RKT-6/2002

1 PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW W KATOWICACH 40-024 Katowice, ul. Powstańców 41a Tel./Fax (0-32) 256-46-96, Tel/Fax (0-32) 255-26-47, Tel. /Fax (0-32) 255-44-04 E-mail: katowice@uokik.gov.pl Katowice, dnia 22.03.2002r. RKT-561-s/04/00/AW/SB Decyzja Nr RKT-06/2002 I. Na podstawie art. 104 k.p.a. i art. 9 w związku z 8 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 122, poz.1319 ze zm. Dz.U. z 2001r. Nr 110, poz. 1189; Nr 154, poz. 1800) po rozpatrzeniu sprawy wszczętej na wniosek Śródmiejskiej Spółdzielni Mieszkaniowej w Bielsku-Białej, ul. Leszczyńska 13, i Spółdzielni Mieszkaniowej „STRZECHA” w Bielsku-Białej, ul. Osuchowskiego 4, przeciwko „AQUA” S.A. w Bielsku-Białej, ul. 1 Maja 23, w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznaje się, Ŝe działania Spółki „AQUA” stanowią praktykę ograniczającą konkurencję i nakazuje się zaniechanie stosowania praktyki polegającej na naduŜywaniu pozycji dominującej na rynku poprzez bezpośrednie narzucanie nadmiernie wygórowanych cen za odprowadzanie ścieków z gospodarstw domowych. II. Na podstawie art. 104 k.p.a. i art. 9 w związku z 8 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 122, poz.1319 ze zm. Dz.U. z 2001r. Nr 110, poz. 1189; Nr 154, poz. 1800) po rozpatrzeniu sprawy wszczętej na wniosek Spółdzielni Mieszkaniowej „STRZECHA” w Bielsku-Białej, ul. Osuchowskiego 4, przeciwko „AQUA” S.A. w Bielsku-Białej, ul. 1 Maja 23, w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznaje się, Ŝe działania Spółki „AQUA” stanowią praktykę ograniczającą konkurencję i nakazuje się zaniechanie stosowania praktyki polegającej na naduŜywaniu pozycji dominującej na rynku poprzez bezpośrednie narzucanie nadmiernie wygórowanych cen za dostawę wody do gospodarstw domowych. III. Na podstawie art. 104 k.p.a. i art. 101 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 122, poz.1319 ze zm. Dz.U. z 2001r. Nr 110, poz. 1189; Nr 154, poz. 1800) w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nakłada się na „AQUA” S.A. w Bielsku-Białej, ul. 1 Maja 23, karę pienięŜną płatną do BudŜetu Państwa w wysokości 105.657 PLN (słownie złotych: sto pięć tysięcy sześćset pięćdziesiąt siedem) co odpowiada równowartości 30.000 euro. IV. Na podstawie art. 75 w związku z art. 69 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 122, poz.1319 ze zm. Dz.U. z 2001r. Nr 110, poz. 1189; Nr 154, poz. 1800) w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów postanawia się nakazać „AQUA” S.A. w Bielsku-Białej, ul. 1 Maja 23 uiszczenie na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej „STRZECHA” w Bielsku-Białej, ul. Osuchowskiego 4, tytułem zwrotu kosztów postępowania kwoty: 154,16 PLN (słownie złotych: sto pięćdziesiąt cztery 16/100) oraz uiszczenie na rzecz Śródmiejskiej Spółdzielni Mieszkaniowej w Bielsku-Białej, ul. Leszczyńska 13, tytułem zwrotu kosztów postępowania kwoty: 503 PLN (słownie złotych: pięćset trzy). 2 Uzasadnienie Do Organu Antymonopolowego wpłynął wniosek Śródmiejskiej Spółdzielni Mieszkaniowej (zwanej dalej ŚSM) o wszczęcie postępowania przeciwko Spółce „AQUA” (zwanej dalej Spółką) pod zarzutem pobierania przez nią nadmiernie wygórowanych opłat za odprowadzanie ścieków, co mogło stanowić naruszenie art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 24 lutego 1990r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów (Dz.U. z 1999r. Nr 52, poz. 547 z późn. zm.). ŚSM zakwestionowała podwyŜkę opłaty za ścieki, którą Spółka zamierzała wprowadzić z dniem 1 października 2000r. podnosząc, iŜ przekracza ona kilkukrotnie planowaną inflację, a Spółka odmawiała jakichkolwiek negocjacji ceny (karty nr 3-5, 10-11). Organ Antymonopolowy wszczął postępowanie zgodnie z Ŝądaniem Wnioskodawcy (karty nr 24-26). W odpowiedzi na zawiadomienie o wszczęciu postępowania Spółka stwierdziła, Ŝe wniosek ŚSM jest bezzasadny poniewaŜ „AQUA” S.A., z uwagi na brak pozytywnego stanowiska Rady Miejskiej w Bielsku-Białej, nie wprowadziła w październiku 2000r. nowych opłat (karta nr 31). Jednocześnie dodała, Ŝe korekta cen jest konieczna z uwagi na wzrost kosztów eksploatacji o ponad 7.341 tys. zł rocznie wynikających z uruchomienia nowych oczyszczalni ścieków. Z tego względu proponuje stopniowe wprowadzenie korekty do taryf od 1 stycznia 2001r. według przedstawionego Zarządowi Miasta harmonogramu. PoniewaŜ zakwestionowana przez ŚSM podwyŜka nie została zrealizowania Organ Antymonopolowy zwrócił się do Wnioskodawcy o przeanalizowanie sprawy z uwzględnieniem aktualnego stanu faktycznego i rozwaŜenie moŜliwości umorzenia postępowania zgodnie z art. 105 k.p.a. (karta nr 59). W odpowiedzi ŚSM złoŜyła wniosek o umorzenie postępowania. Następnie Organ Antymonopolowy zwrócił się do Spółki w oparciu o art. 105 § 2 k.p.a. z pytaniem, czy nie wyraŜa sprzeciwu co do umorzenia postępowania administracyjnego (karta nr 62). Na tym etapie postępowania ŚSM zmieniła stanowisko i wniosła o dalsze prowadzenie sprawy wskazując, iŜ Spółka z dniem 1 stycznia 2001r. podnosi stawki taryfowe za odprowadzanie ścieków, a podwyŜka ta jest znacznie wyŜsza od tej, która miała wejść w Ŝycie z dniem 1 października 2000r. (karta nr 64). Organ Antymonopolowy powiadomił Spółkę o kontynuowaniu postępowania pod zarzutem pobierania przez nią nadmiernie wygórowanych opłat za odprowadzanie ścieków, co mogło stanowić naruszenie art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 24 lutego 1990r. i wezwał do uzasadnienia planowanej w 2001r. podwyŜki (karta nr 66). Odpowiadając na zarzut Spółka poinformowała, Ŝe wprowadzenie podwyŜek cen ścieków na 2001r. wiąŜe się z uruchomieniem na terenie Bielska-Białej dwóch oczyszczalni ścieków, tj. w dzielnicy Wapienica i dzielnicy Komorowice. Wprowadzenie do eksploatacji nowych obiektów powoduje powstanie dodatkowych kosztów eksploatacyjnych w zakresie amortyzacji, zuŜycia materiałów (polielektrolitu do zagęszczania ścieków), wywozu osadów na wysypisko, zuŜycia energii elektrycznej. W pozostałych pozycjach kosztów przyjęto wzrost w granicach 7%, tj. przewidywanej na 2001r. inflacji. Spółka wskazała równieŜ, Ŝe mając na uwadze obciąŜenia budŜetów rodzinnych zaproponowała stopniowe (kwartalne) wprowadzanie korekty taryf od 1 stycznia 2001 według harmonogramu przedstawionego Zarządowi Miasta. Aby zmniejszyć wzrost opłat dokonano ponownie przeliczenia planowanych kosztów dodatkowych, nie doliczono Ŝadnego zysku, nie planuje się zwiększenia stanu zatrudnienia w związku z czym jednostkowy koszt dodatkowy uległ zmniejszeniu z 0,75 zł do 0,60 zł. Spółka zwróciła uwagę na korzyści finansowe i ekologiczne związane z uruchomieniem nowych oczyszczalni m.in. na pełne zgodne z wymogami prawa oczyszczanie ścieków powstających w Bielsku-Białej, Bystrej, Wilkowicach, obniŜenie kosztów związanych z opłatami za szczególne korzystanie z wód i wyeliminowanie kar związanych z nienormatywną jakością oczyszczonych ścieków, pełna ochrona czystości wód rzeki Białej (karty nr 68-69). 3 Na tym etapie postępowania prowadzonego na wniosek Śródmiejskiej Spółdzielni Mieszkaniowej do Organu Antymonopolowego wpłynął wniosek Spółdzielni Mieszkaniowej „STRZECHA” (karta nr 90-92) o wszczęcie postępowania przeciwko tej samej Spółce pod zarzutem pobierania przez nią nadmiernie wygórowanych opłat zarówno za odprowadzanie ścieków, jak i za wodę. SM „STRZECHA” podniosła, iŜ oddanie do uŜytku nowej oczyszczalni ścieków w Komorowicach nie uzasadnia tak znacznej podwyŜki opłat za ścieki i wodę, biorąc pod uwagę, Ŝe inflacja w 2001r. nie przekroczy 10%. PodwyŜka opłat realizowana w 2001r. w ocenie Wnioskodawcy nie powinna przekroczyć 18%. Spółdzielnia podniosła równieŜ, Ŝe próby podjęcia rokowań za Spółką zakończyły się niepowodzeniem i mimo, iŜ zwracała się do niej o przedstawienie kalkulacji opłat za wodę i ścieki, nie otrzymała ich. Organ Antymonopolowy wszczął postępowanie administracyjne zgodnie z Ŝądaniem Wnioskodawcy w sprawie nakazania zaniechania przez Spółkę, praktyk monopolistycznych polegających na: - pobieraniu nadmiernie wygórowanych opłat za odprowadzanie ścieków, - pobieraniu nadmiernie wygórowanych opłat za wodę, co mogło stanowić naruszenie art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów (karta nr 149). W odpowiedzi na zawiadomienie o wszczęciu postępowania Spółka stwierdziła, Ŝe opłaty pobierane za dostarczaną wodę i odprowadzane ścieki na terenie miasta Bielsko-Biała nie są nadmiernie wygórowane, a ich wzrost jest uzasadniony (karta nr 165). Spółka wskazała, Ŝe dąŜy do stopniowego zmniejszania róŜnic między stawkami dla gospodarstw domowych i pozostałych odbiorców. W tym celu stosowane są odpowiednie współczynniki korygujące w poszczególnych latach, co musi się wiązać z wyŜszymi wzrostami cen dla gospodarstw domowych niŜ dla innych kategorii odbiorców. Spółka podała, iŜ od kilku lat prowadzi aktywną politykę inwestycyjną nakierowaną na poprawę infrastruktury w obrębie działalności firmy. Zaznaczyła, Ŝe w ostatnich latach następuje corocznie spadek sprzedaŜy wody i ilości odbieranych ścieków. Te niekorzystne zjawiska przy konieczności utrzymywania w gotowości eksploatacyjnej ogromnego majątku produkcyjnego, unowocześniania i rozwijania go, tak by sprostać rosnącym wymaganiom w zakresie jakości wody, ochrony środowiska i jakości usług, nie jest łatwo zrównowaŜyć. Pomimo to Spółka nie sięga jedynie po mechanizm podnoszenia cen, podnosi stale swoją efektywność, usprawnia działalność i strukturę organizacyjną oraz stara się w moŜliwie maksymalnym zakresie ograniczać zbędne koszty. Organ Antymonopolowy ustalił, iŜ w ramach zarzutów dotyczących opłat za ścieki obaj Wnioskodawcy, zarówno ŚSM jak i SM „STRZECHA”, zakwestionowali zasadność planowanej i realizowanej stopniowo w 2001r. przez Spółkę „AQUA” podwyŜki. Rozstrzygnięcie tej kwestii wymagało dokonania oceny wysokości opłat pobieranych przez Spółkę i przeanalizowania ich kalkulacji. W tym zakresie przedmiot obu postępowań jest toŜsamy, a informacje i dowody przedstawione przez strony uzupełniają się i mogą zostać wykorzystane do rozstrzygnięcia zarzutu pobierania nadmiernie wygórowanych cen za ścieki. Mając na uwadze, iŜ zarzuty Spółdzielni dotyczące opłat za ścieki opierają się na tej samej podstawie prawnej i faktycznej oraz zasadę ekonomiki procesowej, sprawy z wniosku Śródmiejskiej Spółdzielni Mieszkaniowej i Spółdzielni Mieszkaniowej „STRZECHA” przeciwko Spółce „AQUA” postanowieniem z dnia 05.04.2001r. zostały połączone i prowadzono je dalej pod wspólną sygn. akt RKT-561-s/04/00/AW/SB. Od dnia 01.04.2001r. obowiązuje ustawa z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 122, poz. 1319 z późn. zm.). Zgodnie z art. 113 tej ustawy postępowania wszczęte na podstawie przepisów ustawy z dnia 24 lutego 1990r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów (Dz.U. z 4 1999r. Nr 52, poz. 547 ze zmian. Dz.U. z 2000r. Nr 31, poz. 381; Dz.U. z 2000r. Nr 60, poz. 704), prowadzi się na podstawie aktualnie obowiązującej ustawy. Dlatego teŜ poinformowano strony, Ŝe połączone postępowanie antymonopolowe będzie prowadzone zgodnie z przepisami obecnie obowiązującej ustawy antymonopolowej. Zapisy art. 8 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów określają, jakie zachowania przedsiębiorców dotyczą zakazu naduŜywania pozycji dominującej. W świetle przepisów tej ustawy, praktyki ograniczające konkurencję, których stosowanie przez Spółkę „AQUA”, zarzuciły we wnioskach ŚSM i SM „STRZECHA”, uzyskały następującą kwalifikacje prawną: I. pobieranie nadmiernie wygórowanych opłat za odprowadzanie ścieków moŜe świadczyć o naduŜywaniu pozycji dominującej polegającym na bezpośrednim lub pośrednim narzucaniu nieuczciwych cen, w tym cen nadmiernie wygórowanych, o czym mowa w art. 8 ust. 2 pkt 1 nowej ustawy, a co było praktyką z art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 24 lutego 1990r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów. II. pobieranie nadmiernie wygórowanych opłat za wodę moŜe świadczyć o naduŜywaniu pozycji dominującej polegającym na bezpośrednim lub pośrednim narzucaniu nieuczciwych cen, w tym cen nadmiernie wygórowanych, o czym mowa w art. 8 ust. 2 pkt 1 nowej ustawy, a co było praktyką z art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 24 lutego 1990r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów. W wyniku przeprowadzonego postępowania administracyjnego Organ Antymonopolowy ustalił następujący stan faktyczny. SM „STRZECHA” w dniu 08.04.1998r. zawarła ze Spółką Umowę Nr 2/98 o dostawę wody (karty nr 94-95), a w dniu 25.11.1998r. Umowę Nr „S” 2/98 na wprowadzanie ścieków do urządzeń kanalizacji sanitarnej (karta nr 96). ŚSM wiąŜe ze Spółką Umowa nr 2/92 z dnia 01.06.1992r. o dostawę wody (karty nr 19-22), natomiast wprowadzanie ścieków do urządzeń kanalizacji sanitarnej odbywa się bezumownie poniewaŜ strony nie zawarły w tej mierze umowy. Spółka dzieli dostawców ścieków na trzy kategorie: - gospodarstwa domowe – dostawcy ścieków z gospodarstw domowych, - działalność gospodarcza – dostawcy ścieków powstających w związku z prowadzoną działalności gospodarczą, - pozostali odbiorcy - dostawcy ścieków z obiektów uŜyteczności publicznej, tj szpitali, szkół, urzędów itp. W ramach kategorii wyróŜnia się grupy: - Grupa I – dotyczy dostawców ścieków, którzy odprowadzają do kanalizacji sanitarnej Spółki zarówno ścieki sanitarne, jak i opadowe, i którzy zdecydowali się wnosić opłaty za wprowadzanie ścieków i wód opadowych na podstawie wskazań wodomierzy po cenie wyŜszej, uwzględniającej koszty przyjmowania ścieków sanitarnych i wód opadowych, - Grupa II – dotyczy dostawców ścieków, którzy zdecydowali się wnosić odrębne opłaty za wprowadzanie ścieków sanitarnych i odrębne za wprowadzanie ścieków opadowych po cenie niŜszej, nie uwzględniającej kosztów przyjmowania ścieków opadowych. W przypadku grupy II ilość ścieków dostarczanych przez dostawców rozliczana jest w następujący sposób: a) według wskazań przepływomierzy ścieków, które mierzą zarówno ilość ścieków sanitarnych, jak i wód opadowych lub b) ścieki sanitarne według wskazań wodomierzy (mierzących ilość pobranej wody), a wody opadowe według ilości wyliczonej jako iloczyn powierzchni utwardzonej, z której ścieki opadowe odprowadzane są do kanalizacji sanitarnej Spółki i sumy wysokości opadów w Bielsku-Białej w danym okresie rozliczeniowym według Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej w Katowicach (karta nr 104). 5 Ceny brutto za wodę i za odprowadzanie ścieków dla gospodarstw domowych na terenie miasta Bielsko-Biała w latach 1998-2001 kształtowały się następująco: 2001 1998 1999 2000 01.01-31.03 01.04-30.06 01.07-31.09 01.10-31.12 woda 0,85 zł/m 3 1,05 zł/m 3 1,31 zł/m 3 1,62 zł/m 3 1,80 zł/m 3 ścieki (bez oddzielnych opłat za odprowadzanie wód opadowych do kanalizacji ogólnospł.) 0,81 zł/m 3 0,98 zł/m 3 1,17 zł/m 3 1,89 zł/m 3 2,12 zł/m 3 2,26 zł/m 3 2,43 zł/m 3 ścieki i wody opadowe oddzielnie 0,64 zł/m 3 0,79 zł/m 3 0,93 zł/m 3 1,61 zł/m 3 1,83 zł/m 3 1,97 zł/m 3 2,14 zł/m 3 kanalizacja deszczowa 0,60 zł/m 3 0,65 zł/m 3 0,76 zł/m 3 0,94 zł/m 3 1,88 zł/m 3 O zmianie wysokości opłat Spółdzielnie były informowane korespondencyjnie, Spółka przesyłała im decyzje Zarządu w sprawie opłat za wodę i odprowadzanie ścieków (karty nr 12-14, 158-162). W październiku 2000r. Spółka planowała korektę opłaty za ścieki przedstawiając ŚSM Zamierzenia dotyczące ustalenia stawek (korekty) taryfowych za 1m 3 ścieków na terenie Bielska-Białej od 1 października 2000 roku (karta nr 15). PodwyŜka ta nie doszła do skutku poniewaŜ Rada Miejska nie zajęła stanowiska w sprawie, o czym poinformowano klientów poprzez ogłoszenia w prasie. W tych okolicznościach Spółka zaproponowała stopniowe wprowadzanie korekty taryf za ścieki od 01.01.2001r. według przedstawionego Zarządowi Miasta harmonogramu (karta nr 73). Rada Miejska Uchwałą Nr XXXV/435/2000 z dnia 28.11.2000r. (karta nr 74-75) pozytywnie zaopiniowała ustalenia Spółki w zakresie kwartalnego wprowadzania korekty taryf. W tych okolicznościach Zarząd Spółki podjął uchwałę nr 102/2000 z dnia 29.11.2000r. o wprowadzeniu z dniem 01.01.2001r. nowych taryf za wodę i ścieki (karta nr 252). W lutym 2001r. Spółka poinformowała swoich klientów o obowiązującej od 1 stycznia zmianie zasad naliczania podatku od nieruchomości w zakresie budynków i budowli wodociągowych i kanalizacyjnych oraz zniesieniu dotychczasowej ulgi podatkowej w tym zakresie (karta nr 158). Spółka podała, iŜ w cenach za wodę i ścieki na 2001r. nie uwzględniła efektu finansowego zmiany przepisów podatkowych - kilkukrotnego wzrostu kosztów z tytułu podatku od nieruchomości, licząc, iŜ gminy pobierające ten podatek przyjmą na 2001r. stawkę zerową. PoniewaŜ gminy nie wyraziły zgody na zastosowanie zwolnień Spółka wprowadziła podatek od nieruchomości do stawek taryfowych za wodę i ścieki od 01.04.2001r. Zarząd Spółki w dniu 21.02.2001r. podjął w tym zakresie Uchwałę nr 33/2001 (karta nr 254). Ustalanie stawek za wodę i ścieki na terenie miasta Bielska-Białej w latach 1996-2000, tj. w okresie realizacji projektu inwestycyjnego, wspieranego przez Bank Światowy odbywało się zgodnie z określonym wzorem indeksacyjnym - (…) – na podstawie §13 Umowy o świadczeniach z dnia 29.12.1995r. (karta nr 40, 224) zawartej pomiędzy Gminą Bielsko-Biała a Spółką. Umowa ta stanowiła komplementarną część umowy poŜyczkowej z Bankiem Światowym na realizację „Programu poprawy gospodarki wodnościekowej”. Współczynniki „k” oraz prognozy finansowe dla Spółki wyliczone zostały przez specjalistów z Banku Światowego. Umowa o świadczeniach stanowiła równieŜ Aneks do Porozumienia (karty nr 238-239) zawartego pomiędzy Spółką a Gminą z dnia 30.01.1995r. ustanawiającego ogólne warunki dotyczące wspólnych zobowiązań stron w odniesieniu do wdroŜenia projektu wspieranego przez Bank Światowy. 6 We wzorze indeksacyjnym bazę stanowiły stawki taryfowe za wodę i ścieki obowiązujące od 01.02.1995r., które były powiększane corocznie o wskaźnik inflacji zdefiniowany we wzorze oraz korygowany odpowiednimi współczynnikami w celu niwelowania róŜnic między stawkami dla poszczególnych grup odbiorców. Umowa o świadczeniach zawarta pomiędzy Spółką a Gminą została zaakceptowana przez Radę Miejską Uchwałą Nr XXIII/330/95 z dnia 28 grudnia 1995r. Zgodnie z § 14 w/w umowy Zarząd Spółki był uprawniony do podejmowania decyzji o wysokości taryf, o ile stawki taryfowe były wyliczone zgodnie z ustalonym w umowie wzorem. Wysokość opłat za wodę i ścieki na 2001r. ustalono w oparciu o wzór, podobny do stosowanego w latach 1996-2000, wynikający z Umowy o współpracy (karta nr 284-347) zawartej w listopadzie 1999r. pomiędzy głównymi akcjonariuszami Spółki, tj. Gminą Bielsko-Biała i International Water UU Holdings B.V., z tym, Ŝe wzrost opłat za wodę i ścieki wylicza się w stosunku do roku poprzedniego, a nie do roku 1995. Przedmiotowy wzór przedstawia się następująco (karta nr 340): (…). Zarówno Porozumienie z dnia 30.01.1995r., jak i Umowa o współpracy zawarte zostały z pominięciem niektórych akcjonariuszy Spółki. Zasady ustalania opłat w oparciu o wzór indeksacyjny nie były przedmiotem uchwały Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy. Niemniej Zarząd Spółki przyjął i wdroŜył do stosowania zasady wynikające z Umowy o współpracy, co ma odzwierciedlenie w jego uchwałach (karty nr 392, 252, 254) . W tym miejscu dodać równieŜ naleŜy, iŜ w kwartałach II, III i IV 2001r. wzrost opłat za ścieki został wyliczony w stosunku do opłat obowiązujących w okresie poprzednim (II kw. do I kw., III kw. do II kw. itd.) Jak podała Spółka (karta nr 214) ceny za 1m 3 ścieków obliczone według wzoru indeksacyjnego w roku bazowym 2000, tj. 1,35 zł dla gospodarstw domowych I i 1,08 zł dla gospodarstw domowych II (karta nr 109) nigdy nie były pobierane od klientów. Zostały one skorygowane o koszt dodatkowy wynoszący średnio 0,60 zł/m 3 , związany z uruchomieniem rozbudowanej i zmodernizowanej oczyszczalni ścieków. Dodanie kosztu dodatkowego było w ocenie Spółki konieczne, gdyŜ cena z 2000r. nie zawierała tych kosztów i wyliczona na jej bazie cena na 2001r. byłaby nierentowna. Na podwyŜszenie wysokości opłaty miała równieŜ wpływ zmiana zasady naliczania podatku od nieruchomości między innymi w zakresie budynków i budowli wodociągowych i kanalizacyjnych. Zniesione zostały dotychczasowe ulgi podatkowe w zakresie podatku od nieruchomości związanego z rurociągami i przewodami sieci wodociągowej i kanalizacyjnej, budowlami słuŜącymi do odprowadzania i oczyszczania ścieków oraz budynkami bezpośrednio związanymi z procesem poboru i uzdatniania wody. Z uwagi na późne ukazanie się zmiany do ustawy o podatkach i opłatach lokalnych (Dz.U. z dnia 09.11.2000r. Nr 95, poz. 1041, art. 4) Spółka nie uwzględniła efektu finansowego dodanego do ustawy art. 7a w cenach wody i ścieków na 2001r. Pod koniec 2000r. Spółka zwróciła się do wszystkich Gmin, do których w całości odprowadzany jest podatek od nieruchomości o przyjęcie na 2001r. stawki zerowej. Gminy odmówiły zastosowania zwolnień (karty nr 381-387). W związku z tym Spółka wprowadziła w/w podatek do stawek taryfowych za wodę i ścieki od dnia 01.04.2001r. (karta nr 265). Spółka wskazała, Ŝe wprowadzenie podwyŜek cen ścieków na 2001r. wiąŜe się z uruchomieniem na terenie miasta Bielska-Białej dwóch oczyszczalni ścieków. W 1999r. oddano do uŜytku oczyszczalnię ścieków w Wapienicy o wartości (…). zł, a w 2000r. oczyszczalnię Komorowice o wartości (…) tys. zł (karta nr 168). Wprowadzenie do eksploatacji nowych obiektów spowodowało powstanie dodatkowych kosztów eksploatacyjnych. W planie kosztów działalności kanalizacyjnej na terenie Bielska-Białej na 2001r. ujęte są koszty dwóch wydziałów obsługujących urządzenia kanalizacyjne na terenie miasta oraz Gmin Jaworze i Wilkowice. Dział oczyszczalni Komorowice (OK.) obsługuje teren Bielska- 7 Białej i Gminy Wilkowice, a dział oczyszczalni ścieków Wapienica (OW) prowadzi obsługę terenu Bielska-Białej i Jaworza (karta nr 92). Dział OW został utworzony w 1999r. po wybudowaniu oczyszczalni Wapienica i zajmuje się obsługą oczyszczalni Wapienica i kanalizacją rejonu Wapienica. Dział OK. zajmuje się eksploatacją oczyszczalni Komorowice i kanalizacji tejŜe zlewni. Oczyszczalnia Komorowice została wybudowana w 1974r. lecz była niewystarczająca dla wymaganych potrzeb ochrony czystości wód rzeki Białej. W związku z tym od 1998r. do 2000r. została przeprowadzona jej rozbudowa i modernizacja starej części. Nowo wybudowana część oczyszczalni stanowi integralną część oczyszczalni juŜ istniejącej. Organ Antymonopolowy zwaŜył co następuje Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów działania organu antymonopolowego mające na celu ochronę interesów konsumentów i przedsiębiorców podejmowane są w interesie publicznym. Interes publiczny w postępowaniu administracyjnym nie jest pojęciem jednolitym i stałym. W kaŜdej sprawie powinien on być ustalany i konkretyzowany. Organ antymonopolowy powinien być w toku postępowania i przy wydawaniu decyzji rzecznikiem tego interesu, albowiem wynika to z jego zadań w strukturze administracji publicznej – art. 7 k.p.a. Publiczny znaczy dotyczący ogółu, dostrzeŜony przez nie określoną z góry liczbę osób. Naruszenie tego interesu moŜe mieć miejsce, gdy skutkami działań sprzecznych z ustawą antymonopolową dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku, jak i wtedy, gdy działania te wywołują inne niekorzystne zjawiska. Stąd teŜ, podstawą do zastosowania przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów winno być uprzednie stwierdzenie, Ŝe został naruszony interes publicznoprawny, a nie interes jednostki, czy teŜ grupy. Stosowanie przez Spółkę „AQUA” praktyk ograniczających konkurencję zarzucane przez Wnioskodawców, odnosi się do wszystkich kontrahentów zaliczanych do kategorii gospodarstw domowych Spółki z terenu Bielska-Białej, którym dostarcza ona wodę i od których odbiera ścieki. Praktyki ograniczające konkurencję będące przedmiotem oceny w niniejszym postępowaniu nie są ograniczone do poszczególnych jednostek lub do ich grupy, ale do ogółu w/w kontrahentów Spółki z terenu Bielska-Białej. Ponadto jak wyŜej wskazano ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów określa cel przyjęty w jej regulacji, jakim jest zapewnienie rozwoju konkurencji, ochrony przedsiębiorców naraŜonych na stosowanie praktyk ograniczających konkurencję oraz ochrona interesów konsumentów. Tak określony cel ustawy wskazuje na jej publicznoprawny charakter. Ustawa znajduje zastosowanie wówczas, gdy zagroŜony lub naruszony jest interes publiczny, polegający na zapewnieniu właściwych warunków funkcjonowania rynku gospodarczego. Naruszenie przez przedsiębiorcę zakazu naduŜywania pozycji dominującej zawartego w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów związane jest więc z naruszeniem interesu publicznoprawnego. Tak więc, w świetle powyŜszych wywodów, w niniejszym postępowaniu mamy do czynienia z naruszeniem interesu publicznoprawnego przez Spółkę, co uzasadnia ocenę jej zachowania na rynku w świetle przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Spółdzielnie zarzuciły Spółce stosowanie praktyk polegających na bezpośrednim lub pośrednim narzucaniu nieuczciwych cen za wodę i za odprowadzanie ścieków, w tym cen nadmiernie wygórowanych, odnoszących się do art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Podstawowym warunkiem dla zaistnienia w/w praktyk jest, aby przedsiębiorca ją stosujący posiadał pozycję dominującą na rynku. Zgodnie z art. 4 pkt 9 przez pozycję dominującą przedsiębiorcy rozumie się pozycję przedsiębiorcy, która umoŜliwia mu zapobieganie 8 skutecznej konkurencji na rynku właściwym przez stworzenie mu moŜliwości działania w znacznym zakresie niezaleŜnie od konkurentów, kontrahentów oraz konsumentów; domniemywa się, Ŝe przedsiębiorca ma pozycję dominującą, jeŜeli jego udział w rynku przekracza 40%. W sprawie będącej przedmiotem niniejszego postępowania ustalono, Ŝe Spółka zajmuje silną pozycję dominującą na rynku dostawy wody i odprowadzania ścieków obejmującym gminę Bielsko-Biała. Jest tzw. monopolistą naturalnym, co wynika z faktu sieciowego charakteru urządzeń słuŜących do dostarczania wody i odprowadzania ścieków. Podmioty ubiegające się o przyłączenie do sieci nie mają moŜliwości alternatywnego zaopatrywania się w wodę i odprowadzania ścieków u innego przedsiębiorcy. Tak więc Spółka podlega wszystkim ograniczeniom wynikającym z ustawy antymonopolowej. Dodać naleŜy, Ŝe sankcjonowaniu w trybie przewidzianym w art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy podlega nie samo posiadanie na rynku pozycji dominującej, ale jej naduŜywanie. Nie ulega wątpliwości, Ŝe przedsiębiorca posiadający silną pozycję dominującą ma moŜliwość narzucania nieuczciwych, nadmiernie wygórowanych cen innym podmiotom. Spółka dysponuje więc siłą rynkową pozwalającą jej jednostronnie dyktować warunki umowy swym kontrahentom. Przez cenę nadmiernie wygórowaną w rozumieniu art. 8 ust. 2 pkt 1 naleŜy rozumieć cenę narzuconą nabywcy przez podmiot posiadający pozycję dominującą, z racji posiadania siły rynkowej, raŜąco zawyŜoną w stosunku do wartości świadczenia, której odbiorca nie zaakceptowałby w przypadku posiadania przez podmiot dominujący konkurencji. Cena taka w sposób istotny narusza zasadę ekwiwalentności świadczeń stron umowy określoną w art. 487 § 2 k.c. JeŜeli chodzi o narzucanie ceny działanie to cechuje się jednostronnością i przymusem towarzyszącym jego wykonywaniu. Cena narzucana jest dzięki zajmowaniu przez danego przedsiębiorcę pozycji dominującej na rynku i wykorzystywaniu jej w związku z posiadaną siłą rynkową. W niniejszej sprawie Spółka dysponuje potencjałem niezbędnym do narzucenia swoim kontrahentom cen za świadczone usługi. Dysponowanie siłą rynkową umoŜliwiającą narzucanie warunków umów nie przesądza, Ŝe z takim narzuceniem mamy do czynienia w kaŜdym z przypadków. W niniejszej sprawie wysokość cen za wodę i odprowadzanie ścieków pobieranych przez Spółkę ustalana jest w drodze uchwał jej organów. Zgodnie z umowami zawartymi przez Wnioskodawców ze Spółką zmiana wysokości opłat następuje bez wypowiedzenia warunków umowy, a o nowej wysokości opłat Spółdzielnie są informowane korespondencyjnie. Zaznaczyć naleŜy, iŜ SM „STRZECHA” zwróciła się do Spółki o przedstawienie kalkulacji cen za wodę i odprowadzanie ścieków, jednakŜe nie otrzymała jej (karta nr 93). W związku z powyŜszym, ceny pobierane przez Spółkę w Ŝaden sposób nie są konsultowane i uzgadniane z jej kontrahentami. Uznać równieŜ naleŜy, Ŝe nie mają oni Ŝadnego wpływu na ich wysokość, dlatego teŜ ceny pobierane przez Spółkę od kontrahentów są im narzucane. Dla rozstrzygnięcia sprawy istotna jest treść porozumienia głównych akcjonariuszy Spółki zawartego w Umowie o współpracy. Zasady ustalania opłat wynikające z tej umowy, mimo iŜ zawarto ją z pominięciem niektórych akcjonariuszy, zostały bowiem przyjęte przez Zarząd Spółki, co ma odzwierciedlenie w uchwałach Zarządu. W punkcie 6 Umowy - Polityka zmiany taryf (karta nr 294) strony uzgodniły, Ŝe w celu zapewnienia realizacji zadań finansowych przez Spółkę niezbędne jest podniesienie taryf w wartościach realnych na obszarze działalności Spółki. Ustalono przy tym formułę, która będzie miała zastosowanie do obliczania co rok taryf dla kaŜdej grupy odbiorców usług. Realizacja zadań finansowych przez Spółkę opiera się na zagwarantowaniu akcjonariuszom, Ŝe Spółka osiągnie rentowność pozwalającą na wypłatę dywidendy w oczekiwanej przez nich wysokości, której minimalny poziom określony został w załącznikach do umowy. Tylko przedsiębiorca o silnie dominującej pozycji na rynku moŜe pozwolić sobie na realizację takich załoŜeń odnośnie wysokości dywidendy. 9 Okoliczności sprawy wskazują, iŜ właśnie zobowiązania zawarte w Umowie o współpracy w głównej mierze kształtują poziom zmiany taryf stosowanych przez Spółkę. Główni akcjonariusze Spółki postanowili, Ŝe w okresie od daty wejścia w Ŝycie umowy do daty końcowej, strony wykonywać będą swe prawo głosu w Spółce oraz Gmina będzie wykonywać swe uprawnienia regulacyjne w zakresie zatwierdzania taryf, jeśli takie będą jej przysługiwały, w taki sposób, aby zapewnić realny wzrost taryf w odniesieniu do kaŜdego okresu dwunastomiesięcznego rozpoczynającego się 1 stycznia kaŜdego roku zgodnie z procentowym rocznym wzrostem taryf w odniesieniu do poszczególnych kategorii konsumentów określonym w Załączniku nr 4 (karta nr 340). Strony postanowiły takŜe, Ŝe taryfy nie będą w Ŝadnym wypadku przedmiotem jakiegokolwiek realnego wzrostu poniŜej poziomów ustalonych w Załączniku nr 4 oraz nie ulegną obniŜeniu. Uwagę naleŜy zwrócić równieŜ na zapis Umowy mówiący o tym, Ŝe w przypadku zaistnienia czynników zewnętrznych znajdujących się poza kontrolą stron, takich jak: zmiany przepisów mających negatywny wpływ na przedsiębiorstwo, realny wzrost kosztów spłaty poŜyczki zaciągniętej od Banku Światowego spowodowanego dewaluacją złotego polskiego, spadek średniego poziomu konsumpcji na konsumenta w kaŜdym roku o więcej niŜ 2% w stosunku do roku kończącego się w dniu 31.12.1998r., wzrost odpowiednich stawek podatku dochodowego od osób prawnych o więcej niŜ 3% w odniesieniu do poszczególnych lat w stosunku do załoŜeń przyjętych w modelu finansowym, zdarzenie siły wyŜszej, zamiana poziomu lub jakości usług świadczonych przez spółkę spowodowana decyzjami administracyjnymi właściwych władz (karta nr 294), postanowiły one wykonywać przysługujące im prawa głosu w ramach wszystkich organów Spółki tak, aby zrekompensować skutki obniŜenia poziomu dywidend w stosunku do z góry załoŜonego poziomu dywidend przedstawionego w Załączniku nr 1 do Umowy (karta nr 306). W świetle powyŜszego moŜna zauwaŜyć, Ŝe działania konsumentów polegające na ograniczaniu zuŜycia wody w celu oszczędności mogą okazać się bezzasadne, gdyŜ w przypadku spadku średniego poziomu konsumpcji na konsumenta cena za wodę moŜe zostać podwyŜszona, by zapewnić odpowiedni zysk i zrekompensować skutki obniŜenia poziomu dywidend w stosunku do ich załoŜonego poziomu. Ponadto w rozdziale Uzyskiwanie podstawowej stopy zwrotu inwestycji (karta nr 295) strony Umowy o współpracy zobowiązały się dołoŜyć wszelkich starań, aby Spółka prowadziła działalność w sposób pozwalający na maksymalizację zdyskontowanej wartości dywidendy w okresie podstawowego zwrotu i w sposób zapewniający uzyskanie przez International Water UU Holdings B.V. podstawowej stopy zwrotu inwestycji z datą końcową lub za zgodą Gminy Bielsko-Biała przed datą końcową. Na wolnym rynku kaŜda inwestycja wiąŜe się z koniecznością poniesienia przez inwestora określonego ryzyka. W tej sprawie ryzyko akcjonariuszy zostało wyeliminowane, a ściślej mówiąc przerzucone w cenie za usługi świadczone przez Spółkę na odbiorców tych usług. Taka operacja moŜliwa jest wyłącznie przy wykorzystaniu dominującej pozycji Spółki na rynku dostawy wody i odprowadzania ścieków w Bielsku-Białej. W warunkach konkurencji przedsiębiorcy rywalizują ze sobą o to, by w drodze oferowania lepszych cen lub warunków sfinalizować transakcje z partnerami rynkowymi. Im więcej jest konkurentów na rynku, tym mniej jest moŜliwości, by dany przedsiębiorca jednostronnie dyktował swoje warunki niezaleŜnie od zachowań konkurentów i kontrahentów. Mechanizmy rynkowe działają efektywniej, gdy na rynku istnieje więcej podmiotów gospodarczych. Zawsze jednak konkurencja na rynku działa w kierunku obniŜenia stopy zysku. Tymczasem w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy akcjonariusze Spółki zawarli porozumienie, którego celem było zagwarantowanie Spółce niezaleŜnie od warunków gospodarczych w jakich działa określonej stopu zysku, z moŜliwością przeznaczenia go na ustaloną z góry dywidendę. Spółka mając silną pozycję dominującą na rynku właściwym przyjęła zasady ustalania cen za świadczone usługi uniezaleŜniające ją od warunków zewnętrznych w których działa, zawsze bowiem wszystkie moŜliwe koszty przerzucane są w cenie za wodę i ścieki na usługobiorców. Na rynku konkurencyjnym kaŜdy przedsiębiorca w razie wzrostu kosztów nie 10 jest w stanie od razu przerzucać ich na swoich kontrahentów poniewaŜ musi liczyć się z ryzykiem ich utraty i przejścia do konkurenta. W takich okolicznościach stosuje inne środki pozwalające utrzymać cenę na konkurencyjnym poziomie decydując się np. na obniŜanie kosztów lub przeznaczenie części zysku na pokrycie dodatkowych kosztów. Stosowane przez Spółkę zasady korekty taryf pozwalają jej w kaŜdym przypadku powstania dodatkowych kosztów, takŜe kosztów będących efektem np. nietrafnych inwestycji, czy błędnej polityki Zarządu, na przerzucenie ich na kontrahentów. W takiej sytuacji nie musi ona dąŜyć do ograniczania kosztów. Z powyŜszego wynika, Ŝe na wysokość cen za wodę i ścieki, w tym na poziom wzrostu cen w 2001r., w głównej mierze wpływa treść porozumienia zawartego pomiędzy głównymi akcjonariuszami Spółki przyjęta do realizacji przez jej Zarząd. Podstawą do ustalenia cen za wodę i ścieki nie są natomiast jasne, podlegające weryfikacji i zobiektywizowane kryteria kosztowe. Rozpatrując zarzuty postawione Spółce naleŜy równieŜ zwrócić uwagę na wzór indeksacyjny przyjęty przez nią do obliczania opłat za wodę i ścieki. Wzór stosowany do ustalania opłat na 2001r. wynika z Umowy o współpracy zawartej pomiędzy głównymi akcjonariuszami Spółki. Jak podała Spółka zastosowane we wzorze współczynniki zostały określone przez specjalistów Banku Światowego, w toku postępowania nie przedstawiła jednak faktycznego uzasadnienia zawartych we wzorze współczynników. Spółka nie przedstawiła równieŜ wyjaśnień odnośnie powodów ustalania wysokości opłat w relacji do cen obowiązujących w 1995r. (w okresie obowiązywania Umowy o świadczeniach zawartej z Gminą Bielsko-Biała), a takŜe powodów zmiany tych zasad od 2001r. poprzez przyjęcie za rok bazowy roku poprzedzającego. Podkreślić naleŜy, iŜ przedsiębiorca posiadający silnie dominującą pozycję na rynku powinien dokonywaną przez siebie kalkulację cen opierać na obiektywnych kryteriach ekonomicznych z uwzględnieniem kosztów działalności. Innymi słowy nie moŜe zachowywać się w dowolny sposób, a jego działania muszą mieć oparcie w zasadach ekonomicznych. W okolicznościach niniejszej sprawy brak ekonomicznych wyjaśnień struktury wzoru oraz brak uzasadnienia popartego ekonomicznymi wyliczeniami powodów dodatkowego podwyŜszania opłat obliczonych według wzoru w świetle kilkukrotnego podnoszenia przez Spółkę opłat podczas roku obrachunkowego, spowodowanego pojawieniem się dodatkowych kosztów, pozwala sądzić, iŜ wzór indeksacyjny jest sztucznym instrumentem podnoszenia opłat w celu zapewnienia Spółce rentowności na z góry załoŜonym poziomie. Analizując pierwszy z postawionych zarzutów zauwaŜyć naleŜy, Ŝe Spółka dokonując kolejnych korekt opłat za odprowadzanie ścieków nie przedstawiła całościowej kalkulacji uwzględniającej wszelkie koszty łącznie, a więc koszty poniesione w 2000r., dodatkowe koszty związane z funkcjonowaniem nowo otwartych oczyszczalni, podatek od nieruchomości oraz inflację. W toku postępowania przedstawiła jedynie cząstkowe przeliczenia kosztów pojawiających się w trakcie roku obrachunkowego. Organ Antymonopolowy samodzielnie przeprowadził taką kalkulację, co pozwoliło zbadać, czy konieczne były poszczególne podwyŜki opłat, aby zapewnić sprawne funkcjonowanie Spółki, tj. nie ponoszenie przez nią strat i uzyskiwanie uzasadnionego zysku. Przeprowadzając stosowne analizy Organ Antymonopolowy miał na uwadze to, iŜ Uczestnik postępowania jako spółka akcyjna działająca w zmieniającym się otoczeniu powinien analizować oraz przewidywać zmieniające się prawne, społeczne i gospodarcze elementy makrootoczenia. W warunkach konkurencji Spółka musiałaby bowiem przewidywać zmieniające się warunki działania i zabezpieczyć się przed skutkami np. zobowiązania jej do płacenia podatku od nieruchomości, z którego wcześniej była zwolniona. Stwierdzić naleŜy, iŜ przedsiębiorca działający na konkurencyjnym rynku stara się utrzymywać ceny na niezmienionym poziomie porównywalnym z cenami konkurentów, gdyŜ w przeciwnym razie narazi się na utratę klientów, którzy wybiorą korzystniejszą dla nich ofertę cenową konkurenta. Tymczasem Spółka korzystając ze swej silnej pozycji na rynku nie przeprowadziła analizy w celu ustalenia, czy uzyskiwane przez nią przychody pozwalają jej na pokrycie pojawiających się 11 nowych kosztów. Ponadto przyjęte przez Spółkę zasady wprowadzania podwyŜek opłat za odprowadzanie ścieków w 2001r. wywołują obawę, Ŝe w razie pojawienia się jakichkolwiek nowych kosztów Spółka będzie podnosić opłaty bez uwzględniania moŜliwości przeznaczenia na rzecz nowopowstałych kosztów części uzyskanego wcześniej zysku. Przewidywane koszty według obliczeń Urzędu, jakie poniesie Spółka z tytułu odbioru ścieków z terenu Bielska-Białej, wynoszą 25.613.330 PLN (Tabela - załącznik nr 1; karta nr 615), natomiast planowane przychody z tego tytułu za ten sam okres wyniosą 31.084.453,99 PLN (Tabela - załącznik nr 2; karta nr 616). Opłaty, jakie ustaliła Spółka na 2001r. zapewniają jej zysk w wysokości (…) PLN, co stanowi zysk wynoszący (…)% przewidywanych przychodów. Jak wynika z obliczeń przeprowadzonych przez Organ Antymonopolowy (Tabela - załącznik nr 3; karta nr 616), przychody z działalności kanalizacyjnej uzyskane przy zastosowaniu cen wprowadzonych uchwałą z dnia 29.11.2000r. (karta nr 252) zapewniłyby Spółce zysk wynoszący (…) % przychodu. Faktem jest, Ŝe wartość przychodu, jaki uzyskałaby Spółka stosując ceny obliczone według wzoru indeksacyjnego nie pozwoliłaby na pokrycie kosztów (Tabela - załącznik nr 4; karta nr 617). Jednak dokonana analiza opłat (Tabela - załącznik nr 5; karta nr 617), uwzględniająca proponowane przez Spółkę kwartalne podwyŜki opłat, bez wartości, o jakie podwyŜszono w pierwszym etapie opłaty wynikające ze wzoru indeksacyjnego, wykazała, Ŝe Spółka uzyskałaby przychód zapewniający zyski w wysokości (…)%. Wartość kosztów jaką brano pod uwagę dokonując obliczeń zysku w poszczególnych wariantach została obliczona z uwzględnieniem w kosztach podatku od nieruchomości, kosztów nowych oczyszczalni oraz inflacji. Jakkolwiek Spółka przesłała opracowany przez Izbę Gospodarczą „Wodociągi Polskie” wykaz opłat za wodę i ścieki według danych na dzień 01.05.2001r. jako uzupełnienie zebranej w sprawie dokumentacji (karta nr 467) na okoliczność opłat pobieranych przez inne przedsiębiorstwa wodociągowe, stwierdzając przy tym, Ŝe z porównania z innymi przedsiębiorcami z województwa śląskiego opłaty dla gospodarstw domowych pobierane przez nią naleŜą do najniŜszych, to w celu dokonania oceny wysokości opłaty za wodę pobieranej przez Spółkę w 2001r. Organ Antymonopolowy postanowił przeprowadzić własne badanie wśród spółek akcyjnych zajmujących się sprzedaŜą wody i odprowadzaniem ścieków na terenie kraju. W oparciu o dane przedstawione przez poszczególne spółki dotyczące ich działalności w 2001r. sporządzona została poniŜsza tabela. Lp Nazwa spółki akcyjnej Ilość m 3 ścieków planowana w 2001r. % załoŜonego zysku Średnia cena netto w 2001r. Gosp. dom Działalność gospodarcza Pozostali 1 PWiK Częstochowa 15 mln (…) 2,510 1,96 2,66 2 LPWiK Legnica 5 mln (…) 2,790 1,85 3,73 3 WODKAN Ostrów Wielkopolski 4 mln (…) 1,580 1,24 1,92 1,24 4 PK Wieruszów 300 tys. (…) 2,755 2,29 3,22 5 PWiK Knurów 2 mln (…) 2,350 2,35 6 JZWIK Jastrzębie 3 500 tys. (…) 2,250 2,25 7 MPWiK Kraków 50 mln (…) 2,020 1,68 2,36 1,68 8 PGK Brzozów 2 mln (…) 1,565 1,15 1,98 9 Bogatynia 1 mln (…) 3,650 3,00 4,30 10 SAUR Gdańsk 30 mln (…) 2,020 1,71 2,33 11 AQUA Bielsko-Biała 12 mln (…) 3,230 2,10 4,04 3,53 Z uwagi na fakt, Ŝe Spółka „AQUA” dokonując obliczeń na podstawie, których ustalono wartość opłat za odbierane ścieki nie przeprowadziła kalkulacji dla poszczególnych opłat oddzielnie, jedynie posiłkowała się obliczeniem kosztu m 3 odbieranych ścieków bez względu na kategorię wytwórców, oraz z uwagi na fakt, Ŝe opłaty pobierane od gospodarstw domowych są niŜsze niŜ średni koszt odbieranych ścieków, dokonując powyŜszego 12 zestawienia wykorzystano wartość średnią opłat pobieranych przez poszczególne spółki akcyjne. Ze względu na to, Ŝe dla Spółki „AQUA” cena pobierana w ostatnim kwartale 2001r. stanowi cenę wyjściową do obliczenia opłaty na 2002r., dokonując analizy porównawczej opłat, wzięto pod uwagę opłatę, jaka będzie obowiązywać jako ostatnia w 2001r. (w czwartym kwartale). Jak wynika z tabeli średnie opłaty za odbierane ścieki o najwyŜszej wartości pobiera Spółka „AQUA”. Jedynie w Bogatyni obowiązują wyŜsze opłaty, jednak przedsiębiorstwo tam działające załoŜyło stratę z działalności. Średni zysk zakładany przez 7 w/w spółek kształtuje się na poziomie (…)%. Zestawiając zysk zakładany przez spółki w 2001r. stwierdzić naleŜy, iŜ zysk wynoszący (…)% załoŜony przez Spółkę „AQUA" jest najwyŜszy i kilkukrotnie przewyŜsza zysk załoŜony przez kaŜdą z wymienionych spółek, w tym spółkę SAUR z Gdańska, której udziałowcami są Miasto Gdańsk i SAUR International Francja. Biorąc pod uwagę zasady ustalania wysokości opłat za ścieki przyjęte przez Spółkę, a wynikające z Umowy o współpracy zawartej pomiędzy głównymi akcjonariuszami Spółki, fakt, iŜ średnia opłata za ścieki pobierana przez Spółkę jest najwyŜsza spośród opłat pobieranych przez spółki akcyjne zakładające zysk uznać naleŜy, Ŝe ceny za odprowadzanie ścieków wprowadzone uchwałą Zarządu Spółki nr 102/2000 z dnia 29.11.2000r., następnie zmienione uchwałą nr 33/2001 z dnia 21.02.2001r. są nadmiernie wygórowane i, jak to zostało juŜ wykazane w uzasadnieniu niniejszej decyzji na stronie 8, zostały narzucone Wnioskodawcom. Stąd naleŜało orzec jak w punkcie I sentencji decyzji. Rozpatrując zasadność wysokości opłat za wodę naleŜy wziąć pod uwagę załoŜone na 2001r. przez Spółkę koszty oraz ilość wody. Wartość kosztów załoŜonych na 2001r. wyniosła 27.769.000 PLN i zawiera juŜ koszty z tytułu podatku od nieruchomości, jakie Spółka będzie ponosić (karta nr 258). Spółka w 2001r. pobiera opłaty w wysokości określonej uchwałami Zarządu nr 102/2000 oraz 33/2001r. Pobierając opłaty w wysokościach ustalonych w uchwałach za sprzedaŜ wody w prognozowanej ilości uzyska przychód wynoszący 30.548.402 PLN (Tabela - załącznik nr 6; karta nr 618), co pozwoli na uzyskanie zysku wynoszącego (…)% wartości przychodu, tj. ok. (…) PLN. W sytuacji pobierania przez Spółkę opłat w wysokości będącej wynikiem zastosowania wzoru indeksacyjnego Spółka uzyskałaby przychód w kwocie 29.109.830 PLN (Tabela - załącznik nr 7; karta nr 618). Taki przychód zapewniłby jej zysk w wysokości ok. (…)PLN, co stanowiłoby zysk ok. (…)% wartości przychodu. Jak wykazały powyŜsze wyliczenia opłaty ustalone w oparciu o wzór indeksacyjny pozwoliłyby Spółce uzyskać zysk nawet przy konieczności pokrycia kosztów opłat z tytułu podatku od nieruchomości, bez dodatkowego podnoszenia opłat za sprzedawaną wodę od 01.04.2001r. Tak więc z uwagi na fakt, Ŝe opłaty wyliczone według wzoru indeksacyjnego pozwalały na wygenerowanie zysku w wysokości (…)% wartości przychodu, a podniesienie ich z dniem 01.04.2001r. z powodu pojawienia się dodatkowego kosztu w postaci podatku od nieruchomości zapewnia jej zysk w wysokości (…)% wartości przychodu, to uznać naleŜy, iŜ Spółka zawyŜyła w nieuzasadniony sposób ceny za sprzedawaną wodę. Jak wynika z pisma Spółki z dnia 14.05.2001r. (karta nr 390) nie prowadzi ona kalkulacji kosztów dla poszczególnych grup odbiorców, tak więc nie jest moŜliwe ustalenie na podstawie faktycznie poniesionych przez te grupy kosztów wartości opłat, jakie powinny one ponosić. W celu dokonania oceny wysokości opłaty za wodę pobieranej przez Spółkę w 2001r. Organ Antymonopolowy przeprowadził równieŜ badanie wśród spółek akcyjnych zajmujących się sprzedaŜą wody i odprowadzaniem ścieków. Dane dotyczące ilości sprzedawanej wody oraz cen pobieranych z tytułu sprzedaŜy wody w 2001r. przedstawione przez poszczególne spółki zawarte zostały w poniŜszej tabeli. 13 Lp Nazwa spółki akcyjnej Ilość m 3 wody planowana w 2001r. % załoŜonego zysku Średnia cena netto w 2001r. Gosp. dom Działalność gospodarcza Pozostali 1 PWiK Częstochowa Ok. 19 mln (…) 1,8375 1,71 2,17 2 LPWiK Legnica Ok. 6 mln (…) 2,525 2,12 2,03 3 WODKAN Ostrów Wielkopolski Ok. 3 500 tys. (…) 1,635 1,52 1,75 1,52 4 PK Wieruszów Ok. 500 tys. (…) 2,16 1,64 2,43 2,43 5 PWiK Knurów Ok. 600 tys. (…) 2,85 2,85 6 JZWIK Jastrzębie Ok. 4 500 tys. (…) 2,55 2,55 7 MPWiK Kraków 53 mln (…) 2,36 1,87 2,85 1,87 8 PGK Brzozów Ok. 300 tys. (…) 2,015 1,38 2,65 9 Bogatynia Ok. 2 mln (…) 2,275 1,65 2,90 10 SAUR Gdańsk 27 mln (…) 1,83 1,60 2,06 11 AQUA Bielsko-Biała 12 mln (…) 2,96 1,68 3,89 3,33 Z uwagi na fakt, Ŝe Spółka dokonując obliczeń na podstawie, których ustalono wartość opłat za sprzedaną wodę nie przeprowadziła kalkulacji dla poszczególnych opłat oddzielnie, jedynie posiłkowała się obliczeniem kosztów m 3 sprzedanej wody bez względu na kategorię odbiorców, oraz z uwagi na fakt, Ŝe opłaty pobierane od gospodarstw domowych są niŜsze niŜ średni koszt sprzedawanej wody, dokonując oceny zasadności podwyŜek opłat wzięto wartość średnią opłat pobieranych przez poszczególne przedsiębiorstwa. PoniewaŜ dla Spółki „AQUA” cena pobierana w ostatnim kwartale roku 2001 jest ceną wyjściową do obliczenia opłaty na rok 2002, dokonując analizy porównawczej opłat, wzięto pod uwagę opłatę, jaka będzie obowiązywać jako ostatnia w 2001r. (w czwartym kwartale). Z danych zawartych w tabeli wynika, Ŝe średnie opłaty za wodę o najwyŜszej wartości – 2,96 zł/m 3 pobiera Spółka „AQUA”. Jakkolwiek średnia cena stosowana przez spółki w Legnicy, Knurowie i Jastrzębiu przekracza 2,5 zł/m 3 , to spółki te załoŜyły bądź stratę bądź minimalny zysk. Podkreślić naleŜy, Ŝe Spółka „AQUA” nie tylko pobiera najwyŜsze średnie opłaty za wodę, ale załoŜyła równieŜ największy zysk z tej działalności spośród wszystkich badanych spółek akcyjnych. Średni zysk załoŜony przez 8 z w/w spółek kształtuje się na poziomie (…)%, Spółka „AQUA” załoŜyła zaś (…)% zysk. Mając na uwadze zasady ustalania opłat za wodę wynikające z Umowy o współpracy zawartej pomiędzy głównymi akcjonariuszami Spółki, ustalanie opłat w oparciu o wzór indeksacyjny, a następnie podwyŜszanie ich o dodatkowe koszty, średnią wysokość opłaty w porównaniu do cen i zysku załoŜonego przez inne spółki akcyjne uznać naleŜy, Ŝe Spółka pobiera nadmiernie wygórowane opłaty za wodę i, jak to zostało juŜ wykazane w uzasadnieniu niniejszej decyzji na stronie 8, narzuciła je SM „STRZECHA” i pozostałym swoim kontrahentom. Stąd naleŜało orzec jak w punkcie II sentencji. Zgodnie z treścią art. 101 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jeŜeli przedsiębiorca dopuścił się naruszenia zakazu określonego w art. 8 Organ Antymonopolowy moŜe nałoŜyć w drodze decyzji karę pienięŜną w wysokości stanowiącej równowartość od 1.000 do 5.000.000 euro, jednak nie większej niŜ 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałoŜenia kary. W myśl art. 115 w/w ustawy wartość euro, o której mowa w przepisach ustawy, podlega przeliczeniu na złote według kursu średniego walut obcych ogłoszonego przez Narodowy Bank Polski w ostatnim dniu roku kalendarzowego poprzedzającego rok nałoŜenia kary. Kurs ten na dzień 31.12.2001r. wyniósł 3,5219 PLN. Spółka osiągnęła w 2001r. przychód w wysokości 83.046.200 PLN (Karta nr 613). Kwota 5.000.000 euro według obowiązującego kursu stanowi równowartość kwoty 17.609.500 PLN. 10% przychodu Spółki osiągniętego w 2001r. to 8.304.620 PLN. Zatem kwota 8.304.620 14 PLN moŜe stanowić maksymalną wysokość kary nałoŜonej na Spółkę na podstawie art. 101 ust. 2 pkt 1. Wysokość nałoŜonej kary pienięŜnej została ustalona przy uwzględnieniu stopnia naruszenia interesu publicznoprawnego, jak teŜ przy załoŜeniu, iŜ kara ta nie ma stanowić znaczącej dolegliwości dla karanego podmiotu, a o skuteczności zastosowanych sankcji nie decyduje stopień ich surowości, lecz sama istota sankcji zwłaszcza uwypuklenie naganności stosowania wykazanej w niniejszej decyzji praktyki monopolistycznej. Decydując o nałoŜeniu kary Organ Antymonopolowy wziął pod uwagę takŜe moŜliwości finansowe adresata decyzji. Organ Antymonopolowy wymierzył karę w wysokości 30.000 euro, co stanowi równowartość 105.657 PLN i wynosi 1,27% kary maksymalnej. NałoŜenie kary naleŜy traktować jako podkreślenie naganności działań podmiotu dominującego w przedmiotowej sprawie, które to działania zakłócają swobodę i równość uczestników rynku. Wymiar kary ma zdaniem Organu Antymonopolowego spełnić równieŜ funkcję prewencyjną z tytułu stosowania praktyk ograniczających konkurencję sprzecznych z interesem publicznym. Na decyzję o nałoŜeniu kary wpłynął równieŜ fakt, iŜ Spółka nie po raz pierwszy wykorzystując swoją pozycję na rynku narusza zasady konkurencji i stosuje praktyki ograniczające konkurencję. W decyzji RKT-21/99 z dnia 06.04.1999r. stwierdzono naduŜycie przez Spółkę posiadanej pozycji dominującej poprzez groŜenie przedsiębiorcy odmową dostawy wody z powodu niepłacenia przez zainteresowanego naleŜności za odbierane wody opadowe. W decyzji tej nie zastosowano wobec Spółki sankcji w postaci nałoŜenia kary pienięŜnej, uznając, iŜ sam fakt stwierdzenia stosowania przez nią praktyki ograniczającej konkurencję spełni funkcję prewencyjną. Spółka jednak ponownie naduŜyła pozycji dominującej na rynku dostawy wody i odprowadzania ścieków. Nadmienić naleŜy, Ŝe kary pienięŜne stosowane są w sytuacjach, gdy zachowanie przedsiębiorcy nie tylko jest bezprawne, ale moŜna takŜe sprawcy przypisać winę w znaczeniu subiektywnym. Analizując kwestię winy Spółki naleŜy stwierdzić, iŜ jako podmiot o wieloletnim doświadczeniu zajmujący się profesjonalnie prowadzeniem działalności w zakresie świadczenia usług dostawy wody i odprowadzania ścieków Spółka powinna zdawać sobie sprawę, iŜ nie moŜe wykorzystywać swej pozycji na rynku do narzucania kontrahentom nadmiernie wygórowanych cen, których nie przyjęliby mając zapewnioną moŜliwość wyboru innego świadczeniodawcy. W tej sytuacji Organ Antymonopolowy kierując się potrzebą zdecydowanego przeciwdziałania stosowaniu praktyk monopolistycznych na rynku przez Spółkę uznał, Ŝe orzeczona kara powinna stanowić dolegliwość dla Spółki, aby w przyszłości nie dochodziło do podobnych zachowań, zmierzających do wykorzystywania zajmowanej pozycji na rynku kosztem konsumentów. W związku z powyŜszym naleŜało orzec jak w punkcie III sentencji decyzji. W związku z wnioskiem Spółdzielni Mieszkaniowej „STRZECHA”, Śródmiejskiej Spółdzielni Mieszkaniowej i „AQUA” S.A. o zwrot kosztów postępowania (karty nr 513, 524 i 517) Organ Antymonopolowy zwaŜył co następuje. Zgodnie z art. 75 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu rozstrzyga o kosztach w drodze postanowienia, które moŜe być zamieszczone w decyzji kończącej postępowanie. W myśl art. 69 ust. 1 w postępowaniu wszczętym na wniosek strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić drugiej stronie, na jej Ŝądanie, koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony, w tym takŜe koszty opinii biegłych i instytutów naukowych. Art. 69 ust. 2 wskazuje, iŜ do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest 15 adwokatem lub radcą prawnym, zalicza się poniesione przez nią koszty jej przejazdów lub przejazdów pełnomocnika do siedziby Prezesa Urzędu. SM „STRZECHA” wniosła o zwrot kosztów dwukrotnego stawiennictwa, w dniach 25.05.2001r. i 31.05.2001r., Prezesa Spółdzielni w siedzibie Delegatury Urzędu w Katowicach w celu zapoznania się z aktami sprawy w kwocie 147,16 PLN i zwrot wniesionych przez nią opłat skarbowych w kwocie 12 PLN (karta nr 513). Jak wynika z pisma z dnia 29.01.2001r. (karta nr 100) SM „STRZECHA” wniosła w postępowaniu opłatę w kwocie 7 PLN i w tym zakresie uwzględniono jej wniosek o zwrot opłaty skarbowej. ŚSM wniosła o przyznanie jej kosztów z doliczeniem wydatków gotówkowych, w tym o zwrot kosztów ekspertyzy w sprawie kalkulacji opłat pobieranych przez Spółkę wykonanej dla niej w związku z postępowaniem antymonopolowym w kwocie 500 PLN (karta nr 526) przedkładając na tę okoliczność umowę o dzieło z dnia 30.04.2001r. i rachunek opiewający na w/w kwotę. ŚSM wniosła opłatę skarbową od wniosku w kwocie 3 PLN. PowyŜsze koszty poniesione przez Wnioskodawców uznać naleŜy za niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony. Stąd postanowiono jak w punkcie IV sentencji decyzji. Stosownie do art. 78 ust. 6 w związku z art. 78 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów na postanowienie w sprawie kosztów słuŜy stronie zaŜalenie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Antymonopolowego za pośrednictwem Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach w terminie tygodnia od dnia jego doręczenia. Zgodnie z art. 78 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów od niniejszej decyzji przysługuje stronom prawo wniesienia odwołania do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Antymonopolowego za pośrednictwem Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach, w terminie dwutygodniowym od dnia doręczenia decyzji. Karę naleŜy wpłacić na konto UOKiK w Warszawie w NBP o/o Warszawa 51101010100078782231000000. Dyrektor Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach Alicja Kral