RKT-34/2012

1 Katowice, dnia 31 października 2012 r. RKT-61-16/12/MI DECYZJA Nr RKT – 34/2012 Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.), po przeprowadzeniu z urzędu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów przeciwko Brzeskiemu Przedsiębiorstwu Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. z siedzibą w Brzegu, – w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: I. Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, 1. uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów określoną w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów bezprawne zachowanie Brzeskiego Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. z siedzibą w Brzegu polegające na naruszeniu art. 6 ust. 3 i 3a ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 89, poz. 625 z późn. zm.) w drodze stosowania we wzorcach umów kompleksowych sprzedaży i przesyłu ciepła wykorzystywanych w obrocie z konsumentami postanowień przewidujących, że sprzedawca może wstrzymać dostarczanie ciepła, jeżeli w toku kontroli stwierdzono, że: a) nastąpił pobór ciepła niezgodnie z umową; b) instalacja odbiorcza jest w złym stanie technicznym tzn.: − − − − występują stałe i niekontrolowane nadmierne ubytki wody, a Odbiorca nie przystępuje do usunięcia awarii i naprawy instalacji odbiorczej pomimo pisemnych wezwań ze strony sprzedawcy; − − − − urządzenie zabezpieczające instalację odbiorczą (naczynie wzbiorcze) nie spełnia norm PN-B-02414, PN-91/B-02413 bądź jest niesprawne; i nakazuje się zaniechanie jej stosowania; 2. uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów określoną w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów bezprawne zachowanie Brzeskiego Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. z siedzibą w Brzegu polegające na naruszeniu art. 6 ust. 3 i 3a ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 89, poz. 625 z późn. zm.) w drodze stosowania we wzorcach umów kompleksowych sprzedaży i przesyłu ciepła wykorzystywanych w obrocie z konsumentami postanowień przewidujących, że sprzedawca może wstrzymać dostarczanie ciepła, gdy odbiorca uniemożliwia upoważnionym przedstawicielom sprzedawcy wstęp, wraz z niezbędnym sprzętem, na teren nieruchomości lub do pomieszczeń odbiorcy w celu przeprowadzenia prac związanych z obsługą i naprawą urządzeń stanowiących własność sprzedawcy, przeprowadzenia badań, pomiarów lub kontroli układów pomiarowych oraz kontroli dotrzymywania przez odbiorcę warunków umowy i warunków rozliczeń i nakazuje się zaniechanie jej stosowania ; DELEGATURA UOKiK W KATOWICACH 2 3. uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów określoną w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów bezprawne zachowanie Brzeskiego Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. z siedzibą w Brzegu polegające na naruszeniu art. 5 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 89, poz. 625 z późn. zm.) w związku z art. 5 ust. 3 tej ustawy w drodze niezamieszczenia w treści wzorców umów kompleksowych sprzedaży i przesyłu ciepła wykorzystywanych w obrocie z konsumentami informacji o wysokości bonifikat za niedotrzymanie warunków umowy w zakresie terminów rozpoczęcia i zakończenia dostarczania ciepła w celu ogrzewania i nakazuje się zaniechanie jej stosowania; 4. uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów określoną w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów bezprawne zachowanie Brzeskiego Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. z siedzibą w Brzegu polegające na naruszeniu art. 5 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 89, poz. 625 z późn. zm.) w związku z art. 5 ust. 3 tej ustawy w drodze niezamieszczenia w treści wzorców umów kompleksowych sprzedaży i przesyłu ciepła wykorzystywanych w obrocie z konsumentami pełnej informacji odnośnie standardów jakościowych obsługi odbiorców oraz parametrów technicznych dostarczanej energii obejmujących warunki dostarczania ciepła w zakresie: a) zapewnienia obliczeniowego natężenia przepływu nośnika ciepła; b) dotrzymywania parametrów nośnika ciepła; c) dotrzymywania terminów i sposobu załatwiania reklamacji; d) zawiadamiania odbiorców o planowanych zmianach warunków dostarczania ciepła, które wymagają dostosowania instalacji odbiorczych do nowych warunków, i nakazuje się zaniechanie jej stosowania. II. Na podstawie art. 26 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, określa się Brzeskiemu Przedsiębiorstwu Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. z siedzibą w Brzegu środki usunięcia trwających skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów w postaci obowiązku przedstawienia wszystkim konsumentom posiadającym umowy kompleksowe sprzedaży i przesyłu ciepła o zakwestionowanej treści propozycji zawarcia nowych umów uwzględniających zarzuty wskazane w pkt I niniejszej decyzji bądź aneksów do umów eliminujących z ich treści stwierdzone naruszenia – w terminie 2 miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. III. Na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów umarza się jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów wszczęte przeciwko Brzeskiemu Przedsiębiorstwu Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. z siedzibą w Brzegu pod zarzutem stosowania praktyk, o jakich mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ww. ustawy polegających na naruszeniu art. 5 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 89, poz. 625 z późn. zm.) w związku z art. 5 ust. 3 tej ustawy w drodze: 1. niezamieszczenia w treści wzorców umów kompleksowych sprzedaży i przesyłu ciepła wykorzystywanych w obrocie z konsumentami informacji o wysokości bonifikat za niedotrzymanie warunków umowy w zakresie przerw w dostarczaniu ciepła w okresie letnim; 2. niezamieszczenia w treści wzorców umów kompleksowych sprzedaży i przesyłu ciepła wykorzystywanych w obrocie z konsumentami informacji odnośnie standardów jakościowych obsługi odbiorów w zakresie planowanych przerw w dostarczaniu energii w okresie poza sezonem grzewczym. 3 IV. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nakłada się na Brzeskie Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. z siedzibą w Brzegu: 1. karę pieniężną płatną do budżetu państwa w wysokości 17 068 PLN (słownie złotych: siedemnaście tysięcy sześćdziesiąt osiem) z tytułu naruszenia zakazu, o którym mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie I.1. i I.2. sentencji niniejszej decyzji; 2. karę pieniężną płatną do budżetu państwa w wysokości 34 136 PLN (słownie złotych: trzydzieści cztery tysiące sto trzydzieści sześć) z tytułu naruszenia zakazu, o którym mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w pkt I.3. i I.4. sentencji niniejszej decyzji. V. Na podstawie art. 77 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 80 tej ustawy oraz na podstawie art. 264 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów postanawia się obciążyć Brzeskie Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. z siedzibą w Brzegu kosztami przeprowadzonego postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów i zobowiązać ww. przedsiębiorcę do zwrotu Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów kwoty 23 PLN (słownie złotych: dwadzieścia trzy) w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Uzasadnienie W imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej „Prezesem Urzędu”) zostało przeprowadzone z urzędu pod sygn. akt RKT-400-02/12/MI postępowanie wyjaśniające w sprawie wstępnego ustalenia, czy w związku z działalnością Brzeskiego Przedsiębiorstw Energetycznego Sp. z o.o. z siedzibą w Brzegu (zwanego dalej „BPEC” lub „Spółką”) nastąpiło naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uzasadniające wszczęcie postępowania antymonopolowego. W toku przedmiotowego postępowania wyjaśniającego zbadane zostały pod kątem naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów warunki umów kompleksowych sprzedaży i przesyłu ciepła zawieranych przez BPEC z konsumentami w oparciu o wykorzystywane w obrocie wzorce umowne. Ponieważ analiza ich treści dała podstawy do przyjęcia, iż w zakresie opisanym w pkt I i III sentencji niniejszej Decyzji Spółka mogła dopuścić się naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ww. ustawy, w dniu 13 czerwca 2012 r. Postanowieniem Nr 1 wszczęte zostało w tej sprawie z urzędu postępowanie w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów (dowód: karty nr 1-1 verte). Postanowieniem Nr 2 z dnia 13 czerwca 2012 r. zaliczono w poczet materiału dowodowego w tym postępowaniu dokumenty uzyskane w toku postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego w sprawie działalności Spółki pod sygn. akt RKT-400-02/12/MI (dowód: karty nr 4, 6-158). W odpowiedzi na zawiadomienie o wszczęciu postępowania BPEC wskazało, iż w latach 2010- 2012 nie wstrzymało dostaw ciepła do konsumentów z uwagi na stwierdzenie, że instalacja odbiorcza jest w złym stanie technicznym lub z uwagi na uniemożliwienie upoważnionym przedstawicielom Spółki wstępu, wraz z niezbędnym sprzętem, na teren nieruchomości lub do pomieszczeń odbiorcy w celu przeprowadzenia czynności eksploatacyjno – kontrolnych (dowód: karta nr 159 verte). Spółka podniosła również, iż o możliwościach uzyskania bonifikat za niedotrzymanie standardów jakościowych obsługi odbiorców w zakresie terminów rozpoczęcia i zakończenia dostarczania ciepła w celu ogrzewania stanowi § 2 umowy kompleksowej sprzedaży i przesyłu ciepła. Określa on szczegółowo zobowiązania sprzedawcy co do terminów rozpoczynania i zakończania dostaw ciepła, a także zobowiązania sprzedawcy do udzielania odbiorcom bonifikat z 4 powodu niedotrzymywania standardów jakościowych, na warunkach szczegółowo określonych w obowiązujących przepisach. Spółka wyjaśniła, że przepisy te zawarte są w rozporządzeniu Ministra Gospodarki z dnia 17 września 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz rozliczeń z tytułu zaopatrzenia w ciepło (Dz.U. Nr 194, poz. 1291). § 40 powołanego rozporządzenia szczegółowo określa sposób wyliczania bonifikat w przypadku niedotrzymania przez przedsiębiorstwo energetyczne warunków umowy sprzedaży ciepła lub umowy o świadczenie usług przesyłania lub dystrybucji albo umowy kompleksowej w zakresie terminów rozpoczęcia i zakończenia dostarczania ciepła w celu ogrzewania oraz planowanych przerw w dostarczaniu ciepła w okresie letnim (dowód: karta nr 160). Ponadto Spółka oświadczyła, iż nie dostarcza ciepła do konsumentów w okresie letnim (dowód: karty nr 160). Spółka wyjaśniła, że w latach 2010-2012 nie miały miejsca sytuacje, w których nastąpiło niedotrzymanie standardów jakościowych obsługi odbiorców w zakresie terminów rozpoczęcia i zakończenia dostarczania ciepła w celu ogrzewania oraz planowanych przerw w dostarczaniu ciepła w okresie letnim. W ww. okresie konsumenci korzystający z usług BPEC nie występowali w związku z tym o udzielenie bonifikat z tytułu wystąpienia przedmiotowych przerw (dowód: karta nr 160). BPEC wskazało również, iż konsumenci korzystający z jego usług mogą zapoznać z obowiązującymi standardami jakościowymi obsługi odbiorców oraz parametrami technicznymi dostarczanej energii w zakresie zapewnienia obliczeniowego natężenia przepływu nośnika ciepła oraz dotrzymywania parametrów nośnika ciepła z załącznika nr 1 oraz załącznika nr 3 do umowy kompleksowej sprzedaży i przesyłu ciepła. § 2 ust. 4 umowy kompleksowej stanowi natomiast, że plany ograniczeń oraz plany wstrzymania dostarczania ciepła będą przedmiotem uzgodnień dokonywanych pomiędzy sprzedawcą i odbiorcą w terminie nie później niż na 30 dni przed ich wprowadzeniem. Standardy jakościowe obsługi odbiorców w zakresie reklamacji reguluje § 7 ust. 8 umowy kompleksowej. Jeżeli chodzi o zamieszczenie w umowach informacji o planowanych przerwach w dostarczaniu ciepła w okresie poza sezonem grzewczym, Spółka ponownie oświadczyła, iż nie dostarcza energii cieplnej do konsumentów poza sezonem grzewczym (dowód: karta nr 160 verte). BPEC wyjaśniło również, iż zgodnie z § 2 ust. 1 umowy kompleksowej sprzedaży i przesyłu ciepła, sprzedawca zobowiązuje się do dotrzymywania standardów jakościowych obsługi odbiorców według obowiązujących przepisów. Obowiązującymi przepisami prawa w zakresie dotrzymywania standardów jakościowych obsługi odbiorców jest rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 15 stycznia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków funkcjonowania systemów ciepłowniczych (Dz.U. Nr 16, poz. 92). Rozdział 6 tego rozporządzenia pn. „Parametry jakościowe nośnika ciepła i standardy jakościowe obsługi odbiorców oraz sposób załatwiania reklamacji” reguluje kwestie związane z warunkami sprzedaży ciepła w zakresie zapewnienia obliczeniowego natężenia przepływu nośnika ciepła oraz dotrzymywania parametrów nośnika ciepła, rozpoczęcia i przerwania dostarczania ciepła w celu ogrzewania i wentylacji, planowanych przerw w dostarczaniu ciepła w okresie poza sezonem grzewczym, warunków wstrzymania dostarczania ciepła do odbiorców, dotrzymywania terminów i sposobu załatwiania reklamacji oraz zawiadamiania odbiorców o planowanych zmianach warunków dostarczania ciepła, które wymagają dostosowania instalacji odbiorczych do nowych warunków (dowód: karta nr 161 verte). W dniu 3 września 2012 r. BPEC zostało zawiadomione o zakończeniu zbierania materiału dowodowego w przedmiotowym postępowaniu oraz poinformowane o możliwości zapoznania się z aktami sprawy (dowód: karty nr 267-268). Spółka nie skorzystała z prawa do zapoznania się ze zgromadzonym w toku postępowania materiałem dowodowym. Pismem z dnia 4 września 2012 r. BPEC złożyło wniosek o wydanie w przedmiotowym postępowaniu decyzji zobowiązującej na podstawie art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (dowód: karty nr 275 - 280). W złożonym piśmie Spółka przedstawiła wyjaśnienia w 5 przedmiocie uprawdopodobnienia stosowania przez nią zarzucanych praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów oraz zobowiązała się do dokonania zmian umów polegających na: 1) usunięciu postanowień przewidujących, że sprzedawca może wstrzymać dostarczanie ciepła, jeżeli w toku kontroli stwierdzono, że:
nastąpił pobór ciepła niezgodnie z umową;
instalacja odbiorcza jest w złym stanie technicznym tzn.: − − − − występują stałe i niekontrolowane nadmierne ubytki wody, a Odbiorca nie przystępuje do usunięcia awarii i naprawy instalacji odbiorczej pomimo pisemnych wezwań ze strony sprzedawcy; − − − − urządzenie zabezpieczające instalację odbiorczą (naczynie wzbiorcze) nie spełnia norm PN-B-02414, PN-91/B-02413 bądź jest niesprawne; i wprowadzeniu na ich miejsce postanowień uprawniających sprzedawcę do wstrzymania dostarczania ciepła, jeżeli w wyniku przeprowadzonej kontroli stwierdzono, że: − instalacja znajdująca się u Odbiorcy stwarza bezpośrednie zagrożenie dla życia, zdrowia albo środowiska; − nastąpił nielegalny pobór ciepła. 2) usunięciu postanowień przewidujących, że sprzedawca może wstrzymać dostarczanie ciepła, gdy odbiorca uniemożliwia upoważnionym przedstawicielom sprzedawcy wstęp, wraz z niezbędnym sprzętem, na teren nieruchomości lub do pomieszczeń odbiorcy w celu przeprowadzenia prac związanych z obsługą i naprawą urządzeń stanowiących własność sprzedawcy, przeprowadzenia badań, pomiarów lub kontroli układów pomiarowych oraz kontroli dotrzymywania przez odbiorcę warunków umowy i warunków rozliczeń; 3) zamieszczeniu informacji o wysokości bonifikat za niedotrzymanie warunków umowy w zakresie terminów rozpoczęcia i zakończenia dostarczania ciepła w celu ogrzewania poprzez wprowadzenie postanowienia przewidującego, że: Odbiorcy przysługuje bonifikata w przypadku niedotrzymania przez Sprzedawcę warunków niniejszej umowy w zakresie terminów rozpoczęcia i zakończenia dostarczania ciepła w celu ogrzewania. Wysokość bonifikaty ustala się w ten sposób, że jeżeli rozpoczęcie lub zakończenie dostarczania ciepła w celu ogrzewania nastąpiło z opóźnieniem w stosunku do ustalonych standardów jakościowych obsługi Odbiorcy, bonifikata stanowi 1/30 miesięcznej opłaty za zamówioną moc cieplną dla obiektów, w których nastąpiło opóźnienie – za każdą rozpoczętą dobę opóźnienia; 4) zamieszczeniu informacji dotyczących standardów jakościowych obsługi odbiorców oraz parametrów technicznych dostarczanej energii poprzez wprowadzenie postanowień przewidujących, że: Sprzedawcę obowiązują następujące parametry jakościowe nośnika ciepła i standardy jakościowe obsługi Odbiorcy: − odchylenie od obliczeniowego natężenia przepływu nośnika ciepła dostarczanego do węzła cieplnego, w warunkach obliczeniowych, nie powinno przekraczać: w sieciach gorącej wody: +2% i -5%; − odchylenie temperatury nośnika ciepła dostarczanego do węzła cieplnego w stosunku do tabeli regulacyjnej nie powinno przekraczać: w sieciach gorącej wody: +2% i -5%, pod warunkiem, że temperatura wody zwracanej z węzła cieplnego do sieci ciepłowniczej jest zgodna z tabelą regulacyjną, z tolerancją +7% i -7%; − planowane przerwy w dostarczaniu ciepła w okresie poza sezonem grzewczym nie mogą przekroczyć 14 dni, a odbiorca musi być powiadomiony o terminach tych przerw w siedmiodniowym wyprzedzeniem. Sprzedawcę obowiązują następujące standardy jakościowe obsługi Odbiorcy w zakresie załatwiania reklamacji: 6 1) udzielenie informacji na żądanie Odbiorcy następuje w ciągu: a) 12 godzin – informacji telefonicznych o przewidywanym terminie usunięcia przerw i zakłóceń w dostarczaniu ciepła; b) 7 dni – informacji pisemnych o przewidywanym terminie usunięcia przerw i zakłóceń w dostarczaniu ciepła; 2) udzielenie odpowiedzi na reklamację złożoną przez Odbiorcę, dotyczącą niewykonania lub niewłaściwego wykonania umowy, następuje w ciągu: a) 12 godzin – w przypadku odpowiedzi telefonicznych na interwencje i skargi składane przez telefon lub informacji o przewidywanym terminie udzielenia pisemnego wyjaśnienia; b) 14 dni – w przypadku odpowiedzi pisemnych na reklamacje Odbiorcy składane na piśmie oraz odpowiedzi na reklamacje, które wymagają przeprowadzenia dodatkowych analiz; c) 30 dni – w przypadku odpowiedzi pisemnych na reklamacje odbiorcy składane na piśmie, które wymagają przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego. Sprzedawca zobowiązany jest powiadomić Odbiorcę o planowanych zmianach warunków dostarczania ciepła, które wymagają dostosowania instalacji odbiorczych do nowych warunków, z wyprzedzeniem umożliwiającym dostosowanie instalacji odbiorczych do nowych warunków. Termin wyprzedzenia nie będzie krótszy niż 12 miesięcy. W złożonym wniosku Spółka podkreśliła również po raz kolejny, iż jeżeli chodzi o zarzut dotyczący niezamieszczenia w umowach postanowień określających wysokość bonifikat za niedotrzymanie warunków umowy w zakresie planowanych przerw w dostarczaniu ciepła w okresie letnim to istotnym jest, że BPEC nie dostarcza ciepła do konsumentów w okresie letnim i wzór umowy nie musi zawierać wskazanej informacji (dowód: karta nr 278). BPEC wskazało, iż powyższe zmiany uwzględnione zostaną zarówno w treści stosowanych wzorców umownych, jak i w treści zawartych z konsumentami umów kompleksowych sprzedaży i przesyłu ciepła. Spółka zobowiązała się do niezwłocznego – nie później niż 7 dni od dnia doręczenia decyzji zobowiązującej – przesłania (doręczenia) konsumentom, z którymi zawarte są umowy kompleksowe sprzedaży i przesyłu ciepła, projektu zmiany umowy zgodnie z art. 384 kc, art. 384 1 kc i art. 5 ust. 5 ustawy Prawo energetyczne wraz z pisemną informacją o prawie do wypowiedzenia umowy (dowód: karty nr 276, 277, 278 verte, 279 verte). Prezes Urzędu ustalił następujący stan faktyczny. Brzeskie Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. z siedzibą w Brzegu prowadzi działalność na podstawie wpisu do Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem KRS: 0000157459, zgodnie z którym przedmiotem jego działalności jest m.in. (wg PKD): wytwarzanie i zaopatrywanie w parę wodną, gorącą wodę i powietrze do układów klimatyzacyjnych (dowód: karty nr 19-23). Zgodnie z wyjaśnieniami Spółki jej podstawowa działalność obejmuje wytwarzanie, przesył i dystrybucję energii cieplnej na terenie miasta Brzeg (dowód: karta nr 9). BPEC posiada koncesje udzielone przez Prezesa URE: − na wytwarzanie ciepła z dnia 30 października 2003 r. (ze zmianami) na okres do dnia 5 listopada 2013 r. (dowód: karty nr 27-45); − na przesyłanie i dystrybucję ciepła z dnia 30 października 2003 r. (ze zmianami) na okres do dnia 5 listopada 2013 r. (dowód: karty nr 47-60). 100% sprzedawanej przez BPEC mocy cieplnej produkowana jest we własnych kotłowniach (dowód: karta nr 13). Spółka eksploatuje jedną kotłownię miałową – Kotłownię Centralną K-202 o mocy zainstalowanej […] MW zasilającą miejski system ciepłowniczy oraz […] letnich kotłowni gazowych dostarczających ciepło dla celów ciepłej wody o łącznej mocy zainstalowanej […] MW (dowód: karta nr 254). 7 BPEC eksploatuje sieć cieplną o długości […] km, która wykonana jest w układzie promieniowo – pierścieniowym, zgodnie ze schematem przedstawionym w toku postępowania (dowód: karta nr 264). Ponadto obsługiwane są […] węzły cieplne jedno- i dwufunkcyjne, w tym […] węzły będące własnością BPEC. Sieć cieplna pracuje dla potrzeb centralnego ogrzewania i ciepłej wody użytkowej tylko w sezonie grzewczym. Po jego zakończeniu, dostawa energii cieplnej dla potrzeb c.w.u. następuje z lokalnych kotłowni gazowych (dowód: karty nr 260-264). Poza sezonem grzewczym (w okresie letnim) Spółka nie dostarcza ciepła do odbiorców będących konsumentami (dowód: karta nr 160, 278). Konsumenci są zatem zaopatrywani ciepło tylko na potrzeby centralnego ogrzewania. Nośnikiem dostarczanego przez BPEC ciepła jest gorąca woda (dowód: karta nr 255). W ramach prowadzonej działalności BPEC – stosownie do art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. nr 89, poz. 625 z późn. zm.) – zawiera z odbiorcami usług, w tym z konsumentami, umowy kompleksowe, na podstawie których odbywa się przesył i dostarczanie energii cieplnej odbiorcom końcowym. Ustalono, iż Spółka posługuje się w powyższym zakresie następującymi wzorcami umów sprzedaży ciepła: a) wzorcem Umowy Nr FDM/…/… kompleksowej sprzedaży i przesyłu ciepła – jest to umowa standardowa; wzorzec stosuje się w przypadku, gdy nie zachodzą okoliczności zastosowania wzorców wymienionych w pkt b i c (dowód: karty nr 9, 61-73); b) wzorcem Umowy Nr FDM/…/… kompleksowej sprzedaży i przesyłu ciepła (opłata za korzystanie z pomieszczenia węzła cieplnego) – jest to umowa z zapisem o odpłatnym korzystaniu z pomieszczenia węzła cieplnego zgodnie z § 18 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 17 września 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz rozliczeń z tytułu zaopatrzenia w ciepło (Dz.U. Nr 194, poz. 1291). Wzorzec ten jest stosowany w przypadku, gdy odbiorca, w którego pomieszczeniu znajduje się węzeł cieplny należący do dostawcy żąda opłaty za korzystanie z tego pomieszczenia (dowód: karty nr 9, 74-86); c) wzorcem Umowy Nr FDM/…/… kompleksowej sprzedaży i przesyłu ciepła (tryb uproszczony) – jest to umowa z uproszczonym trybem rozliczania za ciepło zgodnie z § 36 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf (…). Wzorzec ten znajduje zastosowanie w przypadku, gdy odbiorca wystąpił z wnioskiem o uproszczony tryb rozliczania opłat za ciepło, w którym to zamiast ustalonych w taryfie ceny za zamówioną moc cieplną i ceny ciepła stosuje się średnią cenę ciepła oraz ustalonych w taryfie stawki opłaty stałej za usług przesyłowe i stawki opłaty zmiennej za te usługi (dowód: karty nr 9, 87-99). Ww. wzorcami Spółka posługuje się od dnia 1 stycznia 2008 r. (dowód: karta nr 10). Są one wykorzystywane m.in. w obrocie konsumenckim W toku postępowania BPEC przedstawiło przykładowe umowy zawarte z konsumentami z wykorzystaniem wzorców, o jakich mowa w pkt a i b (dowód: karty nr 170-241). Jeżeli chodzi o wzorzec wskazany w pkt c, Spółka nie posiada umów zawartych z konsumentami na jego podstawie (dowód: karta nr 159). Zgodnie z treścią § 2 ust. 1 umów kompleksowych sprzedaży i przesyłu ciepła Sprzedawca zobowiązuje się do sprzedaży i dostarczania ciepła do obiektów zgłoszonych przez Odbiorcę, w ilości wynikającej z mocy zamówionej zgłoszonej przez Odbiorcę, na cele centralnego ogrzewania w sezonie grzewczym. Załącznikami do zawieranych przez BPEC umów kompleksowych sprzedaży i przesyłu ciepła są (dowód: karty nr 69-73, 82-86, 95-99, 178-181, 190-193, 202-205, 214-217, 226-229, 238-241): − Załącznik nr 1: wykaz zasilanych obiektów z wyszczególnieniem parametrów dotyczących realizacji dostawy ciepła oraz przynależności obiektu do grupy taryfowej; załącznik określa następujące parametry dostawy ciepła: wielkość zamówionej mocy cieplnej, wielkość obliczeniowego natężenia przepływu nośnika ciepła, kubaturę i powierzchnię zasilanego obiektu, temperaturę obliczeniową, obniżenie temperatury wody w przyłączu 8 − Załącznik nr 2: określenie granicy dostarczania ciepła oraz miejsca dokonywania pomiaru kontrolnego czynnika grzewczego; − Załącznik nr 3: tabele regulacyjne wykazujące zależność temperatury nośnika ciepła (temperatury zasilania i temperatury powrotu) od warunków atmosferycznych. Ustalono, że w treści stosowanych przez BPEC wzorców umownych oraz zawieranych z ich wykorzystaniem umów zamieszczone są postanowienia o następującej treści:
§ 5 ust. 3 pkt c umów kompleksowych sprzedaży i przesyłu ciepła: 3. Sprzedawca może wstrzymać dostarczanie ciepła, jeśli w wyniku kontroli stwierdzono, że: (…) b) nastąpił nielegalny pobór ciepła (bez zawarcia umowy lub niezgodnie z umową), c) instalacja odbiorca jest w złym stanie technicznymi tzn: − występują stałe i niekontrolowane nadmierne ubytki wody, a Odbiorca nie przystępuje do usunięcia awarii i naprawy instalacji odbiorczej pomimo pisemnych wezwań ze strony Sprzedawcy; − urządzenie zabezpieczające instalację odbiorczą (naczynie wzbiorcze) nie spełnia norm PN-B-02414, PN-91/B-02413 bądź jest niesprawne. (dowód: karty nr 65, 78, 91, 174, 186, 198, 206, 222, 234)
§ 5 ust. 4 umów kompleksowych sprzedaży i przesyłu ciepła: 4. Sprzedawca może wstrzymać dostarczanie ciepła również, gdy Odbiorca uniemożliwia wstęp upoważnionym osobom, o których mowa w pkt 2, wraz z niezbędnym sprzętem na teren nieruchomości lub do pomieszczeń, w celu przeprowadzenia prac związanych z obsługą i naprawą urządzeń stanowiących własność Sprzedawcy, badań, pomiarów lub kontroli, w tym także kontroli układów pomiarowych, dotrzymywania warunków umowy i warunków rozliczeń (dowód: karty nr 65, 78, 91, 174, 186, 198, 206, 222, 234) W toku postępowania ustalono również, iż zawierane przez BPEC umowy nie zawierają postanowień określających wysokość bonifikat za niedotrzymanie warunków umowy w zakresie terminów rozpoczęcia i zakończenia dostarczania ciepła w celu ogrzewania oraz planowanych przerw w dostarczaniu ciepła w okresie letnim. W treści obowiązujących wzorców i zawieranych na ich podstawie umów brak jest również postanowień określających standardy jakościowe obsługi odbiorców oraz parametry techniczne dostarczanej energii obejmujące warunki sprzedaży ciepła w zakresie: − zapewnienia obliczeniowego natężenia przepływu nośnika ciepła; − dotrzymywania parametrów nośnika ciepła; − planowanych przerw w dostarczaniu ciepła w okresie poza sezonem grzewczym; − dotrzymywania terminów i sposobu załatwiania reklamacji; zawiadamiania odbiorców o planowanych zmianach warunków dostarczania ciepła, które wymagają dostosowania instalacji odbiorczych do nowych warunków. W odniesieniu do powyższych kwestii umowy stanowią jedynie w § 2 ust. 1, że Sprzedawca zobowiązuje się do: (…) − dotrzymywania standardów jakościowych obsługi odbiorców, wg obowiązujących przepisów, (…) − udzielania Odbiorcy bonifikat z powodu niedotrzymywania standardów jakościowych, na warunkach szczegółowo określonych w obowiązujących przepisach. W toku postępowania BPEC wskazało, że w oparciu o aktualnie stosowane wzorce posiada zawartych ogółem […] umów kompleksowych sprzedaży i przesyłu ciepła, w tym […] umów z konsumentami ([…] umów standardowych i […] umów przewidujących uproszczony tryb rozliczeń 9 za ciepło (dowód: karta nr159 verte). Spółka podała również, iż zamówiona przez konsumentów moc cieplna stanowi […]% ogólnej wielkości mocy zamówionej przez wszystkich jej odbiorców (dowód: karta nr 159 verte). W trakcie postępowania BPEC przedstawiło procedurę związaną z zawieraniem z konsumentami umów kompleksowych sprzedaży i przesyłu ciepła. Spółka wskazała, iż po zawarciu umowy przyłączeniowej, na podstawie złożonej przez klienta karty zgłoszenia obiektu do zasilania, która jest podstawą do rozpoczęcia dostaw energii cieplnej do obiektu odbiorcy, Dział Rozwoju i Współpracy z Odbiorcami przygotowuje projekt umowy kompleksowej sprzedaży i przesyłu ciepła wraz z załącznikami. Załączniki są przekazywane do Działu Utrzymania Ruchu i Przesyłu celem ich weryfikacji i zatwierdzenia. Następnie umowa przekazywana jest do obsługi prawnej w celu jej zweryfikowania pod względem formalno-prawnym. Po weryfikacji prawnej BPEC przekazuje projekt umowy klientowi w celu zapoznania się z jej treścią i podpisania (jeżeli odbiorca nie wnosi żadnych uwag co do treści zapisów w umowie). Po podpisaniu umowy przez klienta, umowa zostaje przekazana do Zarządu Spółki w celu zatwierdzenia i podpisania przez osoby uprawnione do reprezentowania Spółki. Następnie jeden egzemplarz podpisanej obustronnie umowy w trybie niezwłocznym przekazywany jest klientowi (dowód: karta nr 255). W toku przeprowadzonego postępowania BPEC przedstawiło Zeznanie CIT-8 o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych , z którego wynika, że w 2011 r. Spółka uzyskała przychód w wysokości […] PLN (dowód: karta nr 245). Spółka oświadczyła również, iż osiągnięty przez nią przychód z tytułu sprzedaży i przesyłu ciepła wyniósł w 2011 r. […] PLN, w tym […] PLN stanowił przychód z tytułu sprzedaży i przesyłu ciepła do konsumentów (dowód: karta nr 159 verte). Prezes Urzędu zważył, co następuje. Rozpatrując postawione BPEC zarzuty należy w pierwszej kolejności rozważyć, czy w okolicznościach niniejszej sprawy doszło do naruszenia interesu publicznoprawnego. Zgodnie bowiem z art. 1 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, celem regulacji przyjętej w tym akcie prawnym jest m.in. podejmowana w interesie publicznym ochrona konsumentów narażonych na stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Ww. ustawa należy zatem do sfery prawa publicznego i służy ochronie interesu ogólnospołecznego; w odniesieniu do konsumentów chroni ich interesy jako zjawisko o charakterze instytucjonalnym, zbiorowym. Instrumenty w niej przewidziane mogą być stosowane jedynie wówczas, gdy określone działania przedsiębiorcy nie dotyczą wyłącznie interesów jednostkowych, lecz dotykają szerszego kręgu uczestników rynku, a przez to powodują zaburzenia w jego prawidłowym funkcjonowaniu. Naruszenie interesu publicznego stanowi bezwzględny warunek do uznania kompetencji Prezesa Urzędu do rozpoznania określonej sprawy. W ocenie Prezesa Urzędu w okolicznościach przedmiotowej sprawy warunek powyższy został spełniony. Objęte postawionymi zarzutami zachowania BPEC mają bowiem charakter powszechny i wymierzone są w szeroki krąg uczestników rynku. Są one skierowane do członków pewnej zbiorowości tj. wszystkich konsumentów korzystających z usług Spółki w oparciu o umowy o zakwestionowanej w niniejszej sprawie treści, jak również, potencjalnie, do każdego konsumenta, który zechce z jej usług skorzystać. Zarzucane uchybienia dotyczą treści stosowanych przez Spółkę wzorców umów kompleksowych sprzedaży i przesyłu ciepła, które są powszechnie stosowane w obrocie konsumenckim. W związku z powyższym stwierdzić należy, iż przedmiotowe postępowanie prowadzone jest w interesie publicznym, co uzasadnia ocenę zakwestionowanych zachowań Spółki w świetle przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W niniejszym postępowaniu BPEC postawione zostały zarzuty naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z powołanym przepisem zakazane jest 10 stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: 1) stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.); 2) naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji; 3) nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Zbiorowe interesy konsumentów podlegają zatem ochronie przed wymierzonymi w nie naruszeniami polegającymi na sprzecznych z prawem działaniach przedsiębiorców. Uznanie określonego działania przedsiębiorcy za niezgodne z zakazem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów wymaga wykazania, że spełnione zostały kumulatywnie następujące przesłanki: − oceniane zachowanie podejmowane jest przez podmiot będący przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, − zachowanie przedsiębiorcy nosi znamiona bezprawności, − zachowanie to godzi w interesy konsumentów; − zagrożone są interesy konsumentów jako zbiorowości. Zawarty w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów zakaz stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów skierowany jest do przedsiębiorców . W myśl art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów pod pojęciem „przedsiębiorcy” należy rozumieć przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. Nr 173, poz. 1807 ze zm.) tj. osobę fizyczną, osobę prawną i jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, wykonującą we własnym imieniu działalność gospodarczą (art. 4 ust. 1 ww. ustawy). „Działalnością gospodarczą” jest natomiast, zgodnie z przepisem art. 2 przedmiotowej ustawy, zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. W rozpatrywanym przypadku podmiot będący stroną postępowania bez wątpienia posiada status przedsiębiorcy, gdyż jest to spółka prawa handlowego prowadząca działalność gospodarczą w zakresie wytwarzania, przesyłu i dystrybucji ciepła na podstawie wpisu do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, a więc jest to podmiot prawa odznaczający się wyodrębnieniem organizacyjnym i majątkowym, prowadzący we własnym imieniu działalność gospodarczą. BPEC jest zatem biernie legitymowane w prowadzonym postępowaniu jako strona tego postępowania, a jego zachowania podlegają ograniczeniom wynikającym z przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Kolejną przesłanką, jak musi być spełniona celu wykazania, że doszło do naruszenia zakazu określonego w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jest bezprawność podejmowanych przez przedsiębiorcę zachowań. Bezprawność ujmowana jest jako sprzeczność z obowiązującymi przepisami prawa. Praktyki przedsiębiorcy, by zakwalifikować je jako naruszające zbiorowe interesy konsumentów „muszą być zatem wymierzone w uprawnienia, jakie konsumentom przyznają obowiązujące przepisy prawa” 1 . Porządek prawny, którego naruszenie może wypełniać dyspozycję art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, obejmuje normy prawa powszechnie obowiązującego, a także nakazy i 1 Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2006 r., sygn. akt III SZP 3/06, OSNP 2007/1-2/35. Por. również: M. Szydło Publicznoprawna ochrona zbiorowych interesów konsumentów , Monitor Prawniczy nr 2004/17/791. 11 zakazy wynikające z zasad współżycia społecznego i dobrych obyczajów 2 . Same przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie regulują konstrukcji bezprawności działań przedsiębiorcy. Art. 24 tej ustawy nie ma samodzielnego znaczenia prawnego, lecz powinien być interpretowany oraz stosowany w określonym kontekście normatywnym. W związku z tym, w celu konkretyzacji przesłanki bezprawności należy sięgnąć do przepisów innych ustaw. Na ich podstawie możliwe jest dokonanie oceny działań przedsiębiorcy w aspekcie ich zgodności z prawem 3 . W art. 24 ust. 2 ustawodawca wskazał przykładowe rodzaje praktyk, które naruszają zbiorowe interesy konsumentów, zaliczając do nich stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego, naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Katalog ten nie jest jednak wyczerpujący. Ustawodawca posłużył się tutaj terminem „w szczególności”, co oznacza, że ma on charakter przykładowy. Zamiarem ustawodawcy było uznanie za praktykę określoną w art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów działań, które naruszyły przepisy innych aktów prawnych. Oprócz praktyk wskazanych bezpośrednio przez ustawodawcę w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów można uznać zachowania naruszające przepisy innych ustaw, które nakładają na przedsiębiorcę określone obowiązki względem konsumenta. Zdaniem Sądu Najwyższego zachowania takie „(…) stanowią bowiem jednocześnie zachowania bezprawne i skutkują zniesieniem, ograniczeniem lub zniekształceniem praw konsumentów, wpływając tym samym na chronioną przez przepis obowiązującego prawa sferę ich interesów” 4 . Podkreślenia wymaga także, że bezprawność jest kategorią obiektywną. Rozważenia przy ocenie bezprawności wymaga zatem kwestia, czy zachowanie przedsiębiorcy było zgodne, czy też niezgodne z obowiązującymi zasadami porządku prawnego. O bezprawności działania decyduje całokształt okoliczności konkretnego stanu faktycznego 5 . Dla stwierdzenia bezprawności działania przedsiębiorcy bez znaczenia pozostaje ponadto strona podmiotowa czynu, a zatem wina sprawcy (w znaczeniu subiektywnym, oznaczającym wadliwość procesu decyzyjnego sprawcy), a także świadomość istnienia naruszonych norm prawnych. Dla stwierdzenia, iż doszło do naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów konieczne jest w dalszej kolejności wykazanie, iż kwestionowane zachowania przedsiębiorcy godzą w interesy konsumentów oraz, że zagrożone są zbiorowe interesy konsumentów. W kontekście ww. przesłanek w pierwszej kolejności wskazać należy należy, iż „konsumentem” w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest osoba fizyczna dokonująca czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową (art. 22 1 k.c. w związku z art. 4 pkt 12 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów). W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, iż kwestionowane praktyki skierowane są właśnie do tej grupy odbiorców, co potwierdzają zgromadzone w toku postępowania przykładowe umowy zawarte przez BPEC, które zawierają uchybienia będące przedmiotem postawionych przez Prezesa Urzędu zarzutów. Umowy te podpisane zostały przez osoby fizyczne korzystające z dostaw ciepła na cele centralnego ogrzewania, na potrzeby prowadzonych gospodarstw domowych (dowód: karty nr 170-241). 2 Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 13 listopada 2007 r., sygn. akt XVII AmA 45/07. 3 Por. wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 23 czerwca 2006 r., sygn. akt XVIII AmA 32/05. 4 Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2006 r., sygn. akt III SZP 3/06, OSNP 2007/1-2/35. 5 Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 maja 2002 r., sygn. akt I PKN 267/2001. 12 Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie objaśnia natomiast znaczenia pojęć „godzenia w interesy konsumentów” oraz „zbiorowego interesu konsumentów”. Należy przyjąć, że interesem, który podlega ochronie na podstawie art. 24 ustawy jest interes prawny, rozumiany jako określone potrzeby konsumenta uznane przez ustawodawcę za godne ochrony. Działanie przedsiębiorcy godzi w interesy konsumentów wtedy, gdy wywołuje negatywne skutki w sferze ich praw i obowiązków. Wskazówki co do tego, jak należy pojmować zbiorowy interes konsumentów zawarte są natomiast w art. 24 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, który stanowi, że nie jest zbiorowym interesem suma indywidualnych interesów konsumentów. W wyroku z dnia 10 kwietnia 2008 r., sygn. akt III SK 27/07, Sąd Najwyższy wskazał, iż wystarczające dla stwierdzenia, że ma miejsce naruszenie zbiorowych interesów konsumentów powinno być ustalenie, że zachowanie przedsiębiorcy nie jest podejmowane w stosunku do zindywidualizowanych konsumentów, lecz względem członków danej grupy (określonego kręgu podmiotów) wyodrębnionych spośród ogółu konsumentów za pomocą wspólnego dla nich kryterium. W ww. wyroku Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, iż sformułowanie: nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów należy rozumieć w ten sposób, że liczba indywidualnych konsumentów, których interesy zostały naruszone nie decyduje o tym, czy dana praktyka narusza zbiorowe interesy konsumentów. Praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest bowiem takie zachowanie przedsiębiorcy, które podejmowane jest w warunkach wskazujących na powtarzalność zachowania w stosunku do indywidualnych konsumentów wchodzących w skład grupy, do której adresowane są zachowania przedsiębiorcy w taki sposób, iż potencjalnie ofiarą takiego zachowania może być każdy konsument będący klientem lub potencjalnym klientem przedsiębiorcy. Zgodnie z powołanym wyrokiem Sądu Najwyższego przez interes zbiorowy należy rozumieć zatem interes dotyczący konsumentów jako określonej zbiorowości. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów ma miejsce wówczas, gdy negatywnymi skutkami działań przedsiębiorcy dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku, mających status konsumentów. Do naruszenia zbiorowego interesu konsumentów konieczne jest, żeby działanie przedsiębiorcy było skierowane nie do konkretnej osoby, lecz do grupy adresatów wyodrębnionych za pomocą wspólnego dla nich kryterium. Działanie o takim charakterze jest w stanie wywołać niekorzystne następstwa nie tylko w odniesieniu do konkretnych konsumentów, lecz wobec każdego z członków danej zbiorowości. Przy tym zaistnienie przesłanki naruszenia zbiorowego interesu konsumenta nie jest bezpośrednio uzależnione od liczby konsumentów, których interesy zostały rzeczywiście naruszone wskutek działań przedsiębiorcy. Istotne jest to, że przedmiotowe działanie może zagrozić, przynajmniej potencjalnie, interesom pewnego kręgu nieprofesjonalnych uczestników rynku. Ocena, czy w okolicznościach rozpatrywanej sprawy powyżej wymienione przesłanki (tj. bezprawność oraz naruszenie interesów konsumentów jako zbiorowości) zostały spełnione zostanie dokonana w dalszej części decyzji, oddzielnie dla każdego z postawionych przedsiębiorcy zarzutów. I.1. i I.2. W przedmiotowym postępowaniu Brzeskiemu Przedsiębiorstwu Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. z siedzibą w Brzegu postawiono zarzuty stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, o jakich mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów polegających na tym, iż w treści wzorców umów kompleksowych sprzedaży i przesyłu ciepła Spółka posługuje się postanowieniami przyznającymi jej prawo do wstrzymania dostaw ciepła w sytuacji, gdy: a) w toku kontroli stwierdzono, że nastąpił pobór ciepła niezgodnie z umową; b) w toku kontroli stwierdzono, że instalacja odbiorcza jest w złym stanie technicznym tzn.: − występują stałe i niekontrolowane nadmierne ubytki wody, a Odbiorca nie przystępuje do usunięcia awarii i naprawy instalacji odbiorczej pomimo pisemnych wezwań ze strony sprzedawcy; 13 − urządzenie zabezpieczające instalację odbiorczą (naczynie wzbiorcze) nie spełnia norm PN- B-02414, PN-91/B-02413 bądź jest niesprawne; c) odbiorca uniemożliwia upoważnionym przedstawicielom sprzedawcy wstęp, wraz z niezbędnym sprzętem, na teren nieruchomości lub do pomieszczeń odbiorcy w celu przeprowadzenia prac związanych z obsługą i naprawą urządzeń stanowiących własność sprzedawcy, przeprowadzenia badań, pomiarów lub kontroli układów pomiarowych oraz kontroli dotrzymywania przez odbiorcę warunków umowy i warunków rozliczeń, co może być niezgodne z art. 6 ust. 3 i 3a ustawy Prawo energetyczne. Punktem wyjścia w ocenie bezprawności zakwestionowanych postanowień wzorców umów kompleksowych są przepisy ustawy Prawo energetyczne określające, w jakich okolicznościach przedsiębiorstwo energetyczne uprawnione jest do przerwania świadczenia usług na rzecz odbiorcy. Art. 6 ust. 3 ww. ustawy stanowi, iż przedsiębiorstwo energetyczne może wstrzymać dostarczanie (…) ciepła, jeśli w wyniku przeprowadzonej kontroli, o której mowa w ust. 2 stwierdzono, że: 1) instalacja znajdująca się u odbiorcy stwarza bezpośrednie zagrożenie dla życia, zdrowia albo środowiska; 2) nastąpił nielegalny pobór paliw gazowych, energii elektrycznej lub ciepła, przy czym za „nielegalne pobieranie paliw lub energii” uważa się – zgodnie z art. 3 pkt 18 ustawy Prawo energetyczne – pobieranie paliw lub energii bez zawarcia umowy, z całkowitym lub częściowym pominięciem układu pomiarowo – rozliczeniowego lub poprzez ingerencję w ten układ mającą wpływ na zafałszowanie pomiarów dokonywanych przez układ pomiarowo – rozliczeniowy. Ponadto stosownie do art. 6 ust. 3a powołanej ustawy, przedsiębiorstwa energetyczne (…) mogą wstrzymać dostarczanie (…) ciepła w przypadku, gdy odbiorca zwleka z zapłatą za pobrane (…) ciepło (…) co najmniej miesiąc po upływie terminu płatności, pomimo uprzedniego powiadomienia na piśmie o zamiarze wypowiedzenia umowy i wyznaczenia dodatkowego, dwutygodniowego terminu do zapłaty zaległych i bieżących należności. W ww. regulacjach ustawodawca nie posłużył się sformułowaniem „w szczególności” lub podobnym, co oznacza, iż określają one w sposób zamknięty katalog okoliczności uprawniających przedsiębiorstwo energetyczne do wstrzymania świadczenia usług. Ponieważ możliwość odcięcia dostawy ciepła jest w istocie sankcją nałożoną przez ustawodawcę na odbiorcę za niewłaściwe zachowania, brak jest w ocenie Prezesa Urzędu podstaw, aby katalog ten był dowolnie i arbitralnie rozszerzany przez Spółkę w treści umów. Wstrzymanie dostarczania ciepła może nastąpić zatem wyłącznie wówczas, gdy wystąpi któraś z przesłanek określonych w art. 6 ust. 3 i 3a ustawy Prawo energetyczne. W okolicznościach niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż brzmienie zakwestionowanych postanowień umownych nie znajduje odzwierciedlenia w brzmieniu art. 6 ust. 3 i 3a ustawy Prawo energetyczne. Zdarzenia, o których mowa w hipotezach powołanego przepisu nie dotyczą bowiem przypadków wskazanych w stosowanych przez BPEC klauzulach. Zgodnie z umową wstrzymanie dostaw ciepła może nastąpić w sytuacji, gdy nastąpił pobór ciepła niezgodnie z umową. Ponadto BPEC dopuszcza możliwość wstrzymania usług w razie, gdy instalacja odbiorcza jest w złym stanie technicznym tzn. występują stałe, niekontrolowane ubytki wody, a odbiorca nie podejmuje działań naprawczych pomimo wezwań ze strony sprzedawcy lub urządzenie zabezpieczające instalację odbiorczą nie spełnia norm PN lub jest niesprawne. Art. 6 ust. 3 i 3a ustawy Prawo energetyczne nie przewiduje możliwości przerwania dostawy ciepła w wyżej opisanych sytuacjach, w związku z czym uznać należy, iż mają one charakter bezprawny. W ww. przepisie nie przewidziano także możliwości wstrzymania dostawy ciepła w okolicznościach określonych w ostatnim zakwestionowanym postanowieniu tj. w razie uniemożliwienia wstępu upoważnionym osobom do pomieszczeń lub nieruchomości odbiorcy celem przeprowadzenia prac związanych z obsługą i naprawą urządzeń stanowiących własność sprzedawcy, badań, pomiarów lub kontroli, w tym także kontroli układów pomiarowych, dotrzymywania warunków umowy i warunków rozliczeń. W związku z powyższym uznać należy, iż posługiwanie się w treści 14 stosowanych w obrocie konsumenckim wzorców umów kompleksowych sprzedaży i przesyłu ciepła zakwestionowanymi postanowieniami ma charakter bezprawny . W odniesieniu do postanowienia zakwestionowanego w pkt I.1. lit. b) sentencji niniejszej decyzji (uprawniającego Spółkę do wstrzymania dostawy ciepła ze względu na zły stan techniczny instalacji odbiorczej) należy również wskazać, iż nie można wykluczyć sytuacji, że niewłaściwy stan instalacji charakteryzujący się nadmiernymi ubytkami wody, niespełnianiem przez urządzenie wzbiorcze norm PN lub jego niesprawnością, wywoływać będzie skutki określone w art. 6 ust. 3 pkt 1) ustawy Prawo energetyczne tj. stwarzać bezpośrednie zagrożenie dla życia, zdrowia albo środowiska. Jeżeli takie okoliczności zostałyby ujawnione w toku kontroli, wówczas wstrzymanie dostarczania ciepła należałoby uznać za dopuszczalne. Powołane wyżej przesłanki wskazane w umowie same w sobie nie stanowią jednak podstawy do zastosowania sankcji w postaci przerwania świadczenia usług i każdorazowo konieczne jest wykazanie zaistnienia przesłanki bezpośredniego zagrożenia dla życia, zdrowia albo środowiska. Dlatego podkreślić należy, iż istotą rozstrzygnięcia w powyższym zakresie jest potrzeba dostosowania brzmienia rozważanego postanowienia umownego do treści regulacji zawartej art. 6 ust. 3 ustawy Prawo energetyczne. Działanie Spółki będące przedmiotem analizowanych zarzutów godzi w interesy konsumentów , gdyż wprowadza ich w błąd co do rzeczywistych uprawnień Spółki wynikających ustawy Prawo energetyczne oraz powodować może nieuzasadnione pozbawienie dostępu do usług ciepłowniczych. Jest to zdecydowanie uciążliwe, jeżeli wziąć pod uwagę charakter świadczonych przez BPEC usług, które zaspokajają jedne z najbardziej podstawowych potrzeb bytowych każdego konsumenta. Brak sposobności korzystania z tych usług w sytuacji, gdy nie istnieją podstawy do takiego działania ze strony przedsiębiorcy, jest dla konsumentów zdecydowanie niedogodne. Zważyć należy, iż energia cieplna jest jednym z podstawowych dóbr cywilizacyjnych, bez którego współczesny człowiek nie może prawidłowo funkcjonować, stąd uzasadniona jest szczególna ochrona interesów odbiorców, którą zapewnić mają m.in. przepisy art. 6 ust. 3 i 3a ustawy Prawo energetyczne. Stwierdzić także należy, iż zakwestionowane zachowanie BPEC godzi w interesy konsumentów jako zbiorowości , gdyż skierowane są do szerokiego ich kręgu – wszystkich rzeczywistych odbiorców świadczonych przez Spółkę usług zaopatrzenia w ciepło, którzy podpisali – w oparciu o obowiązujące wzorce – umowy kompleksowe sprzedaży i przesyłu ciepła oraz w jej potencjalnych odbiorców. Zarzucane praktyki są podejmowane w sposób powtarzalny i powszechny, co wynika z samej natury wzorców umów, jakimi posługuje się Spółka w obrocie z konsumentami. Stosowanie wzorców umownych z założenia oznacza bowiem, iż działanie przedsiębiorcy jest ustalone, jednakowe i powtarzalne we wszystkich przypadkach, gdy dany wzór umowy znajduje zastosowanie. Bez znaczenia jest przy tym, iż analizowane postanowienia umowne nie znalazły dotychczas zastosowania w praktyce, gdyż Spółka nie skorzystała z uprawnień przewidzianych w ich treści. Rzeczywiste naruszenie interesów konsumentów nie jest warunkiem koniecznym do stwierdzenia praktyki, o jakiej mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Wystarczy, iż istnieje zagrożenie wystąpienia na rynku skutków sprzecznych z ww. przepisem. Zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu ma bowiem obowiązek oceniać zachowania przedsiębiorców także pod kątem hipotetycznych skutków, jakie te praktyki mogą wywołać na rynku. Zakaz praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów wymierzony jest bowiem zarówno w praktyki, które wywołują określone skutki, jak i praktyki, które mają antykonsumencki cel, niezależnie od tego, czy cel ten zostanie osiągnięty w dacie orzekania. W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, iż w okolicznościach przedmiotowej sprawy odnoszących się do analizowanych zarzutów spełnione zostały wszystkie przesłanki konieczne do udowodnienia, że BPEC dopuściło się naruszenia zakazu określonego w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 15 Stosownie do art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jeżeli Prezes Urzędu stwierdzi naruszenie zakazu określonego w art. 24 tej ustawy wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującą zaniechanie jej stosowania. Zgodnie z art. 27 ust. 1 i 2 ww. ustawy decyzji, o której mowa w art. 26 nie wydaje się, jeżeli przedsiębiorca zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 24. W takim przypadku Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania. W myśl art. 27 ust. 3 ww. ustawy ciężar udowodnienia okoliczności, o których mowa w ust. 1 powołanego przepisu, spoczywa na przedsiębiorcy. W okolicznościach sprawy nie zostały przedstawione dowody wskazujące na to, iż BPEC zaprzestało stosowania stwierdzonego naruszenia. Ze zgromadzonego w sprawie materiału wynika, że Spółka nadal posługuje się w obrocie konsumenckim wzorcami umownymi o treści zakwestionowanej w ramach niniejszego zarzutu. Stąd uzasadnione jest nałożenie na Spółkę nakazu zaniechania stwierdzonej praktyki stosownie do art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W związku z powyższym orzeczono jak w pkt I.1. i I.2. sentencji niniejszej decyzji. I.3. W ramach trzeciego postawionego w niniejszej sprawie zarzutu, zakwestionowano jako naruszające zakaz określony w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zachowanie BPEC polegające na zaniechaniu zamieszczenia w treści wzorców umów kompleksowych sprzedaży i przesyłu ciepła postanowień dotyczących wysokości bonifikat za niedotrzymanie warunków umowy w zakresie terminów rozpoczęcia i zakończenia dostarczania ciepła w celu ogrzewania, co może być niezgodne z art. 5 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy Prawo energetyczne w związku z art. 5 ust. 3 tej ustawy. Rozpatrując powyższy zarzut wskazać na wstępie należy, iż zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy Prawo energetyczne, dostarczanie energii odbywa się na podstawie umowy sprzedaży i umowy o świadczenie usług przesyłania lub dystrybucji energii. Minimalny zakres postanowień, jakie powinny zawierać przedmiotowe umowy określony został w art. 5 ust. 2 pkt 1 i 2 ww. ustawy. Przepisy te określają, jakie regulacje muszą obowiązkowo znaleźć się we wskazanych umowach. Ponadto, stosownie do art. 5 ust. 3 Prawa energetycznego, dostarczanie energii może odbywać się także na podstawie umowy kompleksowej tj. umowy zawierającej postanowienia umowy sprzedaży i umowy o świadczenie usług przesyłania lub dystrybucji energii. Tego rodzaju umowy zawierane są przez BPEC w oparciu o wzorce umów kompleksowych sprzedaży i przesyłu ciepła. Jak wynika z powyższego treść umów kompleksowych, o jakich mowa w art. 5 ust. 3 ustawy Prawo energetyczne powinna spełniać wymogi określone przez ustawodawcę dla umów sprzedaży energii oraz dla umów o świadczenie usług przesyłania lub dystrybucji energii. Zgodnie z art. 5 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo energetyczne umowa sprzedaży ciepła powinna zawierać postanowienia określające wysokość bonifikaty za niedotrzymanie standardów jakościowych obsługi odbiorców. Podobnie art. 5 ust. 2 pkt 2 ww. ustawy przewiduje, że umowa o świadczenie usług przesyłania lub dystrybucji energii powinna zawierać postanowienia określające wysokość bonifikaty za niedotrzymanie parametrów technicznych energii oraz standardów jakościowych obsługi odbiorców. A zatem umowy kompleksowe zawierane przez przedsiębiorstwa ciepłownicze powinny określać wysokość przysługujących odbiorcom usług bonifikat. Kwestie bonifikat z tytułu niedotrzymania standardów jakościowych obsługi odbiorców regulują przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 17 września 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz rozliczeń z tytułu zaopatrzenia w ciepło (Dz.U. Nr 194, poz. 1291) (zwanego dalej „rozporządzeniem taryfowym”). Stosownie do § 40 ust. 1 pkt 1 powołanego rozporządzenia, odbiorcy przysługują bonifikaty w przypadku niedotrzymania przez przedsiębiorstwo energetyczne warunków umowy sprzedaży ciepła lub umowy o świadczenie usług przesyłania lub dystrybucji albo umowy kompleksowej w zakresie terminów rozpoczęcia i zakończenia dostarczania ciepła w celu ogrzewania. W myśl § 40 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia, 16 wysokość bonifikat, o jakich mowa powyżej ustala się w następujący sposób (jeżeli umowa sprzedaży ciepła nie stanowi inaczej): 1) jeżeli rozpoczęcie lub zakończenie dostarczania ciepła w celu ogrzewania nastąpiło z opóźnieniem w stosunku do ustalonych standardów jakościowych obsługi odbiorców, bonifikata stanowi 1/30 miesięcznej opłaty za zamówioną moc cieplną dla obiektów, w których nastąpiło opóźnienie – za każdą rozpoczętą dobę opóźnienia. Rozporządzenie przewiduje wprawdzie, że umowy sprzedaży ciepła mogą określać inny sposób wyliczenia bonifikaty niż określony w powołanym przepisie, jednakże nie sposób kwestionować obowiązku jej udzielenia odbiorcy w razie wystąpienia okoliczności, o jakich mowa w § 40 ust. 1 pkt 1. W związku z powyższym, biorąc pod uwagę uregulowania zawarte w art. 5 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy Prawo energetyczne w związku z art. 5 ust. 3 tej ustawy stwierdzić należy, iż umowy kompleksowe zawierane przez BPEC powinny określać wysokość bonifikat z tytułu niedotrzymania przez przedsiębiorstwo energetyczne warunków umowy sprzedaży ciepła w zakresie terminów rozpoczęcia i zakończenia dostarczania ciepła w celu ogrzewania. Przedsiębiorstwo może dokonać w tym zakresie implementacji do umowy przepisów § 40 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia taryfowego bądź zaproponować własny sposób określania bonifikaty. Samo odesłanie w umowie, w kwestii obowiązujących bonifikat, do przepisów rozporządzenia taryfowego należy jednak uznać za niewystarczające, jeżeli art. 5 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy Prawo energetyczne w związku z art. 5 ust. 3 tej ustawy wyraźnie wskazuje, że ich wysokość powinna być określona w treści umowy kompleksowej. Powyższe pozwala stwierdzić, iż umowy kompleksowe sprzedaży i przesyłu ciepła zawierane przez BPEC powinny określać wysokość bonifikat za niedotrzymanie standardów jakościowych obsługi odbiorców, w tym wysokość bonifikat za niedotrzymanie warunków umowy w zakresie terminów rozpoczęcia i zakończenia dostarczania ciepła w celu ogrzewania. W przedmiotowej sprawie ustalono, iż stosowane przez BPEC wzorce ww. umów nie spełniają powyższego wymogu. W umowach brak jest postanowień określających sposób wyliczenia bonifikaty w sposób ustalony w § 40 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia taryfowego, Spółka nie zaproponowała również własnego rozwiązania odnośnie sposobu liczenia przedmiotowych bonifikat. Umowy przewidują jedynie, iż sprzedawca ma obowiązek udzielać bonifikat na warunkach określonych w obowiązujących przepisach. W tym stanie rzeczy kwestionowane zachowanie BPEC należy uznać za bezprawne i stojące w sprzeczności z art. 5 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy Prawo energetyczne w związku z art. 5 ust. 3 tej ustawy. Stwierdzić również należy, iż kwestionowane zachowanie godzi w interesy konsumentów . Spowodować może bowiem po ich stronie negatywne konsekwencje wynikające z faktu, że w oparciu o treść umowy, do której przystępują nie są w stanie ustalić, iż w określonych sytuacjach przysługują im bonifikaty, ani określić wysokości tych bonifikat bądź sposobu ich wyliczenia. Nieświadomość co do istnienia określonych obowiązków po stronie dostawcy w tym zakresie może spowodować, że konsumenci nie będą korzystać ze swoich uprawnień, jak również, że nie będą wymagać od przedsiębiorcy określonego zachowania. Wprowadzenie do treści umów zapisów informujących o wysokości przysługujących bonifikat przyczyni się zatem do stworzenia konsumentom odpowiednich warunków dochodzenia ich roszczeń, co jest tym bardziej istotne, iż w przedmiotowej sprawie są oni słabszymi stronami umów o charakterze adhezyjnym zawieranych z monopolistą. Nałożenie na przedsiębiorstwa energetyczne w art. 5 ustawy Prawo energetyczne obowiązku podawania w umowach zawieranych z konsumentami informacji o wysokości bonifikat za niedotrzymanie standardów jakościowych obsługi odbiorców służy zapewnieniu konsumentom źródła wiedzy odnośnie przysługujących im w tym zakresie uprawnień oraz odpowiadających im obowiązków dostawcy. Zaniechanie objęcia treścią umów przedmiotowych postanowień pozbawia konsumentów wiedzy koniecznej do ich prawidłowego, świadomego i czynnego uczestniczenia w rynku, czym przyczynia się do osłabienia ich sytuacji, a tym samym narusza ich interesy. Spółka 17 powinna zapewnić konsumentom możliwość zapoznania się ze wszystkimi elementami umowy kompleksowej, do jakiej przystępują, w celu maksymalnego zabezpieczenia ich interesów. Dzięki temu konsumenci będą mogli w pełni korzystać ze swoich praw, a także domagać się od profesjonalisty odpowiedniego zachowania. Opisane praktyki godzą zatem w interesy konsumentów rozumiane jako prawo do otrzymania pełnej i wyczerpującej informacji na temat wszystkich warunków umowy kompleksowej sprzedaży i przesyłu ciepła. Należy podkreślić, iż z faktu istnienia utrudnień w zapoznaniu się z całokształtem uprawnień odbiorcy wynikających z zawartej umowy wynika, iż z powodu niepełnej ich znajomości z przyczyn leżących po stronie przedsiębiorcy, uciążliwe, a nawet niemożliwe może okazać się dochodzenie przez konsumenta jego praw. Niepodawanie kompletnej informacji może doprowadzić do niekorzystania przez konsumentów z przysługujących im uprawnień, jak również do nieegzekwowania od dostawcy usług zachowań, które na profesjonaliście wymuszają przepisy rozporządzenia taryfowego. W przedmiotowej sprawie należy również uznać, że kwestionowane zachowanie Spółki dotyczy zbiorowych interesów konsumentów , gdyż skierowane jest do szerokiego ich kręgu. Postanowień określających wysokość bonifikat z tytułu niedotrzymania warunków umowy sprzedaży ciepła w zakresie terminów rozpoczęcia zakończenia dostarczania ciepła w celu ogrzewania nie obejmują umowy zawierane przez Spółkę z wykorzystaniem aktualnie stosowanych wzorców. Antykonsumenckie ostrze stosowanych praktyk wymierzone jest zatem we wszystkich rzeczywistych odbiorców świadczonych przez Spółkę usług, z którymi zawarto umowy kompleksowe sprzedaży i przesyłu ciepła o treści zakwestionowanej w toku niniejszego postępowania, jak również w jej potencjalnych kontrahentów. W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, iż spełnione zostały wszystkie przesłanki konieczne do stwierdzenia, że doszło do naruszenia zakazu określonego w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, niezależnie od tego, czy na rynku wystąpiły rzeczywiste skutki analizowanego naruszenia. Stosownie do art. 26 ust. 1 w związku z art. 27 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującą zaniechanie jej stosowania, jeżeli stwierdzi naruszenie zakazu określonego w art. 24 tej ustawy, a przedsiębiorca, któremu stawia się zarzut nie zaprzestał stosowania określonej praktyki. Ponieważ BPEC nie wprowadziło zmian uwzględniających postawiony zarzut do treści stosowanych w obrocie konsumenckim wzorców umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków, uzasadnione jest nałożenie na Spółkę nakazu zaniechania stwierdzonej praktyki. W związku z powyższym orzeczono, jak w pkt I.3. sentencji niniejszej decyzji. I.4. Czwarty zarzut, jaki postawiono BPEC w prowadzonym postępowaniu dotyczy naruszenia przez Spółkę art. 5 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy Prawo energetyczne w związku z art. 5 ust. 3 tej ustawy w drodze niezamieszczenia w treści wzorców umów kompleksowych sprzedaży i przesyłu ciepła wykorzystywanych w obrocie z konsumentami pełnej informacji odnośnie standardów jakościowych obsługi odbiorców oraz parametrów technicznych dostarczanej energii obejmujących warunki sprzedaży ciepła w zakresie: a) zapewnienia obliczeniowego natężenia przepływu nośnika ciepła; b) dotrzymywania parametrów nośnika ciepła; c) dotrzymywania terminów i sposobu załatwiania reklamacji; d) zawiadamiania odbiorców o planowanych zmianach warunków dostarczania ciepła, które wymagają dostosowania instalacji odbiorczych do nowych warunków. Jak wskazano we wcześniejszej części niniejszej decyzji, BPEC zawiera z konsumentami umowy kompleksowe, o jakich mowa w art. 5 ust. 3 ustawy Prawo energetyczne. Zgodnie z ww. przepisem umowa kompleksowa to umowa zawierająca postanowienia umowy sprzedaży i umowy 18 o świadczenie usług przesyłania lub dystrybucji energii. Postanowienia te, określone w art. 5 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy Prawo energetyczne, dotyczą między innymi „standardów jakościowych” świadczonych usług, a także „parametrów technicznych (…) energii”. Biorąc pod uwagę treść art. 5 ust. 3 ww. ustawy, wymóg zamieszczenia w umowach ww. postanowień odnosi się również do umów kompleksowych. W przypadku energii cieplnej parametry jakościowe nośnika ciepła i standardy jakościowe obsługi odbiorców oraz sposób załatwiania reklamacji określają przepisy Rozdziału 6 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 15 stycznia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków funkcjonowania systemów ciepłowniczych (Dz. U. Nr 16, poz. 92) (zwanego dalej „rozporządzeniem systemowym”). Zgodnie z § 24 tego rozporządzenia parametry i standardy, o jakich mowa powyżej obejmują: 1) warunki sprzedaży ciepła w zakresie: a) zapewnienia obliczeniowego natężenia przepływu nośnika ciepła, b) dotrzymywania parametrów nośnika ciepła; c) rozpoczęcia i przerwania dostarczania ciepła w celu ogrzewania i wentylacji; d) planowanych przerw w dostarczaniu ciepła w okresie poza sezonem grzewczym; e) warunki wstrzymania dostarczania ciepła do odbiorców; 2) warunki wstrzymania dostarczania ciepła do odbiorców; 3) dotrzymywanie terminów i sposobu: a) załatwiania reklamacji; b) zawiadamiania odbiorców o planowanych zmianach warunków dostarczania ciepła, które wymagają dostosowania instalacji odbiorczych do nowych warunków. Powyższe standardy określone zostały szczegółowo w § 25 ust. 2, § 26 i § 27 ww. rozporządzenia, a także w art. 6 ust. 3 i 3a ustawy Prawo energetyczne określającym warunki, w których może nastąpić wstrzymanie dostarczania ciepła do odbiorców. Zgodnie z § 25 ust. 2 rozporządzenia w sprawie szczegółowych warunków funkcjonowania systemów ciepłowniczych, jeżeli przedsiębiorstwo ciepłownicze lub dystrybutor ciepła i odbiorca nie ustalą w umowie sprzedaży ciepła lub umowie kompleksowej parametrów i standardów jakościowych, o których mowa w § 24 pkt 1, strony umowy obowiązują następujące parametry i standardy: 1) odchylenie od obliczeniowego natężenia przepływu nośnika ciepła dostarczanego do węzła cieplnego, w warunkach obliczeniowych, nie powinno przekraczać: a) w sieciach parowych: +3 % i -8 %, b) w sieciach gorącej wody: +2 % i -5 %; 2) odchylenie temperatury nośnika ciepła dostarczanego do węzła cieplnego w stosunku do tabeli regulacyjnej nie powinno przekraczać: a) w sieciach parowych: +5 % i -10 %, b) w sieciach gorącej wody: +2 % i -5 %, pod warunkiem że temperatura wody zwracanej z węzła cieplnego do sieci ciepłowniczej jest zgodna z tabelą regulacyjną, z tolerancją +7 % i -7 %; 3) rozpoczęcie i przerwanie dostarczania ciepła w celu ogrzewania i wentylacji powinno nastąpić nie później niż w ciągu 12 godzin od złożenia wniosku przez odbiorcę; 4) planowane przerwy w dostarczaniu ciepła w okresie poza sezonem grzewczym nie mogą przekroczyć 14 dni, a odbiorca musi być powiadomiony o terminach tych przerw z siedmiodniowym wyprzedzeniem. § 26 rozporządzenia stanowi, że jeżeli strony nie określiły w umowie sprzedaży ciepła lub umowie kompleksowej standardów jakościowych obsługi odbiorców, o których mowa w § 24 pkt 3 lit. a, strony umowy obowiązują następujące standardy: 1) udzielenie informacji na żądanie odbiorców następuje w ciągu: 19 a) 12 godzin - informacji telefonicznych o przewidywanym terminie usunięcia przerw i zakłóceń w dostarczaniu ciepła, b) 7 dni - informacji pisemnych o przewidywanym terminie usunięcia przerw i zakłóceń w dostarczaniu ciepła; 2) udzielenie odpowiedzi na reklamację złożoną przez odbiorców, dotyczącą niewykonania lub niewłaściwego wykonania umowy, następuje w ciągu: a) 12 godzin - w przypadku odpowiedzi telefonicznych na interwencje i skargi składane przez telefon lub informacji o przewidywanym terminie udzielenia pisemnego wyjaśnienia, b) 14 dni - w przypadku odpowiedzi pisemnych na reklamacje odbiorców składane na piśmie oraz odpowiedzi na reklamacje, które wymagają przeprowadzenia dodatkowych analiz, c) 30 dni - w przypadku odpowiedzi pisemnych na reklamacje odbiorców składane na piśmie, które wymagają przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego. § 27 ust. 1 i 2 rozporządzenia stanowi natomiast, że wytwórca ciepła lub przedsiębiorstwo ciepłownicze, lub dystrybutor ciepła powiadamiają odbiorców o planowanych zmianach warunków dostarczania ciepła, o których mowa w § 24 pkt 3 lit. b, w terminie określonym w umowie sprzedaży ciepła lub w umowie kompleksowej, a w przypadku gdy umowa nie określa tego terminu - z wyprzedzeniem umożliwiającym dostosowanie instalacji odbiorczych do nowych warunków. Termin wyprzedzenia, o którym mowa w ust. 1, nie powinien być krótszy niż: 1) 24 miesiące - jeżeli zmiana jest wprowadzana przez wytwórcę ciepła; 2) 12 miesięcy - jeżeli zmiana jest wprowadzana przez przedsiębiorstwo ciepłownicze lub dystrybutora ciepła. Wprowadzone ww. przepisami parametry jakościowe i standardy obsługi odbiorców obowiązują wówczas, gdy umowa zawarta z odbiorcą usług nie określa ich w odmienny sposób. Nie oznacza to jednak, że w sytuacji, gdy przedsiębiorstwo stosuje parametry i standardy określone w rozporządzeniu nie ma obowiązku regulowania tych kwestii w umowie kompleksowej. Obowiązek taki wynika bowiem z art. 5 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy Prawo energetyczne. Jak już podniesiono powyższe przepisy w związku z art. 5 ust. 3 Prawa energetycznego stanowią, że umowa kompleksowa musi zawierać postanowienia określające standardy jakościowe oraz parametry techniczne energii. Wykonując powyższy obowiązek BPEC powinno uregulować w umowie kwestie związane z parametrami jakościowymi nośnika ciepła oraz standardami obsługi odbiorców, o jakich mowa w § 24 rozporządzenia w sprawie szczegółowych warunków funkcjonowania systemów ciepłowniczych. Spółka może w tym zakresie zaproponować własne rozwiązania (o ile przepisy na to pozwalają) bądź implementować do umowy przepisy powszechnie obowiązujące. Zawierane przez BPEC umowy kompleksowe sprzedaży i przesyłu ciepła w sposób niepełny spełniają powyższe wymogi W umowach brak jest postanowień określających warunki sprzedaży ciepła w zakresie: zapewnienia obliczeniowego natężenia przepływu nośnika ciepła i dotrzymywania parametrów nośnika ciepła. W umowach nie określono również terminów i sposobu udzielania informacji na żądanie odbiorców, terminów i sposobu załatwiania reklamacji, a także standardów obsługi odbiorców związanych zawiadamianiem o planowanych zmianach warunków dostarczania ciepła, które wymagają dostosowania instalacji odbiorczych do nowych warunków. Umowy kompleksowe w § 2 ust. 1 zawierają jedynie postanowienie wskazujące, że sprzedawca zobowiązuje się do dotrzymywania standardów jakościowych obsługi odbiorców według obowiązujących przepisów. Takie ukształtowanie w umowach przedmiotowych kwestii uznać należy za niewystarczające w świetle wymogów wskazanych w art. 5 ust. 2 pkt 1 i 2 Prawa energetycznego. Powołane wyżej przepisy w związku z art. 5 ust. 3 ww. ustawy wyraźnie stanowią bowiem, że standardy jakościowe i parametry techniczne energii regulować mają postanowienia umowy kompleksowej. W świetle powyższego uznać należy, że analizowane zachowanie Spółki ma bezprawny charakter. Zachowanie to godzi także w interesy konsumentów , albowiem uniemożliwia im 20 zapoznanie się z wszystkimi warunkami umowy, do której przystępują. W oparciu o treść umów konsumenci nie są w stanie ustalić dopuszczalnego odchylenia od obliczeniowego natężenia przepływu nośnika ciepła dostarczanego do węzła cieplnego oraz dopuszczalnego odchylenia temperatury nośnika ciepła dostarczanego do węzła cieplnego w stosunku do tabeli regulacyjnej. Nie otrzymują zatem istotnych informacji na temat parametrów technicznych realizowanych na ich rzecz dostaw ciepła, co ma istotne znaczenie z punktu widzenia ustalenia, czy umowa jest wykonywana w sposób należyty. Na sytuację konsumentów wpływa także niekorzystnie zaniechanie objęcia treścią umów standardów załatwiania reklamacji oraz udzielania informacji na żądanie odbiorców. Wskutek powyższego konsumenci zostali pozbawieni wiedzy odnośnie możliwości dochodzenia swoich praw np. w sytuacji, gdy nastąpiły ograniczenia w dostawie energii cieplnej. Konsumenci z treści umów nie dowiadują się wreszcie, iż przedsiębiorstwo powinno powiadomić ich o planowanych zmianach warunków dostarczania ciepła z odpowiednim wyprzedzeniem. Opisane zaniechanie negatywnie wpływa na ich relacje z przedsiębiorcą; podanie w umowach ww. informacji jest bowiem gwarantem dochowania przez przedsiębiorstwo terminu umożliwiającego dostosowanie instalacji odbiorczych do nowych warunków. W niniejszej sprawie zagrożone są również interesy konsumentów jako zbiorowości – zakwestionowane uchybienia dotyczą bowiem wszystkich rzeczywistych i potencjalnych odbiorców świadczonych przez BPEC usług. Odnoszą się one bowiem do treści umów kompleksowych sprzedaży i przesyłu ciepła, jakie Spółka powszechnie zawiera w obrocie konsumenckim. W świetle powyższego stwierdzić należy, iż w omawianym zakresie spełnione zostały wszystkie przesłanki konieczne do uznania zakwestionowanej praktyki BPEC za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Jednocześnie, biorąc pod uwagę, iż w toku postępowania nie zostały przedstawione żadne dowody wskazujące na to, iż ww. praktyka na skutek zmiany obowiązujących wzorców umownych została zaprzestana, zachodzą podstawy do nałożenia na Spółkę obowiązku jej zaniechania, stosownie do art. 26 ust. 1 ww. ustawy. W związku z powyższym należało orzec, jak w punkcie I.4. niniejszej decyzji. Stanowisko Prezesa Urzędu dotyczące wniosku BPEC o wydanie decyzji zobowiązującej W tym miejscu odnieść należy się również do wniosku o wydanie w niniejszej sprawie decyzji zobowiązującej na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jaki w toku przeprowadzonego postępowania złożyło BPEC (dowód: karty nr 275-280). Powołany przepis stanowi, że jeżeli w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione – na podstawie okoliczności sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu, o którym mowa w art. 100 ust. 1, lub innych informacji będących podstawą wszczęcia postępowania – że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24, a przedsiębiorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom, Prezes Urzędu może, w drodze decyzji, nałożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. Decyzja zobowiązująca jest specyficznym instrumentem służącym „polubownemu” zakończeniu postępowania przed Prezesem Urzędu, pozwalającym przedsiębiorcy dobrowolnie wycofać się z zachowań objętych zarzutem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. „Polubowność” tej decyzji zakłada uzyskanie zgodnego z poszanowaniem zbiorowych interesów konsumentów rezultatu (tj. zaniechania stosowania zarzucanych naruszeń) przy uzyskaniu przez przedsiębiorcę określonych korzyści wynikających z przepisów ustawy, wynikających z faktu, iż w przypadku decyzji zobowiązującej nie jest nakładana kara pieniężna. Decyzja wydawana na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji jest decyzją opartą o uznanie administracyjne. Ww. przepis kreuje sferę uprawnienia, a nie obowiązku do wydania przedmiotowej decyzji. Zatem od uznania Prezesa Urzędu zależy zakończenie 21 postępowania poprzez wydanie decyzji zobowiązującej. Ponadto wskazać należy, że ww. przepis znajduje zastosowanie w przypadkach, gdy w toku postępowania zostanie uprawdopodobnione, na podstawie m.in. ustalonych okoliczności sprawy, że doszło do naruszenia przepisu art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Wydanie takiej decyzji ma służyć przyspieszeniu toku postępowania bez konieczności udowodnienia stosowania zarzucanych praktyk, z możliwością poprzestania na ich uprawdopodobnieniu. W doktrynie prezentowane jest stanowisko, że jeśli praktyka jest udowodniona, a nie jedynie uprawdopodobniona, Prezes Urzędu powinien wydać decyzję stwierdzającą stosowanie praktyk, a nie decyzję przyjmującą zobowiązania przedsiębiorcy 6 . Podobne stanowisko zajął Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, który w wyroku z dnia 15 grudnia 2006 r. sygn. akt XVII AmA 35/06 wskazał, iż decyzję zobowiązującą wydaje się na wstępnym etapie postępowania po uprawdopodobnieniu, na podstawie okoliczności sprawy, informacji zawartych we wniosku lub będących podstawą do wszczęcia postępowania z urzędu, iż został naruszony zakaz wynikający z przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W głównej mierze przepis ten ma na celu przyspieszenie postępowania, a w szczególności zakończenie postępowania w sytuacji, gdy jego cel – usunięcie naruszeń – może być osiągnięty bez przeprowadzania postępowania w całości. W związku z powyższym Prezes Urzędu stoi na stanowisku, że przedsiębiorca powinien złożyć zobowiązanie na wczesnym etapie postępowania, a więc, co do zasady, w pierwszym piśmie składanym w toku postępowania, po otrzymaniu zawiadomienia o jego wszczęciu. W konsekwencji uznać należy, iż nie jest zasadne przyjęcie przez Prezesa UOKiK zobowiązania przedsiębiorcy i nałożenie obowiązku jego wykonania w przypadku, gdy przedsiębiorca składa to zobowiązanie na dalszych etapach postępowania, a więc po przeprowadzeniu czynności dowodowych wykazujących fakt stosowania zarzucanej mu praktyki. W okolicznościach rozpatrywanej sprawy wniosek BPEC o wydanie decyzji na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów został złożony w piśmie z dnia 4 września 2012 r. Na tym etapie sprawy materiał dowodowy niezbędny do stwierdzenia, czy doszło do naruszenia art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów był już kompletny. Pismem z dnia 30 sierpnia 2012 r. Prezes Urzędu zawiadomił bowiem BPEC o zakończeniu zbierania materiału dowodowego w niniejszym postępowaniu. Pismo w tej sprawie pełnomocnik Spółki odebrał w dniu 3 września 2012 r. Składając wniosek o wydanie decyzji zobowiązującej strona postępowania miała zatem pełną świadomość, iż Prezes Urzędu dysponuje materiałem niezbędnym do zakończenia niniejszego postępowania. Zaakceptowanie zobowiązań przedsiębiorcy złożonych po zawiadomieniu o zakończeniu zbierania materiału dowodowego jest w ocenie Prezesa Urzędu niedopuszczalne, zwłaszcza biorąc pod uwagę, że po otrzymaniu zawiadomienia o wszczęciu niniejszego postępowania Spółka w żaden sposób nie zadeklarowała chęci wyeliminowania z obrotu konsumenckiego zarzucanych uchybień. W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, iż w niniejszej sprawie brak jest podstaw do wydania decyzji zobowiązującej w trybie art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. II. Stosownie do art. 26 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu może określić w decyzji uznającej praktykę za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującej zaniechanie jej stosowania, środki usunięcia trwających skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów w celu zapewnienia wykonania zawartego w niej nakazu. W przedmiotowym postępowaniu zakwestionowana została treść stosowanych przez BPEC w obrocie konsumenckim wzorców umów kompleksowych dostawy i przesyłu ciepła. W pkt I 6 Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów, Komentarz pod red. C. Banasińskiego i E. Piontka, LexisNexis, Warszawa 2009, s. 480. 22 niniejszej decyzji Prezes Urzędu uznał zarzucane Spółce praktyki za naruszające zbiorowe interesy konsumentów oraz nakazał zaniechanie ich stosowania, które – biorąc pod uwagę treść postawionych zarzutów – powinno urzeczywistnić się poprzez zmianę wzorców umownych wykorzystywanych w relacjach z konsumentami. Zaważyć jednak należy, iż sama zmiana wzorców nie doprowadzi do wyeliminowania stwierdzonych uchybień z treści faktycznie zawartych przez Spółkę z konsumentami i obowiązujących umów. Oznacza to, iż nawet jeśli Spółka zmodyfikuje stosowane wzorce na rynku nadal będą ujawniać się skutki stwierdzonych naruszeń. Dlatego uzasadnione jest, aby niniejsza decyzja – oprócz nałożenia na BPEC nakazu zaprzestania stwierdzonych praktyk – określała również działania, jakie Spółka powinna zrealizować w celu wyeliminowania skutków tych praktyk z obrotu gospodarczego. W związku z powyższym Prezes Urzędu postanowił zobowiązać BPEC do zastosowania środków usunięcia trwających skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów w postaci obowiązku przedstawienia wszystkim konsumentom posiadającym umowy kompleksowe sprzedaży i przesyłu ciepła o zakwestionowanej treści propozycji zawarcia nowych umów uwzględniających zarzuty wskazane w pkt I niniejszej decyzji bądź aneksów do umów eliminujących z ich treści stwierdzone naruszenia – w terminie 2 miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Określając powyższy termin Prezes Urzędu wziął pod uwagę czasochłonność procesu wymiany (aneksowania) obowiązujących umów kompleksowych, związaną z koniecznością wyjaśniania konsumentom przyczyn zmiany umowy, a także konieczność poniesienia wysiłku organizacyjnego i zaangażowania pracowników 7 . Zważono, iż tak określony termin nie powinien spowodować po stronie Spółki zbyt wielu trudności ani wpłynąć negatywnie na jego funkcjonowanie. Określenie takiego terminu nie powinno skutkować więc obniżeniem jakości usług świadczonych na rzecz konsumentów. Celem określenia środków usunięcia trwających skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów jest doprowadzenie do stanu, w którym wszystkie zawarte z konsumentami umowy kompleksowe sprzedaży i przesyłu ciepła nie będą zawierały uchybień określonych w pkt I.1.-I.4. sentencji niniejszej decyzji. Spełnienie nakazu pozwoli na pełne wyeliminowanie nieprawidłowości z obrotu konsumenckiego, a przez to doprowadzi do zrównania sytuacji prawnej konsumentów, którzy obecnie są związani umowami kompleksowymi dostawy i przesyłu ciepła, z sytuacją konsumentów, którzy w przyszłości podpiszą takie umowy, nie zawierające kwestionowanych naruszeń. Wobec powyższego orzeka się jak w punkcie II sentencji niniejszej decyzji. III. W ramach niniejszego postępowania Brzeskiemu Przedsiębiorstwu Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. z siedzibą w Brzegu postawiono również zarzuty stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, o jakich mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ww. ustawy, polegających na naruszeniu art. 5 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy Prawo energetyczne w związku z art. 5 ust. 3 tej ustawy w drodze niezamieszczenia w treści wzorców umów kompleksowych sprzedaży i przesyłu ciepła wykorzystywanych w obrocie z konsumentami:
informacji o wysokości bonifikat za niedotrzymanie warunków umowy w zakresie przerw w dostarczaniu ciepła w okresie letnim;
informacji odnośnie standardów jakościowych obsługi odbiorów w zakresie planowanych przerw w dostarczaniu energii w okresie poza sezonem grzewczym. Zgodnie z art. 5 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo energetyczne umowa sprzedaży, na podstawie której odbywa się dostarczanie energii, powinna zawierać między innymi postanowienia określające wysokość bonifikaty za niedotrzymanie standardów jakościowych obsługi odbiorców. Z kolei art. 5 7 Por. wyrok SOKiK z dn. 27.06.2007 r., sygn. akt XVII AmA 108/06. 23 ust. 2 pkt 2 ww. ustawy przewiduje, iż umowa o świadczenie usług przesyłania lub dystrybucji paliw gazowych lub energii powinna zawierać postanowienia określające standardy jakościowe, parametry techniczne energii, a także wysokość bonifikaty za niedotrzymanie tych parametrów oraz standardów jakościowych obsługi odbiorców. Stosownie do art. 5 ust. 3 Prawa energetycznego dostarczanie energii może odbywać się na podstawie umowy zawierającej postanowienia umowy sprzedaży i umowy o świadczenie usług przesyłania lub dystrybucji energii, zwanej dalej „umową kompleksową”. Tym samym umowy kompleksowe – a takie zawierane są przez BPEC – powinny spełniać wymogi określone w art. 5 ust. 2 pkt 1 i 2 ww. ustawy, ustalone dla umów sprzedaży ciepła oraz dla umów o świadczenie usług przesyłania lub dystrybucji ciepła. Z powyższego wynika, iż umowy kompleksowe powinny obejmować postanowienia dotyczące wysokości bonifikat oraz standardów jakościowych dostarczania energii. Jak podniesiono w uzasadnieniu do pkt I.3. niniejszej decyzji kwestie związane z udzielaniem bonifikat z tytułu niedotrzymania standardów jakościowych obsługi odbiorców ciepła określa rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 17 września 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz rozliczeń z tytułu zaopatrzenia w ciepło. § 40 ust. 1 pkt 2 powołanego rozporządzenia stanowi, że odbiorcy przysługują bonifikaty w przypadku niedotrzymania przez przedsiębiorstwo energetyczne warunków umowy sprzedaży ciepła w zakresie planowanych przerw w dostarczaniu ciepła w okresie letnim. W myśl § 40 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia taryfowego, wysokość bonifikat, o jakich mowa powyżej ustala się w następujący sposób (jeżeli umowa sprzedaży ciepła nie stanowi inaczej): 2) jeżeli planowa przerwa w dostarczaniu ciepła w okresie letnim była dłuższa od ustalonych standardów jakościowych obsługi odbiorców, bonifikata stanowi 1/30 miesięcznej opłaty za zamówioną moc cieplną dla obiektów, w których nastąpiło przedłużenie przerwy w dostarczaniu ciepła – za każdą rozpoczętą dobę przedłużenia tej przerwy. Powyższy przepis jest przepisem względnie obowiązującym. Ma on zatem zastosowanie, jeżeli z umowy nie wynika inny sposób ustalania wysokości bonifikaty. Nie ulega jednak wątpliwości, iż w przypadku naruszenia przez Spółkę standardów jakościowych obsługi odbiorców w zakresie planowanych przerw w dostarczaniu ciepła w okresie letnim, odbiorcom usług należą się odpowiednie bonifikaty, których wysokość – zgodnie z art. 5 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy Prawo energetyczne – powinna regulować umowa. Biorąc pod uwagę treść art. 5 ust. 3 ww. ustawy stwierdzić należy, iż wymóg ten dotyczy również umów kompleksowych. Przedsiębiorstwo może dokonać w tym zakresie implementacji do umowy przepisów § 40 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia taryfowego bądź zaproponować własny sposób określania bonifikaty. Samo odesłanie w umowie w kwestii obowiązujących bonifikat do przepisów rozporządzenia taryfowego należy uznać za niewystarczające z punktu widzenia powołanych wyżej przepisów ustawy Prawo energetyczne. Jeżeli chodzi o standardy jakościowe dostawy energii, określone one zostały w rozporządzeniu Ministra Gospodarki z dnia 15 stycznia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków funkcjonowania systemów ciepłowniczych. Zgodnie z § 24 pkt 1 lit. d tego rozporządzenia parametry jakościowe nośnika ciepła oraz standardy jakościowe obsługi odbiorców obejmują warunki sprzedaży ciepła w zakresie planowanych przerw w dostarczaniu ciepła w okresie poza sezonem grzewczym. Stosownie do § 25 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia, jeżeli przedsiębiorstwo ciepłownicze lub dystrybutor ciepła i odbiorca nie ustalą w umowie sprzedaży ciepła lub umowie kompleksowej parametrów i standardów jakościowych, o których mowa w § 24 pkt 1, strony umowy obowiązują następujące parametry i standardy: 4) planowane przerwy w dostarczaniu ciepła w okresie poza sezonem grzewczym nie mogą przekroczyć 14 dni, a odbiorca musi być powiadomiony o terminach tych przerw z siedmiodniowym wyprzedzeniem. Przepis powyższy również jest przepisem dyspozytywnym, co oznacza, iż ma on zastosowanie wtedy, gdy strony nie ustalą w umowie nic innego. Niezależnie od tego, jakie standardy będą obowiązujące w przypadku umów zawieranych przez konkretnego przedsiębiorcę (czy to wynikające z rozporządzenia, czy to ustalone w odmienny sposób) zachodzi konieczność 24 uregulowania przedmiotowych kwestii w treści umowy, na podstawie której odbywa się dostarczanie ciepła. Wynika to z treści art. 5 ust. 2 pkt 2 ustawy Prawo energetyczne. Jak już podniesiono powyższy przepis w związku z art. 5 ust. 3 Prawa energetycznego stanowi, że umowa kompleksowa powinna zawierać postanowienia określające standardy jakościowe sprzedaży ciepła. Wykonując powyższy obowiązek BPEC powinno uregulować w umowie kwestie z związane warunkami sprzedaży ciepła w zakresie planowanych przerw w dostarczaniu ciepła w okresie poza sezonem grzewczym. Spółka może w tym zakresie zaproponować własne rozwiązania bądź implementować do umowy przepisy powszechnie obowiązujące wynikające z § 25 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia systemowego. Nie jest jednak wystarczające zamieszczenie w umowie ogólnego postanowienia nakładającego na Spółkę obowiązek dotrzymywania standardów jakościowych według obowiązujących przepisów tak, jak ma to miejsce w przypadku BPEC. Oceniając zakwestionowane zachowania BPEC podkreślić jednocześnie należy, iż w okolicznościach przedmiotowej sprawy ustalono, że Spółka nie dostarcza ciepła do konsumentów w okresie poza sezonem grzewczym tj. w okresie letnim, a konsumenci korzystający z usług Spółki są odbiorcami energii cieplnej tylko na potrzeby centralnego ogrzewania. Spółka złożyła na tę okoliczność stosowne oświadczenie w toku postępowania (dowód: karty nr 160, 278). Wynika to również z § 2 ust. 1 zawieranych przez BPEC umów kompleksowych, który stanowi, iż sprzedawca zobowiązuje się do sprzedaży i dostarczania ciepła do obiektów zgłoszonych przez odbiorcę w ilości wynikającej z mocy zamówionej zgłoszonej przez odbiorcę, na cele centralnego ogrzewania w okresie grzewczym. W toku postępowania Spółka przedstawiła ponadto Charakterystykę systemu ciepłowniczego Miasta Brzeg, w której wskazano, iż sieć cieplna na terenie miasta Brzeg pracuje dla potrzeb centralnego ogrzewania i ciepłej wody użytkowej tylko w sezonie grzewczym. Po zakończeniu sezonu grzewczego, dostarczana energia cieplna dla potrzeb c.w.u. następuje z lokalnych kotłowni gazowych. Jak wynika z przedstawionej Charakterystyki (…) eksploatowane w okresie letnim kotłownie gazowe dostarczają ciepło dla celów ciepłej wody jedynie do odbiorców instytucjonalnych (dowód: karty nr 260-261). Ponieważ przedmiotem umów kompleksowych zawieranych przez BPEC z konsumentami jest sprzedaż i przesył ciepła na cele centralnego ogrzewania w okresie grzewczym, za niecelowe należy uznać zamieszczenie w treści przedmiotowych umów postanowień dotyczących planowych przerw w dostawie ciepła poza sezonem grzewczym oraz bonifikat z tytułu niedotrzymania standardów jakościowych obsługi odbiorców w ww. zakresie. W związku z tym uznać należy, iż kwestionowane zachowanie BPEC nie jest zachowaniem bezprawnym. Nie godzi ono również w zbiorowe interesy konsumentów, gdyż powyższe kwestie nie mają znaczenia dla realizacji przedmiotu zawieranej umowy oraz dochodzenia ewentualnych roszczeń powstałych w związku z jej nienależytym wykonaniem. W świetle powyższego Prezes Urzędu uznał, że w omawianym zakresie prowadzone przeciwko BPEC postępowanie w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów powinno zostać umorzone. Stosownie do art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w związku z art. 84 tej ustawy, w sprawach w niej nieuregulowanych, do postępowania przed Prezesem Urzędu stosuje się – z wyłączeniem spraw dotyczących dowodów – przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Art. 105 K.p.a. stanowi, że gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie co do istoty. Przesłanka umorzenia postępowania może istnieć jeszcze przed wszczęciem postępowania, co zostanie ujawnione dopiero w toczącym się postępowaniu, a może ona powstać także w czasie trwania postępowania, a wiec w sprawie już zawisłej przed organem administracyjnym (tak B. Adamiak i J. Borkowski – Kodeks postępowania administracyjnego – Komentarz, C.H. BECK, Warszawa 1996, str. 462). 25 W niniejszej sprawie przesłanką umorzenia postępowania przemawiającą za jego bezprzedmiotowością jest brak podstaw do uznania, iż zakwestionowane zachowanie BPEC stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Analizowane praktyki Spółki polegające na zaniechaniu zamieszczenia w treści obowiązujących w obrocie konsumenckim wzorców umów kompleksowych postanowień dotyczących planowanych przerw w dostarczaniu ciepła w okresie poza sezonem grzewczym oraz postanowień określających wysokość bonifikaty z tytułu przekroczenia tych przerw nie mają charakteru bezprawnego, skoro Spółka nie realizuje na rzecz konsumentów dostaw ciepła poza sezonem grzewczym. Do umów zawieranych z konsumentami przez BPEC nie znajdują zatem zastosowania postanowienia umowne, których brak w umowach był przedmiotem postawionych Spółce zarzutów. W związku z tym należało orzec, jak w punkcie III sentencji niniejszej decyzji. IV. Zgodnie z treścią art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu może nałożyć na przedsiębiorcę, w drodze decyzji, karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary, jeżeli przedsiębiorca ten, choćby nieumyślnie dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 tejże ustawy. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie zawiera zamkniętego katalogu przesłanek, od których uzależniana jest wysokość nakładanych na przedsiębiorców kar. Norma prawna wynikająca z art. 111 ww. ustawy stanowi jedynie, iż przy ustalaniu wysokości kar pieniężnych, o których mowa między innymi w art. 106 należy uwzględnić w szczególności okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a także uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Nakładając karę pieniężną Prezes Urzędu bierze również pod uwagę wymóg spełnienia przesłanek podmiotowych tj. stwierdzenia, że określone naruszenie dokonane było choćby nieumyślnie. Konieczność uwzględnienia przesłanki winy wynika bezpośrednio z treści art. 106 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jak również z orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, który orzekł, że przesłanką wymierzenia kary administracyjnej jest subiektywny element zawinienia sprawcy 8 . Możliwość nałożenia kary jest niezależna od stopnia zawinienia przedsiębiorcy. Okoliczność ta jest jednak czynnikiem relewantnym przy miarkowaniu wysokości nakładanej kary pieniężnej 9 . Nałożona przez Prezesa Urzędu kara powinna ponadto pełnić funkcję represyjną (tj. stanowić dolegliwość za naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów), a także prewencyjną, dyscyplinującą (tj. zapobiegać podobnym naruszeniom w przyszłości). W zależności od stopnia naruszenia przepisów ustawy, ustala się funkcję prewencyjną lub represyjną za wiodącą. Należy także podnieść, iż w ocenie Prezesa Urzędu brzmienie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów pozwala na nałożenie odrębnych kar pieniężnych za różne naruszenia będące przedmiotem rozstrzygnięcia w ramach jednej decyzji. Zgodnie bowiem z przedmiotowym przepisem Prezes Urzędu może nałożyć karę pieniężną na przedsiębiorcę, jeżeli ten dopuścił się naruszenia art. 24 ww. ustawy, z czego wynika, że określona w tym przepisie kara może dotyczyć każdego naruszania stwierdzonego względem danego przedsiębiorcy. W ocenie Prezesa Urzędu zastosowanie takiego rozwiązania jest pożądane z tego względu, iż pozwala na uwzględnienie przy nakładaniu kar w sposób zindywidualizowany wszystkich okoliczności związanych ze stosowaniem określonych naruszeń, które mogą różnić się pod wieloma względami (np. wagą naruszenia, zasięgiem oddziaływania praktyki, skutkami, jakie praktyka wywołuje na rynku i jej dotkliwością dla kontrahentów, czasem jej trwania itp.), a tym samym pozwala na nałożenie kary adekwatnej do danego naruszenia. 8 Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 marca 1994 r., Sygn. akt U 7/93, OTK 1994, nr 1, poz. 5. 9 Konrad Kohutek Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz , Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., Warszawa 2008, s. 1027. 26 Biorąc powyższe pod uwagę Prezes Urzędu postanowił w niniejszej sprawie wymierzyć BPEC dwie kary pieniężne. Pierwsza kara dotyczy naruszeń wskazanych w pkt I.1. i I.2. niniejszej decyzji, a druga kara – naruszeń wskazanych w pkt I.3. i I.4. decyzji. Nakładając kary w powyższy sposób Prezes Urzędu wziął pod uwagę podstawy prawne stwierdzonych naruszeń. IV.1. Pierwsza z kar pieniężnych nakładana jest na BPEC w związku z naruszeniami wskazanymi w pkt I.1. i I.2. niniejszej decyzji polegającymi na posługiwaniu się w treści wzorców umów kompleksowych sprzedaży i przesyłu ciepła postanowieniami przewidującymi możliwość wstrzymania dostaw ciepła w sposób stojący w sprzeczności z art. 6 ust. 3 i 3a ustawy Prawo energetyczne. Podstawą obliczenia wysokości niniejszej kary jest przychód osiągnięty przez Spółkę w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary (tj. w 2011 r.), którego wysokość wyniosła […] PLN. W związku z tym maksymalna kara pieniężna, jaka może zostać nałożona na przedsiębiorcę w oparciu o art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wynosi […] PLN. Ustalając wymiar kary pieniężnej Prezes Urzędu w pierwszej kolejności dokonał oceny wagi stwierdzonych praktyk. W powyższym kontekście wzięto pod uwagę, iż stosowane przez Spółkę naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, o jakich mowa w pkt I.1. i I.2. sentencji niniejszej decyzji, mają miejsce zarówno na etapie zawierania kontraktu, jak i jego realizacji i polegają na mającym wpływ na treść kontraktu naruszeniu przepisów prawa, które w przedmiotowym przypadku wyraża się w zamieszczeniu w umowach postanowień sprzecznych z art. 6 ust. 3 i 3a ustawy Prawo energetyczne. Prezes Urzędu zważył, iż w wyniku stosowania przedmiotowych praktyk sytuacja konsumentów została istotnie osłabiona. W zakwestionowanych postanowieniach BPEC przewidziało możliwość wstrzymania dostaw ciepła w sytuacjach, których nie przewidują powszechnie obowiązujące przepisy prawa. Na podstawie spornych klauzul Spółka może zatem w sposób arbitralny i nieuprawniony pozbawić konsumentów dostępu do jednego z podstawowych dóbr cywilizacyjnych, z którego korzystanie jest podstawową życiową potrzebą każdego człowieka. W kontekście analizy wagi stwierdzonych naruszeń wzięto także pod uwagę ponad 4,5 – letni okres ich stosowania, liczony od momentu wprowadzenia do obrotu konsumenckiego aktualnie wykorzystywanych wzorców umów kompleksowych dostawy i przesyłu ciepła. Zważono zatem, iż naruszenia, za które nakładana jest kara mają charakter długotrwały. Wpływ na wymiar kary ma także okoliczność, iż naruszeń tych dopuścił się przedsiębiorca o bardzo silnej pozycji rynkowej, działający w warunkach monopolu naturalnego. Po stronie konsumentów brak jest w związku z tym możliwości wyboru alternatywnego dostawcy usług ciepłowniczych, co również wpływa na dotkliwość zakwestionowanych praktyk. Uwzględniono także specyfikę rynku, na jakim doszło do naruszenia konkurencji. Zważono, że usługi sprzedaży i przesyłu ciepła są usługami o szczególnym charakterze z uwagi na poziom ich niezbędności dla każdego gospodarstwa domowego. Zakwestionowane praktyki BPEC dotyczą zatem towaru, z którego konsumenci nie mogą zrezygnować i który trudno zastąpić towarem o częściowej choćby substytucyjności. Jednocześnie wzięto pod uwagę geograficzny zasięg działalności BPEC, który ogranicza terytorialny zasięg oddziaływania stwierdzonych praktyk do obszaru miasta Brzeg, co oznacza, iż zakwestionowane działania mają charakter wyłącznie lokalny. Podkreślić również należy, iż sporne klauzule nie dotyczą podstawowych, bieżących kwestii związanych z wykonywaniem umów kompleksowych dostawy i przesyłu ciepła. Sytuacje, do których odnoszą się zakwestionowane zapisy (wstrzymanie świadczenia usług w związku z określonymi naruszeniami) mają bowiem charakter incydentalny i z założenia nie występują na dużą skalę. Wskazać także należy, iż w toku postępowania nie stwierdzono, aby Spółka swoim działaniem celowo naruszyła zbiorowe interesy konsumentów. Niefortunnie sformułowane zapisy umowne nigdy nie były stosowane w praktyce, co pozwala stwierdzić, iż celem działania BPEC nie było świadome wykorzystanie przewagi kontraktowej celem nałożenia na konsumentów sankcji o 27 bezprawnym charakterze. W ocenie Prezesa Urzędu kwestionowane praktyki były zatem stosowane w sposób nieumyślny i były wynikiem niedołożenia przez Spółkę przy konstruowaniu treści wzorców umownych staranności, jakiej należałoby oczekiwać od profesjonalnego i doświadczonego uczestnika obrotu gospodarczego. W związku z powyższym Prezes Urzędu uznał, iż natura naruszenia uzasadnia ustalenie wyjściowego poziomu kary pieniężnej na poziomie […]% przychodu uzyskanego przez Spółkę w 2011 r. Prezes Urzędu zważył jednocześnie, iż w niniejszej sprawie nie ma podstaw do obniżenia kwoty bazowej kary, gdyż nie zaistniała przesłanka niewielkiego udziału przychodów z działalności, której dotyczą zarzuty naruszenia zbiorowych interesów konsumentów w przychodzie BPEC ogółem. Usługi sprzedaży i przesyłu ciepła są głównym przedmiotem działalności prowadzonej przez Spółkę. Przychód z ich tytułu stanowił w 2011 r. około […]% wszystkich osiągniętych przez BPEC przychodów. Po ustaleniu kwoty bazowej przystąpiono do analizy, czy w niniejszej sprawie zaszły okoliczności łagodzące i obciążające, które mogłyby mieć wpływ na wymiar kary. Występowania takich okoliczności nie stwierdzono, w związku z czym kwota kary na tym etapie jej miarkowania pozostaje bez zmian. W powyższym kontekście zbadano również przesłankę „uprzedniego naruszenia przepisów ustawy” wynikającą z art. 111 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, stwierdzając, iż Spółka nie dopuściła się wcześniej takiego naruszenia. W związku z tym brak jest podstaw do podwyższenia wysokości kary z tego tytułu. Na ostatnim etapie sprawdzono, czy kara obliczona w przedstawiony powyżej sposób nie przewyższa kary w maksymalnej wysokości, jaka została przewidziana w przepisie art. 106 ust. 1 pkt. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Sytuacja taka nie ma w niniejszym przypadku miejsca. W związku z powyższym ustalono wysokość kary na kwotę 17 068 PLN (słownie złotych: siedemnaście tysięcy sześćdziesiąt osiem). W ocenie Prezesa Urzędu wymierzona kara w wysokości […]% przychodu uzyskanego przez Spółkę w 2011 r. i stanowiąca […]% maksymalnego wymiaru kary przewidzianego w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest adekwatna do stopnia naruszenia przepisów ww. ustawy i współmierna do możliwości finansowych BPEC. Prezes Urzędu uznał, że orzeczona kara powinna pełnić funkcję represyjną, stanowić dolegliwość za stosowanie stwierdzonych w Decyzji praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów i podkreślać ich naganność. Należy wskazać również na funkcję dyscyplinującą i prewencyjną kary, której celem jest zapobieżenie stosowaniu podobnych naruszeń w przyszłości, a także na jej walor edukacyjny i wychowawczy. Wobec powyższego orzeczono, jak w pkt IV.1. sentencji niniejszej decyzji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów karę pieniężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Karę należy wpłacić na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. IV.2. Druga kara wymierzona BPEC w niniejszym postępowaniu nakładana jest z tytułu naruszeń wskazanych w pkt I.3. i I.4. niniejszej decyzji polegających na niewypełnieniu przez Spółkę obowiązków informacyjnych względem konsumentów poprzez zaniechanie zamieszczenia w treści wzorców umów kompleksowych sprzedaży i przesyłu ciepła wszystkich postanowień wymaganych przez art. 5 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy Prawo energetyczne. Podstawą obliczenia wysokości niniejszej kary jest przychód osiągnięty przez Spółkę w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary (tj. w 2011 r.), którego wysokość wyniosła 28 […] PLN. W związku z tym maksymalna kara pieniężna, jaka może zostać nałożona na przedsiębiorcę w oparciu o art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wynosi […] PLN. Ustalając wymiar kary pieniężnej Prezes Urzędu w pierwszej kolejności dokonał oceny wagi stwierdzonych naruszeń. W powyższym kontekście wzięto pod uwagę, iż stosowane przez Spółkę naruszenia zbiorowych interesów konsumentów mają miejsce zarówno na etapie zawierania kontraktu, jak i jego realizacji i polegają na mającym wpływ na treść kontraktu naruszeniu przepisów prawa, które w przedmiotowym przypadku wyraża się w zaniechaniu objęcia treścią zawieranych z konsumentami umów postanowień informujących o wysokości bonifikat za niedotrzymanie warunków umowy w zakresie terminów rozpoczęcia i zakończenia dostarczania ciepła w celu ogrzewania, a także postanowień dotyczących standardów jakościowych i parametrów technicznych realizowanych dostaw energii obejmujących warunki sprzedaży ciepła w zakresie zapewnienia obliczeniowego natężenia przepływu nośnika ciepła, dotrzymywania parametrów nośnika ciepła, dotrzymywania terminów i sposobu załatwiania reklamacji, zawiadamiania odbiorców o planowanych zmianach warunków dostarczania ciepła, które wymagają dostosowania instalacji do nowych warunków. Prezes Urzędu zważył, iż w wyniku powyższego zachowania sytuacja konsumentów została istotnie osłabiona; w rezultacie nieotrzymania za pośrednictwem umowy pełnej i wyczerpującej informacji na temat wszystkich jej warunków, konsumenci zostali oni pozbawieni wiedzy koniecznej do w pełni czynnego i świadomego uczestniczenia w rynku i dochodzenia swoich praw. Zważono, iż brak możliwości zapoznania się w treści umowy z całokształtem uprawnień i obowiązków stron umowy, prowadzić może do niekorzystania przez konsumentów z przysługujących im uprawnień, może utrudniać konsumentom dochodzenie roszczeń od Spółki, jak również prowadzić może do nieegzekwowania od dostawcy usług odpowiednich zachowań. W kontekście analizy wagi stwierdzonych naruszeń wzięto także pod uwagę ich długotrwałość tj. ponad 4,5 – letni okres stosowania na rynku, liczony od momentu wprowadzenia do obrotu konsumenckiego aktualnie wykorzystywanych wzorców umów kompleksowych dostawy i przesyłu ciepła. Wpływ na wymiar kary ma także okoliczność, iż naruszeń tych dopuścił się przedsiębiorca o bardzo silnej pozycji rynkowej, działający w warunkach monopolu naturalnego. Konsumenci nie mają w związku z tym swobody wyboru dostawcy ciepła i decydując się – z uwagi na rodzaj posiadanej instalacji grzewczej – na dostawy energii cieplnej z sieci, zmuszeni są korzystać z usług świadczonych przez BPEC. Ustalając wysokość kary uwzględniono także specyfikę rynku, na jakim doszło do naruszenia konkurencji. Energia cieplna jest jednym z podstawowych dóbr cywilizacyjnych, towarem szczególnego rodzaju, który charakteryzuje się wysokim poziomem niezbędności. Stwierdzone naruszenie dotyczy zatem usługi, którą należy uznać za niezbędną z punktu widzenia konsumentów, z której nie mogą oni zrezygnować i której zastąpienie towarem o częściowej choćby substytucyjności może nastręczać wielu trudności. Dodatkowo wskazać należy, iż stwierdzone naruszenia mogą mieć negatywny wpływ na bieżące, podstawowe kwestie związane z wykonywaniem zawartych umów. Ponadto z ustaleń poczynionych w toku niniejszego postępowania administracyjnego wynika, że stwierdzone praktyki są stosowane w sposób nieumyślny, tj. przedsiębiorca nie miał świadomości, iż jego zachowanie może naruszać obowiązujące przepisy prawa. Kwestionowane zaniechania są w ocenie Prezesa Urzędu wynikiem niedołożenia przez Spółkę przy konstruowaniu treści wzorców umownych staranności, jakiej należałoby oczekiwać od profesjonalnego i doświadczonego uczestnika obrotu gospodarczego. W związku z powyższym Prezes Urzędu uznał, iż natura naruszenia uzasadnia ustalenie wyjściowego poziomu kary pieniężnej na poziomie […]% przychodu uzyskanego przez Spółkę w 2011 r. Prezes Urzędu zważył jednocześnie, iż w niniejszej sprawie nie ma podstaw do obniżenia kwoty bazowej kary, gdyż nie zaistniała przesłanka niewielkiego udziału przychodów z działalności, której dotyczą zarzuty naruszenia zbiorowych interesów konsumentów w przychodzie BPEC ogółem. Usługi sprzedaży i przesyłu ciepła są głównym przedmiotem działalności prowadzonej 29 przez Spółkę. Przychód z ich tytułu stanowił w 2011 r. około […]% wszystkich osiągniętych przez BPEC przychodów. Po ustaleniu kwoty bazowej przystąpiono do analizy, czy w niniejszej sprawie zaszły okoliczności łagodzące i obciążające, które mogłyby mieć wpływ na wymiar kary. Występowania takich okoliczności nie stwierdzono, w związku z czym kwota kary na tym etapie jej miarkowania pozostaje bez zmian. W powyższym kontekście zbadano również przesłankę „uprzedniego naruszenia przepisów ustawy” wynikającą z art. 111 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, stwierdzając, iż Spółka nie dopuściła się wcześniej takiego naruszenia. W związku z tym brak jest podstaw do podwyższenia wysokości kary z tego tytułu. Na ostatnim etapie sprawdzono, czy kara obliczona w przedstawiony powyżej sposób nie przewyższa kary w maksymalnej wysokości, jaka została przewidziana w przepisie art. 106 ust. 1 pkt. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Sytuacja taka nie ma w niniejszym przypadku miejsca. W związku z powyższym ustalono wysokość kary na kwotę 34 136 PLN (słownie złotych: trzydzieści cztery tysiące sto trzydzieści sześć). W ocenie Prezesa Urzędu wymierzona kara w wysokości […]% przychodu uzyskanego przez Spółkę w 2011 r. i stanowiąca […]% maksymalnego wymiaru kary przewidzianego w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest adekwatna do stopnia naruszenia przepisów ww. ustawy i współmierna do możliwości finansowych BPEC. Prezes Urzędu uznał, że orzeczona kara powinna pełnić funkcję represyjną, stanowić dolegliwość za stosowanie stwierdzonych w Decyzji praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów i podkreślać ich naganność. Należy wskazać również na funkcję dyscyplinującą i prewencyjną kary, której celem jest zapobieżenie stosowaniu podobnych naruszeń w przyszłości, a także na jej walor edukacyjny i wychowawczy. Wobec powyższego orzeczono, jak w pkt IV.2. sentencji niniejszej decyzji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów karę pieniężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Karę należy wpłacić na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. V. Art. 77 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stanowi, że jeżeli w wyniku postępowania Prezes Urzędu stwierdził naruszenie przepisów ww. ustawy, przedsiębiorca, który dopuścił się tego naruszenia obowiązany jest ponieść koszty postępowania. Zgodnie z art. 80 ww. ustawy, Prezes Urzędu rozstrzyga o kosztach w drodze postanowienia, które może być zamieszczone w decyzji kończącej postępowanie. Ponadto, stosownie do art. 264 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, jednocześnie z wydaniem decyzji organ administracji publicznej ustali w drodze postanowienia wysokość kosztów postępowania, osoby zobowiązane do ich poniesienia oraz termin i sposób ich uiszczenia. W punkcie I niniejszej decyzji Prezes Urzędu w wyniku przeprowadzonego przeciwko BPEC postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów stwierdził naruszenie przez ww. przedsiębiorcę art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Spełniona została zatem przesłanka wynikająca z art. 77 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów pozwalająca na obciążenie Spółki kosztami przeprowadzonego postępowania. Ponieważ przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie określają, co należy rozumieć pod pojęciem „kosztów postępowania” odwołano się w tym względzie – zgodnie z art. 83 ww. ustawy – do art. 263 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, który do kosztów postępowania zalicza między innymi koszty doręczania stronom pism urzędowych. W niniejszej sprawie wyliczone w ten sposób koszty związane z korespondencją ze stroną postępowania ustalono na kwotę 23 PLN. 30 W związku z tym postanowiono obciążyć BPEC kosztami przeprowadzonego postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów w wysokości 23 PLN (słownie złotych: dwadzieścia trzy). Na podstawie art. 264 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu wyznaczył stronie termin 14 dni od dnia uprawomocnienia się decyzji na uiszczenie kosztów niniejszego postępowania w wysokości 23 PLN. Powyższą kwotę należy wpłacić na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w NBP o/o Warszawa Nr 51 1010 1010 0078 7822 3100 0000. Wobec powyższego orzeczono jak w punkcie V sentencji decyzji. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.) – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od daty jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. W przypadku jednak kwestionowania wyłącznie postanowienia o kosztach zawartego w pkt V niniejszej decyzji, stosownie do treści art. 264 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz stosownie do art. 81 ust. 5 tej ustawy w związku z art. 479 32 § 1 i 2 Kodeksu postępowania cywilnego, należy wnieść zażalenie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach w terminie tygodnia od dnia doręczenia niniejszej decyzji. Dyrektor Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach Maciej Fragsztajn