawiam” (powiadomienie o powyższej treści zostało wysłane w dniu 20 sierpnia 2020 r. i dotyczyło umowy nr o numerze rezerwacji [informacja prawnie chroniona] zawartej w dniu 11 sierpnia 2020 r.) (dowód: karty nr 287 - 291) ; c) „Witam, linie lotnicze [informacja prawnie chroniona] zmieniły swój letni rozkład lotów na trasie TXL FUE TXL. W przypadku Państwa rezerwacji możemy zaproponować przelot na tej samej trasie przelotu w terminie 19.09 - 26.09.2020 lub 26.09 - 03.10 . 2020 z zachowaniem długości pobytu. Cena rezerwacji pozostanie bez zmian. Jeżeli nowy termin Państwu nie odpowiada prosimy o kontakt i zaproponujemy inny, dogodny dla Państwa termin. Jeżeli chcą Państwa wstrzymać się z wylotem na wakacje mogą Państwo wybrać voucher o wartości dotychczasowych wpłat. Prosimy o informację zwrotną z decyzją. Prosimy o decyzję do 08.09.2020 do godz. 15:00. Pozdrawiam” (powiadomienie o powyższej treści zostało wysłane w dniu 7 września 2020 r. i dotyczyło umowy o numerze re zerwacji [informacja prawnie chroniona] zawartej w dniu 12 czerwca 2020 r.) ( dowód: karty nr 180 - 183) . (39) Z kolei w poniższych punktach przedstawiono przykładową treś ć standardowych komunikatów, o jakich mowa w akapicie (3 7 ) uzasadnienia decyzji : a) „Szanowni Pa ństwo, ze względu na wprowadzone ograniczenia w podróży z Polski, Państwa przelot na Majorkę został anulowany przez przewoźnika. W dalszym ciągu możliwe są loty na Majorkę z Niemiec bez ograniczeń, obowiązkowych testów czy też kwarantanny. Dlatego chcielib yśmy Państw u zaproponować wakacje na Majorce z wylotem i powrotem z Berlina 6 - 10.09 (wylot 18:10 – 20:55. powrót 14:35 – 17:20). Pozostałe warunki w tym cena nie ulegną zmianie. Chętnie wystawimy też Państwu voucher na wartość wpłaconej kwoty lub dokonamy zmiany na d owolną inną imprezę turystyczną. Mogą Państwo również otrzymać zwrot środków. (…)” (powiadomienie o powyższej treści zostało wysłane w dniu 1 września 2020 r. i dotyczyło umowy o numerze rezerwacji [informacja prawnie chroniona] zawartej w dniu 20 sierpnia 2020 r.) (dowód: karty nr 309 - 312); b) „Szanowni Państwo, ze względu na zmianę rozkładu Państwa przelot do Barcelony został anulowany przez przewoźnika. W związku z zaistniałą sytuacją możemy zaproponować Państwu jedno z poniższych rozwiązań: 1. Wakacje z pr zelotem z Warszawy w tym samym terminie z zachowaniem długości pobytu oraz ceny. Dodatkowo informujemy, że hotel [informacja prawnie chroniona] zostanie zamknięty we wcześniejszym terminie, dlatego klienci zostaną zakwaterowani w hotelu [informacja prawnie chroniona] w podobnym standardzie. 2. Wybór dowolnej oferty z systemu w aktualnej cenie. 3. Voucher na wartość wpłaconej kwoty. 4. Zwrot wpłaconych środków. Uprzejmie prosimy o informację zwrotną z decyzją do 30.09 do godz. 14.00. Pozdrawiamy” (powiadomie nie o powyższej treści zostało wysłane w dniu 29 września 2020 r. i dotyczyło umowy o numerze rezerwacji [informacja prawnie chroniona] zawartej w dniu 24 czerwca 2020 r.) (dowód: karty nr 213 - 217); c) „Szanowni Państwo, Z przykrością informujemy, że loty czarterowe na trasie Poznań – Djerba – Poznań nie odbędą się w datach 03.06.2021 oraz 10.06.2021. Klientom z ww. rejsów proponujemy następujące rozwiązania: − zmianę na wylot/przylot z/do Warszawy w tej samej dacie i cenie 21 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl − zmianę kierunku na aktualnie realiz owane imprezy na sezon Lato 2021 (na najbliższe wyloty wg dostępności w systemie), − voucher na wpłaconą kwotę (do wykorzystania na wyloty do 30.04.2022), − bezkosztową anulację imprezy (…)”. (powiadomienie o powyższej treści zostało wysłane w dniu 1 czerwca 2021 r. i dotyczyło umowy o numerze rezerwacji [informacja prawnie chroniona] zawartej w dniu 19 maja 2021 r.) (dowód: karty nr 272 - 276). (40) W toku postępowania Spółka przyznała, że kierowała do konsumentów „nieprecyzyjne” komunikaty z propozycją zmiany umowy w zakresie głównych właściwości usług turystycznych tj. komunikaty niezawierające informacji, o jakich mowa w akapitach ( 3 6 ) i ( 3 7 ) uzasadnienia. Szczegółowe ustalenia w tym zakresie znajdują się w akapitach (4 1 ) - (4 2 ) uzasadnienia decyzji, a także w akapitach ( 6 2 ) - ( 6 5 ), gdzie przedstawiono stanowisko Exim w odniesieniu do analizowanych zarzutów. (41) Spółka poinformowała, że w odniesieniu do umów o udzia ł w imprezach turystycznych zawartych pomiędzy styczniem a lipcem 2020 r. w [informacja prawnie chroniona] przypadkach przed rozpoczęciem imprezy turystycznej wysłano do klientów - w okresie od stycznia do października 2020 r. - komunikaty o konieczności zmiany głównych właściwości usług turystycznych . W [informacja prawnie chroniona] przypadkach komunikaty te nie zawierał y informacji o możliwości anulowania umowy za zwrotem wszystkich wniesionych wpłat i bez konieczności wniesie nia opłaty za odstąpienie od umowy w przypadku nieprzyjęcia przez konsumenta proponowanej zmiany umowy i w przypadku nieudzielenia przez konsumenta odpowiedzi na komunikat w wyznaczonym przez Spółkę terminie . Spośród ww. umów: a) [informacja prawnie chroniona ] umów zostało rozwiązanych bez ponoszenia kosztów przez klientów, w tym [informacja prawnie chroniona] to umowy , w przypadku których skierowany został do konsumentów niepełny komunikat dotyczący konieczności zmiany głównych właściwości usług turystycznych; b) w [informacja prawnie chroniona] przypadkach konsumenci przyjęli proponowaną zmianę umowy, w tym w [informacja prawnie chroniona] przypadkach dotyczyło to umów, w odniesieniu do których konsumenci otrzymali niepełny komunikat o konieczności zmiany głównych właściwości usług turystycznych; c) w przypadku [informacja prawnie chroniona] umów konsumenci nie zaakceptowali proponowanej zmiany i przyjęli zastępczą imprezę turystyczną, w tym w [informacja prawnie chroniona] przypadkach dotyczyło to umów , w odniesieniu do których konsumenci otrzymali niepełny komunikat o konieczności zmiany głównych właściwości usług turystycznych; d) [informacja prawnie chroniona] umów zostało anulowanych za przyjęciem przez konsumentów vouchera o wartości dokonanych wpłat, z czego [informacja prawnie chroniona] to umowy, w przypadku których konsumenci otrzymali niepełny komunikat o konieczności zmiany głównych właściwości usług turystycznych. (dowód: karty nr 471, 496 - 541) (42) Exim poinformował ponadto, że według stanu na dzień 7 czerwca 2022 r. zidentyfikował łącznie [informacja prawnie chroniona] przypadki (począwszy od kwietnia 2020 r.) , w których konsumenci – przed rozpoczęciem imprezy turystycznej - zostali powiadomieni o 22 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl konieczności zmiany głównych właściwości usług turystycznych w taki sposób, iż nie została im przedstawiona informacja o możliwości bezkosztowego rozwiązania umowy (tj. za zwrotem wszystkich wniesionych wpłat i bez obowiązku wniesienia opłaty za odstąpieni e ) w przypadku nieprzyjęcia proponowanej zmiany lub w przypadku nieudzielenia w terminie odpowiedzi na otrzymaną propozycję zmiany umowy , z czego: a) w [informacja prawnie chroniona] przypadkach konsumenci nie zaakceptowali proponowanej zmiany i: − przyjęli voucher o wartości dotychczasowych wpłat (który w ww. dacie pozostawał niewykorzystany) albo − przyjęli zastępczą imprezę turystyczną (która w ww. dacie pozostawała niezrealizowana); b) w [informacja prawnie chroniona] przypadkach konsumenci: − przyjęli proponowaną zmianę umowy i wzięli udział w imprezie turysty cznej na zmodyfikowanych warunkach albo − nie przyjęli proponowanej zmiany umowy i zaakceptowali voucher o wartości dotychczasowych wpłat (który do ww. daty został wykorzystany) albo − nie przyjęli proponowanej zmiany umowy i zaakceptowali zastępczą imprezę turystyczną (która do ww. daty została zrealizowana). (dowód: karty nr 558 - 559, 573 - 589 , 590 - 630 verte ) (43) Z przedstawionych przez Spółkę zestawień wynika, że data utworzenia ostatniego vouchera bądź zastępczej imprezy turystycznej (w związku z nieprzyjęciem przez konsumenta proponowanej zmiany warunków umowy , o której został poinformowany z pominięciem informacji o możliwości bezkosztowego rozwiązania umowy ) miała miejsce w dniu 23 maja 2022 r. (dowód: karta nr 658). (44) W piśmie z dnia 21 lutego 2022 r. Exim poinformował, że zmodyfikował i wprowadził do stosowania standardowy komunikat kierowany do konsumentów w przypadku konieczności zmiany głównych właściwości usług turystycznych, w którym zawarta jest informacja o upra wnieniu konsumentów do bezkosztowego odstąpienia od umowy w przypadku braku akceptacji proponowanej zmiany, jak również informacja, iż brak udzieleni a przez konsumenta odpowiedzi na powiadomienie będzie skutkował odstąpieniem od umowy przez organizatora za zwrotem konsumentowi wszystkich wniesionych wpłat i bez obowiązku wniesienia opłaty za odstąpienie. Spółka wskazała, że według stanu na dzień 21 lutego 2022 r. wzór komunikatu dotyczącego konieczności zmiany przed rozpoczęciem imprezy turystycznej głównyc h właściwości usług turystycznych brzmi ał następująco: „Szanowni Klienci. Uprzejmie informujemy, że Organizator zmuszony jest zmienić główne właściwości usługi XXXXXX i zaproponować Państwu świadczenie zastępcze w postaci YYYYYY. Pozostałe świadczenia imprezy turystycznej pozostają bez zmian. Oczekujemy na Państwa decyzję w terminie do dnia ZZZZZZ. W przypadku braku akceptacji zmiany mogą Państwo odstąpić od umowy za zwrotem wszystkich wniesionych wpłat na poczet imprezy turystycznej i bez obowiązku wni esienia opłaty za odstąpienie od umowy. W przypadku braku udzielenia odpowiedzi we wskazanym terminie Organizator odstąpi od umowy za zwrotem wszystkich wniesionych przez Państwa wpłat na poczet imprezy turystycznej i bez obowiązku wniesienia przez Państwa opłaty za odstąpienie od umowy” (dowód: karta nr 472) . 23 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl (45) W załączeniu do pisma z dnia 7 czerwca 2022 r. Exim przedstawił przykładowe powiadomienia o konieczności zmiany głównych właściwości usług turystycznych, jakie skierowane zostały do konsumentów w maj u i czerwcu 2022 r . Powiadomienia te mają podobną, standardową treść. Brzmienie przykładowego powiadomienia (datowanego na 3 czerwca 2022 r.) przedstawiono poniżej: „Szanowni Państwo, Z przykrością informujemy, że loty rejsowe do Larnaki (LCA) z Gdańska zostały anulowane w dacie 01.07.2022. Klientom z ww. rejsów proponujemy następujące rozwiązania: − przelot na tej samej trasie w terminie 0 2 - 12.07 z zachowaniem długości pobytu oraz ceny, − przelot na trasie Warszawa - Larnaka - Warszawa z zachowaniem terminu, dłu gości pobytu oraz ceny, − zmianę kierunku na aktualnie realizowane imprezy na sezon Lato 2022 (według dostępności i aktualnej ceny w systemie), − voucher o wartości wpłaconych środków do wykorzystania na dowolną imprezę EximTours (voucher ważny jest przez 6 mi esięcy od jego wystawienia) − w przypadku gdy Organizator zmuszony jest zmienić główne właściwości imprezy turystycznej przysługuje Państwu prawo do zwrotu wniesionych wpłat na poczet imprezy turystycznej bez obowiązku wniesienia opłaty za odstąpienie od umo wy. Zwrot nastąpi w ciągu maksymalnie 14 dni. Rezerwacje opłacone voucherem otrzymają zwrot na voucher. W przypadku imprez posiadających dodatkowe ubezpieczenie od kosztów rezygnacji, wartość ubezpieczenia nie jest zwracana. Proszę pamiętać, że żadne miejs ca w samolocie nie zostały zablokowane. Prosimy o decyzję do 07.06.2022 r., po tym terminie Organizator odstąpi od umowy i dokona bezkosztowej anulacji rezerwacji. Pozdrawiamy, zespół EximTours” (dowód: kart y nr 642 - 644 ) 4. Ustalenia dotyczące praktyki będącej przedmiotem pkt I.4 sentencji decyzji (46) W toku postępowania ustalono, że w pkt III. 1 .c OWU obowiązujących w okresie od 9 czerwca 2021 r. do 3 stycznia 2022 r. (OWU 6) Exim posług iwał się post anowieniem zakładającym zindywidualizowany sposób wyliczenia opłaty za odstąpienie od umowy o udział w imprezie turystycznej z przelotem rejsowym. Ww. warunek umowy stanowi ł , że [ fragment napisany pogrubioną czcionką – zaznaczenie własne UOKiK ] : „Podróżny może odstąpić od umowy w każdym czasie prze d jej rozpoczęciem. W takim przypadku, Podróżny jest zobowiązany do zapłaty na rzecz Organizatora opłaty z tytułu odstąpienia od Umowy: (…) c) w przypadku imprez z przelotem rejsowym (nie czarterowym) wysokość opłaty wyliczana jest indywidualnie w oparciu o cenę imprezy turystycznej pomniejszoną o zaoszczędzone koszty lub wpływy z tytułu alternatywnego wykorzystania danych usług turystycznych. 24 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl D o kalkulacji ostatecznie poniesionych kosztów w przypadku imprez z przelotem rejsowym (nie czarterowym) Organizator może przystąpić najwcześniej po dacie końcowej wyjazdu i rozliczeniu kosztów Imprezy, z której Podróżny nie skorzystał. Kalkulacja ostateczn ej opłaty w przypadku imprez z przelotem rejsowym (nie czarterowym) następuje na wniosek Klienta złożony niezwłocznie, nie później niż do 7 dni od daty zakończenia imprezy . Niedopełnienie przez Podróżnego obowiązku anulowania Imprezy przed datą jej rozpocz ęcia może oznaczać brak alternatywnego wykorzystania usług”. (dowód: karta nr 328) (47) W OWU obowiązujących od 4 stycznia 2022 r. do 22 września 2022 r. (OWU 7) ww. postanowienie zostało przeredagowane i przeniesione do pkt III.1.d, który otrzymał następujące brzmienie [ fragment napisany pogrubioną czcionką – zaznaczenie własne UOKiK ] : „Podróżny może odstąpić od umowy w każdym czasie prze d jej rozpoczęciem. W takim przypadku, Podróżny jest zobowiązany do zapłaty na rzecz Organizatora opłaty z tytułu odstąpienia od Umowy: (…) d) w przypadku imprez z przelotem rejsowym (nie czarterowym) wysokość opłaty wyliczana jest indywidualnie w oparciu o cenę imprezy turystycznej pomniejszoną o zaoszczędzone koszty lub wpływy z tytułu alternatywnego wykorzystania danych usług turystycznych. D o kalkulacji ostatecznie poniesionych kosztów w przypadku imprez z przelotem rejsowym (nie czarterowym) Organizator może przystąpić najwcześniej po dacie końcowej wyjazdu i rozliczeniu kosztów Imprezy, z której Podróżny nie skorzystał. Kalkulacja ostateczn ej opłaty w przypadku imprez z przelotem rejsowym (nie czarterowym) następuje na wniosek Klienta. Niedopełnienie przez Podróżnego obowiązku anulowania Imprezy przed datą jej rozpoczęcia może oznaczać brak alternatywnego wykorzystania usług”. (dowód: karta nr 543) (48) Postanowieniem w brzmieniu przytoczonym w akapicie ( 4 7 ) Exim posługuje się również w pkt III.1.d OWU obowiązujących w dacie wydania niniejszej decyzji , wprowadzonych do stosowania od dnia 23 września 202 2 r. (OWU 8) (dowód: karta nr 686 ). (49) W odniesieniu do obowiązku przedstawienia konsumentowi uzasadnienia wysokości opłaty za odstąpienie od umowy z przelotem rejsowym (nie czarterowym) Exim posługiwał się zatem w treści OWU następującymi postanowieniami: − w okresie od 9 czerwca 2021 r. do 3 styc znia 2022 r. stosowany był warunek przewidujący, że kalkulacja ostatecznej wysokości opłaty za odstąpienie od umowy następuje na wniosek klienta złożony niezwłocznie, nie później niż do 7 dnia od daty zakończenia imprezy (pkt III.1.c OWU 6 ); − od 4 stycznia 2022 r. stosowany jest warunek przewidujący, że kalkulacja ostatecznej wysokości opłaty za odstąpienie od umowy następuje na wniosek klienta (pkt III.1.d OWU 7 i OWU 8 ) . (50) Kolejne OWU obowiązujące w okresie przed dniem 9 czerwca 2021 r. (tj. OWU 1, OWU 2, OW U 3, OWU 4 i OWU 5 obowiązujące pomiędzy 3 września 2018 r. a 8 czerwca 2021 r.) 25 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl nie odnosiły się do kwestii dotyczących warunków przedstawiania przez Exim konsumentowi uzasadnienia wysokości opłaty za odstąpienie od umowy, której wysokość nie została okre ślona w treści umowy, lecz ustalana jest w sposób zindywidualizowany na zasadach określonych w art. 47 ust. 2 uitput (dowód: karty nr 48 - 72 verte). (51) W toku postępowania ustalono, że Spółka zawarła [informacja prawnie chroniona] umowy o udział w imprezach turystycznych z wykorzystaniem OWU, jakie obowiązywały w okresie od 9 czerwca 2021 r. do 3 stycznia 2022 r., w tym [informacja prawnie chroniona] umów z przelotem rejsowym o łącznej wartości [informacja prawnie chroniona] . Spośród ww. umów z przelotem rejsowym [informacja prawnie chroniona] umów o łącznej wartości [informacja prawnie chroniona] zostało rozwiązanych w wyniku odstąpienia przez konsumentów od tych umów za zapłatą opłaty za odstąpienie tj. na podstawie art. 47 ust. 1 uitput . Łączna wartość opłat za odstąpienie od umowy z tego tytułu wyniosła [informacja prawnie chroniona] (dowód: karta nr 699). 5. Stanowisko Exim odnośnie do postawionych zarzutów 5 .1. Wyjaśnienia dotyczące praktyki , o jaki ej mowa w pkt I.1. sentencji decyzji (52) W odniesieniu do zarzutu dotyczącego dokonywania jednostronnie , przed rozpoczęciem imprezy turystycznej, zmian warunków umów o udział w imprezach turystycznych mimo braku zastrzeżenia sobie prawa do tego w umowach Spółka wskazała, że „ podstawą prawną wprowadzania takich zmian były zawsze przepisy rangi ustawowej, w tym art. 46 ust. 1 i 2 w związku z art. 40 ust. 1 Ustawy turystycznej” . Exim wyjaśnił również, że nie przyjmował „żadnych specjalnych kryteriów do wprowadzania jednostronnych zmian w realiza cji umów w odniesieniu do umów zawartych przed dniem 30 lipca 2020 r., czy też po 30 lipca 2020 r.” . Spółka wskazała, że zmiany (niezależnie od daty zawarcia, czy też wykonania umowy) były dokonywane albo jedynie ze względu na nagłe wystąpienie nieuniknion ych i nadzwyczajnych okoliczności mających wpływ na realizację imprezy turystycznej albo jedynie w odniesieniu do świadczeń niebędących głównymi właściwościami usług turystycznych w rozumieniu art. 40 ust. 1 pkt 1 ui t put (dowód: karta nr 119). (53) Exim wskazał , że je go celem nie jest i nigdy nie było dokonywanie jakichkolwiek zmian w umowach z klientami, które skutkowałyby pogorszeniem jakości wykonywanej usługi. Spółce zależy na rzetelnym wywiązywaniu się z zawartych umów, zgodnie z obowiązującymi przepisami o raz profesjonalizmem i doświadczeniem wypracowany mi przez lata obecności na polskim rynku usług turystycznych (dowód: karta nr 465). (54) Spółka wyjaśniła w dalszej kolejności, że 2020 rok był dla całej branży turystyki wyjątkowym okresem, kiedy zdecydowana wię kszość zmian wynikała z pandemii COVID - 19, która w ogromnym stopniu wpłynęła na funkcjonowanie wszystkich organizatorów turystyki i agentów turystycznych. W momencie, w którym zaczęło się mówić o pandemii i jej skutkach dla zdrowia i życia, każdy organizat or podróży musiał na nowo nauczyć się działać w nowych realiach. Wiele sytuacji, z którymi Spółka się zetknęła, nie mogło zostać wcześniej przewidzianych oraz nie istniały nawet rozwiązania prawne regulujące niektóre kwestie. W tej sytuacji Spółka w wielu obszarach poruszała się nieco po omacku. Do tego doszła bardzo istotne zagadnienie ochrony zarówno turys t ów, jak i pracowników branży turystycznej, którzy w pierwszych miesiącach 2020 r. stanęli przed widmem utraty pracy (dowód: kart y nr 465 - 465 verte ). 26 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl (55) S półka wyjaśniła, że w odniesieniu do dokonywanych jednostronnie zmian umów dotyczących np. serwisu ho t elowego czy też dostępu do elementów infrastruktury towarzyszącej , po otrzymaniu informacji od kontrahenta każdorazowo przygotowuje się erratę, która zamieszczana jest w opisie danego obiektu wraz z datą oraz informacją na temat zmiany. Informacja z takiej erraty każdorazowo przesyłana jest do klienta w formie wiadomości e - mail oraz widnieje w serwisie klienta dostępnym na stronie internetowej. Tego typ u zmiany wynika ły ze zdarzeń nieprzewidywalnych, nie zależnych od Spółki czy hotelu bądź z przepisów sanitarnych danego kraju (dowód: karty nr 465 verte - 466 verte). (56) Exim wyjaśnił, że jeżeli chodzi o zmiany umów dotyczące miejsca zakwaterowania, to syt uacja w 2020 r. była wyjątkowa. Drastyczne zmniejszenie popytu na usługi hotelowe , znaczące zmniejszenie ruchu turystycznego doprowadziło tysiące hoteli w Europie do konieczności podjęcia decyzji, czy otworzyć obiekt, czy też nie. Sytuacja była o tyle skomplikow ana, że zmieniające się przepisy lokalne w odniesieniu do funkcjonowania hoteli pojawiały się bardzo często z krótkim wyprzedzeniem, co uniemożliwiało hotelarzom skuteczne przygotowanie się do nowych zasad funkcjonowania, czy też zapewnienia bezpieczeństwa gościom. Innym aspektem były przepisy wjazdowe do danego kraju wydawane w tzw. krajach źródłowych, z których dany obiekt miał większość swoich gości. W tej sytuacj i Spółka zmuszona była do szukania alternatywnych hoteli dla swoich klientów. Często dochodz iło też do wcześniejszego niż pierwotnie planowano zamknięcia danego hotelu przed sezonem zimowym ze względu na brak napływu wystarczającej liczby klientów (dowód: karta nr 467). (57) Innym przykładem okoliczności, w których or g anizator zmuszony był do dokonan ia zmian były sytuacje, w których w danym hotelu dochodziło do zdiagnozowania u pracowników lub części gości zachorowania na COVID - 19. W takiej sytuacji gości e i pracownicy podlegali natychmiastowej kwarantannie, a przyjmowanie nowych gości przez hotel był o niemożliwe (dowód: karta nr 467). (58) Exim wyjaśnił, że w przypadku braku możliwości zakwaterowania podróżnych w obiekcie wskazanym w umowie, Spółka zawsze oferowała k lientom obiekty zamienne, które były jak najbliżej pierwotnego miejsca zakwaterowania. Często były to obiekty znajdujące się na sąsiedniej działce lub po przeciwnej stronie ulicy. Spółka zawsze brała pod uwagę położenie obu hoteli (pierwotnego oraz nowego) względem plaży, dostępne atrakcje i infrastrukturę na terenie hotelu. Spół k a nie dokon ywała zmiany rodzaju wyżywienia np. z 2 posiłków na ofertę bez wyżywienia, czy też zmiany obiektów 5 - gwiazdkowych na obiekty 3 - gwiazdkowe. Zawsze dobierane były obiekty, które w jak najmniejszym stopniu wpływały na komfort oraz wypoczynek Klientów. Często alternatywnymi obiektami były hotele, które znajdują się w tej samej sieci hotelowej i oferują taki sam standard i poziom obsługi (dowód: karty nr 467 - 467 verte). (59) Spółka podkreśliła, że jej celem nie jest i nigdy nie było wprowadzanie klientów w błąd, czy też świadome oferowanie obiektów, w których realizacja umowy nie była możliwa już w momencie zawierania umowy. Jak tylko Spółka miała pewność, że dany hotel nie zostanie otwarty, czy też nie ma w nim miejsc, od razu taki obiekt był wycofywany z oferty (dow ód: karta nr 4 6 8). (60) Ponadto Exim wskazał, że na podstawie zbadanej korespondencji z klientami, których imprezy zostały anulowane za potrąceniem kosztów przygotowania imprezy turystycznej, w [informacja prawnie chroniona] % przypadkach klienci zgłaszali chęć odstąpienia od umowy jeszcze przed otrzymaniem komunikatu o zmianie obiektu zakwaterowania, tj. w czasie, kiedy nie mogli jeszcze wiedzieć, że realizacja umowy w pierwotnie wybrany m 27 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl hotelu nie będzie możliwa . W ocenie Spółki, w kontekście związanym z pandemią COVID - 19 należy wziąć pod uwagę, że umowy, które zostały anulowane za wniesieniem przez konsumentów opłaty za odstąpienie , miały najczęściej inne, rzeczywiste przyczyny odstąpienia. Przyczyny te nie były z wiązane z wydaną erratą, czy też zmianą warunków umów. Nie odnotowano ponadto zwiększonej liczby reklamacji składanych w odniesieniu do imprez turystycznych, których warunki zostały jednostronnie zmienione przez Exim przed ich rozpoczęciem (dowód: karta nr 468 verte) . (61) Spółka poinformowała, że klienci często pytali o możliwość odstąpienia od umowy za zwrotem wpłaconych środków jeszcze przed tym, zanim otrzymali komunikat dotyczący zmiany umowy . [informacja prawnie chroniona] Zdaniem Exim należy mieć na uwadz e okoliczność, że duża część klientów z różnych względów nie chciała i tak uczestniczyć w imprezach turystycznych z obawy przed zachorowaniem, a sam komunikat o zmianie hotelu stawał się dla nich pretekstem do podjęcia próby odstąpienia od umowy za zwrotem środków. Należy w opinii Spółki przypuszczać, że w takich sytuacjach istnieje duże prawdopodobieństwo, że klienci zrezygnowaliby z wylotu nawet, gdyby nie pojawił się żaden komunikat dotyczący zmiany umowy. Często w tym kontekście pojawiały się kwestie zw iązane ze spełnieniem przepisów wjazdowych oraz sanitarnych (np. wykonanie testu na COVID - 19), a nie sam fakt zmiany hotelu (dowód: karta nr 469 verte). 5 .2. Wyjaśnienia dotyczące praktyk, o jakich mowa w pkt I.2 i I.3 sentencji decyzji (62) W odniesieniu do zarzutów dotyczących powiadamiania konsumentów, przed rozpoczęciem imprezy turystycznej, o konieczności zmiany głównych właś ciwości usług turystycznych z pominięciem informacji o dostępnych rozwiązaniach skutkujących anulacją imprezy za zwrotem konsumentow i wszystkich wniesionych wpłat i bez ponoszenia przez konsumenta opłaty za odstąpienie od umowy, Exim w pierwszej kolejności zaznaczył, że w jego wieloletniej historii nigdy nie doszło do tak masowych i drastycznych zmian w warunkach świadczenia usług prze z wykonawców, jak miało to miejsce w 2020 roku. Duża liczba odwołanych lotów i zmian w rozkładach lotów w znaczący sposób wpłynęła na funkcjonowanie Spółki. Nakład pracy każdego z pracowników wzrósł w tym okresie przeciętnie o [informacja prawnie chroniona ] tylko przy zajmowaniu się bieżącymi zmianami do zawartych umów. Zmiany te wynikały wprost z sytuacji związanej z pandemią COVID - 19, ze względu na którą wprowadzane były zmian y w przepisach wjazdowych do danych krajów, obowiązywały przepisy zabraniając e l ub zezwalając e na loty do danych krajów wydawan e przez wład ze Polski oraz innych krajów, a także dokonywane były zmiany w przepisach sanitarnych. Należy mieć na uwadze fakt, że wielokrotnie w 2020 r. przepisy takie pojawiały się na chwilę przed ich wejście m w życie. W takich sytuacjach praca pod silną presją czasu, a także stresu powodowała, że Spółka nie uniknęła błędów przy konstruowaniu komunikatów kierowanych do klientów (dowód: karty nr 4 69 verte - 470). (63) Exim oświadczył, że nigdy nie doszło do sytuacji, w której ze względu na znaczącą zmianę głównych właściwości usług turystycznych , jak np. data wylotu, okres pobytu, lotnisko wylotu, odmówiono klientowi prawa do bezkosztowego odstąpienia od umowy o udział w imprezie turystycznej. Spółce zależało jednak w pierwszej kolejności na dokonaniu zamiany imprezy na inną lub wydaniu klientowi vouchera o wartości wpłaconych środków. Pozwalało to Spółce zachować kondycję finansową, która gwarantowała przetrwanie okres u kilku miesięcy bez możliwości realizacji usług i uniknięcia upadłości. Z uwagi na fakt, że Spółka bli s ko [informacja prawnie chroniona] % rezerwacji sprzedaje poprzez sieć 28 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl biur agencyjnych zostały przygotowane dokładne wytyczne z przypomnieniem możliwości , jakie ma klient w przypadku znaczącej zmiany w jego umowie (dowód: karta nr 470 ) . (64) Spó ł ka wskazała również , że [informacja prawnie chroniona] . Zdaniem Spółki, [informacja prawnie chroniona] (dowód : karty nr 470 verte - 471). (65) Odnośnie do przyczyn nieinformowania konsumentów o prawie do odstąpienia od umowy za zwrotem wszystkich wniesionych wpłat w przypadku braku akceptacji proponowanej zmiany umowy Spó ł ka wskazała również, że „informacja o możliwości odstąpienia od umowy bez ponoszenia kosztów wyn ika zarówno z Ustawy turystycznej, jak i z Ogólnych Warunków Uczestnictwa. Klienci, którzy nie akceptowali zmian, byli informowani o możliwości odstąpienia za zwrotem wpłaconych należności, jak również taka informacja była udzielana klientom, którzy zwraca li się do Spółki z zapytaniem, co, jeśli nie zaakceptują zmiany” (dowód: karta nr 122). 5 .3. Wyjaśnienia dotyczące praktyki, o której mowa w pkt I .4 sentencji decyzji (66) W odniesieniu do zarzutu dotyczącego posługiwania się w treści OWU postanowieniem zakładającym, że kalkulacja opłaty za odstąpienie od umowy z przelotem rejsowym (której wysokość nie została określona w umowie i wyliczana jest indywidualnie), następuje na wniosek klienta złożony niezwłocznie, nie później niż do 7 dni od daty zakończenia imprezy turystycznej, Spółka wskazał a , że nigdy nikomu nie odmówiła przedstawienia kalkulacji ww. opłaty z uwagi na przekroczenie terminu złożenia wniosku, ani nie odmówiła przedstawienia kalkulacji takiej opłaty z jakiejkolwiek innej przyczyny (dowód: ka rta nr 472 verte). 6. Zobowiązanie (67) W toku postępowania, w piśmie z dnia 21 lutego 2022 r. Exim przedstawił pierwszą propozycję działań zmierzających do zaprzestania stosowania zarzucanych praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów lub usunięcia ich skutków rynkowych (dowód: karty nr 471 verte - 472 verte). (68) W piśmie z dnia 25 marca 2022 r. Prezes Urzędu poinformował Spółkę, iż zaproponowane przez nią rozwiązania, aby mogły stać się przedmiotem dalszego procedowania, wymagają modyfikacji i uzupełnień. W związku z powyższym zwrócono się do Exim o doprecyzowanie treści zobowiązań z uwzględnieniem przedstawionych sugestii i zastrzeżeń (dowód: karty nr 548 - 551). (69) W odpowiedzi udzielonej w piśmie z dnia 7 czerwca 202 2 r. Exim przedstawił zmienioną i uzupełnio ną treść zobowiązań oraz zaprezentował stanowisko stanowiące polemikę z niektórymi wniesionymi przez Prezesa Urzędu uwagami (dowód: karty nr 556 - 561). (70) W piśmie z dnia 23 sierpnia 2022 r. Prezes Urzędu przesłał Spółce dalsze pytania i zastrzeżenia odnosząc e się do propozycji zobowiązań oraz zwrócił się o przedstawienie stanowiska Exim w tym zakresie (dowód: karty nr 647 - 650 verte). (71) W pi smach z dnia 14 września 2022 r. i 12 października 2022 r. Spółka udzieliła dodatkow ych informacj i w sprawie oraz kolejny raz zmodyfikowała złożone zobowiązania (dowód: karty nr 651 - 657, 660). (72) P ismem z dnia 2 listopada 2022 r. Prezes Urzędu zwrócił się do Exim o przedstawienie pełnej i ujednoliconej treści zobowiązań w wersji obejmującej wszystkie zmiany 29 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl wprowadzone w związku z prowadzoną w niniejszej sprawie korespondencją z uwzględnieniem: opisu wszystkich działań, do których podjęcia lub zaniechania zobowiązuje się Spółka; dokładnej treści komunikatów, jakie Spółka zamierza skierować do konsumentów; sposobu dostarczenia kom unikatów konsumentom; terminów realizacji deklarowanych zobowiązań; precyzyjnego określenia kręgu konsumentów objętych poszczególnymi zobowiązaniami; obowiązków publikacyjnych, w tym treści oświadczeń, jakie Spółka zamierza opublikować oraz miejsc i termin ów publikacji tych oświadczeń i decyzji Prezesa Urzędu (dowód: karty nr 662 - 663). (73) Spółka ustosunkowała się do powyższej prośby w piśmie z dnia 29 listopada 2022 r. (dowód: karty nr 664 - 671). Zgodnie z przedstawioną przez Exim ostateczną treścią zobowiązań Spółka zadeklarowała podjęcie przedstawionych poniżej działań. (74) W odniesieniu do pierwszej z zarzucanych w niniejszym postępowaniu praktyk Exim zobowiązał się do [informacja prawnie chroniona] (dowód: karty nr 664 - 66 7 ). (75) W odniesieniu do drugiej i trzeciej praktyki zarzucanej w niniejszym postępowaniu Exim zobowiązał się do [informacja prawnie chroniona] (dowód: karty nr 667 - 670). (76) Jeżeli chodzi o czwartą z zarzucanych w niniejszym postępowaniu praktyk Exim zadeklarował [in formacja prawnie chroniona] (dowód: karta nr 670) . (77) W ramach zobowiązania Exim zaproponował także [informacja prawnie chroniona] (dowód: karty nr 670 - 671) . (78) Pismem z dnia 10 września 2024 r. Prezes Urzędu zawiadomił Exim o zakończeniu zbierania materiału dowodowego w prowadzonym postępowaniu oraz poinformował, iż nie zamierza wydać decyzji nakładającej na Spółkę obowiązek realizacji zaproponowanych zobowiązań. Prezes Urzędu w ww. piśmie wskazał, ż e uzasadnienie przesłane k wziętych pod uwagę w ww. zakresie przedstawione zostanie w decyzji administracyjnej kończącej prowadzone postępowanie 2 (dowód: karty nr 704 - 704 verte). Mimo to, w piśmie z dnia 26 września 202 4 r. Exim – po zapoznaniu się z materiałem dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy - przedstawił zaktualizowaną i uzupełnioną wersję propozycji zobowiązań (dowód: karty nr 708 - 715). (79) W porównaniu do poprzedniej wersji, propozycj a zobowiązania została uzupełniona w następującym zakresie: a) [informacja prawnie chroniona] 3 . b) [informacja prawnie chroniona] 4 . Pre zes Urzędu zważył, co następuje : 7. Naruszenie interesu publicznego (80) Wstępnym, a zarazem niezbędnym warunkiem uznania kompetencji Prezesa Urzędu do rozpatrzenia określonej sprawy jest wykazanie, iż ma ona charakter publicznoprawny, a zatem, że w jej okolicznościach zagrożony jest interes publiczny. Zgodnie z art. 1 ust. 1 i 2 uokk, celem regulacji w niej przyjętej jest bowiem m.in. podejmowana w inte resie publicznym ochrona konsumentów narażonych na stosowanie praktyk naruszających 2 Zob. pkt 10 uzasadnienia niniejszej decyzji 3 [informacja prawnie chroniona] 4 [informacja prawnie chroniona] 30 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl zbiorowe interesy konsumentów. Powołana ustawa należy wobec tego do sfery prawa publicznego i służy ochronie interesu ogólnospołecznego; w odniesieniu do konsumentów chroni ich interesy jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym, zbiorowym. Instrumenty w niej przewidziane mogą być stosowane jedynie wówczas, gdy określone działania przedsiębiorcy nie dotyczą wyłącznie interesów jednostkowych, lecz dotykają szerszego kręgu u czestników rynku. (81) W ocenie Prezesa Urzędu rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny. Objęte zarzutami zachowania Exim były bowiem skierowane do szerokiego kręgu konsumentów, którzy zawarli ze Spółką umowy o udział w imprezach turystycznych i znaleźl i się w sytuacjach określonych w treści postawionych Spółce zarzutów . Zakwestionowane praktyki stosowane były w sposób powtarzalny, przez co odnosiły się do licznej zbiorowości konsumentów korzystających z usług Spółki. Działania Exim będące przedmiotem postawionych zarzutów nie dotyczą interesów poszczególnych osób, których sprawy miałyby charakter jednostkowy, indywidualny i niedający się porównać z innymi, ale odnoszą do większego kręgu konsumentów, których sytuacja jest identyczna. (82) Z uwa gi na to, że w niniejszej sprawie ma miejsce naruszenie przez Spółkę interesu publicznego, możliwe jest poddanie kwestionowanych praktyk ocenie w świetle przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . 8. Naruszenie art. 24 ustawy o ochronie konkurenc ji i konsumentów (83) Zgodnie z art. 24 ust. 1 uokk „ Z akazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów ” . (84) Art. 24 ust. 2 pkt 1 - 4 uokk stanowi, że „ P rzez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie sprzeczne z prawem lub dobrymi obyczajami zachowanie przedsiębiorcy , w szczególności: 1) (uchylony) 2) naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji; 3) nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji; 4) proponowanie konsumentom nabycia usług finansowych, które nie odpowiadają potrzebom tych konsumentów ustalonym z uwzględnieniem dostępnych przedsiębiorcy informacji w zakresie cech tych konsumentów lub proponowanie nabycia tych usług w sposób nieadekwatny do ich charakteru ” . (85) Stosownie do art. 24 ust. 3 uokk „ N ie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów”. (86) Zbiorowe interesy konsumentów podlegają zatem ochronie przed wymierzonymi w nie zachowaniami przedsiębiorców. Uznanie określonego działania lub zaniechania za niezgodne z zakazem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów wymaga wykazania, że spełnione zostały kumulatywnie następujące przesłanki: − oceniane zachowanie podejmowane jest przez podmiot będą cy przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, − zachowanie przedsiębiorcy jest sprzeczne z prawem lub dobrymi obyczajami , − zachowanie to godzi w zbiorowe interesy konsumentów. 31 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 8 .1. Status przedsiębiorcy (87) Wynikający z art. 24 ust. 1 i 2 uokk z akaz stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów adresowany jest do przedsiębiorców. Stosownie do art. 4 pkt 1 uokk, ilekroć w ustawie jest mowa o przedsiębiorcy rozumie się przez to m.in. przedsiębiorcę w rozumi eniu przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców (Dz.U. z 2024 r., poz. 236 ze zm. ). W myśl art. 4 ust. 1 Prawa przedsiębiorców, przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, wykonująca działalność gospodarczą. Działalność gospodarcza to zgodnie z art. 3 ww. ustawy zorganizowana działalność zarobkowa, wykonywana we własnym imieniu i w sposób ciągły. Za przedsiębiorcę na gruncie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje się zatem podmiot, który spełnia łącznie określone ww. przepisami kryteria podmiotowe i przedmiotowe. (88) Exim S.A. z siedzibą w Warszawie jako spółka kapitałowa posiada – zgodnie z art. 12 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2024 r. poz. 18 ze zm.) – osobowość prawną. Spółka w sposób zorganizowany i ciągły świadczy za wynagrodzeniem usługi polegające na organizacji imprez turystycznych. Spółka tworzy i sprzedaje lub oferuje do sprzedaż y imprez y turystyczne zarówno bezpośrednio, jak i za pośrednictwem sieci agentów. (89) Exim jako osoba prawna wykonująca działalność gospodarczą w charakterze organizatora turystyki posiada zatem status przedsiębiorcy w rozumieniu art. 4 pkt 1 uokk. 8 .2. Bez p rawność działania (90) Bezprawność tradycyjnie ujmowana jest jako sprzeczność z obowiązującym porządkiem prawnym. Jest ona kategorią obiektywną tj. niezależną od wystąpienia szkody czy też zamiaru po stronie przedsiębiorcy dopuszczającego się działań bezprawnych. Rozważenia przy ocenie bezprawności wymaga kwestia, czy zachowanie przedsiębiorcy było zgodne, czy też niezgodne z obowiązującymi zasadami porządku prawnego kształtującymi wzorzec normatywny. Źródłem tych zasad są normy prawa powszechnie obowi ązującego, a także nakazy i zakazy wynikające z zasad współżycia społecznego i dobrych obyczajów. (91) Porządek prawny, którego naruszenie może wypełniać dyspozycję art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, obejmuje normy prawa powszechnie obowiązuj ącego, a także nakazy i zakazy wynikające z zasad współżycia społecznego i dobrych obyczajów 5 . Same przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie regulują konstrukcji bezprawności działań przedsiębiorcy. Art. 24 uokk nie ma samodzielnego znaczen ia prawnego, lecz powinien być interpretowany oraz stosowany w określonym kontekście normatywnym. W związku z tym, w celu konkretyzacji przesłanki bezprawności należy sięgnąć do przepisów innych ustaw. Na ich podstawie możliwe jest dokonanie oceny działań przedsiębiorcy w aspekcie ich zgodności z prawem. (92) W art. 24 ust. 2 pkt 2 - 4 uokk wskazano przykładowe rodzaje praktyk, które naruszają zbiorowe interesy konsumentów. Katalog ten nie jest jednak wyczerpujący. Z uwagi na posłużenie się przez ustawodawcę w kon tekście ww. katalogu określeniem „w szczególności” przyjąć należy, że ma on charakter otwarty. W związku z tym zakazem 5 Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 13 listopada 2007 r., sygn. akt XVII AmA 45/07. 32 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl wynikającym z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów objęte są również inne niż wymienione w ust. 2 pkt 2 - 4 tego przepisu zachowania przedsiębiorców, które są bezprawne lub sprzeczne z dobrymi obyczajami oraz godzą w zbiorowe interesy konsumentów. (93) Praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów może także polegać na naruszeniu prz ez przedsiębiorcę ciążącego na nim obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji (art. 24 ust. 2 pkt 2 uokk ). Normy chroniące konsumentów mają na celu zapewnienie równowagi między profesjonalnym uczestnikiem obrotu a konsumente m. Podstawowym instrumentem służącym realizacji tego zadania jest zapewnienie konsumentom odpowiedniego poziomu wiedzy poprzez nałożenie na przedsiębiorców szeregu obowiązków informacyjnych. (94) Wskazać również należy, że art. 24 ust. 2 pkt 2 uokk nie nakłada samodzielnie na przedsiębiorcę obowiązków informacyjnych. Przepis ten wskazuje jedynie, że naruszenie takich obowiązków przewidzianych w innych przepisach może stanowić praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Dopuszczenie się opisanej w art. 2 4 ust. 2 pkt 2 praktyki wymaga zatem stwierdzenia naruszenia obowiązków informacyjnych ustanowionych w przepisach szczególnych 6 . 8 .3. Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów (95) Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie objaśnia znaczenia pojęć „godzenia w interesy konsumentów” oraz „zbiorowego interesu konsumentów” . (96) Należy przyjąć, że interesami konsumentów, które podlegają ochronie na podstawie art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów są interesy prawne (a nie faktyczne), rozumiane jako określone potrzeby konsumentów uznane przez ustawodawcę za godne ochrony i zabezpieczenia. Zachowanie przedsiębiorcy godzi w interesy konsumentów wtedy, gdy wywołuje negatywne skutki w sferze ich praw i obowiązków. W literaturze przedmiotu zwraca się uwagę, że określenie stałego, czy zamkniętego katalogu interesów konsumentów nie jest ani możliwe, ani zasadne. Pod pojęciem naruszenia interesów konsumentów należy rozumieć zarówno naruszenie interesów stricte ekonomicznych (o wymiarze majątkowym), jak i godzenie w prawo konsumentów do uczestniczenia w przejrzystych i niezakłóconych przez przedsiębiorcę warunkach rynkowych. (97) Wskazówki co do tego, jak należy pojmować zbiorowe interesy konsumentów zawarte są w art. 24 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i k onsumentów, który stanowi, że nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. W wyroku z dnia 10 kwietnia 2008 r. 7 Sąd Najwyższy wskazał, iż wystarczające dla stwierdzenia, że ma miejsce naruszenie zbiorowych interesów konsumentów powinno być ustalenie, że zachowanie przedsiębiorcy nie jest podejmowane w stosunku do zindywidualizowanych konsumentów, lecz względem człon ków danej grupy (określonego kręgu podmiotów) wyodrębnionych spośród ogółu konsumentów za pomocą wspólnego dla nich kryterium. W ww. wyroku Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, iż sformułowanie „ nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych i nteresów konsumentów” należy rozumieć w ten sposób, że liczba indywidualnych konsumentów, których interesy zostały naruszone nie decyduje o tym, czy dana praktyka narusza zbiorowe interesy 6 wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 25 czerwca 2006 r., sygn. akt XVII Ama 32/05 7 sygn. akt III SK 27/07 33 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl konsumentów. Praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jes t bowiem takie zachowanie przedsiębiorcy, które podejmowane jest w warunkach wskazujących na powtarzalność zachowania w stosunku do indywidualnych konsumentów wchodzących w skład grupy, do której adresowane są zachowania przedsiębiorcy w taki sposób, iż po tencjalnie ofiarą takiego zachowania może być każdy konsument będący klientem lub potencjalnym klientem przedsiębiorcy. (98) Zgodnie z powołanym wyrokiem Sądu Najwyższego przez interes zbiorowy należy rozumieć zatem interes dotyczący konsumentów jako określone j zbiorowości. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów ma miejsce wówczas, gdy negatywnymi skutkami działań przedsiębiorcy dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku, mających status konsumentów. Do naruszenia zbiorowego interesu konsumentów konieczn e jest, żeby działanie przedsiębiorcy było skierowane nie do konkretnej osoby, lecz do grupy adresatów wyodrębnionych za pomocą wspólnego dla nich kryterium. Działanie o takim charakterze jest w stanie wywołać niekorzystne następstwa nie tylko w odniesieni u do konkretnych konsumentów, lecz wobec każdego z członków danej zbiorowości. Przy tym zaistnienie przesłanki naruszenia zbiorowego interesu konsumenta nie jest bezpośrednio uzależnione od liczby konsumentów, których interesy zostały rzeczywiście naruszon e wskutek działań przedsiębiorcy. Istotne jest to, że przedmiotowe działanie może zagrozić, przynajmniej potencjalnie, interesom pewnego kręgu nieprofesjonalnych uczestników rynku. W orzecznictwie ugruntował się pogląd, zgodnie z którym „naruszenie zbiorow ych interesów konsumentów ma miejsce wówczas, gdy potencjalną daną praktyką przedsiębiorcy może być dotknięty każdy konsument w analogicznych okolicznościach” 8 . (99) Podkreślenia również wymaga, iż rzeczywiste naruszenie interesów konsumentów nie jest warunkiem koniecznym do stwierdzenia praktyki, o jakiej mowa w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Wystarczy, iż istnieje zagrożenie wystąpienia na rynku skutków sprzecznych z ww. przepisem. Zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy o ochronie konkur encji i konsumentów Prezes Urzędu ma bowiem obowiązek oceniać zachowania przedsiębiorców także pod kątem hipotetycznych skutków, jakie te praktyki mogą wywołać na rynku. Zakaz praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów wymierzony jest bowiem zarów no w praktyki, które wywołują określone skutki, jak i praktyki, które mają antykonsumencki cel, niezależnie od tego, czy cel ten zostanie osiągnięty w dacie orzekania. 8.4. Zastosowanie prawa w niniejszej sprawie (100) W dalszej części decyzji , w punktach 8 .4.1 - 8.4.4 uzasadnienia , przedstawiona została ocena prawna poszczególnych praktyk będących przedmiotem niniejszej decyzji pod kątem spełnienia przesłanek koniecznych do wykazania naruszenia przez Exim zakazu określonego w art. 24 uokk tj. pod kątem bezprawn ości oraz godzenia w zbiorow e interes y konsumentów. 8 .4.1. Ocena prawna praktyki określonej w pkt I.1 sentencji decyzji (101) Pierwszy z postawionych w niniejszym postępowaniu zarzutów dotyczy podejrzenia naruszenia przez Exim art. 44 i art. 46 ust. 1 pkt 1 uip ut wskutek dokonywania jednostronnie, przed rozpoczęciem imprezy turystycznej, zmian warunków umów o udział 8 W yrok S ądu Okręgowego w Warszawie – Sądu O chrony Konkurencji i Konsumentów z 13.1.2009 r. , XVII Ama 26/08 ; wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszaw ie z 20.11.2009 r. , VI ACa 539/09. 34 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl w imprezach turystycznych, pomimo braku zastrzeżenia sobie przez Spółkę prawa do tego w umowach. (102) Stosownie do art. 44 uitput „Organizator turystyki przed rozpoczęciem imprezy turystycznej może dokonać jednostronnie zmiany warunków umowy o udział w imprezie turystycznej wyłącznie w przypadkach określonych w art. 45 ust. 1 i 2 lub w art. 46 ust. 1 ”. Przepisy te określają warunki dopuszczalności jednostronnego podwyższenia przez organizatora ceny imprezy turystycznej o nie więcej niż 8% (art. 45 ust. 1 i 2 uitput) oraz warunki uprawniające organizatora turystyki do dokonania jednostronnej zmiany innych niż cena warunków umowy (art. 46 ust. 1 uitpu t) . (103) Stosownie do art. 46 ust. 1 uitput „Organizator turystyki przed rozpoczęciem imprezy turystycznej może dokonać jednostronnie zmiany warunków umowy o udział w imprezie turystycznej (…) w przypadku, gdy łącznie spełnia następujące warunki: 1) zastrzegł sobie prawo do tego w umowie ; 2) zmiana jest nieznaczna; 3) poinformuje podróżnego o zmianie w sposób jasny, zrozumiały i widoczny, na trwałym nośniku”. (104) Uprawnienie organizatora turystyki przewidziane w ww. przepisach dotyczy możliwości dokonania nieznacznej m odyfikacji umowy w sposób jednostronny, co oznacza, że w takim przypadku podróżny na przedstawioną mu informację o zmianie umowy nie może zareagować. Jedynym obowiązkiem organizatora jest przekazanie zmian w sposób zrozumiały i na trwałym nośniku, ale są o ne wiążące. Niemniej jednak uprawnienie do jednostronnej korekty warunków umowy ma również aspekt konsensualny. Wynika on z tego, że w umowie powinna być zawarta stosowna klauzula uprawniająca organizatora do wprowadzania tego rodzaju zmian. (105) W świetle ar t. 46 ust. 1 pkt 1 uitput jednostronna zmiana przez organizatora turystyki warunków umowy o udział w imprezie turystycznej jest zatem dopuszczalna przed rozpoczęciem imprezy wyłącznie wówczas, gdy w umowie zastrzeżone zostało dla organizatora takie uprawni enie. W przeciwnym wypadku wszelkie zmiany warunków umowy powinny być wprowadzane do umów za zgodą podróżnego, a ich nieprzyjęcie powinno skutkować możliwością bezkosztowego odstąpienia przez konsumenta od zawartej umowy. (106) Art. 46 ust. 1 uitput stanowi implementację do polskiego porządku prawnego art. 11 ust. 1 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/2302 z dnia 25 listopada 2015 r. w sprawie imprez turystycznych i powiązanych usług turystycznych, zmie niającej rozporządzenie (WE) nr 2006/2004 i dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/83/UE oraz uchylającej dyrektywę Rady 90/314/EWG (Dz.U. UE L 326 z 11.12.2015 , dalej jako: „ Dyrektywa” ). Przepis ten stanowi, że „Państwa członkowskie zapewniają, ab y przed rozpoczęciem imprezy turystycznej organizator nie mógł jednostronnie dokonywać zmian warunków umowy o udział w imprezie turystycznej innych niż zmiana ceny zgodnie z art. 10, chyba że: a) organizator zastrzegł sobie prawo do tego w umowie; b) zmiana je st nieznaczna; oraz c) organizator poinformuje podróżnego o zmianie w sposób jasny, zrozumiały i widoczny, na trwałym nośniku”. 35 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl (107) Z okoliczności przedstawionych w akapitach (1 7 ) - (3 2 ) uzasadnienia decyzji wynika, że Exim dokonywał jednostronnie , w okresie poprz edzającym rozpoczęcie podróży , zmian warunków umów o udział w imprezach turystycznych zawartych z wykorzystaniem OWU , jaki e obowiązywały przed dniem 30 lipca 2020 r. z terminem realizacji przypadającym w okresie po 1 stycznia 2020 r. Ustalono, że u mowy te nie zastrzegały dla Spół k i uprawnienia do wprowadzania zmian ich warunków w sposób jednostronny (niewymagający akceptacji klienta). Spółka informowała klientów o dokonaniu zmian bez przyznania im uprawnienia do odstąpienia od umowy za zwrotem wniesionych wpłat w przypadku braku akceptacji modyfikacji umowy . Wprowadzane przez Spółkę zmiany warunków umownych odnosiły się do obiektu zakwaterowania (konsumenci byli informowani, iż zostaną zakwaterowani w innym hotelu niż wybrany przez nich hotel określony w um owie ), jak również do właściwości usług zakwaterowania ( konsumenci byli informowani , w formie tzw. erraty , o zmianie zasad korzystania z niektórych elementów infrastruktury hotelowej). Realizacja ostatniej imprezy turystycznej objętej umową zawartą przed 3 0 lipca 2020 r. rozpoczęła się w dniu 7 października 2021 r. (108) W ocenie Prezesa Urzędu dokonując jednostronnie zmian warunków um ów zawartych przed dniem 30 lipca 2020 r. Exim działał z naruszeniem art. 44 i art. 46 ust. 1 pkt 1 uitput . Dokonywał bowiem jednostronnie modyfikacji warunków umownych , mimo że w treści ww. umów nie zastrzegł sobie do tego prawa. Spółka bezprawnie narzucała konsumentom zmianę np. obiektu zakwaterowania bez przyznania podróżnym prawa do bezkosztowej rezygnacji z umowy na wypadek braku przyjęcia takiej modyfikacji. Konsumenci, którzy nie akceptowali dokonanych jednostronnie zmian zmuszeni byli zatem odstąpić od umów za zapłatą opłaty za odstąpienie, która w niektórych przypadkach stanowiła [informacja prawnie ch roniona] . Zważywszy, że treść umów zawieranych przed 30 lipca 2020 r. nie uprawniała Exim do dokonywania jednostronnie zmian warunków umowy, wprowadzenie zmiany Spółka powinna była każdorazowo uzależnić od uzyskania zgody klienta , co nie miało miejsca. (109) W niektórych komunikatach o jednostronnej zmianie umowy Spółka zamieszczała ponadto informację wskazującą, iż podstawą takiej zmiany jest art. 46 ust. 1 ustawy o imprezach turystycznych, przy czym przepis ten był cytowany w okrojonej formie, z pominięciem ws kazania warunków dopuszczalności zmian określonych w pkt 1 - 3 tego przepisu. Mogło to u konsumentów wywoływać przeświadczenie, iż jeśli nie chcą utracić całości lub części wpłaconych na poczet imprezy środków zmuszeni są wziąć udział w imprezie na zm odyfiko wanych przez Exim warunkach , nawet jeżeli nie odpowiadają im wprowadzane zmiany . (110) Mając powyższe na uwadze należy wskazać, że Spółka dokonując w sposób jednostronny modyfikacji warunków umów o udział w imprezach turystycznych zawartych przed dniem 30 lipca 2020 r. działała z naruszeniem art. 44 i art. 46 ust. 1 pkt 1 uiput, ponieważ nie zastrzegła sobie w treści ww. umów uprawnienia do dokonywania takich zmian. Działanie Spółki było zatem sprzeczne z prawem. (111) Jednocześnie zaznaczyć trzeba , że nie jest przedm iotem niniejszej decyzji stwierdzenie , czy zmiany jednostronnie wprowadzane do umów przez Exim (zmiana hotelu, zmiana właściwości usług zakwaterowania) w istocie miały charakter „nieznaczny” i zostały przez Spółkę w prawidłowy sposób zakwalifikowane jako o dchylenia o nieistotnym (marginalnym, drobnym) charakterze. W tym kontekście podkreśl enia wymaga , że działania organizatora turystyki jednostronnie modyfikujące treść stosunku zobowiązaniowego nie powinny istotnie wpływać na pierwotną ocenę możliwości wyja zdu 36 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl i oczekiwania konsumenta . „N ieznaczne” zmiany warunków umowy mogą przy tym dotyczyć zarówno głównych właściwości usług turystycznych, jak i i warunków umowy niestanowiących głównych właściwości usług turystycznych, co zdaniem Prezesa Urzędu wynika z int erpretacji przepisów Dyrektywy. (112) Art. 46 ust. 1 pkt 2 uitput w ślad za art. 11 ust. 1 lit. b) Dyrektywy dopuszcza możliwość dokonywania przez organizatora turystyki jednostronnie zmian warunków umów o udział w imprezach turystycznych w przypadku, gdy zmiana jest „ nieznaczna ” . Uitput nie objaśnia jednak wprost, co należy rozumieć pod pojęciem „nieznacznych zmian warunków umowy” . Odnośnie do dopuszczalnego sposobu dokonywania zmian , uitput dzieli zmiany na „nieznaczne zmiany warunków umowy” (w przypadku których możliwa jest jednostronna modyfikacja umowy przez organizatora na warunkach określonych art. 46 ust. 1 u itput ) oraz „zmiany głównych właściwości usług turystycznych , o jakich mowa w art. 40 ust. 1 pkt 1” (w przypadku których modyfikacja umowy uzależniona od jej akceptacji przez klienta na warunkach określonych w art. 46 ust. 2 - 6 u itput 9 ). (113) Prezes Urzędu wskazuje, że pojęcie „nieznacznych zmian warunków umowy” określone w art. 46 ust. 1 pkt 2 uitput pow in no być intepretowan e w świetle regulacji wynikających z Dyrektywy . W skazówek co do tego, jak należy rozumieć termin „nieznacz ne” dostarcza po pierwsze akapit (33) preambuły. Wskazuje on, że „w niektórych przypadkach organizatorzy powinni mieć możliwość jednostronnego wprowadzania zmian do umowy o udział w imprezie turystycznej. Podróżni powinni mieć jednak prawo do rozwiązania umowy o udział w imprezie turystycznej, jeżeli zmiany w znaczący s posób zmieniają którąkolwiek z głównych właściwości usług turystycznych . Może mieć to miejsce na przykład w przypadku, gdy obniży się jakość lub wartość usług turystycznych. Zmiany czasów wyjazdu lub przyjazdu wskazanych w umowie o udział w imprezie turyst ycznej należy uznać za znaczące, jeżeli, na przykład, spowodowały po stronie podróżnego znaczne niedogodności lub dodatkowe koszty, na przykład dodatkowe zorganizowanie transportu lub zakwaterowania. (…)”. Podobnie art. 11 ust. 2 Dyrektywy ( określający zas ady wprowadzania do umów zmian wymagających akceptacji podróżnego ) odnosi się do pojęcia „znaczącej zmiany jednej z głównych właściwości usług turystycznych ” . (114) Mając powyższe na uwadze Prezes Urzędu wskazuje, że „nieznaczne zmiany warunków umowy”, o jakich mowa w art. 46 ust. 1 pkt 2 uitput (w przypadku których możliwe jest dokonywanie jednostronnych zmian przez organizatora) mogą odnosić się zarówno do głównych właściwości usług turystycznych, jak i do warunków umowy niestanowiących głównych właściwości us ług turystycznych. W kontekście sposobu dokonywania zmian warunków umów - mając na uwadze regulacje zawarte w Dyrektywie - wyróżnić zatem należy na gruncie uitput : − zmiany znacząco modyfikujące główne właściwości usług turystycznych (których wprowadzenie do umów wymaga akceptacji ze strony klienta) ; − pozostałe zmiany tj. zmiany nieznacz nie modyfikujące główne właściwości usług turystycznych i zmiany innych niż główne właściwości usług turystycznych (w 9 S t osownie do art. 46 ust. 2 - 4 uitput, jeżeli organizator turystyki zmuszony jest przed rozpoczęciem imprezy turystycznej zmienić główne właściwości usług turystycznych , o których mowa w art. 40 ust. 1 pkt 1 uitput, do zmiany warunków umowy może dojść wyłącznie wówczas, gdy zostanie ona zaakceptowana przez podróżnego. Podróżny, który nie akceptuje proponowanej zmiany ma prawo odstąpić od umowy za zwrotem wszystkich wniesionych wpłat i bez obowiązku wniesienia opłaty za odstąpienie od umowy. 37 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl odniesieniu do których możliwa jest jednostronna modyfik acja warunków umowy przez organizatora m.in. pod warunkiem zastrzeżenia przez niego dla siebie takiego uprawnienia w umowie). (115) W powyższym kontekście wskazać należy, że stosownie do art. 42 ust. 4 uitput umowa o udział w imprezie turystycznej lub potwierdz enie jej zawarcia zawiera pełną treść uzgodnień, w tym informacje, o których mowa w art. 40 ust. 1 oraz informacje określone w pkt 1 - 8 powołanego przepisu dotyczące: 1) danych osoby reprezentującej organizatora turystyki lub pilota wycieczek odpowiedzialnego za przebieg imprezy turystycznej; 2) danych podmiotu zapewniającego ochronę na wypadek niewypłacalności; 3) informacje dotyczące prawa do przeniesienia przez podróżnego uprawnień i przejęcia obowiązków, o którym mowa w art. 43 ust. 1 uitput; 4) wymagania specjalne , o których podróżny powiadomił organizatora turystyki i na które strony umowy o udział w imprezie turystycznej wyraziły zgodę; 5) informację na temat dostępnych wewnętrznych procedur rozpatrywania skarg oraz metod pozasądowego rozwiązywania sporów konsumenc kich; 6) informację o tym, że podróżny ma obowiązek poinformować o wszelkich niezgodnościach stwierdzonych w trakcie realizacji imprezy turystycznej; 7) informacje umożliwiające bezpośredni kontakt z osobą w wieku poniżej 18 lat lub z osobą odpowiedzialną za taką osobę w miejscu jej pobytu, jeżeli na podstawie umowy o udział w imprezie turystycznej obejmującej zakwaterowanie podróżują osoby w wieku poniżej 18 lat, którym nie towarzyszy rodzic ani inna upoważniona osoba; 8) informacje o tym, że organizator turystyki jest odpowiedzialny za należyte wykonanie wszystkich usług turystycznych objętych umową o udział w imprezie turystycznej oraz obowiązany do udzie lenia pomocy, o której mowa w art. 5 uitput. (116) Art. 40 ust. 1 pkt 1 uitput określa katalog informacji stanowiących główne właściwości usług turystycznych , jakich należy udzielić podróżnemu przed zawarciem umowy i jakie składają się – zgodnie z art. 42 ust. 4 uitput – na treść umowy o udział w imprezie turystycznej. Do głównych właściwości usług turystycznych ww. przepis zalicza: a) miejsce pobytu, trasę i czas trwania imprezy, w tym co najmniej przybliżoną datę początkową i końcową oraz liczbę noclegów zapewnian ych w trakcie imprezy turystycznej, b) rodzaj, klasę, kategorię lub charakter środka transportu, a także informacje dotyczące przejazdów, w szczególności czas i miejsce wyjazdów oraz postojów, a jeżeli dokładny czas nie został jeszcze określony – o przybliżo nym czasie wyjazdu i powrotu, c) zakwaterowania, według przepisów kraju pobytu, d) liczbę i rodzaj posiłków, e) szczegółowy program zwiedzania, wycieczki lub inne usługi uwzględnione w cenie imprezy turystycznej, f) czy jakiekolwiek usługi turystyczne będą świadcz one w grupie, oraz – jeśli to możliwe – o przybliżonej liczebności grupy, 38 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl g) informację o wymaganiach językowych, w przypadku gdy skorzystanie przez podróżnego z niektórych usług turystycznych będzie zależało od skutecznej komunikacji ustnej, h) informację o d ostępności usług turystycznych dla osób o ograniczonej sprawności ruchowej, a także, na wniosek podróżnego, dokładne informacje na temat możliwości ich dostosowania do jego potrzeb; (117) Ponadto, art. 40 ust. 1 pkt 2 - 9 w związku z art. 42 ust. 4 uitput stanowi , że na treść umowy o udział w imprezie turystycznej składają się następujące informacje, których należy udzielić podróżnemu na etapie przedkontraktowym: − kwota lub procentowy udział przedpłaty w cenie imprezy turystycznej i termin jej wniesienia oraz term in zapłaty całej ceny, a także sposób dokonania zapłaty oraz wskazanie, jeśli wpłata jest przyjmowana na turystyczny rachunek powierniczy (art. 40 ust. 1 pkt 2); − cena imprezy turystycznej łącznie z podatkami oraz w razie potrzeby z wszelkimi dodatkowymi op łatami i innymi kosztami lub – jeśli nie można zasadnie oczekiwać, aby koszty te zostały obliczone przed zawarciem umowy o udział w imprezie turystycznej – informacja o rodzaju dodatkowych kosztów, którymi podróżny może zostać obciążony (art. 40 ust. 1 pkt 3); − minimalna liczby osób wymaganych, aby impreza turystyczna się odbyła (art. 40 ust. 1 pkt 4); − termin powiadomienia podróżnego na piśmie o ewentualnym odwołaniu imprezy turystycznej z powodu niewystarczającej liczby zgłoszeń, jeśli jej realizacja jest uzależniona od liczby zgłoszeń (art. 40 ust. 1 pkt 5); − informacja o prawie do rozwiązania przez podróżnego umowy o udział w imprezie turystycznej w każdym momencie przed rozpoczęciem imprezy turystycznej za stosowną opłatą oraz jej wysokości (art. 40 ust. 1 pkt 6); − ogólne informacje o obowiązujących przepisac h paszportowych, wizowych i sanitarnych oraz o wymaganiach zdrowotnych dotyczących udziału w imprezie turystycznej (art. 40 ust. 1 pkt 7); − nazwa handlowa i adres organizatora turystyki lub agenta turystycznego, a także ich numery telefonów lub adresy pocz ty elektronicznej (art. 40 ust. 1 pkt 8); − informacje o ubezpieczeniach obowiązkowych lub dobrowolnym ubezpieczeniu na pokrycie kosztów rozwiązania przez podróżnego umowy o udział w imprezie turystycznej lub kosztów świadczenia pomocy, w tym kosztów powrotu do kraju w razie wypadku, choroby lub śmierci. (118) Z powyższego wynika, że na zakres warunków umowy o udział w imprezie turystycznej składają się: ▪ informacje, o jakich mowa w art. 40 ust. 1 uitput, w tym informacje dotyczące głównych właściwości usług turysty cznych określone w art. 40 ust. 1 pkt 1 uitput; ▪ informacje określone w art. 42 ust. 4 pkt 1 - 8 uitput; ▪ wszelkie inne uzgodnienia nieobjęte ww. przepisami. 39 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl (119) Zdaniem Prezesa Urzędu w świetle przepisów uitput i Dyrektywy organizator nie może dokonywać jednostro nnie zmian jakichkolwiek warunków umowy (innych niż zmiana ceny określona w art. 45 ust. 1 i 2 uitput), jeżeli nie zastrzegł sobie prawa do tego umowie i jeżeli zmiany dotyczą znaczącej modyfikacji głównych właściwości usług turystycznych. Prezes Urzędu po dkreśla przy tym, że ocena, czy dokonane przez Exim jednostronnie zmiany warunków umów miały charakter „ nieznaczny ” powinna być dokonywana ad casum z uwzględnieniem zindywidualizowanych okoliczności poszczególnych spraw. W związku z tym kwestia ta pozostaje poza zakresem niniejszej decyzji, co nie wpływa na konkluzję, iż w przypadku umów zawartych przed dniem 30 lipca 2020 r. Exim nie był uprawniony do dokonywania jednostronnie zmian ich warunków w sytuacji, gdy w umowach nie zastrzegł sobie takiej ewentualności . O dnosi się to zarówno do zmian w zakresie obiektu zakwaterowania, jak i zmian w zakresie właściwości usług zakwaterowania, które Spółka zakwalifikowała jako „nieznaczne” i dokon ała ich modyfikacji w sposób jednostronny. Stwierdzić należy, że zmiany te – jako niemające podstawy w zawartych umowach - wprowadzone zostały z naruszeniem art. 44 i art. 46 ust. 1 pkt 1 uitput , a zatem były sprzeczne z prawem. (120) W ocenie Prezesa Urzędu analizowana praktyka Spółki godziła również w interesy konsumentów rozumianych jako prawo do uczestniczenia w rynku na przejrzystych i niezakłóconych warunkach uwzględniających obowiązujące przepisy prawa. (121) W powyższym kontekście wskazać należy po pierwsze , że fundamentalną zasadą prawa umów jest zasada wyrażająca się w ty m, że podmiot, który zawarł w sposób ważny umowę musi się z niej wywiązać ( „pacta sunt servanda” ) . W związku z powyższym w obrocie konsumenckim co do zasady niedopuszczalna jest jednostronna zmiana warunków umowy przez silniejszą stronę stosunku zobowiązaniowego . W przypadku przepisów uitput, które wyjątkowo dopuszczają jednostronną zmianę umowy przez organizatora niezwykle istotne jest, aby zmiany takie były dokonywane ściśle na warunkach określonych w przepisach tej ustawy oraz zgodnie z zawiera nymi umowami. (122) W okolicznościach niniejszej sprawy Spółka dokonywała w sposób bezprawny jednostronnych zmian warunków umów zawartych przed dniem 30 lipca 2020 r. Działanie Spółki należy uznać za niczym nieuzasadnione wykorzystanie posiadanej w stosunku do k onsumentów przewagi ekonomicznej, które jest sprzeczne z zasadą pewności obrotu i zaufania stron. Zachowanie Exim było nierzetelne i nielojalne wobec konsumentów. Narzucając konsumentom nowe warunki umowne - mimo iż konsumenci podpisując umowy nie wyrazili zgody na możliwość wprowadzania przez Exim jednostronnych zmian do ich treści - Spół k a w rażący sposób naruszyła zatem interesy prawne najsłabszych uczestników rynku . (123) W rozpatrywanej sprawie naruszone zostały również ekonomiczne interesy konsumentów. Wyni kało to z pozbawienia konsumentów będących adresatami zakwestionowanej praktyki prawa do odstąpienia od umowy bez ponoszenia kosztów w przypadku braku akceptacji dokonanej przez Spółkę zmiany umowy. Konsumenci, którzy nie zgadzali się na udział w imprez ach turystyczn ych na nowych warunkach z muszeni byli zatem do odstąpienia od umowy za zapłatą opłaty za odstąpienie, której wysokość [informacja prawnie chroniona] . Poszkodowani na skutek zakwestionowanej praktyki zostali również konsumenci, którzy wzięli udzi ał w imprezach turystycznych ze zmienionymi świadczeniami. Ko nsumenci tacy mogli mieć mylne przeświadczenie, że zmiany warunków umów dokonane przez Spółkę w sposób jednostronny miały umocowanie w obowiązujących przepisach, a zatem, że wyłączona jest możliwość dochodzenia roszczeń z tytułu zrealizowan ia imprezy 40 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl turystycznej niezgodnie z umową w zakresie objętym wprowadzoną zmianą. Dokonując w sposób bezprawny jednostronnych zmian w umowach Exim ograniczył zatem swoją odpowiedzialność za niewykonanie lu b nienależyte wykonanie zobowiązania. (124) Zastosowane przez Exim rozwiązanie powodowało, że Spó łka – pomimo, że nie była w stanie zrealizować tego, na co się z konsumentem umówiła - nie poniosła żadnych negatywnych konsekwencji z tego tytułu. W przypadku doko nania przez Spółkę jednostronn ej zmian y warunków umowy konsument mógł albo od umowy odstąpić za zapłatą Spółce opłaty za odstąpienie albo wziąć udział w imprezie turystycznej w przekonaniu, że zmienione świadczenia umowne nie mogą być kwalifikowane jako ni ezgodność imprezy turystycznej z umową. Negatywne konsekwencje braku możliwości wykonania przez Exim zawartej umowy zgodnie z jej warunkami został y zatem w całości przerzucone na konsumentów. Dodatkowo konsumenci, którzy wzięli udział w imprezach turystycz nych ze zmienionymi świadczeniami mogli to uczynić wbrew swojej woli , w związku z czym narażeni zostali na stres związany z e spędzaniem urlopu w warunkach pandemii COVID - 19 . Praktyka Spółki godziła zatem również pośrednio w pr a wo konsumentów do spokojnego i niezakłóconego wypoczynku. (125) Wskazać również należy, że zakwestionowanego zachowania nie tłumaczy trudna sytuacja, w jakiej Exim znalazł się z powodu pandemii COVID - 19 . Ze względu na wprowadzane ograniczenia Spółka nie była w stanie zrealizować imprez turystycznych zgodnie z zawartymi umowami. N egatywne skutki z tym związane nie mogą jednak oznaczać przyzwolenia na naruszanie interesów konsumentów i łamanie obowiązujących przepisów, które konsumentów powinny chronić . Możliwość jednostronnej zmiany warun ków umowy nie powinna być przez przedsiębiorcę nadużywana i stanowić narzędzia pozwalającego na radzenie sobie z konsekwencjami kryzysu wywołanego pandemią. Wskazane okoliczności - jakkolwiek były od Spółki niezależne i niemożliwe do przewidzenia oraz wywo łały na rynku turystycznym bezprecedensowy kryzys - nie stanowią zatem w ocenie Prezesa Urzędu obiektywnego wytłumaczenia dla podjętych przez Exim działań, które były bezprawne, zniekształca ły zachowania rynkowe konsumentów i s tanowiły zagrożenie dla ich prawnych i ekonomicznych interesów. Zauważyć przy tym należy, że Spółka skorzystała z dostępnych przedsiębiorcom instrumentów publicznych mających na celu zniwelowanie skutków pandemii. Z godnie z informacjami dostępnymi na stron ie internetowej https://sudop.uokik.gov.pl/search/aidBeneficiary w maju 2020 r. Spółka otrzymała łącznie 3 616 064,04 PLN tytułem pomocy rekompensującej negatywne konsekwencje ekonomiczne związane z COVID - 19 oraz tytułem pozostałej pomocy kryzysowej. (126) Prezes Urzędu stoi na stanowisku, że w niniejszej sprawie naruszone zostały interesy konsumentów jako zbiorowości. Analizowana praktyka dotyczyła bowiem wszystkich konsumentów, którzy zawarli z Exim umowy o udział w imprezach turystycznych z wykorzystaniem OWU obowiązujących przed dniem 30 lipca 2020 r., któr e to umowy zos tały jednostronnie zmienione przez Spółkę. Praktyka dotyczyła zatem szerokiego kręgu konsumentów i była stosowana w sposób powtarzalny . (127) W tym stanie rzeczy wskazać należy, że praktyka będąca przedmiotem analizowanego zarzutu stanowiła naruszenie art. 24 us t. 1 i 2 uokk jako zachowanie sprzeczne z prawem oraz godz ące w zbiorowe interesy konsumentów. (128) Prezes Urzędu ocenia, że Exim dokonywał tego naruszenia co najmniej od stycznia 2020 r. i było ono stosowane najpóźniej do dnia 7 października 2021 r., co wynik a z następujących okoliczności - akapity (22), (23), (25) i (26) uzasadnienia: 41 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl (i) W niniejszej sprawie badane były zachowania Exim podejmowane w okresie od 1 stycznia 2020 r. W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Exim dokonywał jednostronn ie zmian warunków umów zawartych przed dniem 30 lipca 2020 r. (w treści których Spółka nie zastrzegła sobie uprawnienia do dokonywania takich zmian) przynajmniej od stycznia 2020 r. Najwcześniejszy udokumentowany w aktach sprawy przypadek wprowadzenia do umow y zmiany jej warunków w sposób jednostronny datowany jest na 20 stycznia 2020 r. ; (ii) O sta t nia (najpóźniejsza) impreza turystyczna objęta umowami zawartymi przed dniem 30 lipca 2020 r. została rozpoczęta w dniu 7 października 2021 r. Na jdalej w tej dacie Exim mógł dokonać zatem jednostronnej zmiany warunków umowy z naruszeniem art. 44 i art. 46 ust. 1 pkt 1 uitput tj. w odniesieniu do umowy, w której Spółka nie zastrzegła sobie uprawnienia do dokonywania takich zmian . Szczegółowe okoliczności związane z zaniec haniem praktyki przedstawione z ostały w pkt 9.1 uzasadnienia decyzji w kontekście rozważań dotyczących podjętego w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia. 8 . 4 .2. Ocena prawna praktyk i określon ej w pkt I. 2 sentencji decyzji (129) W ramach kolejn ego postawion ego w niniejszym postępowaniu zarzut u zakwestionowano naruszenie przez Exim obowiązków informacyjnych względem konsumentów. Zarzut dotycz y spos obu , w jaki Exim powiadamiał konsumentów , przed rozpoczęciem imprezy turystycznej, o propozycji zmiany głównych właś ciwości usług turystycznych. Zarzucono, że powiadomienia, o jakich mowa powyżej kierowane na podstawie art. 46 ust. 2 pkt 1 uitput wbrew art. 46 ust. 3 pkt 2 w związku z art. 46 ust. 4 pkt 2 uitput nie zawierały informacji o tym , iż konsument, który nie pr zyjmuje proponowanej zmiany umowy może w wyznaczonym terminie poinformować organizatora turystyki, iż odstępuje od umowy za zwrotem wszystkich wniesionych wpłat i bez obowiązku wniesienia opłaty za odstąpienie . (130) Art. 46 ust. 2 pkt 1 uitput stanowi, że „Orga nizator turystyki, który przed rozpoczęciem imprezy turystycznej: 1) jest zmuszony zmienić główne właściwości usług turystycznych, o których mowa w art. 40 ust. 1 pkt 1, (…) - niezwłocznie powiadamia o tym podróżnego na trwałym nośniku. Organizator turystyki może jednocześnie zaoferować podróżnemu zastępczą imprezę turystyczną, w miarę możliwości o tej samej lub wyższej jakości”. (131) Stosownie do art. 46 ust. 3 uitput „W powiadomieniu , o którym mowa w ust. 2, organizator turystyki w sposób jasny, zrozumiały i wido czny informuje podróżnego o : 1) zmianach warunków umowy o udział w imprezie turystycznej oraz o ewentualnym wpływie tych zmian na cenę; 2) rozsądnym terminie, w którym podróżny poinformuje organizatora o swojej decyzji, o której mowa w ust. 4 ; 3) odstąpieniu od umowy o udział w imprezie turystycznej za zwrotem wszystkich wniesionych wpłat i bez obowiązku wniesienia opłaty za odstąpienie od umowy w przypadku braku odpowiedzi podróżnego w terminie, o którym mowa w pkt 2; 4) zastępczej imprezie turystyc znej oraz jej cenie, jeśli jest oferowana. 42 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl (132) W myśl art. 46 ust. 4 uitput „Podróżny w terminie wyznaczonym przez organizatora turystyki informuje go, że: 1) przyjmuje proponowaną zmianę umowy o udział w imprezie turystycznej , albo 2) odstępuje od umowy o udział w imprezie turystycznej za zwrotem wszystkich wniesionych wpłat i bez obowiązku wniesienia opłaty za odstąpienie , albo 3) odstępuje od umowy o udział w imprezie turystycznej oraz przyjmuje zastępczą imprezę turystyczną”. (133) Główne właściwości usług turystycznych określone zostały w art. 40 ust. 1 pkt 1 uitput . N ależą do nich takie parametry imprezy turystycznej, jak miejsce pobytu, trasa i czas trwania imprezy, liczba noclegów, położenie, rodzaj i kategoria obiektu zakwaterowania. (134) Powołane w akapitach ( 130 ) - ( 13 2 ) przepisy stanowią implementację do prawa polskiego art. 11 ust. 2 i 3 Dyrektywy. Stosownie do art. 11 ust. 2 Dyrektywy „Jeżeli przed rozpoczęciem imprezy turystycznej organizator zmuszony jest do dokonania znaczącej zmiany jednej z głównych właściwości usług turystycznych (…) podróżny może w rozsądnym terminie określonym przez organizatora: a) zaakceptować zaproponowaną zmianę; lub b) rozwiązać umowę bez ponoszenia opłaty za rozwiązanie. Jeżeli podróżny rozwiąże umowę o udział w imprezie turystycznej, może on zaakceptować zastępczą imprezę turystyczną, jeżeli organizator taką oferuje, o – w miarę możliwości – tej samej lub wyższej wartości. (135) Zgodnie z art. 11 ust. 3 Dyrektywy „Organizator bez zbędnej zwłoki w sposób jasny, zrozumiały i widoczny informuje podróżn ego na trwałym nośniku o: a) zaproponowanych zmianach, o których mowa w ust. 2, i – w stosownych przypadkach zgodnie z ust. 4 – o ich wpływie na cenę imprezy turystycznej; b) rozsądn ym terminie, w którym podróżny musi poinformować organizatora o swojej decyzji z godnie z ust. 2; c) skutkach braku odpowiedzi podróżnego w terminie, o którym mowa w lit. b), zgodnie z mającym zastosowanie prawem krajowym; oraz d) w stosownych przypadkach, oferowanej zastępczej imprezie turystycznej oraz jej cenie ” . (136) Stosownie do art. 46 ust. 2 pkt 1 uitput organizator powinien zatem powiadomić podróżnego o konieczności zmiany głównych właściwości usług turystycznych 10 przed rozpoczęciem imprezy turystycznej . W art. 46 ust. 3 uitput szczegółowo wskazano , jakie informacje powinny zostać zamieszc zone w takim powiadomieniu. Z godnie z art. 46 ust. 3 pkt 2 uitput w powiadomieniu powinien być określony termin na podjęcie przez konsumenta decyzji w związku z proponowaną mu zmianą umowy. Ponadto – stosownie do art. 46 ust. 3 pkt 2 uitput w związku z art. 46 ust. 4 tej ustawy – w treści powiadomienia powinna być zawarta informacja o dostępnych dla konsumenta w określonym przez organizatora terminie o pcjach decyzyjnych związanych z otrzymaniem propozycji zmiany głównych właściwości usług turystycznych . Organizator zobligowany jest m.in. do 10 W świetle art. 11 ust. 2 Dyrektywy i akapitu (33) preambuły Dyrektywy przyjąć należy, że chodzi tutaj o „ znaczące” zmiany głównych właściwości usług turystycznych . 43 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl zakomunikowania konsumentowi, iż ten - w wyznaczonym terminie - może poinformować organizatora, iż nie akceptuje proponowanej zmiany i odstępuje od umowy za zwrotem wszystkich wniesionych opłat i bez obowiązku uiszczen ia opłaty za odstąpienie , o czym stanowi art. 46 ust. 3 pkt 2 w związku z art. 46 ust. 4 pkt 2 uitput. (137) Konsument powinien otrzymać zatem od organizatora kompleksową , wyczerpującą i jednoznaczną informację o tym , jaką decyzję ma do wyboru spośród przewidzianych prawem opcj i. P owiadomienia kierowane do konsumentów nie powinny pomijać informacji związanych z możliwością bezkosztowe go rozwiązania umowy , jaką przepisy uitput zastrzegają dla przypadku nieprzyjęcia prze z konsumenta proponowanej zmiany umowy . Zgodnie z obowiązującymi przepisami k onsument, który nie akceptuje zmiany umowy ma bowiem prawo poinformować organizatora, że odstępuje od umowy . Konsument w takiej sytuacji ma do wyboru zwrot wszystkich wniesionych wpłat bez obowiązku zapłaty opłaty za odstąpienie bądź przyjęcie zastępczej imprezy turystycznej (o ile jest oferowana). Wybór w tym zakresie należy do konsumenta, który nie powinien być informowany o dostępnych rozwiązaniach i przysługujących mu uprawnien iach w sposób wybiórczy, z pominięciem opcji, która zapewnia mu pełny zwrot wpłaconych środków. (138) Okoliczności przedstawione w akapitach (3 6 ) i (3 8 ) uzasadnienia decyzji wskazują, że Exim kierował do konsumentów powiadomienia, o jakich mowa w art. 46 ust. 2 pkt 1 uitput . Zmiany, o których Spółka informowała w tych powiadomieniach odnosiły się do terminu rozpoczęcia i zakończenia imprezy turystycznej (zmiany dat wylotu i przylotu), a także do obiektu zakwaterowania (zmiany hoteli, które Exim kwalifikował jako zmiany „znaczące”). W ww. powiadomieniach Spółka wskazywała, że w wyznaczonym w treści tych powiadomień terminie konsumenci mogą: a) zaakceptować proponowaną zmianę umowy, co stanowi informację, o której mowa w art. 46 ust. 3 pkt 2 uitput w związku z art. 46 ust. 4 pkt 1 tej ustawy; b) przyjąć zastępczą imprezę turystyczną, co stanowi informację, o której mowa w art. 46 ust. 3 pkt 2 w związku z art. 46 ust. 4 pkt 3 tej ustawy; c) przyjąć voucher o wartości dotychczasowych wpłat, co stanowi informację wykraczającą po za obowiązki informacyjne wynikające z art. 46 ust. 3 pkt 2 w związku z art. 46 ust. 4 uitput. (139) W powiadomieniach o konieczności zmiany głównych właściwości usług turystycznych zabrakło natomiast informacji, o której mowa w art. 46 ust. 3 pkt 2 uitput w zw iązku z art. 46 ust. 4 pkt 2 tej ustawy tj., że w określonym przez Spółkę terminie podróżny może podjąć decyzję o odstąpieniu od umowy bez ponoszenia kosztów, która jest dla niego najkorzystniejsza w przypadku braku akceptacji proponowanej zmiany umowy. Sp ółka nie informowała zatem konsumentów o wszystkich rodzajach decyzji, jakie w określonym przez nią terminie może podjąć konsument w reakcji na propozycję istotnej zmiany umowy. (140) Exim informował konsumentów o przysługujących im uprawnieniach w sposób wybiór czy, z pominięciem informacji o dopuszczalności rezygnacji z umowy przez konsumenta za zwrotem wpłaconych środków i bez obowiązku wniesienia opłaty za odstąpienie w określonym przez Spółkę terminie . Informując konsumentów w sposób niekompletny i nieprecyzy jny o ich uprawnieniach związanych z otrzymaniem powiadomienia o konieczności zmiany głównych właściwości usług turystycznych oraz o obowiązkach Exim z tym związanych , Spółka naruszyła ciążący na niej obowiązek udzielania konsumentom 44 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl rzetelnej prawdziwej i pełnej informacji , którego źródłem są powołane wyżej przepisy uitput. (141) Należy również wskazać, że bez znaczenia dla oceny praktyki Exim pozostaje okoliczność, iż Spółka informowała konsumentów o prawie do odstąpienia od umowy za przyjęciem voucher a o wartości dotychczasowych wpłat do wykorzystania na imprezy turystyczne z oferty Exim w przyszłości . Nie sposób bowiem przyjąć, iż wydanie voucher a można uznać za równoważn e ze zwrotem konsumentowi środków pieniężnych. Voucher może stanowić jedynie uzupe łniającą opcję wobec zwrotu konsumentowi wniesionych wpłat , nie może być jednak proponowany jako jedyna forma rozliczenia w razie braku akceptacji przez konsumenta zmiany warunków umowy. (142) Analizowane praktyki Exim ocenić zatem należy jako sprzeczne z prawem . Zdaniem Prezesa Urzędu zakwestionowane praktyki godziły również w prawne i ekonomiczne interesy konsumentów. (143) W pierwszej kolejności wskazać należy, że rozważane zachowania godził y w prawo konsumentów do informacji, które stanowi podstawę umożliwiającą k onsumentowi właściwą ocenę przez niego sytuacji, a także jest warunkiem swobodnego podjęcia decyzji o tym, czy przyjąć proponowaną zmianę umowy, czy też od umowy odstąpić . W ocenie Prezesa Urzędu informacja o przysługującym konsumentowi prawie do bezkoszto wego odstąpienia od umowy jest o tyle i stotna, że w k ażdym przypadku powinna zostać uwzg l ędniona tak, aby rozwi ać wszelkie wąt p liwości co do możliwych konsekwencji nieprzyjęcia proponowanej zmiany w zakresie głównych właściwości usług turystycznych. Niedop uszczalna jest sytuacja, w której konsument – z uwagi na fakt, iż nie otrzymał od Spółki pełnej informacji o tym, w jaki sposób może się zachować w związku zaproponowaną mu zmianą umowy – mógł nie być w stanie korzystać z pełni swoich praw. (144) Konsumenci, któ rzy w powiadomieniach o konieczności zmiany główny ch właściwości usług turystycznych nie otrzymali informacji o uprawnieniu do rezygnacji z umowy za zwrotem wniesionych wpłat nie mieli możliwości podjęcia świadomej i racjonalnej decyzji, czy chcą kontynuować umowę na zmienionych warunkach, czy też od umowy odstąpić. Działania Spółki w poważnym stopniu ograniczały zatem uprawnienia konsumenckie i utrudniały konsumentom korzystanie z tych uprawnień. Nieuwzględnienie pełnej informacji o prawie do rezy gnacji z umowy mogło wprowadzać konsumentów w błąd na etapie poprzedzającym realizację umowy co do możliwości odstąpienia od umowy za pełnym zwrotem wpłaconych środków w sytuacji, gdy umowa nie mogła zostać zrealizowana zgodnie z jej pierwotnymi warunkami, a proponowane zmiany miały charakter istotny i odnosiły się do głównych właściwości usług turystycznych. (145) W skazać należy, że powiadomienia kierowane przez Exim w oparciu o art. 46 ust. 2 pkt 1 uitput powinny spełniać kryteria udzielenia konsumentom za ich pośrednictwem pełnej i wyczerpującej informacji na temat możliwości bezkosztow ej anulacj i umowy tak, aby ko nsumenci mogli w pełni korzystać ze swoich praw, a także wymagać od organizatora odpowiednich standardów zachowania. Zaniechanie po informowania o prawie konsumenta do odstąpienia od umowy za zwrotem wpłaconych środków sytuuje powiadomienia kierowane przez Spółkę jako jednostronnie korzystne. Prowadzi to do sytuacji, w której wiedza, jaką posiada organizator nie odpowiada wiedzy, jaką za pośrednictwem powiadomienia otrzymuje konsument. (146) W powyższym kontekście podkreślić należy, iż obowiązek informowania kons umentów o istotnych z ich punktu widzenia okolicznościach, a także powinność czynienia tego w 45 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl sposób prawdziwy, rzeczowy i kompletny jest cechą generalną prawa umów i wypływa z obowiązku lojalnego kontraktowania. Podanie informacji niepełnej, niekompletnej jest równoznaczne z wprowadzeniem konsumenta w błąd. Prowadzi bowiem do wywołania w świadomości konsumenta fałszywego odzwierciedlenia rzeczywistości poprzez przemilczenie, zaniechanie poinformowania o faktycznym, prawdziwym stanie rzeczy. Na profesjonali ście ciąży zatem obowiązek zachowania się odpowiednio starannie tak, aby poziom informacji przekazywanej konsumentowi odpowiadał wiedzy profesjonalisty odniesionej do konkretnej sytuacji i obowiązującym w danym zakresie przepisom prawa. Konsument ma prawo do pełnej i wyczerpującej informacji w sprawach mających istotne znaczenie dla zabezpieczenia jego interesów. (147) Analizowane praktyki godziły wobec tego w prawo konsumentów do rzetelnej i pełnej informacji, a w konsekwencji w prawo do uzyskania zwrotu wszystk ich kosztów z tytułu rozwiązania umowy. Nie otrzymując informacji, o jakich mowa w treści analizowan ego zarzut u konsument mógł mieć problem z ustaleniem, czy przysługuje mu prawo do odstąpienia od umowy bez ponoszenia kosztów . Wskutek stosowanej przez Spółkę praktyki konsument mógł więc kontynuować umowę ze Spółką wbrew swojej woli. W konsekwencji zachowanie Spółki narażało konsumentów na koszty, których nie musieliby ponosić, gdyby wycofali się z umowy za zwrotem wszystkich wniesionych wpłat. Biorąc po d uwagę treść powiadomień wysyłanych przez Exim nie sposób zatem uznać, że konsumenci podejmowali decyzje w sposób świadomy, w warunkach posiadania pełnej i prawdziwej informacji. (148) W niniejszej sprawie zagrożone zostały również interesy konsumentów o charak terze ekonomicznym. Konsumenci, którzy w powiadomieniach o konieczności zmiany głównych właściwości usług turystycznych nie otrzymali informacji o możliwości bezkosztowej anulacji imprezy mogli bowiem podjąć inną, mniej korzystną dla siebie decyzję aniżeli w sytuacji, gdyby przedstawion e zostały im wszystkie przewidziane w przepisach prawa opcje związane z możliwością rozwiązania umowy za zwrotem wpłaconych środków . Należy wskazać, że w przypadku, gdy konsument nie akceptuje proponowanej zmiany warunków umo wy jej rozwiązanie za zwrotem wniesionych wpłat jest dla konsumenta rozwiązaniem najkorzystniejszym, zapewniającym swobodę co do dalszego dysponowania niewyko r zystanymi środkami z tytułu imprezy turystycznej, która nie mogła zostać zrealizowana zgodnie z z aakceptowanym przez konsumenta brzmieniem z przyczyn nieleżących po jego stronie. (149) Podkreślić należy, iż podobnie, jak w przypadku praktyki stwierdzonej w pkt I.1 niniejszej decyzji zakwestionowane zachowania Exim nie mogą być obiektywnie usprawiedliwione funkcjonowaniem Spółki w warunkach ograniczeń wywołanych pandemią COVID - 19 [ vide akapit ( 12 5 ) uzasadnienia ] . Okoliczność, iż Spółka znalazła się w trudnej sytuacji organizacyjnej i ekonomicznej , w związku z czym nie była w stanie w wielu przypadkach zrealizować zawartych umów zgodnie z ich p oczątkowym brzmieniem , nie niweluje antykonsumenckiego charakteru podjętych przez nią działań. Naruszanie praw i interesów konsumentów nie może być postrzegane jako dopuszczal ny i akceptowalny sposób postępowania w obliczu istniejących na rynku turystycznym problemów związanych ze zmniejszonym popytem na usługi turystyczne, wprowadzanymi ograniczeniami w ruchu zagranicznym, czy niestabilnością przepisów. Dodać także należy, że przepisy, których naruszenie zarzucono Spółce w ramach analizowanego zarzutu obowiązują od 1 lipca 2018 r., w związku z czym do 2020 r. Spółka dysponowała wystarczająco długim okresem czasu , aby wypracować standardy zachowania będące w zgodzie z tymi przep isami , zapewniając ich właściwe stosowanie . Nie ul e ga wątpliwości, że p andemia była dla całej branży 46 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl turystycznej dużym zaskoczeniem i niewiadomą . Tego samego nie można jednak powiedzieć o mających znaczenie dla sprawy regulacjach uit p ut, które według stan u na pierwsz ą połowę 2020 r. obowiązywały już od blisko 2 lat. (150) W okolicznościach rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy również, że naruszone z ostały interesy konsumentów jako z biorowości. Skutkami zakwestionowanych zachowań objęty został bowiem szeroki krąg uczestników rynku, a praktyk a był a stosowan a przez Exim w sposób powtarzalny i systemowy. (151) W tym stanie rzeczy zasadne jest przyjęcie, że praktyk a , o jaki ej mowa w pkt I.2 sentencji decyzji naruszał a zakaz stosowania praktyk naruszających zbiorowe inte resy konsumentów wynikający z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 uokk. (152) Prezes Urzędu ocenia, że praktyka, o jakiej mowa powyżej była stosowana przynajmniej od czerwca 2020 r. do maja 2022 r., co wynika z następujących okoliczności: (i) n ajwcześniejszy udokumentowany w zgromadzonym materiale dowodowym przypadek związany z wysłaniem przez Spółkę powiadomienia z propozycją zmiany głównych właściwości usług turystycznych niezawierającego informacji będących przedmiotem analizowanego zarzutu datowany jest na 17 czerwca 2020 r. – akapit (3 6 ) i (3 8 ) lit. a uzasadnienia decyzji; (ii) z przedstawion ych przez Exim zestawień obejmujących konsumentów dotkniętych skutkami praktyki wynika, że data utworzenia ostatniego vouchera albo ostatniej zastępczej imprezy turystycznej w związku z nie przyjęciem przez konsumenta proponowanej zmiany warunków umowy, o której konsument został poinformowany z pominięciem informacji będących przedmiotem analizowanego zarzutu , miała miejsce 23 maja 2022 r – akapit ( 4 3 ) uzasadnienia decyzji. Jednocześnie wskaz ać należy, że szczegółowe okoliczności związane z zaniechaniem praktyki przedstawione zostały w pkt 9.2 uzasadnienia decyzji w kontekście rozważań dotyczących podjętego w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia. 8.4.3. Ocena prawna praktyki określonej w pkt I.3 sentencji decyzji (153) Trzeci zarzut sformułowany w stosunku do Exim w niniejszym postępowaniu również odnosił się do naruszenia przez Spółkę obowiązków informacyjnych względem konsumentów. Zakwestionowano, iż powiadamiając – stosownie do art. 46 ust. 2 pkt 1 uitput – o konieczności zmiany głównych właściwości usług turystycznych Spółka nie przekazywała informacji o skutkach nieudzielenia przez konsumenta w terminie odpowiedzi na propozycję zmiany umowy tj. o odstąpieniu od umowy za zwrotem wszystkich wniesiony ch wpłat i bez obowiązku wniesienia opłaty za odstąpienie. W ww. zakresie zarzucono Exim naruszenie art. 46 ust. 3 pkt 3 uitput . (154) Art. 46 ust. 2 pkt 1 uitput stanowi, że organizator turystyki, który przed rozpoczęciem imprezy turystycznej jest zmuszony zmie nić główne właściwości usług turystycznych niezwłocznie powiadamia o tym podróżnego na trwałym nośniku. Zgodnie z art. 46 ust. 3 uitput w powiadomieniu, o którym mowa w ust. 2 organizator turystyki w sposób jasny, zrozumiały i widoczny informuje podróżnego o: 1) zmianach warunków umowy o udział w imprezie turystycznej oraz o ewentualnym wpływie tych zmian na cenę; 47 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 2) rozsądnym terminie, w którym podróżny poinformuje organizatora o swojej decyzji, o której mowa w ust. 4; 3) odstąpieniu od umowy o udział w imprezie turystycznej za zwrotem wszystkich wniesionych wpłat i bez obowiązku wniesienia opłaty za odstąpienie od umowy w przypadku braku odpowiedzi podróżnego w terminie, o którym mowa w pkt 2 ; 4) zastępczej imprezie turystycznej oraz jej cenie, jeśli jest oferowana. (155) Powołane przepisy stanowią implementację do polskiego porządku prawego art. 11 ust. 2 i 3 Dyrektywy, z których wynika, że w przypadku, gdy organizator turystyki jest zmuszony do dokonania znaczącej zmiany jednej z głównych właściwości usług turystycznych ma on obowiązek bez zbędnej zwłoki w sposób jasny, zrozumiały i widoczny poinformować podróżnego na trwałym nośniku m.in. o zaproponowanych zmianach , rozsądnym terminie, w którym podróżny musi poinformować organizatora o swojej decyzji , a także o skutkach braku odpowiedzi podróżnego w ww. terminie zgodnie z mającym zastosowanie prawem krajowym [ por. akapity ( 13 4 ) i ( 13 5 ) uzasadnienia decyzji ] . (156) Z art. 46 ust. 2 pkt 1 uitput wynika zatem, że organizator turystyki powinien powiadomić podróżnego o proponowanej zmianie głównych właściwości usług turystycznych, jeżeli jest zmuszony do takiej zmiany przed rozpoczęciem imprezy turystycznej 11 . Art. 46 ust. 3 uitput określa, jakiego rodzaju informacje obligat o ryjnie powinny znaleźć się w ww. powiadomieniu. Zgodnie z ar t. 46 ust. 3 pkt 3 uitput ustawodawca zaliczył do nich informację o konsekwencjach nieudzielenia przez podróżnego w wyznaczonym terminie odpowiedzi na propozycję zmiany umowy. W myśl ww. przepis u organ izator powinien powiadomić podróżnego o „odstąpieniu od umowy o udział w imprezie turystycznej za zwrotem wszystkich wnie s ionych wpłat i bez obowiązku wniesienia opłaty za odstąpienie od umowy w przypadku braku odpowiedzi podróżnego w terminie”. Przyjąć należy, iż w opisanej powyżej sytuacji to organizator każ dorazowo odstępuje od umowy, o czym powinien poinformować konsumenta w treści powiadomienia o konieczności zmiany głównych właściwości usług turystycznych. (157) Zgodnie z obowiązującymi przepisami k onsument powinien otrzymać zatem od organizatora jasną i zrozum iałą informację o skutkach nieprzedstawienia mu w terminie swojej decyzji co do przyjęcia bądź nieprzyjęcia proponowanej zmiany umowy. Wraz z powiadomieniem o zmianie głównych właściwości usług turystycznych konsument powinien uzyskać informację, iż nieudzielenie w terminie odpowiedzi na proponowaną zmianę umowy będzie skutkowało rozwiązaniem umowy za zwrotem konsumentowi całości wpłacony ch środków. (158) Okoliczności przedstawione w akapitach (3 6 ) - ( 4 2 ) uzasadnienia decyzji wskazują, że konsumenci nie byli informowani przez Exim o powyższej okoliczności. W powiadomieniach kierowanych na podstawie art. 46 ust. 2 pkt 1 uitput nie było informacji o tym, że nieudzielenie odpowiedzi na otrzymane powiadomienie w wyznaczonym terminie będzie skutkowało bezkosztową anulacją umowy, w wyniku której konsument otrzyma zwrot wpłaconych środków . Informacje przekazywane konsumentom w powiadomieniach o konieczno ści zmiany głównych właściwości usług turystycznych były zatem niewystarczające i niekompletne w świetle obowiązujących przepisów uitput. 11 W świetle art. 11 ust. 2 Dyrektywy i akapitu (33) preambuły Dyrektywy przyjąć należy, że chodzi tut aj o „ znaczące” zmiany głównych właściwości usług turystycznych . 48 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl (159) W tym stanie rzeczy uznać należy, że zachowanie Exim stało w sprzeczności z art. 46 ust. 3 pkt 3 uitput. W ten sposób Spółka naruszyła jednocześnie obowiązek przekazywania konsumentom rzetelnej prawdziwej i pełnej informacji. (160) Analizowane zachowanie godziło również w interesy konsumentów. W pierwszej kolejności wskazać należy, że konsument powinien mieć świadomość, jakie konsekwencje niesie za sobą nieudzielenie w terminie odpowiedzi na otrzymane powiadomienie, biorąc pod uwagę daleko idące skutki wynikające z braku reakcji na propozycję zmiany umowy. W treści powiadomienia organizator musi zwrócić uwagę konsumenta na ten aspekt zgodnie ze szczególnym obowiązkiem informowania określonym w art. 46 ust. 3 pkt 3 uitput. Ma on obowiązek poinformować konsumenta o konsekwencjach jego milczenia tak, aby po str onie konsumenta nie było stanu niewiedzy i niepewności w tym zakresie, jak również konieczności samodzielnego poszukiwani a informacji i dokształcania się. (161) Zamieszczenie informacji o odstąpieniu od umowy za zwrotem konsumentowi wpłaconych środków i bez obo wiązku wniesienia opłaty za odstąpienie w przypadku braku udzielenia przez konsumenta odpowiedzi na proponowaną zmianę umowy czyni zatem zadość wymogowi informowania konsumentów w sposób pełny i wyczerpujący o istotnych z ich punktu widzenia kwestiach . Prz ekazanie informacji w tym zakresie eliminuje również ryzyko nadużyć ze strony organizatora gwarantując, że milczenie konsumenta zostanie zinterpretowane zgodnie z obowiązującymi przepisami i wywoła skutki określone w tych przepisach. Konsument powinien otr zymać jasną i jednoznaczną informację o konsekwencjach nieudzi e lenia odpowiedzi na propozycję zmiany umowy , co zapewni mu należyty poziom wiedzy , pewności prawnej i ochrony , a także ograniczy ryzyko wystąpienia sytuacji niejasnych lub konfliktowych. (162) Zanie chanie objęcia treścią powiadomień ww. informacji godzi ło zatem w uprawnienie konsument ów do uzyskania od Spółki kompetentnej i gruntownej informacji co do wynikających z obowiązujących przepisów konsekwencji związanych z brakiem przedstawienia organizator owi odpowiedzi na propozycję zmiany umowy. W oparciu o treść powiadomie nia konsument nie dowiadywał się, że nieudzielenie informacji o podjętej decyzji będzie automatycznie skutkowało rozwiązaniem umowy, co mogło rzutować na jego sposób zachowania się w re akcji na propozycję zmiany umowy ze względu na brak wystarczającej wiedzy lub posiadanie błędnych przekonań. Brak uzyskania od Spółki informacji w rozważanym zakresie naruszał zatem prawo konsumentów do uczestniczenia w rynku na przejrzystych, jasnych i pe wnych zasadach, pozwalających na przewidzenie w sposób niebudzący wątpliwości następstw zachowania się konsumenta w określony sposób. (163) Dodatkowo wskazać należy, że w przepisach uitput kwestię milczenia podróżnego uregulowano w sposób kładący nacisk na ochro nę jego interesów . Ustawodawca zdecydował, że brak odpowiedzi na propozycję istotnej zmiany umowy będzie skutkował jej bezkosztowym rozwiązaniem. Z akwestionowana praktyka godziła w uprawnienie konsumenta o uzyskania informacji o możliwości rozwiązania umowy za zwrotem wszystkich wniesionych na poczet imprezy turystycznej wpłat , a zatem miała przełożenie na sytuację finansową konsumentów. (164) Konsument nie otrzymywał od Spółki informacji, że w związku z koniecznością zmiany głównych właściwości usług turystycznych możliwa i w pełni uprawniona jest bezkosztowa anulacja umowy. Zarzucany brak informacyjny mógł zatem rzutować na brak podjęci a przez konsumenta decyzji o zakończeniu stosunku zobowiązaniowego bez konieczności ponoszenia kosztów . Dotyczyło to przede wszystkim przypadków, gdy omawiana praktyka 49 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl stosowana była równolegle z praktyką opisaną w pkt I.2 sentencji decyzji . Skoro konsument w ogó le nie dowiadywał się o możliwości bezkosztowego rozwiązania umowy (w tym , w związku z brakiem nieudzielenia odpowiedzi na propozycję zmiany umowy) mógł kontynuować umowę wbrew swojej woli lub wybrać mniej satysfakcjonujące rozwiązanie w postaci przyjęcia vouchera l ub zastępczej imprezy turystycznej. W efekcie praktyka Spółki narażała konsumenta na niekorzystne skutki o charakterze ekonomicznym wynikające z braku wiedzy na temat dopuszczalności anulowania umowy za zwrotem wniesionych wpłat. Finansowe implik acje związane ze stosowaną praktyką wynika ły zatem z ryzyka nieodzyskania przez konsumentów zwrotu w płaconyc h tytułem imprezy turystycznej środków pieniężnych z uwagi na brak informacji o dopuszczalności bezkosztowej anulacji umowy. (165) W okolicznościach ana lizowanego zarzutu stwierdzić należy również, że naruszone zostały interesy konsumentów jako zbiorowości. Skutkami zakwestionowanych zachowań objęty został bowiem szeroki krąg uczestników rynku, a praktyka była stosowana przez Exim w sposób powtarzalny i s ystemowy. (166) W tym stanie rzeczy zasadne jest przyjęcie, że praktyka, o jakiej mowa w pkt I.3 sentencji decyzji naruszała zakaz stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów wynikający z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 uokk. (167) Prezes Urzędu ocenia, ż e praktyka, o jakiej mowa powyżej była stosowana przynajmniej od czerwca 2020 r. do maja 2022 r., co wynika z następujących okoliczności: (i) najwcześniejszy udokumentowany w zgromadzonym materiale dowodowym przypadek związany z wysłaniem przez Spółkę powiadom ienia z propozycją zmiany głównych właściwości usług turystycznych niezawierającego informacji będących przedmiotem analizowanego zarzutu datowany jest na 17 czerwca 2020 r. – akapit y (3 6 ) i (3 8 ) lit. a uzasadnienia decyzji; (ii) z przedstawionych przez Exim ze stawień obejmujących konsumentów dotkniętych skutkami praktyki wynika, że data utworzenia ostatniego vouchera albo ostatniej zastępczej imprezy turystycznej w związku z nieprzyjęciem przez konsumenta proponowanej zmiany warunków umowy, o której konsument z ostał poinformowany z pominięciem informacji będących przedmiotem analizowanego zarzutu, miała miejsce 23 maja 2022 r – akapit (4 3 ) uzasadnienia decyzji. Jednocześnie wskazać należy, że szczegółowe okoliczności związane z zaniechaniem praktyki przedstawion e zostały w pkt 9.2 uzasadnienia decyzji w kontekście rozważań dotyczących podjętego w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia. 8.4.4. Ocena prawna praktyki określonej w pkt I .4 sent e ncji decyzji (168) W ramach c zwart ego postawionego w niniejszej sprawie zarzut u zakwestionowano posługiwani e się przez Exim w treści OWU postanowieniem ograniczającym możliwość wystąpienia przez konsumenta z żądaniem uzasadnienia wysokości opłaty za odstąpienie od umowy w sytuacji, gdy opłata ta podlega ła wyliczeniu w sposób zindywidualizowany . Przedmiotowy zarzut dotyczy podejrzenia naruszenia przez Exim art. 47 ust. 2 uitpu t wskutek przyjęcia, że kalkulacja opłaty za odstąpienie od umowy o udział w imprezie turystycznej z przelotem rejsowym ( dokonane prz ez konsumenta w ramach uprawnienia wynikającego z art. 47 ust. 1 uitput ) następuje na wniosek klienta złożony niezwłocznie, nie później niż do 7 dni od daty zakończenia imprezy turystycznej. 50 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl (169) Stosownie do art. 47 ust. 1 uitput „Podróżny może odstąpić od umowy o udział w imprezie turystycznej w każdym czasie przed jej rozpoczęciem ” . Art. 47 ust. 2 uitput stanowi, że „Podróżny może zostać zobowiązany do zapłacenia odpowiedniej i uzasadnionej opłaty za odstąpienie od umowy o udział w imprezie turystycznej na rzecz organizatora turystyki. W przypadku nieokreślenia w umowie o udział w imprezie turystycznej opłat za odstąpienie od umowy o udział w imprezie turystycznej wysokość tej opłaty odpowiada cenie imprezy turystycznej pomniejszonej o zaoszczędzone koszty lub wpływy z tytułu alternatywnego wykorzystania danych usług turystycznych. Na żądanie podróżnego organizator turystyki uzasadnia wysokość opłat za odstąpienie od umowy o udział w imprezie turystycznej ”. (170) Z powołanego wyżej przepisu jednoznacznie wynika, ż e w razie, gdy w umowie o udział w imprezie turystycznej nie określono standardowych opłat za odstąpienie od umowy, wówczas organizator wylicza wysokość takiej opłaty w sposób zindywidualizowany jako cenę imprezy turystycznej pomniejszoną o zaoszczędzone k oszty lub wpływy z tytułu alternatywnej realizacji usług turystycznych, a na żądanie podróżnego organizator powinien przedstawić uzasadnienie wysokości takiej opłaty. Ww. przepis nie uzależnia przedstawienia podróżnemu uzasadnienia wysokości opłaty od wystąpienia przez konsumenta z żądaniem w tym zakresie w terminie nie dłuższym niż 7 dni od daty zakończenia imprezy turystycznej. Uprawnienie konsumenta do żądania uzasad nienia wysokości opłaty za odstąpienie nie zostało zatem przez ustawodawcę obwarowane żadnym maksymalnym terminem . (171) Podkreślić również należy, że z godnie z art. 54 ust. 2 uitput „Postanowienia umów zawieranych przez przedsiębiorców turystycznych z podróżny mi lub oświadczenia podróżnego mniej korzystne dla podróżnych niż postanowienia ustawy są nieważne. W miejsce postanowień umowy mniej korzystnych dla podróżnego obowiązują przepisy ustawy ” . Powyższe o znacza to, że normy prawne przewidziane w ww. ustawie ma ją charakter jednostronnie bezwzględnie obowiązujący . Ich zastosowanie może być ograniczone przez strony tylko wtedy, gdy będzie to korzystniejsze dla strony objętej ochroną. (172) Jak wskazano w akapicie ( 4 6 ) uzasadnienia niniejszej decyzji w pkt III.2.c OWU, jakimi Exim posługiwał się przy zawieraniu umów o udział w imprezach turystycznych w okresie od 9 czerwca 2021 r. do 3 stycznia 2022 r., zamieszczone było postanowienie w następującym brzmieniu [fragment napisany pogrubioną czcionką – zaznaczenie własne UO KiK] : „Podróżny może odstąpić od umowy w każdym czasie przez jej rozpoczęciem. W takim przypadku, Podróżny jest zobowiązany do zapłaty na rzecz Organizatora opłaty z tytułu odstąpienia od Umowy: (…) c) w przypadku imprez z przelotem rejsowym (nie czartero wym) wysokość opłaty wyliczana jest indywidualnie w oparciu o cenę imprezy turystycznej pomniejszoną o zaoszczędzone koszty lub wpływy z tytułu alternatywnego wykorzystania danych usług turystycznych. Do kalkulacji ostatecznie poniesionych kosztów w przypa dku imprez z przelotem rejsowym (nie czarterowym) Organizator może przystąpić najwcześniej po dacie końcowej wyjazdu i rozliczeniu kosztów Imprezy, z której Podróżny nie skorzystał. Kalkulacja ostatecznej opłaty w przypadku imprez z przelotem rejsowym (nie czarterowym) następuje na wniosek Klienta złożony niezwłocznie, nie później niż do 7 dni od daty zakończenia imprezy . Niedopełnienie przez Podróżnego obowiązku anulowania I mprezy przed datą jej rozpoczęcia może oznaczać brak alternatywnego wykorzystania u sług”. 51 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl (173) W ocenie Prezesa Urzędu ww. postanowienie umowne wprowadziło nieuzasadnione w świetle art. 47 ust. 2 ustawy o imprezach turystycznych ograniczenie czasowe w zakresie możliwości żądania przez konsumenta uzasadnienia wysokości opł aty za odstąpienie od umowy. Mogło to wprowadzać konsumentów w błąd co do przysługujących im uprawnień i odpowiadających im obowiązków przedsiębiorcy w zakresie przedstawiania konsumentom uzasadnienia rozliczenia kosztów imprezy turystycznej , od której zde cydowali się odstąpić . B rak jest jakichkolwiek argumentów prawnych i faktycznych przemawiających za przyjęciem, że możliwość wystąpienia przez konsumenta z żądaniem przedstawienia sposobu wyliczenia opłaty za odstąpienie od umowy powinno być ograniczone w czasie do 7 dni od daty zakończenia imprezy turystycznej, z której konsument zrezygnował w sytuacji, gdy żądanie takie ma służyć przede wszystkim stworzeniu konsumentowi należytych warunków dochodzenia roszczeń i umożliwiać mu weryfikację prawidłowości wyl iczenia ww. opłaty. Wniosek konsumenta o kalkulację opłaty nie wpływa w żaden sposób na spoczywający na Spółce obowiązek rozliczenia kosztów imprezy turystycznej, z której konsument zrezygnował , co uzasadniałoby wprowadzenie zakwestionowanego terminu. (174) Wska zać zatem należy, że niedochowanie przez konsumenta 7 - dniowego terminu, o którym mowa w pkt III.1.c OWU obowiązujących w okresie od 9 czerwca 2021 r. do 3 stycznia 2022 r. nie m iało żadnego znaczenia dla realizacji przez Spółkę jej obowiązków związanych z wyliczeniem opłaty za odstąpienie od umowy i rozliczeniem kosztów imprezy objętej umową, od której konsument odstąpił , a także dla przedstawienia konsumentowi uzasadnienia wysokości naliczonej opłaty. Wprowadzenie do OWU takiego obostrzenia czasowego było niezgodne z art. 47 ust. 2 uitput, który przyznając konsumentowi uprawnienie do żądania od organizatora turystyki uzasadnienia wysokości opłaty za odstąpienie nie wprowadza żadnych ograniczeń czasowych. Zakwestionowane postanowienie nakłada zatem na konsumenta wym óg , któr y w ww. przepisie nie występuj e i który nie ma żadnego uzasadnienia funkcjonalnego w kontekście realizacji przez Spółkę jej obowiązków związanych z rozliczeniem kosz tów imprezy turystycznej, z której konsument zrezygnował. (175) W związku z powyższym należy stwierdzić, że posługiwanie się przez Exim postanowieniem zakładającym, że kalkulacja opłaty za odstąpienie od umowy z przelotem rejsowym następuje na wniosek klienta z łożony niezwłocznie, nie później niż do 7 dni od daty zakończenia imprezy turystycznej, stoi w sprzeczności z art. 47 ust. 2 uitput. (176) Wskazać również należy, że posługiwanie się analizowanym warunkiem umownym zagraża interesom konsumentów rozumiany m jako prawo do uczestniczenia w rynku na niezakłóconych i przejrzystych zasadach . Analizowane postanowienie OWU należy ocenić jako zbędne i dezinformujące, mogące stwarzać u konsumentów mylne wyobrażenie na temat sposobu realizacji praw i obowiązków stron umowy wynikających z przepisów ustawowych , mających charakter norm prawnych semiimperatywnych. Może ono utrudniać konsumentom dochodzenie roszczeń w kontekście ewentualnych sporów dotyczących zajęcia przez strony umowy odmiennych stanowisk co do sposobu us talenia lub ostatecznej wysokości opłaty za odstąpienie od umowy. Konsument ma prawo wiedzieć, jakiego rodzaju koszty i w jakiej wysokości złożyły się na naliczoną mu opłatę , co ma znaczenie w kontekście weryfikacji nakładanych na niego obciążeń finansowyc h oraz ewentualnego dochodzenia przez niego swoich praw. (177) Posługiwanie się postanowieniem ograniczającym możliwość żądania przez konsumenta takich informacji może zatem istotnie utrudniać konsumentom dochodzenie roszczeń w 52 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl sytuacji, gdy wysokość opłaty za odst ą pienie budzi ich obiekcje . M oże również utrudniać skorzystanie z wykupionego ubezpieczenia od kosztów rezygnacji z imprezy turystycznej, jeżeli warunkiem wypłaty świadczenia z tytułu ube zpieczenia jest przedstawienie uzasadnienia wysokości opłaty za odstąpienie od umowy, jaką konsument został obciążony przez organizatora turystyki . Nie otrzymując w treści umowy zgodnej z prawem informacji o uprawnieniu do żądania uzasadnienia wysokości opłaty za od stąpienie od umowy, konsument mógł zrezygnować ze skierowania do Spółki takiego żądania , pomimo że w świetle obowiązujących przepisów nie było do tego przeszkód. (178) Zważyć również należy, że opłata za odstąpienie od umowy nie jest dla przeciętnego konsumenta kwotą nieodczuwalną , czy symboliczną . Wysokość takich opłat może stanowić równowartość nawet 100% ceny imprezy turystycznej. Z tego względu niezwykle istotne jest, aby konsument mógł zapoznać się z kalkulacją naliczonej mu opłaty w celu weryfikacji, czy ma ona uzasadnienie w faktycznie poniesionych kosztach. Konsument ma prawo zakwestionować wysokość opłaty za odstąpienie i dochodzić od Spółki roszczeń z tego tytułu , a możliwość zapoznania się ze sposobem, w jaki opłata została skalkulowana przez organizato ra znacznie ułatwia podjęcie działań w tym zakresie . Uprawnienie do żądania uzasadnienia wysokości opłaty za odstąpienie ma zatem dla konsumenta bardzo istotne znaczenie biorąc pod uwagę jego interesy ekonomiczne i nie powinno być arbitralnie ograniczane przez Spółkę poprzez stosowanie zapisów umownych mogących dezorientować klientów co do przysługującym im praw i spoczywających na Spółce obowiązków. (179) W ocenie Prezesa Urzędu zakwestionowan a praktyka Exim godz i ła w interesy konsumentów jako zbiorowości. Dotyczyła ona wszystkich konsumentów, którzy zawarli ze Spółką umowy o udział w imprezach turystycznych z przelotem rejsowym w oparciu o OWU obowiązujące w okresie od 9 czerwca 2021 r. do 3 stycznia 2022 r. i odstąpil i od umowy za zapłatą opłaty za odstąpienie od umowy. Odnosiła się zatem do szerokiego kręgu konsumentów. Jej źródłem był stosowany przez Spółkę wzorzec umowy, a zatem praktyka ta miała charakter powszechny i systemowy. (180) W tym stanie rzeczy należy wskazać, że w zakresie przedstawionym w pkt I .4 sentencji decyzji doszło do naruszenia przez Exim zakazu określonego w art. 24 ust. 1 i 2 uokk. 9. Rozstrzygnięcie (181) W niniejszej sprawie ocena prawna ustalonych faktów wskazuje na stosowanie przez Exim - w zakresie przedstawionym w pkt I.1, I.2, I.3 i I.4 sentencji decyzji - praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Zarzucane praktyki spełniają przesłanki konieczne do uznania ich za naruszające zakaz, o jakim mowa w art. 24 uokk. (182) Zgodnie z art. 26 ust. 1 uokk „Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującą zaniechanie jej stosowania, jeżeli stwierdzi naruszenie zakazu określonego w art. 24”. Stosownie do art. 27 ust. 1 uokk „Nie wydaje się decyzji, o której mowa w art. 26, jeżeli przedsiębiorca zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 24”. Art. 27 ust. 2 uokk stanowi, że „ W przypadku określonym w ust. 1 Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszając ą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania”. Wskazać również należy, że ciężar udowodnienia okoliczności, o których mowa w art. 27 ust. 1 uokk (tj. okoliczności związanych z zaprzestaniem stosowania praktyki) spoczywa na prz edsiębiorcy, o czym stanowi art. 27 ust. 3 uokk. 53 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl (183) Mając na uwadze przedstawione w niniejszej decyzji ustalenia faktyczne Prezes Urzędu na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 uokk uznał praktyki podejmowane przez Exim za naruszające zbiorowe interesy konsumentów i stwierdził zaniechanie ich stosowania. Okoliczności związane z zaprzestaniem stosowania zarzucanych naruszeń przedstawione zostaną w p kt 9 .1 – 9 . 3 uzasadnienia decyzji. 9 .1. Zaniechanie stosowania praktyki określonej w pkt I.1 sentencji decyzji (184) Jeżeli chodzi o praktykę zakwestionowaną w pkt I.1 sentencji decyzji , to polegała ona na dokonywaniu przez Spółkę jednostronnych zmian warunków umów o udział w impr e zach turystycznych zawartych przed dniem 30 lipca 2020 r., mimo braku zastrzeżenia sobie prawa do tego w umowach. Dokumenty zgromadzone w aktach sprawy wskazują, że praktyka, o jakiej mowa powyżej była stosowana przez Spółkę w 2020 r. w okresie największych obostrzeń związanych z pierwszą falą pandemii COVID - 19. (185) W toku postępowania Spółka oświadczyła, że ww. praktyka została zaprzestana (dowód: karta nr 471 verte ). W związku z powyższym Prezes Urzędu zwrócił się do Spółki o podanie daty zaniechania praktyki wskazując jednocześnie, że w razie braku możliwości poczynienia przez Exim dokładnych ustaleń w powyższym zakresie Spółka powinna wskazać najwcześniejszą możliwą datę, w której praktyka na pewno nie była stosowana, co będzie można potwierdzić za pomocą stosownych dowodów lub wiarygodnych wyjaśnień. Poinformowano , że za datę zaprzestania praktyki może być uznana d a ta wysłania ostatniego powiadomienia o jednostronnej zmianie warunków umowy dokonanej w odniesieniu do umowy zawartej przed dniem 30 lipca 2020 r. bądź data rozpoczęcia realizacji ostatniej imprezy turystycznej na podstawie umowy zawartej prz ed dniem 30 lipca 2020 r. (dowód: karty nr 477 - 477 verte). Wzięto pod uwagę, że jednostronnej zmiany warunków umowy Spółka może dokonać przed dniem rozpoczęcia podróży . Brak w obrocie niezrealizowanych (oczekujących na wykonanie) umów o udział w imprezach turystycznych zawartych przed dniem 30 lipca 2020 r. wyklucza zatem możliwość stosowania zakwestionowanej praktyki . (186) Exim wskazał, że określenie dokładnej daty zaniechania stosowania praktyki jest kwestią nastręczającą trudności. Spółka z aproponowała podejście ostrożnościowe i przyjęcie jako daty za przestania naruszenia momentu rozpoczęcia realizacji najpóźniejszej imprezy turystycznej na podstawie umowy zawartej w okresie przed 30 lipca 2020 r. tj. dnia 7 października 2021 r. (dowód: karta nr 681). (187) W tych okolicznościach Prezes Urzędu uznał, że praktyka, o której mowa w punkcie I.1 sentencji niniejszej decyzji została zaniechana z dniem 7 października 2021 r. W tej dacie Exim z całą pewnością nie mógł stosować już zakwestionowanej praktyki w sytuacji, gdy wszystkie umowy o udział w imp rezach turystycznych zawarte przed dniem 30 lipca 2020 r. zostały wykonane lub Spółka rozpoczęła ich realizację. (188) W tym stanie rzeczy Prezes Urzędu orzekł, jak w pkt I.1 sentencji decyzji. 9 .2. Zaniechanie stosowania praktyk określon ych w pkt I.2 i I.3. sentencji decyzji (189) Praktyka, o jakiej mowa w pkt I.2 sentencji decyzji polegała na powiadamianiu konsumentów o konieczności zmiany głównych właściwości usług turystycznych z pominięciem informacji o tym, że konsument, który nie przyjmu je proponowanej zmiany może odstąpić od umowy za zwrotem wszystkich wniesionych wpłat i bez obowiązku 54 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl wniesienia opłaty za odstąpienie od umowy. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, że praktyka ta była zasadniczo stosowana w 2020 r., w okresi e największych obostrzeń związanych z pierwszą falą pandemii COVID - 19. (190) Praktyka zakwestionowana w pkt I.3 sentencji decyzji polegała na powiadamianiu konsumentów o konieczności zmiany głównych właściwości usług turystycznych z pominięciem informacji o odstąpieniu od umowy za zwrotem konsumentowi wszystkich wniesionych wpłat i bez obowiązku wniesienia opłaty za odstąpienie od umowy w przypadku braku udzielenia przez konsumenta odpowiedzi na powiad omienie w wyznaczonym przez Exim terminie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, że praktyka ta stosowana była w okresie 2020 i 2021 r. (191) W toku postępowania Exim oświadczył, że ww. praktyk i został y zaprzestan e (d owód: karta nr 472 ). W związku z powyższym Prezes Urzędu zwrócił się do Spółki o wskazanie dat zaprzestania praktyk oraz wyjaśnienie, dlaczego wskazane daty należy wiązać z zaniechaniem praktyk lub przedstawienie dowodów na potwierdzenie powyższego. Podnie siono równocześnie, że jeżeli Spółka nie jest w stanie wskazać dokładnych dat dziennych zaprzestania praktyk, powinna podać najwcześniejsze możliwe do ustalenia daty, w których praktyki na pewno nie były już stosowane, co można potwierdzić za pomocą stosow nych dowodów lub wiarygodnych wyjaśnień (dowód: karty nr 677 verte - 678). (192) W odpowiedzi na powyższe Exim poinformował, że zaprzestał stosowania praktyk niezwłocznie po wszczęciu przez Prezesa Urzędu postępowania wyjaśniającego tj. po 13 stycznia 2021 r. Jednocześnie Spółka nie była w stanie podać dokładn ych dat zani e chania praktyk . Wskazała, że jako dat ę graniczną w przypadku obydwu praktyk można przyj ą ć zobowiązanie się Spó ł ki w t o ku postępowania właściwego do usunięcia trwających skutków zarzucanych naruszeń , które został o sformułowane w kolejnych pisma ch kierowanych do Prezesa Urzędu w 2022 i 2023 r. , z których pierwsze datowane jest na 21 lutego 2022 r. (dowód: ka rt y nr 465 - 472). (193) W związku z powyższym wzięto pod uwagę, że w ww. piśmie z dnia 21 lutego 2022 r. Exim poinformował, że zmodyfikował i wprowadził do stosowania standardowy komunikat kierowany do konsumentów w przypadku konieczności zmiany głównych właściwości usług turystycznych, w którym zawarta jest informacja o uprawnieniu konsumentów do bezkosztowego odstąpienia od umowy w przypadku braku akceptacji proponowanej zmiany, jak również informacja, iż brak udzieleni a przez konsumenta odpowiedzi na po wiadomienie w wyznaczonym terminie będzie skutkował odstąpieniem od umowy przez organizatora za zwrotem konsumentowi wszystkich wniesionych wpłat i bez obowiązku wniesienia opłaty za odstąpienie. Spółka przedstawiła obowiązujący według stanu na dzień 21 lu tego 2022 r. wzór powiadomienia, który uwzględnia ww. informacje, a którego treść została przytoczona w akapicie ( 4 4 ) uzasadnienia decyzji. (194) Jednocześnie jednak Prezes Urzędu zważył, że ww. data nie może zostać uw z gl ę dniona jako data zaprzestania praktyk w sytuacji, gdy z wykazu konsumentów dotkniętych skutkami naruszeń przestawionego przez Spółkę w załączeniu do pisma z dnia 7 czerwca 2022 r. wynika, że najpóźniejsza data utworzenia przez Spółkę vouchera o wartości wpłaconych środków lub zastępczej imprezy tu r ystycznej w związku z odstąpieniem pr z ez konsumenta od umowy, co do której Spółka zaproponowała zmianę w zakresie głównych w ł aściwości usług turystycznych nie informując przy tym konsumenta o możliwości rozwiązania umowy za zwrotem wpłaconych środków ( w przypadku nieprzyjęcia proponowanej zmiany lub w przypadku nieudzielenia odpowiedzi na propozycję zmiany umowy) to 23 maja 2022 r. 55 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl (dowód: karta nr 589). W takim stanie rzeczy jako datę zaniechania rozważanych praktyk przyjęto dzień kolejny po ww. dniu . Zważono, że w oparciu o informacje i dokumenty przedstawione przez Exim w toku postępowania jest to najwcześniejsz a możliw a do ustalenia data , w której praktyki nie były stosowane. Nie wpływa na to okoliczność, że już w lutym 2022 r . Spó ł ka poinformowała o wprowadzeniu treści prawidłowego wzorcowego komunikatu [ por. akapity ( 44 ) i ( 19 3 ) uzasadnienia ] , jak również okoliczność, że w aktach sprawy znajdują się prawidłowe komunikaty datowane na 16 i 20 maja 2022 r. [ por. akapit ( 4 5 ) uzasadnienia ] , jeżeli w świetle innych dokumentów przedstawionych przez Spółkę nie można wykluczyć, że ostatnim dniem stosowania praktyki był 23 maja 2022 r. (195) W związku z powyższym Prezes Urzędu uznał, że praktyk i , o któr ych mowa w punkcie I.2 i I.3 sentencji decyzji został y zaniechan e z dniem 24 maja 2022 r. (196) W tym stanie rzeczy orzeczono, jak w pkt I.2 i I.3 sentencji decyzji. 9 .4. Zaniechanie stosowania praktyki określonej w pkt I.4 sentencji decyzji (197) Praktyka, o jakiej mowa powyżej wynikała z posługiwania się w treści „ Ogólnych Warunków Uczestnictwa w imprezach turystycznych organizowanych pr z ez Exim S.A. ” stosowanych przez Spółkę w okresie od 9 czerwca 2021 r. do 3 stycznia 2022 r. postanowieniem zakł adającym, że kalkulacja opłaty za odstąpienie od umowy z przelotem rejsowym ( która ustalana jest w sposób zindywidualizowany) jest przedstawiana konsumentowi na jego wniosek złożony niezwłocznie, nie później niż w terminie 7 dni od daty zakończenia imprezy turystycznej. Powyższe postanowienie ograniczało konsumentom uprawnienie do żądania od Spółki uzasadnienia wysokości naliczonej opłaty za odstąpienie od umowy wynikające z art. 47 ust. 2 uitput. Wprowadzało bowiem nieuzasadnione obostrzenie czasowe, ustal ając 7 - dniowy termin liczony od dnia zakończenia imprezy turystycznej , w jakim konsument może zażądać od Spółki uzasadnienia ww. opłaty. (198) Ustalono, że od dnia 4 stycznia 2022 r. Exim posługuje się w treści OWU postanowieniem, w którym nie jest ustalony termin, w jakim konsument może zwrócić się do Spółki z żądaniem uzasadnieni a wysokości opłaty za odstąpienie od umowy z przelotem rejsowym. OW U obowi ązujące od tej daty przewidują bowie m , że „ Kalkulacja ostatecznej opłaty w przypadku imprez z przelotem rejsowym (nie czarterowym) następuje na wniosek Klienta”. Postanowienie w powyższym brzmieniu zamieszczone było w treści OW U obowiązujących w okresie od 4 stycznia 2022 r. do 22 września 2022 r., jak również jest zamieszczone w OWU aktualnie obowiązujących , wprowadzonych do stosowania w dniu 23 września 2022 r. (199) W związku z tym, że od dnia 4 stycznia 2022 r. Exim zawiera umowy o udział w imprezach turystycznych z wykorzystaniem OWU, które nie zawierają zakwestionowanego warunku stwi e rdzić należy, że rozważana praktyka została zaniechana z ww. dniem . (200) W tym stanie rzeczy Prezes Urzędu o rzekł, jak w pkt I.4 sentencji decyzji. 10. Stanowisko Prezesa Urzędu względem złożonego przez Exim zobowiązania (201) W toku postępowania w pismach z dnia 21 lutego 2022 r., 7 czerwca 2022 r., 14 września 2022 r. Spółka przedstawiła propozycję działań mających zmierzać do zaprzestania stosowania zarzucan ych praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów lub usunięcia ich skutków , a w piśmie z dnia 29 listopada 2022 r. prze dłożyła Prezesowi Urzędu 56 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl ostateczną i ujednoliconą treść zobowiązań (dowód: karty nr 471 verte - 472 verte, 556 - 561, 651 - 657, 664 - 67 1 ). Zobowiązania Spółki przedstawione zostały w pkt 6 uzasadnienia niniejszej decyzji. (202) Art. 28 ust. 1 uokk stanowi, że jeżeli w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione – na podstawie okolic zności sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu, o którym mowa w art. 100 ust. 1, lub będących podstawą wszczęcia postępowania – że został naruszony zakaz, o którym mowa w art. 24, a przedsiębiorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego zakazu, zobowi ąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zakończenia naruszenia lub usunięcia jego skutków, Prezes Urzędu może, w drodze decyzji, zobowiązać przedsiębiorcę do wykonania tych zobowiązań. W przypadku gdy przedsiębiorca zaprzes tał naruszania zakazu, o którym mowa w art. 24, i zobowiąże się do usunięcia skutków tego naruszenia, zdanie pierwsze stosuje się odpowiednio. Zgodnie z art. 28 ust. 4 uokk w przypadku wydania decyzji, o której mowa w ust. 1, art. 26 i 27 oraz art. 106 ust . 1 pkt 4 nie stosuje się, z zastrzeżeniem ust. 7. (203) Art. 28 ust. 1 uokk kreuje po stronie Prezesa Urzędu uprawnienie, a nie obowiązek wydania decyzji, o której mowa w tym przepisie w przypadku zobowiązania się przez przedsiębiorcę do podjęcia lub zaniechani a działań zmierzających do zakończenia naruszenia lub usunięcia jego skutków. Wydanie tzw. decyzji zobowiązującej leży zatem w granicach uznania administracyjnego, co oznacza, że to Prezes Urzędu decyduje, czy w wyniku prowadzonego postępowania wyda decyzj ę na podstawie art. 28 uokk. Nawet więc w przypadku, gdy wszystkie przesłanki określone w ww. przepisie są spełnione, to podjęcie decyzji o ewentualnym zastosowaniu tego przepisu należy do dyskrecjonalnej władzy Prezesa Urzędu. (204) Należy wskazać, że celem wp rowadzenia do ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów regulacji o jakiej mowa w art. 28 było, w przypadku uprawdopodobnienia określonej praktyki, doprowadzenie do szybkiego wyeliminowania naruszeń lub ich skutków rynkowych. Przesłankami pomocnymi do oc eny zasadności wydania decyzji na podstawie art. 28 uokk jest przede wszystkim przesłanka ekonomiki postępowania jako okoliczność przemawiająca za lub przeciwko akceptacji propozycji zobowiązań przedłożonych jej przez przedsiębiorców. Im bardziej akceptacj a zobowiązań umożliwi organowi zaoszczędzenie nakładów finansowych, czasu oraz pracy, tym większe jest prawdopodobieństwo przyjęcia tych zobowiązań oraz polubownego zakończenia postępowania. (205) W okolicznościach rozpatrywanej sprawy Prezes Urzędu podjął decyzję o nieprzyjęciu zaproponowanego przez Exim zobowiązania biorąc pod uwagę, że : a) [informacja prawnie chroniona] ; b) [informacja prawnie chroniona] ; c) [informacja prawnie chroniona] ; d) [informacja prawnie chroniona] ; e) propozycja zobowiązania nie jest wiążąca dla Prezesa Urzędu, zwłaszcza jeśli praktyki są już na „etapie” udowodnienia, a nie uprawdopodobnienia. W niniejszej sprawie należy mieć na uwadze, że zachowania Spółki były wprost sprzeczne z obowiązującymi przepis ami prawa, ponieważ wynikały bezpośrednio z treści kierowanych do 57 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl konsumentów powiadomień i komunikatów oraz z treści zawieranych z konsumentami umów; (206) Podsumowując należy wskazać, że ostateczna i ujednolicona wersja zobowiązania przedstawiona przez Exim w piśmie z dni a 29 listopada 2023 r. nie jest możliwa do przyjęcia przez Prezesa Urzędu w zaproponowanym kształcie. Mimo że treść zobowiązania jest efektem obszernej korespondencji pro wadzonej ze Spółką w toku postępowania, to zobowiązanie sporządzone zostało w sposób nie precyzyjny i nadal budzi zastrzeżenia . (207) [informacja prawnie chroniona] Złożenie zobowiązania nie skróciło zatem w zasadniczy sposób czasu trwania tego postępowania, nie ograniczyło pracy Prezesowi Urzędu, ani nie zmniejszyło jego kosztów, czyli nie wpłynęło na skuteczność pracy tego organu. Przesłanka ekonom iki jest natomiast podstawową przesłanką pomocną do oceny zasadności wydania decyzji na podstawie art. 28 uokk. (208) Z p owyższych względów nie zasadne jest w ocenie Prezesa Urzędu skorzystanie w analizowanej sytuacji z instrumentu przewidzianego w art. 28 ust. 1 i 2 uokk. Wydanie decyzji zobowiązującej ma bowiem służyć realizacji celu działania Prezesa Urzędu, jakim jest och rona interesu publicznego, który w przypadku wydania w niniejszej sprawie decyzji zobowiązującej nie byłby należycie chroniony. (209) Należy również wskazać, że zaktualizowana wersja zobowiązań przedstawiona przez Exim w piśmie z dnia 26 września 2024 r. tj. po zapoznaniu się przez Spółkę z materiałem dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy [ zob. akapity ( 78 ) - ( 79 ) uzasadnienia niniejszej decyzji ] nie doprowadziła do zniwelowania defektów , o jakich mowa powyżej, powodujących brak możliwości akceptacji zaproponowanych zobowiązań przez Prezesa Urzędu. Dodatkowo podkreślić należy, że złożenie zobowiązania na końcowym etapie postępowania nie może być uznane za wpisujące się w założenia art. 2 8 ust. 1 uokk, u podstaw którego leżą względy związane z szybkością i ekonomiką postępowania. 11. Środki usunięcia trwających skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów (210) Zgodnie z art. 27 ust. 4 uokk wobec decyzji wydawanej na podstawie art. 27 ust. 2 tej ustawy (tj. decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającej zaniechanie jej stosowania) przepisy art. 26 ust. 2 - 4 stosuje się odpowiednio. (211) Stosownie do art. 26 ust. 2 w związku z art. 27 ust. 4 uokk w decyzji, o jakiej mowa w art. 27 ust. 2 uokk Prezes Urzędu może określić środki usunięcia trwających skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, w szczególności zobowiązać przedsiębiorcę do złożenia jednokrotnego lub wielokrotnego oświadczenia o treści i formie określonej w decyzji. Art. 26 ust. 4 uokk stanowi, że środki, o których mowa w art. 26 ust. 2 powinny być proporcjonalne do wagi i rodzaju naruszenia oraz konieczne do usunięcia jego skutków. (212) W niniejszej sprawie Prezes Urzędu zdecydował o zastosowa niu środków usunięcia trwających skutków praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów opisanych w punkcie I.1 - I.4 sentencji niniejszej decyzji, tj. o nałożeniu na Spółkę obowiązku wysłania do konsumentów dotkniętych skutkami praktyk informacji o tre ści określonej w punktach II .2, II.4 , III .2, III.3 i IV .2 sentencji oraz nałożeniu na Spółkę obowiązku opublikowania na jej stronie internetowej oraz na profilach w serwisach Facebook i Instagram oświadczeń o treści określonej w pkt V i VI sentencji decyzji. 58 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl (213) Zarówno komunikaty wysłane do konsumentów, jak i oświa dczenia zamieszczone na stronie internetowej Spółki i na jej profilach w mediach społecznościowych, mają za zadanie poinformowanie konsumentów o fakcie wydania decyzji, jej oznaczeniu i dacie wydania (w celu jej późniejszej identyfikacji lub ułatwienia dot arcia do jej treści) oraz wskazanie, jakie zachowani a Spółki został y uznane za praktyk i naruszając e zbiorowe interesy konsumentów. Komunikaty o wydan ej decyzji zostan ą przekazan e konsumentom, którzy zostali dotknięci skutkami praktyk. Posiadając taką wiedz ę, będą oni mogli podjąć decyzję, co do ewentualnego dochodzenia swoich indywidualnych roszczeń, o ile roszczenia te nie ulegną przedawnieniu. (214) Ponadto, w tym miejscu wskazać należy, że zgodnie z poglądem występującym w orzecznictwie prawomocna decyzja Pre zesa Urzędu ma charakter prejudykatu przeciwko przedsiębiorcy, któremu zarzucany był czyn z zakresu praktyk ograniczających konkurencję (i odpowiednio praktyk naruszając ych zbiorowe interesy konsumentów) i może znacząco ułatwić dochodzenie roszczeń przez p odmiot poszkodowany przed sądem cywilnym 12 . (215) Spółka powinna poinformować konsumentów o swojej nieuczciwej praktyce, co spełni również funkcję edukacyjną. Dzięki zaprezentowanemu oświadczeniu wiedza o rozstrzygnięciu będzie mogła dotrzeć do szerokiego grona k onsumentów . Powyższy środek może mieć więc również znaczenie prewencyjne, zniechęcając przedsiębiorcę, któremu zarzucono stosowanie zakwestionowan ych w sentencji decyzji praktyk do podejmowania działań stojących w sprzeczności z przepisami ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. (216) W odniesieniu do niektórych konsumentów zasadne jest również – tam, gdzie jest to możliwe – nałożenie na Spółkę dalej idących obowiązków zakładających zwrot konsumentom opłat za odstąpienie od umowy, której warunki zosta ły przez Spółkę jednostronnie zmienione ( pkt II.2 sentencji decyzji ) lub zaproponowanie konsumentom nieprawidłowo poinformowanym o konieczności zmiany głównych właściwości usług turystycznych zamiany na gotówkę voucherów lub zastępczych imprez turystycznyc h , jakie konsumenci przyjęli w związku z odstąpieniem od umowy ( pkt III.3 sentencji decyzji) , o czym Spółka również powinna poinformować w treści kierowanych do konsumentów komunikatów. (217) Ww. obowiązki o charakterze rozliczeniowym są proporcjonalne do stwier dzonych naruszeń i pozwalają na zniwelowanie konsekwencji, jakie praktyki wywołały w sferze ekonomicznych interesów konsumentów. (218) W odniesieniu do praktyki opisanej w pkt I.1 sentencji n ie ulega wątpliwości, że Exim nie był uprawnion y do naliczania konsume ntom opłaty za odstąpienie od umowy w sytuacji, gdy odstąpienie takie miało miejsce w następstwie jednostronnej zmiany umowy przez Spółkę. Ponieważ Spółka, w odniesieniu do umów zawartych przed dniem 30 lipca 2020 r., nie była uprawniona do dokonywania jednostronnych zmian ich warunków, wprowadzane zmiany powinna była każdorazowo uzależniać od ich akceptacji przez konsumenta, a w przypadku braku takiej akceptacji konsument powinien mieć prawo do odstąpienia od umowy bez ponoszenia kosztów. Bez znaczenia pozostaje przy tym, czy konsument przed zmianą umowy dowiadywał się o koszty anulacji, w związku z czym – jak sugeruje Spółka - prawdopodobnie odstąpiłby od umowy nawet wówczas, gdyby do jednostronnej zmiany 12 vide: wyrok Sądu Najwyższego z 4 marca 2008 r., IV CSK 441/07; uchwała Sądu Najwyższego z 23 lipca 2008 r. III CZP 52/08; postanowienie Sądu Najwyższego z 23 kwietnia 2015 r., sygn. III SK 61/14 59 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl umowy nie doszło. Tego rodzaju rozważania pozost ają w sferze spekulacji i domysłów niemających żadnej mocy dowodowej. Nie mogą one prowadzić do nieobjęcia wskazanych konsumentów obowiązkiem zwrotu opłat za odstąpienie od umowy. Bez znaczenia pozostaje również, że konsumenci podali inne motywy odstąpieni a od umowy niż brak akceptacji zmiany umowy dokonanej jednostronnie przez Exim. Istotne w kontekście zarzucanej praktyki nie są bowiem faktyczne motywy odstąpienia konsumentów od umów, ale to, że jednostronne zmiany umów zostały dokonane w sposób bezprawny , w wyniku czego konsumenci pozbawieni zostali prawa do odstąpienia od umowy za zwrotem wszystkich wniesionych opłat i bez obowiązku ponoszenia opłaty za odstąpienie. W związku z powyższym uchybienie to wymaga naprawienia. Ww. konsumentom przedstawić należ y – w ramach środków usunięcia trwających skutków naruszenia – informację (której nie otrzymali w momencie zmiany umowy) o prawie do bezkosztowego odstąpienia od umowy. Nie można wychodzić z założenia, że skoro konsumenci ci odstąpili od umów z innych powo dów niż jednostronna zmiana umowy, to nie skorzystaliby z prawa do bezkosztowego rozwiązania umowy, gdyby wiedzieli o takiej możliwości. (219) Jeżeli chodzi o praktyki opisane w pkt I.2 i I.3 sentencji wskazać natomiast należy, iż w przypadku, gdy zidentyfikowa ni zostaną konsumenci, którzy posiadają niewykorzystane vouchery o wartości dokonanych wpłat (w tym vouchery, których okres ważności upłynął) lub niezrealizowane imprezy zastępcze, zasadne jest zaproponowanie konsumentom ich zamiany na zwrot wniesionych wp łat. Powiadamiając konsumentów o konieczności zmiany głównych właściwości turystycznych Spółka zaniechała bowiem przedstawienia konsumentom wymaganych prawem informacji o możliwości rozwiązania umowy w sposób bezkosztowy w przypadku nieprzyjęcia przez kons umenta proponowanej zmiany lub w przypadku braku odpowiedzi konsumenta w terminie na propozycję zmiany umowy. Konsumenci mogli zostać zatem wprowadzeni w błąd co do tego, że umowa może zostać rozwiązana za zwrotem im wpłaconych środków . W wyniku nałożonych w pkt III.3 środków możliwe jest przywrócenie możliwości rozwiązania umowy za zwrotem konsumentowi wniesionych wpłat. (220) Środki określone w pkt II i III sentencji decyzji zakładają zatem poinformowanie konsumentów dotkniętych skutkami praktyk o tym, że ich k ontrahent naruszał prawo oraz o ewentualnie przyznanym zwrocie środków naliczonych tytułem opłaty za odstąpienie od umowy lub o przyznaniu konsumentom prawa do odstąpienia od umowy za zwrotem wniesionych wpłat jest zatem proporcjonalne, przydatne i niezbęd ne dla usunięcia skutków naruszenia zakazu określonego w art. 24 uokk. Ponadto nie wykracza poza to, co niezbędne do ich usunięcia. (221) Określenie parametrów technicznych komunikatów wysyłanych do konsumentów oraz oświadczeń publikowanych na stronie internetowej i w mediach społecznościowych ma za zadanie zapewnić ich widoczność i czytelność. W ocenie Prezesa Urzędu, obowiązek ten nie powi nien ulec modyfikacji w przypadku zmian organizacyjnych przedsiębiorcy. Dlatego też powinien być wykonany także w razie zmiany firmy przedsiębiorcy, jej przekształcenia lub przejścia praw i obowiązków na inny podmiot pod jakimkolwiek tytułem lub też w przy padku zmiany treści sentencji decyzji lub jej uzasadnienia przez Prezesa Urzędu lub sąd powszechny, w zakresie podlegającym obowiązkowi publikacji. Obowiązki te w powyższych sytuacjach się nie dezaktualizują i winny być wówczas wykonane z uwzględnieniem po wyższych zmian i nie powinny zostać zaniechane. (222) Równocześnie zakres nałożonego na Spółkę obowiązku jest proporcjonalny do jej możliwości i wagi stwierdzonego naruszenia. Jest to obowiązek, którego realizacja nie 60 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl będzie dla Spółki uciążliwa, a jednocześnie przyczyni się do zrealizowania funkcji edukacyjnej decyzji. (223) W związku z powyższym, Prezes Urzędu orzekł jak w punkcie II, III, IV, V i VI sentencji decyzji. 12. Kary pieniężne (224) Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 uokk Prezes Urzędu może nałożyć na przedsiębiorcę, w drodz e decyzji, karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10% obrotu osiągniętego w roku obrotowym poprzedzającym rok nałożenia kary, jeżeli przedsiębiorca ten, choćby nieumyślnie, dopuścił się naruszenia zakazu określonego w art. 24 uo kk. (225) Art. 106 ust. 3 uokk wskazujący sposób obliczania obrotu przewiduje w pkt 1, że obrót oblicza się jako sumę przychodów wykazanych w rachunku zysków i strat - w przypadku przedsiębiorcy sporządzającego taki rachunek na podstawie przepisów o rachunkowośc i. Ponieważ Spółka sporządza rachunek zysków i strat na podstawie przepisów ustawy o rachunkowości, do obliczenia wysokości nakładanych na nią kar należy wziąć pod uwagę wszystkie składniki jej przychodu wykazane w rachunku zysków i strat. (226) W toku postępowa nia ustalono, że w 202 3 r. Exim uzyskał obrót w wysokości [informacja prawnie chroniona] obliczony - zgodnie z art. 106 ust. 3 pkt 1 uokk - jako suma przychodów wykazanych w rachunku zysków i strat sporządzonym za okres od 1 stycznia 202 3 r. do 31 grudnia 202 3 r. Uwzględniając średni kurs euro ogłoszony przez Narodowy Bank Polski w dniu 29 grudnia 202 3 r. tj. 4, 3480 zł, obrót Spółki stanowi równowartość [informacja prawnie chroniona] . Obrót ten jest więc wyższy niż 100 000 euro, co uzasadnia zastosowanie pr zy nakładaniu kary pieniężnej art. 106 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów bez odniesienia do zasad ustalania wysokości kary przewidzianych w ust. 5 i 6 tego przepisu. (227) Kara pieniężna za naruszenie zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, o którym mowa w art. 24 uokk, ma charakter fakultatywny. O tym, czy w konkretnej sprawie w odniesieniu do wskazanego przedsiębiorcy zasadne jest nałożenie kary pieniężnej decyduje, w ramach uznania administracyjnego, Prezes U rzędu. W niniejszej sprawie Prezes Urzędu uznał za zasadne skorzystanie z przysługującego mu na mocy przepisów uprawnienia do nałożenia kar pieniężnych na Spółkę za stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w pkt I sent encji niniejszej decyzji. Zdaniem Prezesa Urzędu, okoliczności niniejszej sprawy , a w szczególności charakter stosowanych praktyk i ich negatywne skutki w sferze prawnych i ekonomicznych interesów konsumentów , wskazują na celowość zastosowania tego środka represji. (228) Stosownie do art. 106 ust. 1 pkt 4 uokk warunkiem nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w tym przepisie jest przynajmniej nieumyślne naruszenie zakazu określonego w art. 24. W związku z powyższym przy nakładaniu kary pieniężnej Prezes Urzędu bierze pod uwagę konieczność ustalenia, czy naruszenie dokonane było umyślnie, czy nieumyślnie. Nieumyślność określa pułap minimalnego natężenia podmiotowych okoliczności naruszenia, które wymagane jest do nałożenia kary pieniężnej. Zatem kara pieniężna ur egulowana w art. 106 ust. 1 pkt 4 uokk może być nałożona wyłącznie w przypadku, gdy do naruszenia określonych w nim zakazów doszło albo w sposób umyślny albo nieumyślny. 61 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl (229) Zdaniem Prezesa Urzędu ocena zgromadzonego materiału dowodowego wskazuje , że w przypadku praktyk stwierdzonych w pkt I.1, I.2 i I.3 sentencji niniejszej decyzji miało miejsce umyślne naruszenie przez Exim przepisów uitput skutkujące naruszeniem zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. W przypadku praktyk i stwierdzonej w pkt I.4 sentencji okoliczności sprawy wskazują natomiast na naruszenie o charakterze nieumyślnym. (230) W ocenie Prezesa Urzędu Exim nie mógł nie mieć świadomości, że narusza przepisy ui t put dokonując jednostronnych zmian w umowach o udział w im prezach turystycznych zawartych przed dniem 30 lipca 2020 r., a także powiadamiając konsumentów w sposób niepełny i nieprecyzyjny o konieczności zmiany głównych właściwości usług turystycznych ( tj. z zatajeniem informacji o uprawnieniu do bezkosztowego roz wiązania umowy oraz o skutkach nieudzielenia przez konsumenta odpowiedzi na propozycję zmiany umowy ) . Z wyjaśnień przedstawionych przez Spółkę w odpowiedzi na zawiadomienie o wszczęciu postępowania wynika, że praktyki , o jakich mowa w pkt I.1, I.2 i I.3 sentencji decyzji - podejmowane w warunkach perturbacji na rynku turystycznym wywołanych pierwszą falą pandemii COVID - 19 - wynikały ze świadomych i celowych działań Spółki ukierunkowanych na utrzymanie w mocy zawartych umów i uniknięci e ryzyka sytuacji, w której konieczn e był oby ich rozwiązanie za zwrotem konsumentom wszystkich wniesionych wpłat. Wyjaśnienia odnoszące się do praktyki stwierdzonej w pkt I.1 sentencji decyzji sugerują, że Spółka broniła się przed sytuacją, w której duża c zęść klientów nie chciała uczestniczyć w imprezach turystycznych z obawy przed zachorowaniem . W kontekście zarzutów, o których mowa w pkt I.2 i I.3 sentencji decyzji Exim wprost przyznał natomiast , że w przypadku konieczności powiadomienia konsumenta o pro pozycji zmiany umowy w zakresie głównych właściwości usług turystycznych, Spółce zależało w pierwszej kolejności na dokonaniu zamiany imprezy na inną lub wydaniu vouchera o wartości wpłaconych środków, co pozwalało zachować dobrą kondycję finansową w okres ie pierwszej fali pandemii. (231) W opinii Prezesa Urzędu okoliczności sprawy wskazują na to, że w ww. zakresie Exim działał w sposób przemyślany, systemowy i celowy, a zarzucane Spółce naruszenia art. 24 uokk opisane w pkt I.1, I.2 i I.3 sentencji niniejszej d ecyzji podejmowane były umyślnie. Należy stwierdzić, że Spółka stosowała zakwestionowane praktyki w sposób świadomy, z zamiarem ograniczenia uprawnień konsumentów wynikających z przepisów uitput. Spełniona została zatem przesłanka warunkująca możliwość nał ożenia na Spółkę kary pieniężnej, o której mowa w art. 106 ust. 1 pkt 4 uokk. (232) Jeżeli chodzi o praktykę stwierdzoną w pkt I.4 sentencji niniejszej decyzji ocena zgromadzonego materiału dowodowego wskazuje na nieumyślne naruszenie przez Exim zakazu określonego w art. 24 uokk. Należy wyjść z założenia, że Spółka jako doświadczony przedsiębiorca musiała mieć przynajmniej możliwość przewidzenia, że wprowadzenie do OWU zakwestionowanego postanowienia ( ograniczającego uprawnienie konsumentów do żądania uzasadnienia wysokości opłaty za odstąpienie od umowy z przelotem rejsowym ) będzie realizacją stanu faktycznego stanowiącego naruszenie przepisów uitput. W ocenie Pr ezesa Urzędu posługując się w obrocie z konsumentami ww. warunkiem umownym Exim nie dołożył staranności wymaganej w działalności danego rodzaju. Jego zachowanie naruszyło zasady ostrożności, jakiej należałoby oczekiwać od profesjonalnego uczestnika obrotu gospodarczego. W tym kontekście wskazać należy, że art. 47 ust. 2 uitput, którego naruszenie zostało stwierdzone w pkt I.4 sentencji decyzji obowiązuje w niezmienionym kształcie od 2018 r., zaś z art. 54 ust. 2 wynika, że przepisy uiput mają charakter norm 62 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl prawnych semiimperatywnych. Jednocześnie brak jest dowodów pozwalających na przyjęcie, że Spółka stosowała ww. praktykę z zamiarem ograniczenia uprawnień konsumentów wynikających z art. 47 ust. 2 uitput w celu utrudnienia im ewentualnego dochodzenia roszc zeń. (233) Naruszenie przez Exim art. 24 uokk w sposób opisany w pkt I.4 sentencji niniejszej decyzji miało zatem charakter nieumyślny. Spełniona została zatem przesłanka warunkująca możliwość nałożenia na Spółkę kary pieniężnej z tytułu ww. praktyki , skoro naw et nieumyślne naruszenie zakazu określonego w art. 24 uokk jest wystarczającą podstawą dla zastosowania sankcji, o której mowa w art. 106 ust. 1 pkt 4 uokk. (234) Zgodnie z art. 111 ust. 1 uokk ustalając wysokość nakładanej kary pieniężnej Prezes Urzędu uwzględnia w szczególności okoliczności naruszenia przepisów ustawy oraz uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Ponadto, stosownie do art. 111 ust. 1 pkt 1 uokk, w przypadku kary pieniężnej, o której mowa w art. 106 ust. 1 uwzględnia się także okres, stopi eń oraz skutki rynkowe naruszenia przepisów ustawy, przy czym stopień naruszenia Prezes Urzędu ocenia biorąc pod uwagę okoliczności dotyczące natury naruszenia i działalności przedsiębiorcy, która stanowiła przedmiot naruszenia. (235) Nakładając karę należy równ ież rozważyć, czy w sprawie występują okoliczności obciążające i łagodzące, o jakich mowa w art. 111 ust. 2 uokk oraz ocenić, jaki wpływ na wysokość kary powinny mieć te okoliczności. (236) Okolicznościami łagodzącymi, w przypadku naruszenia zakazu stosowania pr aktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, zgodnie z art. 111 ust. 3 pkt 2 uokk, są w szczególności: a) dobrowolne usunięcie skutków naruszenia, b) zaniechanie stosowania zakazanej praktyki przed wszczęciem postępowania lub niezwłocznie po jego wszczęci u, c) podjęcie z własnej inicjatywy działań w celu zaprzestania naruszenia lub usunięcia jego skutków, d) współpraca z Prezesem Urzędu w toku postępowania, w szczególności przyczynienie się do szybkiego i sprawnego przeprowadzenia postępowania. (237) Okolicznościami obciążającymi zgodnie z art. 111 ust. 4 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów są natomiast: a) znaczny zasięg terytorialny naruszenia lub jego skutków, b) znaczne korzyści uzyskane przez przedsiębiorcę w związku z dokonanym naruszeni em, c) dokonanie uprzednio podobnego naruszenia, d) umyślność naruszenia. (238) Wymiar kary pieniężnej Prezes Urzędu ustala w ten sposób, iż w pierwszej kolejności określa kwotę bazową kary z uwzględnieniem okoliczności, o jakich mowa art. 111 ust. 1 i art. 111 ust. 1 pkt 1 uokk. Następnie kwota bazowa ulega stosownemu pomniejszeniu lub powiększeniu, w zależności od występujących w sprawie okoliczności łagodzących i obciążających . 63 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 12.1. Kara z tytułu stosowania praktyki, o której mowa w pkt I.1 sentencji decyzji (239) Prezes Urzędu uznał, iż w okolicznościach niniejszej sprawy istnieją podstawy do nałożenia na Exim kary pieniężnej z tytułu stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w pkt. I.1 sentencji decyzji. (240) Ustalając kwotę bazową kary Prezes Urzędu wziął w pierwszej kolejności pod uwagę okoliczności naruszenia przepisów uokk, które zostały już szczegółowo opisane w uzasadnieniu niniejszej decyzji. W ramach zakwestionowanej praktyki Exim dokonywał w sposób jednostronny, przed rozpoc zęciem imprezy turystycznej, zmian warunków umów o udział w imprezach turystycznych zawartych przed dniem 30 lipca 2020 r. , pomimo braku zastrzeżenia sobie prawa do tego w umowach. Działanie Spółki stało w sprzeczności z art. 44 i art. 46 ust. 1 pkt 1 uitp ut. (241) Prezes Urzędu uwzględnił, że praktyka, o jakiej mowa powyżej ujawniała się na etapie po zawarciu kontraktu, a przed przystąpieniem do realizacji imprezy turystycznej . Praktyka ta godziła w prawo konsumentów do uzyskania od Spółki świadczeń zgodnych z zawartą umową . Naruszała zatem podstawową zasadę prawa cywilnego gwarantującą bezpieczeństwo obrotu i zakładając ą , że strona umowy ma obowiązek wykonania zobowiązań przyjętych na jej podstawie. (242) Praktyka Spółki godziła również w uprawnienie konsumentów do odstąpienia od umowy bez ponoszenia kosztów w związku z nieprzyjęciem zmiany umowy. Konsumenci dotknięci skutkami praktyki, którzy nie chcieli wziąć udziału w imprezach turystycznych na zmodyfikowanych warunkach , zmuszeni byli do odstąpienia od umowy za za płatą opłaty za odstąpienie. Zagrożone zatem były ich interesy ekonomiczne. Podkreślić również należy, że Spółka ograniczyła konsumentom prawo do bezkosztowego odstąpienia od umowy w szczególnym okresie tj. w okresie pierwszej fali pandemii COVID - 19. Wielu konsumentów [informacja prawnie chroniona] nie było skłonnych do zagranicznych wyjazdów w obawie przed zachorowaniem. Praktyka Spółk i mogła prowadzić do tego, że konsumenci wzięli udział w imprezach turystycznych wbrew swojej woli , spędzając urlop w warunkach, w których narażeni byli na str es i niepewność związan e rozprzestrzenianiem się wirusa Sars - Cov - 2. Jednocześnie konsumenci mogli zostać wprowadzeni w błąd co do tego , że dokonana przez Exim jednostronna zmiana umowy miała umocowanie w obowiązując ych w przepisach , a zatem, że nie przysługuje im prawo do dochodzenia roszczeń z tytułu niezgodności imprezy z umową w zakresie objętym jednostronną zmianą. Stosując zakwestionowaną praktykę Spółka ograniczyła zatem swoją odpowiedzialność względem konsumen tów za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania. (243) W opinii Prezesa Urzędu z a kwestionowana praktyka stanowi ła bardzo poważne naruszenie przepisów uokk. Istotą zachowania przedsiębiorcy jest bowiem działanie polegające na naruszaniu przepisów, któ re w swoim założeniu mają określać warunki dopuszczalności jednostronnej zmiany warunków umowy , a zatem miały c h r o nić konsumentów przed dokonywaniem w sposób dowolny tego rodzaju modyfikacji (która ma charakter szczególny i w prawie cywilnym co do zasady jest niedopuszczalna) . Spółka w sposób naganny wykorzystała posiadaną w stosunku do konsumentów przewagę kontraktową podejmując działania godzące w zasadę pewności obrotu i zaufania stron. Zachowanie Spółki było nierzetelne i nielojalne oraz w ra ż ący sposó b naruszało prawne i ekonomiczne interesy konsumentów. (244) Określając wysokość kwoty bazowej Prezes Urzędu wziął także pod uwagę charakter oferowanego przez Spółkę towaru , z którym związana jest praktyka. Zważono, że zakup 64 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl imprez turystycznych wiąże się zazwy czaj z dużym wydatkiem, a zatem jest to istotne obciążenie dla budżetu domowego statystycznego konsumenta . Zwrócić również należy uwagę na specyfi czny walor towaru, jakim jest impreza turystyczna, który związany jest z realizacją przez konsumentów prawa do wypoczynku. Zakwestionowana praktyka dotyczy zatem towaru o szczególnym charakterze , co przekłada się na znaczny stopień dotkliwości jej skutków dla konsumentów. (245) Ustalając kwotę bazową Prezes UOKiK uwzględnił także okoliczność, że kwestionowane naruszenie stosowane było przede wszystkim w 2020 r. i miało związek z obostrzeniami i ograniczeniami dotyczącymi imprez turystycznych wynikającymi z pandemii COVID - 19, które przełożyły się na brak dostępności hoteli, a co za tym idzie brak m ożliwości realizacji imprez turystycznych zgodnie z zawartymi umowami. W tym czasie org a nizatorzy turystyki , w tym również Spółka, f unkcjonowali w warunkach zmniejszonego popytu, ograniczeń w przemieszczaniu się i zmienności przepisów. Rynek turystyczny by ł niestabilny, a zaistniała sytuacja miała charakter bezprecedensowy , co w ocenie Prezesa Urzędu powinno być wzięte pod uwagę pr z y ustalaniu w ymi aru kary. (246) Ustalając kwotę bazową naruszenia wzięto w dalszej kolejności pod uwagę, iż materiał dowodowy zgroma dzony w aktach sprawy wskazuje, że zakwestionowana praktyka była stosowana od stycznia 2020 r., a została zaniechana z dniem 7 października 2021 r. tj. z dniem przystąpienia przez Spółkę do realizacji ostatniej imprezy turystycznej (imprezy z najpóźniejszą datą rozpoczęcia) w oparciu o umowę zawartą przed dniem 30 lipca 2020 r., tj. umowę niezawierającą zastrzeżenia o uprawnieniu Exim do dokonywania w umowach nieznacznych zmian w sposób jednostronny. Uwzględniono zatem ponad 1,5 roczny okres stosowania prak tyki, co pozwala stwierdzić, że miała ona charakter długotrwały. Jednocześnie należy mieć na uwadze, że pomimo zaprzestania praktyki na rynku pozostają skutki stwierdzonego naruszenia. (247) Określając kwotę bazową kary uwzględniono ponadto, że praktyka odnosiła się do ok. [informacja prawnie chroniona] umów o udział w imprezach turystycznych, których warunki zostały przez Exim jednostronnie zmienione w zakresie hotelu bądź właściwości usług zakwaterowania (dostępności elementów infrastruktury hotelowej). Biorąc pod uwagę, że Spółka zawarła ogółem [informacja prawnie chroniona] umów z terminem realizacji przypadającym na 2020 r., z czego [informacja prawnie chroniona] umów zostało rozwiązanych lub zmienionych, stwierdzić należy, że skutki stwierdzonego naruszenia były ograniczone (nawet przy założeniu, że ok. połowa spośród ww. umów mogła zostać zawarta przed dniem 30 lipca 2020 r. tj. w okresie, gdy w zawieranych umowach Spółka nie zastrzegała sobie prawa do dokonywania jednostronnych modyfikacji ). Jednocześnie wz ięto pod uwagę, że praktyka spowodowała negatywne skutki finansowe po stronie konsumentów. (248) Mając powyższe na uwadze, ustalono kwotę bazową kary pieniężnej stanowiącej punkt wyjścia dla dalszych obliczeń na poziomie [informacja prawnie chroniona] obrotu osi ągniętego przez Spółkę w 202 3 r. tj. na poziomie [informacja prawnie chroniona] . (249) Po ustaleniu kwoty bazowej przystąpiono do analizy, czy w niniejszej sprawie wystąpiły okoliczności łagodzące i obciążające , które mogłyby mieć wpływ na wymiar kary. (250) Prezes Urzędu za okoliczność łagodzącą uznał zaniechanie stosowania zarzucanej praktyki, co miało miejsce na etapie przed wszczęciem niniejszego postępowania. Powyższa okoliczność uzasadnia zmniejszenie kwoty bazowej kary o [informacja prawnie chroniona] . 65 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl (251) Jako okoliczność obciążającą uwzględniono, że zakwestionowana praktyka m iała szeroki zasięg oddziaływania , ponieważ dotyczyła konsumentów z całego kraju. Znaczny wymiar terytorialny stwierdzonego naruszenia uzasadnia zwiększenie kwoty bazowej o [informacja prawnie chroniona] . (252) W kontekście badania okoliczności obciążających Prezes Urzędu rozważył również kwestię umyślnego naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Jak wskazano w akapitach ( 23 0 ) - ( 23 1 ) uzasadnienia , naruszeni e przez Spółkę zakazu określonego w art. 24 uokk miało charakter umyślny, co uzasadnia zwiększenie kwoty bazowej kary o [informacja prawnie chroniona] . (253) Decydując o nałożeniu kary i jej wysokości wzięto zatem pod uwagę okoliczności łagodzące i obciążające w skazane w akapitach ( 25 0 ) - ( 2 5 2 ) uzasadnienia . Miarkując wysokość nałożonej kary Prezes Urzędu uznał, iż przesłanki te po ich zbilansowaniu wpływają na zwiększenie kwoty bazowej łącznie o [informacja prawnie chroniona] tj. do poziomu 10 366 587,95 zł . (254) Uwzględniając powyższe, po zaokrągleniu ww. kwoty do pełnych złotych, Prezes Urzędu ustalił wysokość kary pieniężnej za stosowanie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów opisanej w p kt I .1 sentencji niniejszej decyzji na poziomie 10 366 588 zł , co stanowi równowartość [informacja prawnie chroniona] obrotu przedsiębiorcy osiągniętego w 202 3 r. i [informacja prawnie chroniona] maksymalnego wymiaru kary. Kara w powyższej wysokości nie przekracza maksymalnego wymiaru kary przewidzian ego w art. 106 ust. 1 pkt 4 uokk. (255) Kara w powyższej wysokości jest w ocenie Prezesa Urzędu adekwatna do okresu, stopnia oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy. Nałożona kara ma za zadanie podkreślenie naganności zakwestionowanego zachowania. Kara ta pełni przede wszystkim funkcję represyjną stanowiąc sankcję i dolegliwość za naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W opinii Prezesa Urzędu należy podkreślić także aspekt edukacyjny i wychowawczy zastosowanego środka. (256) Poza wymiarem indywidualnym kary należy zwrócić uwagę na jej wymiar ogólny, funkcję odstraszającą i wychowawczą w stosunku do innych uczestników rynku. Przedmiotowe rozstrzygni ęcie będzie sygnałem dla przedsiębiorców informującym, że w razie podjęcia w przyszłości podobnych praktyk do praktyki ocenionej w niniejszej Decyzji, mogą ponieść sankcję finansową. (257) Prezes Urzędu wziął zatem pod uwagę, że wymierzona kara spełni funkcję p rewencyjną (zarówno w ujęciu indywidualnym, jak i ogólnym) oraz funkcję represyjną. (258) Zgodnie z art. 112 ust. 3 uokk karę pieniężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsument ów w Warszawie w NBP o/o Warszawa Nr 51 1010 1010 0078 7822 3100 0000. (259) W związku z powyższym orzeczono, jak w pkt VII.1 sentencji decyzji. 12.2. Kara z tytułu stosowania praktyk i , o jaki ej mowa w pkt I.2 sentencji decyzji (260) Kolejna kara pieniężna nakładana jest na Exim z tytułu stosowania praktyk i opisan ej w pkt I.2 sentencji decyzji. Prezes Urzędu uznał, że istnieją podstawy do nałożenia na Spółkę sankcji o charakterze finansowym w związku z naruszeniem obowiązków informacyjnych względem konsumentów. 66 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl (261) W ww. zakr esie Prezes Urzędu uznał za naruszając ą zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 uokk praktyk ę Exim polegając ą na naruszeniu obowiązku przekazywania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji w zakr esie związanym z powiadamianiem podróżnych – stosownie do art. 46 ust. 2 pkt 1 uitput – o konieczności zmiany głównych właściwości usług turystycznych . W p kt I.2 sentencji decyzji zakwestionowano, że powiadomienia, o jakich mowa powyżej nie zawierały pouczenia o tym, że jeżeli konsumenci nie przyjmują proponowanej zmiany umowy o udział w imprezie turystycznej , mogą w wyznaczonym terminie poinformować Exim, że odstępują od umowy za zwrotem wniesionych wpłat i bez obowiązku wniesienia opłat y za odstąpienie od umowy . Powyższe zachowanie zostało uznane za sprzeczne z art. 46 ust. 3 pkt 2 w związku z art. 46 ust. 4 pkt 2 uitput. Wskazane przepisy nak a zują bowiem organizatorowi , aby powiadomił klienta o propozycji zmiany umowy, umożliwiając mu j ednocześnie odstąpienie od umowy bez ponoszenia kosztów. (262) Praktyka, z tytułu której nakładana jest kara pieniężna ujawniała się na etapie po zawarciu umowy o udział w imprezie turystycznej, a przed przystąpieniem do jej realizacji . Zakwestionowany brak inf ormacyjny dotyczył istotny ch z punktu widzenia konsumentów kwestii związanych z możliwością nieprzyjęcia proponowanej zmiany umowy i uzyskania zwrotu całości środków wpłaconych na poczet imprezy turystycznej. Konsumen ci nie byli przez Spółkę w sposób wyraź ny informowani, iż mogą odstąpić od umowy za zwrotem wniesionych wpłat. Kierowane przez Exim powiadomienia o konieczności zmiany głównych właściwości usług turystycznych nie zapewniały zatem konsumentom wiedzy koniecznej do świadomego uczestniczenia w rynk u. (263) Prezes Urzędu zważył, że stosowan a praktyk a oddziaływał a na konsumentów w zakresie dotyczącym przysługującego konsumentom uprawnienia do odstąpienia od umowy za zwrotem uiszczonych na rzecz organizatora wpłat . Zaniechanie przekazywania konsumentom informacji, o jakich mowa powyżej godziło w prawo konsumenta do bycia uczciwie traktowanym przez profesjonalnego uczestnika rynku oraz prawo do udziału w obrocie gospodarczym zgodnie z przepisami prawa i poszanowaniem dobrych obyczajów. Zakwestionowan a pra ktyk a naruszał a zatem prawo konsumentów do uzyskania od Spółki informacji umożliwiających właściwą ocenę sytuacji i swobodne podjęcie decyzji co do tego, czy kontynuować zawartą umowę, czy też od umowy odstąpić. Stosowan a praktyk a wprowadzał a konsumentów w błą d jeżeli chodzi o możliwoś ć rozwiązania umowy za zwrotem całości wpłaconych środków , a zatem wymierzona były również w interesy konsumentów o charakterze ekonomiczn ym . Pozbawienie konsumentów istotnych informacji o tym, że mogą bezkosztowo anulować umowę mogło powodować, że konsumenci kontynuowali ją wbrew swojej woli. Konsumenci byli wprawdzie informowani o możliwości rezygnacji z umowy za przyjęciem vouchera o wartości dotychczasowych wpłat lub za przyjęciem zastępczej im prezy turystycznej, jednak wskutek zatajenia informacji o możliwości rozwiązania umowy za zwrotem wszystkich wniesionych wpłat mogli podjąć decyzję nieleżącą w ich najlepszym interesie, w warunkach posiadania niepełnej wiedzy co do możliwości rozwiązania u mowy bez ponoszenia kosztów. (264) Mając powyższe na uwadze Prezes Urzędu uznał, że praktyk a , o jak iej mowa w pkt I.2 sentencji decyzji stanowi poważne naruszenie przepisów uokk . Praktyk a t a godził a w prawo konsumentów od uzyskania od Spółki jednoznacznej i zro zumiałej informacji co do tego, że w związku z koniecznością zmiany głównych właściwości usług turystycznych dopuszczalne jest rozwiązanie umowy za zwrotem konsumentowi wszystkich wniesionych wpłat. W ten sposób konsumenci wprowadzeni zostali w błąd co prz ysługującego im 67 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl uprawnienia do uzyskania zwrotu całości środków pieniężnych wpłaconych na poczet imprezy turystycznej. (265) Określając wysokość kwoty bazowej Prezes Urzędu wziął także pod uwagę charakter oferowanego przez Spółkę towaru, z którym związan e są zakwestionowane zachowania Exim . Zważono, że zakup imprez turystycznych wiąże się zazwyczaj z dużym wydatkiem, a zatem jest to znaczące obciążenie dla budżetu domowego przeciętnego konsumenta. Zwrócić również należy uwagę na specyficzny walor towaru, jakim jest impreza turystyczna, który związany jest z realizacją przez konsumentów prawa do wypoczynku. Stwierdzone praktyk i dotycz ą zatem towaru o szczególnym charakterze, co przekłada się na znaczny stopień dotkliwości ich prawnych i ekonomicznych skutków dla konsumentów. (266) Ustalając kwotę bazową, Prezes UOKiK uwzględnił ponadto okoliczność, iż zarzucana Spółce praktyka, jest ściśle powiązana z okresem, w którym organizatorzy turystyki funkcjonowali w warunkach obostrzeń i ograniczeń dotyczących organizacji imprez turystycznych będących skutkiem pandemii COVID - 19 (2020 r.). W okresie pandemii Exim zmuszony był zmierzyć się z sytuacją bezprecedensową, która istotnie destabilizowała rynek usług turystycznych , w efekcie czego w wielu przypadkach niemożliwa była realizacja umów zgodnie z ich pierwotną treścią. (267) Ustalając kwotę bazową naruszenia wzięto w dalszej kolejności pod uwagę, iż praktyk a stwierdzon a w pkt I.2 sentencji decyzji był a stosowan a co najmniej od czerwca 2020 r., a jako datę jej zaniechania przyjęto dzień 24 maja 2022 r. Praktyk a był a zatem stosowan a maksymalnie przez okres prawie 2 lat, co pozwala stwierdzić, iż miał a on a charakter długotrwały. (268) Określając kwotę bazową kary uwzględniono ponadto, że praktyka dotyczyła ok. [informa cja prawnie chroniona] umów o udział w imprezach turystycznych, w odniesieniu do których Exim skierował do konsumentów w okresie 2020 - 2022 niepełne i nieprecyzyjne komunikaty o konieczności zmiany głównych właściwości usług turystycznych, niezawierające in formacji o uprawnieniu konsumenta do odstąpienia od umowy za zwrotem wszystkich wniesionych wpłat i bez obowiązku wniesienia opłaty za odstąpienia od umowy w przypadku braku przyjęcia proponowanej zmiany umowy. Praktyką została dotknięta zatem tylko część konsumentów korzystających z usług Spółki. Oceniając skalę naruszenia wskazać należy, że Spółka posiadała zawartych ponad [informacja prawnie chroniona] umów z terminem realizacji w samy m tylko 2020 r., z czego ponad [informacja prawnie chroniona] umów zos tało zmienionych lub anulowanych. (269) Mając powyższe na uwadze, ustalono wysokość kwoty bazowej kary na poziomie [informacja prawnie chroniona] obrotu Spółki uzyskanego w 202 3 r. tj. na poziomie [informacja prawnie chroniona] . (270) W dalszej kolejności wzięto pod uwagę okoliczności łagodzące i obciążające mające wpływ na wymiar kary. (271) Jako okoliczność łagodzącą wzięto pod uwagę , że zakwestionowana praktyka została zaniechana po wszczęciu w niniejszej sprawie postępowania w sprawie pra ktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Uzasadnia to obniżenie kwoty bazowej kary o [informacja prawnie chroniona] . (272) Okolicznością obciążającą jest szeroki zasięg geograficzny oddziaływania praktyk i . Spółka prowadzi działalność na terenie ca łego kraju, co przekłada się na znaczny wymiar 68 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl terytorialny stwierdzonego naruszenia. Powyższe uzasadnia zwiększenie kwoty bazowej kary o [informacja prawnie chroniona] . (273) Jako okoliczność obciążającą uwzględniono również umyślność naruszenia, jakiego dopuścił się Exim stosując praktyk ę , o której mowa w pkt I.2 sentencji decyzji, co zostało omówione w akapitach ( 23 0 ) - ( 23 1 ) uzasadnienia. Zważono, że Spółka naruszyła w sposób celowy interesy konsumentów dążąc świadom ie do wykorzystania posiadanej przewagi kontraktowej tak, aby utrzyma ć w mocy zawart e um owy i uniknąć ryzyka sytuacji, w której konieczne byłoby ich rozwiązanie za zwrotem konsumentom wniesionych wpłat . Umyślny charakter naruszenia uzasadnia zwiększenie kw oty bazowej kary o [informacja prawnie chroniona] . (274) Po zbilansowaniu współczynników obniżenia i podwyższenia kwoty bazowej kary przypisanych poszczególnym okolicznościom łagodzącym i obciążającym, Prezes Urzędu uznał, że uzasadnione jest zwiększenie kwoty bazowej łącznie o [informacja prawnie chroniona] i ustalenie jej wysokości na poziomie 4 739 011,63 zł. (275) Mając powyższe na uwad z e , po zaokrągleniu ww. kwoty do pełnych złotych, Prezes Urzędu ustalił wysokość kary pieniężnej za stosowanie praktyk i naruszając ej zbiorowe interesy konsumentów opisan ej w punkcie I. 2 sentencji niniejszej decyzji na poziomie 4 739 012 zł , co stanowi równowartość [informacja prawnie chroniona] obrotu przedsiębiorcy osiągniętego w 202 3 r. i [informacja prawnie chroniona] maksymalnego wymiaru kary. Kara obliczona w ww. sposób nie przewyższa kary w maksymalnej wysokości, jaka została przewidziana w art. 106 ust. 1 pkt 4 uokk . (276) Kara w powyższej wys okości jest w ocenie Prezesa Urzędu adekwatna do okresu, stopnia oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy. Nałożona kara ma za zadanie podkreślenie naganności zakwestionowanego zachowania. Kara ta pełni przede wszystkim funkcję represyjną stanowiąc sa nkcję i dolegliwość za naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W opinii Prezesa Urzędu należy podkreślić także walor edukacyjny i wychowawczy zastosowanego środka. (277) Poza wymiarem indywidualnym kary należy zwrócić uwagę na jej wymi ar ogólny, funkcję odstraszającą i wychowawczą w stosunku do innych uczestników rynku. Przedmiotowe rozstrzygnięcie będzie sygnałem dla przedsiębiorców informującym, że w razie podjęcia w przyszłości podobnych praktyk do praktyki ocenionej w niniejszej Dec yzji, mogą ponieść sankcję finansową. (278) Prezes Urzędu wziął zatem pod uwagę, że wymierzona kara spełni funkcję prewencyjną (zarówno w ujęciu indywidualnym, jak i ogólnym) oraz funkcję represyjną. (279) Zgodnie z art. 112 ust. 3 uokk karę pieniężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w NBP o/o Warszawa Nr 51 1010 1010 0078 7822 3100 0000. (280) W związku z powyższym orzeczono, jak w pkt VII. 2 sentencji decyzji. 12.3. Kara z tytułu stosowania praktyki, o jakiej mowa w pkt I. 3 sentencji decyzji (281) Prezes Urzędu uznał, że zachodzą podstawy do nałożenia kary pieniężnej z tytułu stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów opisanej w pkt I.3 sentencji niniejszej decyzji, której istotą jest naruszenie przez Spółkę jej obowiązków inform acyjnych względem konsumentów. 69 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl (282) W pkt I.3 sentencji Prezes Urzędu uznał z naruszającą zbiorowe interesy konsumentów praktykę polegającą na nieinformowani u konsumentów – w treści powiadomień o konieczności zmiany głównych właściwości usług turystycznych, o jakich mowa w art. 46 ust. 2 pkt 1 uitput – o skutkach braku reakcji podróżnego na propozycję zmiany umowy. Exim nie pouczał konsumentów, że jeżeli nie udzielą w terminie odpowiedzi na skierowanie do nich powiadomienie, to będzie to skutkowało bezkosztowym rozwiązaniem umowy tj. za zwrotem konsumentowi wszystkich wniesionych wpłat i bez konieczności wniesienia opłaty za odstąpienie od umowy. Informacja ta była przez Exim pomijana, pomimo że do jej zamieszczenia obliguje Spółkę art. 46 ust. 3 pkt 3 uitput. W związku z powyższym zachowanie Spółki zostało uznane za naruszenie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, którego źródłem jest ww. przepis. (283) Praktyk a , z tytułu któr ej nakładana jest kara pieniężna ujawnia ła się na etapi e po zawarciu umowy o udział w imprezie turystycznej, a przed przystąpieniem do jej realizacji. Zakwestionowana praktyka dotyczyła istotnego braku informacyjnego odnoszącego się do informacji o bezkosztowej anulacji umowy w przypadku braku reakcji podróżne go na powiadomienie o konieczności zmiany umowy w zakresie głównych właściwości usług turystycznych. Konsument powinien mieć świadomość, z jakimi konsekwencjami będzie się wiązać nieudzielenie odpowiedzi na propozycję zmiany umowy. (284) Prezes Urzędu zważył, że stosowan a praktyk a oddziaływał a po pierwsze na konsumentów w zakresie dotyczącym przysługującego im uprawnienia do uzyskania od Spółki jasnej, zrozumiałej i wyczerpującej informacji na temat możliwości anulacji umowy bez ponoszenia kosztów. Konsument powi nien wiedzieć, że w sytuacji, gdy organizator zmuszony jest zmienić główne właściwości usług turystycznych, dopuszczalne jest zakończenie stosunku zobowiązaniowego bez żadnych negatywnych konsekwencji finansowych po stronie konsumenta tj. za zwrotem mu wsz ystkich wniesionych wpłat. Jest to istotna informacja, której brak może wpływać na podejmowan e przez konsument ów decyzj e co do tego, czy kontynuować umowę , czy też zdecydować się na ich bezkosztową anulację (co jest możliwe m.in. w przypadku, gdy konsument na powiadomienie o konieczności zmiany umowy zareaguje milczeniem) . Zaniechanie przekazywania konsumentom informacji, o jaki ej mowa powyżej godziło zatem w prawo konsumenta do bycia uczciwie traktowanym przez profesjonalnego uczestnika rynku oraz prawo do udziału w obrocie gospodarczym zgodnie z przepisami prawa i poszanowaniem dobrych obyczajów. Stosowana praktyka zaburzała percepcję konsumentów co do ich wyobrażenia o tym, jak mogą się zachować w związku z propozycją zmiany umowy i jakie będą konsekwencj e ich zachowania się w określony sposób. W efekcie zagrożone były interesy ekonomiczne konsumentów, którzy nie mając wiedzy o dopuszczalności bezkosztowej anulacji umowy zdecydowali się na jej kontynuację. (285) Wskazać również należy, że przekazanie konsumentom jednoznacznej i rzetelnej informacji co do skutków nieudzielenia w terminie odpowiedzi na propozycję zmiany umowy prowadzi do zwiększenia pewności obrotu poprzez za gwarantowanie konsumentom należytego poziomu wiedzy. W sytuacji, gdy konsumenci nie byli pouczani o konsekwencjach nieudzieleni a w terminie odpowiedzi na propozycję zmiany umowy, mogło to prowadzić do sytuacji wątpliwych lub konfliktowych, w których konsumenci nie posiadali wszystkich informacji koniecznych do pełnego i świadomego uc zestniczenia w rynku. Konsument powinien mieć świadomość, jakie skutki niesie za sobą nieudzielenie w 70 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl terminie odpowiedzi na otrzymane powiadomienie, biorąc pod uwagę daleko idące implikacje wynikające z braku jego reakcji na propozycję zmiany umowy. Zamie szczenie informacji o odstąpieniu od umowy za zwrotem konsumentowi wpłaconych środków i bez obowiązku wniesienia opłaty za odstąpienie w przypadku braku udzielenia przez konsumenta odpowiedzi na proponowaną zmianę umowy gwarantuje, że milczenie konsumenta zostanie zinterpretowane zgodnie z obowiązującymi przepisami i wywoła skutki określone w tych przepisach. Konsument powinien otrzymać jasną i jednoznaczną informację w tym zakresie, co pozwoli mu przewidzieć w sposób niebudzący wątpliwości, jakie są następ stwa zachowania się w określony sposób. (286) Mając powyższe na uwadze Prezes Urzędu uznał, że praktyk a , o jaki ej mowa w pkt I.3 sentencji decyzji stanowi poważne naruszenie przepisów uokk. Praktyk a t a godził a w prawo konsumentów od uzyskania od Exim jednoznaczn ej i zrozumiałej informacji co do tego, że w związku z koniecznością zmiany głównych właściwości usług turystycznych dopuszczalne jest rozwiązanie umowy za zwrotem konsumentowi wszystkich wniesionych wpłat. W ten sposób konsumenci wprowadzeni zostali w błą d co przysługującego im uprawnienia do uzyskania zwrotu całości środków pieniężnych wpłaconych na poczet imprezy turystycznej, jak również co do konsekwencji związanych z nieudzieleniem przez nich w terminie odpowiedzi na propozycję zmiany umowy. (287) Określają c wysokość kwoty bazowej Prezes Urzędu wziął także pod uwagę charakter oferowanego przez Spółkę towaru, z którym związane są zakwestionowane zachowania Exim. Zważono, że zakup imprez turystycznych wiąże się zazwyczaj z dużym wydatkiem, a zatem jest to isto tne obciążenie dla budżetu domowego przeciętnego konsumenta. Zwrócić również należy uwagę na specyficzny walor towaru, jakim jest impreza turystyczna, który związany jest z realizacją przez konsumentów prawa do wypoczynku. Stwierdzone praktyki dotyczą zate m towaru o szczególnym charakterze, co przekłada się na znaczny stopień dotkliwości ich prawnych i ekonomicznych skutków dla konsumentów. (288) Określając kwotę bazową kary uwzględniono ponadto, że jak wynika z przekazanych przez Exim informacji stwierdzona prak tyka dotyczyła ok. [informacja prawnie chroniona] umów o udział w imprezach turystycznych, w odniesieniu do których Spółka skierowała do konsumentów w okresie 2020 - 2022 niepełne i nieprecyzyjne komunikaty o konieczności zmiany głównych właściwości usług tu rystycznych, niezawierające informacji o skutkach nieudzielenia przez konsumenta odpowiedzi na propozycję zmiany umowy tj. o odstąpieniu od umowy za zwrotem wszystkich wniesionych wpłat i bez obowiązku uiszczenia opłaty za odstąpienie. Praktyką została dot knięta zatem tylko część konsumentów korzystających z usług Exim. Oceniając skalę naruszenia wskazać należy, że Spółka posiadała zawartych ponad [informacja prawnie chroniona] umów z terminem realizacji w samym tylko 2020 r., z czego ponad [informacja praw nie chroniona] umów zostało zmienionych lub anulowanych. (289) Ustalając kwotę bazową, Prezes UOKiK uwzględnił ponadto okoliczność, iż zarzucana Spółce praktyka jest ściśle powiązana z okresem, w którym organizatorzy turystyki funkcjonowali w warunkach obostrzeń dotyczących organizacji imprez turystycznych będących skutkiem pandemii COVID - 19 (w szczególności 2020 r.). W okresie pandemii Exim zmuszony był zmierzyć się z sytuacją bezprecedensową, która istotnie destabilizowała rynek usług turystycznych. W tym czasie organizatorzy turystyki, w tym również Spółka, funkcjonowali w warunkach zmniejszonego popytu, ograniczeń w przemieszczaniu się, jak również zmienności przepisów , co wpływało np. na brak dostępności połączeń lotniczych i hoteli. 71 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl (290) Ustalając kwotę bazową naruszenia wzięto w dalszej kolejności pod uwagę, iż praktyk a stwierdzon a w pkt I.3 sentencji decyzji był a stosowan a co najmniej od czerwca 2020 r., a jako datę jej zaniechania przyjęto dzień 24 maja 2022 r. Praktyk a był a zatem stosowan a maksymalni e przez okres niecałych 2 lat, co pozwala stwierdzić, iż miała ona charakter długotrwały. (291) Mając powyższe na uwadze, ustalono wysokość kwoty bazowej kary na poziomie [informacja prawnie chroniona] obrotu Spółki uzyskanego w 202 3 r. tj. na poziomie [informac ja prawnie chroniona] . (292) W dalszej kolejności wzięto pod uwagę okoliczności łagodzące i obciążające mające wpływ na wymiar kary. (293) Jako łagodzącą Prezes Urzędu uwzględnił okoliczność, że zakwestionowana praktyka została zaniechana po wszczęciu w niniejszej sprawie postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Uzasadnia to obniżenie kwoty bazowej kary o [i nformacja prawnie chroniona] . (294) Jako okoliczność obciążającą uwzględniono szeroki wymiar geograficzny oddziaływania praktyk i . Spółka prowadzi działalność o zasięgu ogólnopolskim, co przekłada się na znaczny wymiar terytorialny stwierdzonego naruszenia. Powy ższe uzasadnia zwiększenie kwoty bazowej kary o [informacja prawnie chroniona] . (295) Jako okoliczność obciążającą Prezes Urzędu uwzględnił również umyślność naruszenia, co zostało omówione w akapitach ( 23 0 ) - ( 23 1 ) uzasadnienia decyzji. Zważono, że Spółka naruszy ła w sposób intencjonalny interesy konsumentów dążąc świadomie do wykorzystania posiadanej przewagi kontraktowej celem utrzymania w mocy zawartych umów i uniknięcia ryzyka sytuacji, w której konieczne byłoby ich rozwiązanie za zwrotem konsument om wszystkic h wniesionych wpłat. Umyślny charakter naruszenia uzasadnia zwiększenie kwoty bazowej kary o [informacja prawnie chroniona] . (296) Po zbilansowaniu współczynników podwyższenia kwoty bazowej kary przypisanych poszczególnym okolicznościom łagodzącym i obciążającym Prezes Urzędu uznał, że uzasadnione jest zwiększenie kwoty bazowej łącznie o [informacja prawnie chroniona] i ustalenie jej wysokości na poziomie 4 739 011,63 zł . (297) Mając powyższe na uwadze, po zaokrągleniu ww. kwoty do pełnych złotych, Prezes Urzędu ustalił wysokość kary pieniężnej za stosowanie praktyk i naruszają cej zbiorowe interesy opisanej w punkcie I.3 sentencji niniejszej decyzji na poziomie 4 739 012 zł , co st anowi równowartość [informacja prawnie chroniona] obrotu przedsiębiorcy osiągniętego w 202 3 r. i [informacja prawnie chroniona] maksymalnego wymiaru kary. Kara obliczona w ww. sposób nie przewyższa kary w maksymalnej wysokości, jaka została przewidziana w art. 106 ust. 1 pkt 4 uokk. (298) Kara w powyższej wysokości jest w ocenie Prezesa Urzędu adekwatna do okresu, stopnia oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy. Nałożona kara ma za zadanie podkreślenie naganności zakwestionowanego zachowania. Kara ta pełni przede wszystkim funkcję represyjną stanowiąc sankcję i dolegliwość za naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W opinii Prezesa Urzędu należy podkreślić także walor edukacyjny i wychowawczy zastosowanego środka. (299) Poza wymiarem in dywidualnym kary należy zwrócić uwagę na jej wymiar ogólny, funkcję odstraszającą i wychowawczą w stosunku do innych uczestników rynku. Przedmiotowe rozstrzygnięcie będzie sygnałem dla przedsiębiorców informującym, że w razie podjęcia 72 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl w przyszłości podobny ch praktyk do praktyki ocenionej w niniejszej Decyzji, mogą ponieść sankcję finansową. (300) Prezes Urzędu wziął zatem pod uwagę, że wymierzona kara spełni funkcję prewencyjną (zarówno w ujęciu indywidualnym, jak i ogólnym) oraz funkcję represyjną. (301) Zgodnie z art. 112 ust. 3 uokk karę pieniężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w NBP o/o Warszawa Nr 51 1010 1010 0078 7822 3100 0000. (302) W związku z powyższym o rzeczono, jak w pkt VII. 3 sentencji decyzji. 12.4. Kara z tytułu stosowania praktyki, o jakiej mowa w pkt I.4 sentencji decyzji (303) Czwarta z nałożonych na Exim kar pieniężnych dotyczy praktyki naruszającej zbiorowe interesy stwierdzonej w pkt I.4 sentencji decyzji polegającej na posługiwaniu się w treści OWU postanowieniem ograniczającym konsumentom uprawnienie do żądania od Spółki uzasadnienia wysokości opłaty za odstąpienie od umowy ustalanej w sposób zindywidualizowany. Spółka przyjęła, że w sytuacji, gdy konsum ent odstępuje od umowy z przelotem rejsowym w ramach uprawnienia wynikającego z art. 47 ust. 1 uitput , kalkulacja opłaty za odstąpienie następuje na wniosek klienta złożony niezwłocznie, nie później niż do 7 dni od daty zakończenia imprezy turystycznej, co zostało uznane za sprzeczne z art. 47 ust. 2 uitput. Ww. przepis nie określa bowiem żadnym ram czasowych co do tego, w jakim terminie konsument może zwrócić się do Spółki o przedstawieni e uzasadnienia wysokości opłaty za odstąpienie od umowy. (304) Prezes Urzęd u zważył, że ww. praktyka ujawnia ła się na etapie po zawarciu kontraktu i była związana z uprawnieniem konsumenta do odstąpienia od umowy w każdym czasie przed rozpoczęciem imprezy turystycznej. Konsumentowi, który odstąpił od umowy z przelotem rejsowym nalicza na jest przez Exim opłata za odstąpienie, której wysokość ustalana jest w sposób zindywidualizowany. Wysokość tej opłaty nie jest z góry określona w treści umowy, lecz każdorazowo podlega indywidualnemu wyliczeniu z uwzględnieniem zaoszczę dzonych kosztów lub wpływów z tytułu alternatywnego wykorzystania danych usług turystycznych, o które pomniejszana jest cena imprezy turystycznej. W oparciu o treść umowy konsument nie jest zatem w stanie ustalić wysokości opłaty za odstąpienie od umowy, w związku z czym a rt. 47 ust. 2 uitput (ostatnie zdanie) nakłada na organizatorów turystyki obowiązek przedstawienia konsumentowi uzasadnienia takiej opłaty na jego żądanie. Przepis ten nie określa, w jakim czasie po odstąpieniu od umowy, czy też po zakończ eniu imprezy turystycznej konsument może wystąpić z powyższym żądaniem. Zważono zatem, że ustanowienie przez Spółkę w treści OWU 7 - dniowego terminu od zakończenia imprezy turystycznej na złożenie wniosku o kalkulację opłaty za odstąpienie od umowy jest dzi ałaniem bezprawnym. (305) Uzasadnienie wysokości opłaty za odstąpienie od umowy może być konsumentowi potrzebne do zweryfikowania, czy opłata ta ustalona została przez organizatora w prawidłowy sposób, jak również w celu przedłożenia uzasadnienia opłaty ubezpiec zycielowi w sytuacji, gdy konsument domaga się odszkodowania z tytułu kosztów rezygnacji z imprezy turystycznej. Możliwość zapoznania się z kalkulacją ww. opłaty ma zatem dla konsumenta istotne znaczenie i jest związan a z interesami konsumenta o charakterz e ekonomicznym. Prezes Urzędu uznał zatem , że stwierdzona praktyka stanowi poważne naruszenie przepisów uokk , ponieważ stwarza konsumentom uciążliwe warunki dochodzenia praw , w tym uciążliwe warunki dochodzenia roszczeń finansowych. 73 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl W rezultacie sytuacja konsumentów jest istotnie osłabiona wskutek wprowadzenia ich w błąd co do przysługujących im uprawnień mających znaczenie dla ich czynnego i świadomego uczestniczenia w rynku. (306) Określając kwotę bazową kary uwzględniono również specyfikę oferowanego przez Spó ł kę towaru, z którym związana jest stwierdzona praktyka. Wzięto pod uwagę, że zakup imprez turystycznych stanowi wydatek o dużej wartości, co przekłada się na znaczną wysokoś ć naliczanych konsumentom opłat za odstąpienie od umowy, a tym samym na znaczny stopień dotkliwości ekonomicznych skutków zakwestionowanej praktyki dla konsumentów. (307) Przy określaniu kwoty bazowej kary wzięto w dalszej kolejności pod uwagę ponad półroczny ok res stosowania stwierdzonego naruszenia , co pozwala stwierdzić, że nie miało ono charakteru długotrwałego . Zakwestionowana praktyka związana była bowiem z posługiwaniem się w obrocie konsumenckim w okresie od 9 czerwca 2021 r. do 3 stycznia 2022 r. OWU, w treści których zawarte było sporne postanowienie. Jednocześnie zważyć należy, iż mimo wprowadzenia od dni a 4 stycznia 2022 r. OWU niezawierających zakwestionowanej klauzuli , w obrocie nadal pozostawały aktywne umowy zawarte z wykorzystaniem OWU poprzednio obowiązujących. Jakkolwiek zatem praktyka została zaprzestana, na rynku nadal ujawniały się jej negatywne skutki związane z możliwością wprowadzania konsumentów w błąd co do przysługujących im uprawnień związanych z możliwością żądania od Spółki uzasadnienia wysokości opłaty za odstąpienie od umowy. (308) Mając powyższe na uwadze, ustalono wysokość kwoty bazowej ka ry na poziomie [informacja prawnie chroniona] obrotu Spółki uzyskanego w 202 3 r. tj. na poziomie [informacja prawnie chroniona] . (309) W dalszej kolejności wzięto pod uwagę okoliczności łagodzące i obciążające mające wpływ na wymiar kary. (310) Okolicznością łagodzącą mającą wpływ na wymiar kary pieniężnej jest zaprzestanie stosowania stwierdzonej praktyki, co nastąpiło z dniem 4 stycznia 2022 r. Niezwłocznie po wszczęciu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów Spó ł ka podjęła zatem dz iałania mające na celu wprowadzenie do obrotu OWU niezawierających zakwestionowanego postanowienia zakładającego, że konsument może wystąpić z wnioskiem o uzasadnienie wysokości opłaty za odstąpienie od umowy w terminie nie dłuższym niż 7 dni od daty zakoń czenia imprezy turystycznej. Powyższa okoliczność uzasadnia obniżenie kwoty bazowej kary o [informacja prawnie chroniona] . (311) Jako okoliczność obciążającą uwzględniono szeroki zasięg oddziaływania praktyk i . Spółka prowadzi działalność na terenie całego kraju, co przekłada się na znaczny wymiar terytorialny stwierdzonego naruszenia. Powyższe uzasadnia zwiększenie kwoty bazowej kary o [informacja prawnie chroniona] . (312) Prezes Urzędu uznał, że po uwzględnieniu ok oliczności łagodzących i obciążających wysokość kary powinna pozostać na poziomie kwoty bazowej ( 740 470,57 zł ), ponieważ współczynniki obniżenia i podwyższenia kary z tytułu ww. okoliczności równoważą się. (313) Mając powyższe na uwadze, po zaokrągleniu ww. kw oty do pełnych złotych, Prezes Urzędu ustalił wysokość kary pieniężnej za stosowanie praktyk i naruszając ej zbiorowe interesy konsumentów opisan ej w punkcie I. 4 sentencji niniejszej decyzji na poziomie 740 471 zł , co stanowi równowartość [informacja prawnie chroniona] obrotu przedsiębiorcy osiągniętego w 202 3 r. i [informacja prawnie chroniona] maksymalnego wymiaru kary. 74 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Kara obliczona w ww. sposób nie przewyższa kary w maksymalnej wysokości, jaka została przewidziana w art. 106 ust. 1 pkt 4 uokk. (314) Kara w po wyższej wysokości jest w ocenie Prezesa Urzędu adekwatna do okresu, stopnia oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy. Nałożona kara ma za zadanie podkreślenie naganności zakwestionowanego zachowania. Kara ta pełni przede wszystkim funkcję represyjną s tanowiąc sankcję i dolegliwość za naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W opinii Prezesa Urzędu należy podkreślić także wymiar edukacyjny i wychowawczy zastosowanego środka. (315) Poza wymiarem indywidualnym kary należy zwrócić uwagę na jej wymiar ogólny, funkcję odstraszającą i wychowawczą w stosunku do innych uczestników rynku. Przedmiotowe rozstrzygnięcie będzie sygnałem dla przedsiębiorców informującym, że w razie podjęcia w przyszłości podobnych praktyk do praktyki ocenionej w ni niejszej d ecyzji, mogą ponieść sankcję finansową. (316) Prezes Urzędu wziął zatem pod uwagę, że wymierzona kara spełni funkcję prewencyjną (zarówno w ujęciu indywidualnym, jak i ogólnym) oraz funkcję represyjną. (317) Zgodnie z art. 112 ust. 3 uokk karę pieniężną nal eży uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w NBP o/o Warszawa Nr 51 1010 1010 0078 7822 3100 0000. (318) W związku z powyższym orzeczono, jak w pkt VII. 4 sentencji decyzji. 13. Koszty postępowania (319) Art. 77 ust. 1 uokk stanowi, że jeżeli w wyniku postępowania Prezes Urzędu stwierdził naruszenie przepisów ww. ustawy, przedsiębiorca, który dopuścił się tego naruszenia obowiązany jest ponieść koszty postępowania. Zgodnie z art. 80 uokk , Prezes Urzędu rozstrzyga o kosztach w drodze postanowienia, które może być zamieszczone w decyzji kończącej postępowanie. Ponadto, stosownie do art. 264 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, jednocześnie z wydaniem decyzji organ administracji publicznej ustali w drodze postanowienia wy sokość kosztów postępowania, osoby zobowiązane do ich poniesienia oraz termin i sposób ich uiszczenia. (320) W punkcie I niniejszej decyzji Prezes Urzędu w wyniku przeprowadzonego wobec Exim postępowania w sprawie praktyk naruszając ych zbiorowe interesy konsumen tów stwierdził naruszenie przez ww. przedsiębiorcę art. 24 uokk . Spełniona została zatem przesłanka wynikająca z art. 77 ust. 1 uokk pozwalająca na obciążenie Spółki kosztami przeprowadzonego postępowania. Ponieważ przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie określają, co należy rozumieć pod pojęciem „kosztów postępowania” odwołano się w tym względzie – zgodnie z art. 83 uokk – do art. 263 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, który do kosztów postępowania zalicza między innymi koszty dor ęczania stronom pism urzędowych. W niniejszej sprawie wyliczone w ten sposób koszty związane z korespondencją ze stroną postępowania ustalono na kwotę 154,10 zł. (321) W związku z tym postanowiono obciążyć Exim kosztami przeprowadzonego postępowania w wysokości 154,10 zł (słownie złotych: sto pięćdziesiąt cztery 10/100 ). (322) Na podstawie art. 264 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 83 uokk Prezes Urzędu wyznaczył stronie termin 14 dni od dnia uprawomocnienia się decyzji 75 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl na uiszczenie ww. kosztów. Powyższą kwotę należy wpłacić na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w NBP o/o Warszawa Nr 51 1010 1010 0078 7822 3100 0000. (323) Wobec powyższego orzeczono, jak w p kt VIII sentencji decyzji . 14. Pouczenia (324) Stosownie do art. 81 ust. 1 uokk oraz na podstawie art. 479 28 § 2 ustawy z 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 202 4 r. poz. 15 68 ) od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie miesiąca od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach, ul. Zygmunta Krasińskiego 29, 40 - 019 Katowice. (325) W przypadku jednak kwestionowania wyłącznie postano wienia o kosztach zawartego w punkcie VIII niniejszej decyzji, stosownie do art. 81 ust. 5 uokk w związku z art. 479 32 § 1 i 2 Kodeksu postępowania cywilnego i na podstawie art. 264 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 83 uokk, można wni eść zażalenie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach, ul. Zygmunta Krasińskiego 29, 40 - 01 9 Katowice, w terminie tygodnia od dnia doręczenia niniejszej decyzji. (326) Zgodnie z art. 3 ust. 2 pkt 9 w związku z art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 959 z e zm.), odwołanie od decyzji Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów podlega opłacie stałej w kwocie 1000 zł. Z kolei, zgodnie z art. 32 ust. 2 tej ustawy zażalenie na postanowienie Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów podlega opłacie st ałej w kwocie 500 zł. Opłatę od odwołania lub zażalenia należy uiścić na rachunek bankowy Sądu Okręgowego w Warszawie albo w kasie tego sądu lub w inny sposób, zgodnie z informacjami podanymi przez Sąd. Na stronie internetowej Sądu Okręgowego w Warszawie o raz na tablicy ogłoszeń w budynku Sądu dostępne informacje o: 1) funkcjonujących kasach sądu, w których można uiścić opłatę sądową; 2) możliwych sposobach uiszczania opłat sądowych w formie bezgotówkowej; 3) numerach rachunków bieżących dochodów sądu, na k tóre można dokonywać wpłat. (327) Zgodnie z art. 103 ust. 1 i 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych sąd może przyznać zwolnienie od kosztów sądowych osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej niebędącej osobą prawną, której ustawa przyznaje zdolność prawną, jeżeli wykazała, że nie ma dostatecznych środków na ich uiszczenie, a spółka handlowa powinna wykazać także, że jej wspólnicy albo akcjonariusze nie mają dostatecznych środków na zwiększenie majątku spółki lub udzielenie spółce pożyczki. Zgodnie z art. 105 ust. 1 tej ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, wniosek o przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych należy zgłosić na piśmie lub ustnie do protokołu w sądzie, w którym sprawa ma być wytoczona lub już się toczy. (328) Stosownie do treści ar t. 117 § 1, § 3 i § 4 Kodeksu postępowania cywilnego strona zwolniona przez sąd od kosztów sądowych w całości lub części, może domagać się ustanowienia adwokata lub radcy prawnego. Osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna, której ustawa przyznaje zdol ność sądową, niezwolniona przez sąd od kosztów sądowych, może się domagać ustanowienia adwokata lub radcy prawnego, jeżeli wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów wynagrodzenia adwokata lub radcy 76 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Zygmunta Krasińskiego 29 < 40 - 019 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl prawnego. Wniosek o ustanowienie adwo kata lub radcy prawnego strona zgłasza wraz z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych lub osobno, na piśmie lub ustnie do protokołu, w sądzie, w którym sprawa ma być wytoczona lub już się toczy. Z up. Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury UOKiK w Katowicach Maciej Fragsztajn