RKT-60/2002

1 PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW URZĄD OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W KATOWICACH 40-024 Katowice, ul. Powstańców 41a Tel./Fax (0-32) 256-46-96, Tel./Fax (0-32) 255-26-47, Tel./Fax (0-32) 255-44-04 E-mail: katowice@uokik.gov.pl Katowice, dn. 05.12.2002r. RKT-560-s/06/02/SG Decyzja nr RKT-60/2002 I. Na podstawie art. 104 k.p.a. i art. 28 ust. 6 oraz art. 9 w związku z art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2000r. Nr 122, poz. 1319; Dz. U. z 2001r. Nr 110, poz. 1189; Nr 154, poz. 1800; Dz. U z 2002r. Nr 129, poz. 1102), po rozpatrzeniu sprawy wszczętej z urzędu przeciwko Komunikacyjnemu Związkowi Komunalnemu Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego z siedzibą w Katowicach, w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, uznaje się , Ŝe działania Komunikacyjnego Związku Komunalnego Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego stanowią praktykę ograniczającą konkurencję i nakazuje się zaniechanie stosowania na rynku organizacji lokalnego transportu zbiorowego na obszarze gmin członków Związku, praktyki polegającej na narzucaniu uciąŜliwych warunków umów przynoszących nieuzasadnione korzyści, poprzez pobieranie powiększonej o 100 % opłaty manipulacyjnej w przypadku powtórnego w danym roku anulowania nałoŜonej na pasaŜera opłaty dodatkowej w przypadku, gdy w trakcie kontroli nie posiadał on przy sobie, zakupionego przed kontrolą biletową, imiennego biletu okresowego lub dokumentu uprawniającego do ulgi bądź bezpłatnego przejazdu. II. Na podstawie art. 104 k.p.a. i art. 28 ust. 6 oraz art. 11 ust. 1 w związku z art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2000r. Nr 122, poz. 1319; Dz. U. z 2001r. Nr 110, poz. 1189; Nr 154, poz. 1800; Dz. U z 2002r. Nr 129, poz. 1102), po rozpatrzeniu sprawy wszczętej z urzędu przeciwko Komunikacyjnemu Związkowi Komunalnemu Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego z siedzibą w Katowicach, w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, nie stwierdza się stosowania przez Komunikacyjny Związek Komunalny Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego praktyki ograniczającej konkurencję na rynku organizacji lokalnego transportu zbiorowego na obszarze gmin członków Związku, polegającej na bezpośrednim narzucaniu nieuczciwych cen w postaci pobierania opłaty manipulacyjnej w wysokości 20 % nominalnej ceny biletu okresowego imiennego, miesięcznego w przypadku jego zwrotu przez nabywcę do 5- tego dnia miesiąca jego obowiązywania. III. Na podstawie art. 104 k.p.a. i art. 28 ust. 6 oraz art. 11 ust. 1 w związku z art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2000r. Nr 122, poz. 1319; Dz. U. z 2001r. Nr 110, poz. 1189; Nr 154, poz. 1800; Dz. U z 2002r. Nr 129, poz. 1102), po rozpatrzeniu sprawy wszczętej z urzędu przeciwko Komunikacyjnemu Związkowi Komunalnemu Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego z siedzibą w Katowicach, w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, nie stwierdza się stosowania przez Komunikacyjny Związek Komunalny Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego praktyki ograniczającej konkurencję na rynku organizacji lokalnego transportu zbiorowego na obszarze gmin członków Związku, polegającej na narzucaniu uciąŜliwych warunków umów 2 przynoszących nieuzasadnione korzyści, poprzez pobieranie opłaty manipulacyjnej w wysokości 20 % nominalnej ceny biletu okresowego imiennego, miesięcznego w przypadku jego zwrotu przez nabywcę do 5-tego dnia miesiąca jego obowiązywania. IV. Na podstawie art. 104 k.p.a. oraz art. 28 ust. 6 i art. 101 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2000r. Nr 122, poz. 1319; Dz. U. z 2001r. Nr 110, poz. 1189; Nr 154, poz. 1800; Dz. U z 2002r. Nr 129, poz. 1102), w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, nakłada się na Komunikacyjny Związek Komunalny Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego z siedzibą w Katowicach karę pienięŜną w wysokości 5 282,85 PLN (słownie: pięć tysięcy dwieście osiemdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt pięć groszy) co odpowiada równowartości 1 500 euro, płatną do budŜetu państwa. V. Na podstawie art. 75 w związku z art. 72 oraz art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2000r. Nr 122, poz. 1319; Dz. U. z 2001r. Nr 110, poz. 1189; Nr 154, poz. 1800; Dz. U z 2002r. Nr 129, poz. 1102), w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, po przeprowadzeniu postępowania wszczętego z urzędu przeciwko Komunikacyjnemu Związkowi Komunalnemu Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego postanawia się nałoŜyć na w/w przedsiębiorcę obowiązek zwrotu kosztów niniejszego postępowania w kwocie 37,50 PLN (słownie: trzydzieści siedem złotych pięćdziesiąt groszy) płatne do budŜetu państwa. Uzasadnienie W dniu 09.08.2002r., w wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, wszczęte zostało z urzędu, w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej Organem Antymonopolowym), postępowanie antymonopolowe w sprawie naduŜywania przez Komunikacyjny Związek Komunalny Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego z siedzibą w Katowicach (zwany dalej KZK GOP lub Związek), pozycji dominującej na rynku organizacji lokalnego transportu zbiorowego na obszarze gmin członków Związku poprzez bezpośrednie narzucanie nieuczciwych cen w postaci pobierania opłaty manipulacyjnej w wysokości 20 % nominalnej ceny biletu okresowego imiennego, miesięcznego, w przypadku jego zwrotu przez nabywcę do 5-tego dnia miesiąca jego obowiązywania, co stanowić mogło naruszenie art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2000r. Nr 122, poz. 1319; Dz. U. z 2001r. Nr 110, poz. 1189; Nr 154, poz. 1800; Dz. U z 2002r. Nr 129, poz. 1102). Drugi z zarzutów sformułowany został jako narzucanie uciąŜliwych warunków umów przynoszących nieuzasadnione korzyści, poprzez pobieranie opłaty manipulacyjnej w wysokości 20 % nominalnej ceny biletu okresowego imiennego, miesięcznego w przypadku jego zwrotu przez nabywcę do 5-tego dnia miesiąca jego obowiązywania, co stanowić mogło naruszenie art. 8 ust. 2 pkt 6 w/w ustawy. Organ Antymonopolowy zarzucił równieŜ KZK GOP narzucanie uciąŜliwych warunków umów przynoszących nieuzasadnione korzyści, poprzez pobieranie powiększonej o 100 % opłaty manipulacyjnej w przypadku powtórnego w danym roku anulowania nałoŜonej na pasaŜera opłaty dodatkowej w przypadku, gdy w trakcie kontroli nie posiadał on przy sobie, zakupionego przed kontrolą biletową, imiennego biletu okresowego lub dokumentu uprawniającego do ulgi bądź bezpłatnego przejazdu, co stanowić mogło naruszenie art. 8 ust. 2 pkt 6 w/w ustawy. W odpowiedzi na postanowienie o wszczęciu postępowania antymonopolowego KZK GOP przedstawił kalkulację kosztów w/w opłat manipulacyjnych podnosząc, iŜ jego uprawnienie do pobierania opłat manipulacyjnych nie powinno budzić wątpliwości, podobnie jak ich wysokość bowiem nie zaistniały przesłanki przewidziane w art. 8 ust. 2 pkt 1 i 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 3 W wyniku przeprowadzonego postępowania administracyjnego Organ Antymonopolowy ustalił następujący stan faktyczny. Komunikacyjny Związek Komunalny Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego jest utworzonym na czas nieokreślony związkiem międzygminnym działającym na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 marca 1990r. o samorządzie gminnym (tekst jednolity: Dz. U. 2001r. Nr 142, poz. 1591), tj. zgodnie z art. 65 pkt 1 i 2 w/w ustawy posiada osobowość prawną i wykonuje zadania publiczne w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność. Zgodnie ze Statutem KZK GOP (karty nr 28-36) jego zadania obejmują organizację lokalnego transportu zbiorowego na obszarze gmin członków Związku (Dział II, § 3 pkt 2 lit. a Statutu KZK GOP, karta nr 29). Na podstawie art. 7 ust. 1 w/w ustawy do zadań własnych gminy naleŜy zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty, w szczególności w zakresie lokalnego transportu zbiorowego. Gminy, które utworzyły w trybie art. 64 ustawy o samorządzie gminnym KZK GOP, przekazały na jego rzecz zadania wspólnego wykonywania lokalnego transportu zbiorowego na obszarze gmin członków Związku. Wykonując zadania publiczne jednostek samorządu terytorialnego we wskazanym powyŜej zakresie, KZK GOP organizuje lokalny transport zbiorowy, zlecając wykonywanie usług przewozu pasaŜerów podmiotom gospodarczym posiadającym odpowiednią infrastrukturę techniczną. Organami Związku są Zgromadzenie (organ stanowiący i kontrolny) oraz Zarząd (organ wykonawczy). Do wyłącznych kompetencji Zgromadzenia naleŜy określanie zasad polityki taryfowej (Dział III, § 12 pkt 2 ppkt 6 Statutu KZK GOP, karta nr 30), do zadań Zarządu naleŜy zaś ustalanie taryfy komunikacyjnej w oparciu o przyjęte przez Zgromadzenie zasady polityki taryfowej oraz kształtowanie i nadzór systemów informacji podróŜnych, dystrybucji biletów i kontroli odpłatności za przejazd (Dział III, § 19 pkt 3 ppkt 5 oraz 8 Statutu KZK GOP, karta nr 30). Zgodnie z § 24 pkt 1 ppkt 1 Statutu KZK GOP dochody taryfowe i kary stanowią dochód Związku, który zgodnie z § 22 pkt 1 ppkt 3 jest źródłem mienia Związku. W Związku uczestniczą 23 gminy województwa śląskiego (Dział I § 1 pkt 3 Statutu KZK GOP, karta nr 28). Siedzibą KZK GOP jest miasto Katowice (Dział I § 1 pkt 2 Statutu KZK GOP, karta nr 28). Przeprowadzone postępowanie antymonopolowe wykazało, iŜ KZK GOP oferuje bilety miesięczne i kwartalne (obydwa przewidywane jako imienne) oraz bilety na okaziciela: 1- dniowe, 5-dniowe, 7-dniowe, 14-dniowe, miesięczne (karty nr 15 oraz 25 i 26) obowiązujące niezaleŜnie od środka komunikacji, z którego pasaŜer zechce skorzystać (autobus lub tramwaj). Bilety kwartalne waŜne są przez trzy kolejne miesiące od miesiąca zaznaczonego przez kolekturę, w której został zakupiony bilet. Bilety miesięczne (zarówno na okaziciela jak i imienne) obowiązują na miesiąc kalendarzowy, tj. od pierwszego do ostatniego dnia miesiąca. Bilety kilku- i kilkunastodniowe waŜne są przez określoną ilość dni wynikającą z charakteru biletu, a pierwszym dniem waŜności jest dzień ostemplowania biletu przez kolekturę lub skasowania w pojeździe. Bilety moŜna zakupić przed rozpoczęciem danego miesiąca. Zgodnie z § 7 pkt 1 i 2 (karta nr 18) Taryfy przewozu osób i bagaŜu w komunikacji miejskiej KZK GOP (zwanej dalej Taryfą, karty nr 15-21) kupującemu bilet okresowy imienny (miesięczny) przysługuje prawo zwrotu tego biletu najpóźniej do 5-tego dnia miesiąca jego obowiązywania. Przy zwrocie biletu potrąca się opłatę manipulacyjną w wysokości 20 % nominalnej ceny biletu. Taryfa nie uzaleŜnia dopuszczalności zwrotu od spełnienia przez pasaŜera innych przesłanek lub uzasadnienia przyczyn tego zwrotu. Zwrot przyjmowany jest przez kolekturę, która sprzedała bilet. Cennik Opłat Komunikacyjnego Związku Komunalnego KZK GOP w Katowicach i Międzygminnego Związku Komunikacji PasaŜerskiej w Tarnowskich Górach (zwany dalej Cennikiem, karta nr 8) przewiduje bilety imienne miesięczne zarówno ulgowe jak i normalne róŜnicowane w zaleŜności od środka komunikacji oraz obszaru na jakim obowiązują (jedna gmina albo dwie i więcej gmin). Łącznie przewidywanych jest 8 rodzajów biletów miesięcznych imiennych. Ceny biletów wahają się od 33 PLN (bilet ulgowy obowiązujący na terenie jednej gminy, uprawniający do 4 przejazdu wyłącznie jednym środkiem komunikacji) do 81 PLN (bilet normalny obowiązujący na terenie dwóch i więcej gmin, dowolny środek komunikacji). W związku z powyŜszym wzmiankowane opłaty manipulacyjne wynoszą odpowiednio minimum 6,6 PLN i maksimum 16,2 PLN. Przedstawiona przez KZK GOP kalkulacja kosztów związanych ze zwrotem przez pasaŜera biletu miesięcznego imiennego (karty nr 49-50) obejmuje odpłatność za korzystanie ze środków komunikacji miejskiej za czas, gdy pasaŜer posiadał bilet, koszty produkcji i dystrybucji biletu oraz koszty osobowe związane z przyjęciem zwrotu biletu. W przypadku biletu normalnego koszty jego zwrotu zostały przez KZK GOP wyliczone na kwotę od 37,90 do 77,90 PLN w zaleŜności od liczby dni wykorzystania biletu, w przypadku zaś biletu ulgowego od 31 do 51,45 PLN. Do kalkulacji odpłatności za czas, w którym pasaŜer korzystał z biletu przyjęto równowartość kwoty uiszczanej za bilety jednodniowe, sieciowe, na okaziciela, tj. 10 PLN w przypadku biletów normalnych i 5 PLN w przypadku ulgowych (obecnie cena ich zgodnie z Cennikiem wynosi odpowiednio 11 i 5,50 PLN, karta nr 9) w zaleŜności od liczby dni wykorzystania biletu imiennego. W przypadku przekroczenia w/w terminu pięciodniowego bilety nie są przyjmowane przez kolektury (karta nr 59). KZK GOP twierdzi, Ŝe nie wyklucza zwrotu biletów po tym terminie, w oparciu o ogólne zasady kodeksu cywilnego, wówczas pasaŜer moŜe wystąpić do KZK GOP o przyjęcie biletu stosownie tą okoliczność uzasadniając. Po dostarczeniu biletu do siedziby KZK GOP, rozpatrzeniu wniosku pasaŜera i potrąceniu opłaty manipulacyjnej zwracana jest kwota uiszczona za bilet (karta nr 59 i 65). W przypadku zakupu i zwrotu biletu przed faktycznym rozpoczęciem czasu jego obowiązywania, pod warunkiem niewypisania biletu przez pasaŜera, zwrot przyjmowany jest przez kolekturę, która bilet sprzedała, bez potrącenia opłaty manipulacyjnej (karta nr 60). Bilety niesprzedane w danym miesiącu przez kolektury biletowe nie są przez te kolektury zwracane do KZK GOP, gdyŜ z uwagi na swoją szatę graficzną i sposób określania początku i końca terminu ich waŜności (nazwa miesiąca, na który bilet obowiązuje określana jest przez sprzedawcę w chwili sprzedaŜy) bilety te mogą być wprowadzane do obrotu takŜe w kolejnych miesiącach (karta nr 65). KZK GOP stwierdził w toku postępowania (karty nr 60 oraz nr 64), Ŝe dokonywane przez pasaŜerów zwroty biletów maja charakter incydentalny, co zostało zobrazowane stosownym wyliczeniem (karta nr 64), z którego wynika, iŜ od marca do sierpnia 2002r. na (…) sztuk biletów, zwróconych zostało (…) sztuk, łączna zaś kwota pobranych opłat manipulacyjnych wyniosła (…) PLN. Czynności, które związane są z przyjmowaniem dokonywanych przez pasaŜerów zwrotów biletów podejmowane są przez kilku pracowników zatrudnionych w róŜnych komórkach organizacyjnych: Kierownika Działu SprzedaŜy, pracownika magazynu biletowego, pracownika Działu Faktur, pracownika zatrudnionego w kasie KZK GOP, Kierownika Działu Faktur. W strukturze KZK GOP nie jest przewidziane stanowisko pracy, którego zakres obowiązków obejmowałby wyłącznie czynności związane ze zwrotami biletów (karta nr 65). Czynności, które są podejmowane w związku z przyjęciem zwrotu biletu obejmują rejestrację przyjęcia zwrotu przez kancelarię KZK GOP lub magazyn biletowy, weryfikację zwrotu biletu przez Kierownika Działu SprzedaŜy, przyjęcie zwrotu biletu do magazynu KZK GOP i wystawienie dokumentu PZ, w którym oznacza się m.in. symbol i numer biletu oraz sprzedawcę, który dokonał zwrotu, wystawienie faktury korygującej do faktury sprzedaŜy biletu, na podstawie której dokona on wpłaty pobranej od pasaŜera opłaty manipulacyjnej w wysokości 20 % ceny biletu, przyjęcie wpłaty opłaty manipulacyjnej w kasie KZK GOP oraz wystawienie związanych z tym dokumentów kasowych oraz korektę wyników w miesięcznym bilansie sprzedaŜy. KZK GOP poinformował, Ŝe łączny czas wykonania w/w czynności przez pracowników KZK GOP wynosi około 1 godziny stąd koszt został skalkulowany w wysokości 25 PLN. Zgodnie z § 10 pkt 1 do 3 (karta nr 20) Taryfy, nabywca imiennego biletu okresowego, który w trakcie kontroli nie posiadał tego biletu lub dokumentu uprawniającego do przejazdu bezpłatnego lub ulgowego i otrzymał protokół-wezwanie do uiszczenia opłaty dodatkowej 5 moŜe uzyskać anulowanie opłaty dodatkowej, o ile w ciągu trzech dni od dnia wystawienia protokołu-wezwania zgłosi się z tym biletem lub dokumentem do KZK GOP i przedstawi do wglądu. W przypadku anulowania w/w opłaty dodatkowej pobierana jest opłata manipulacyjna w wysokości określonej w Cenniku (karta nr 8). W przypadku powtórnego nałoŜenia na pasaŜera w danym roku tejŜe opłaty manipulacyjnej pobiera się ją w kwocie powiększonej o 100%. (§ 10 pkt 3 in fine Taryfy, karta nr 20). KZK GOP przedstawił „ramową kalkulację wydatków” oraz „kalkulację kosztów bezpośrednich” ponoszonych przez KZK GOP z tytułu czynności związanych z anulowaniem jednej opłaty dodatkowej, a takŜe czynności mających stanowić uzasadnienie podwyŜszenia opłaty manipulacyjnej o 100% w okolicznościach wskazanych powyŜej (karty nr 24-25 oraz 46-49). Koszt ponoszony z tytułu anulowania jednej opłaty manipulacyjnej wyniósł zgodnie z tymi kalkulacjami 15,85 PLN (karty nr 24 oraz 46) koszt opłaty manipulacyjnej zwiększonej o 100 % wyniósł 24,25 PLN (karty 47 i 48). Koszty te obejmują koszt druku blankietu opłat dodatkowych, koszty związane z korespondencją, koszty wynajmu lokali oraz koszty osobowe (karty nr 24 oraz 46). Powiększona opłata manipulacyjna jest przez KZK GOP uzasadniana koniecznością podjęcia dodatkowych czynności sprawdzających, związanych z analizą dotychczas nałoŜonych opłat dodatkowych na pasaŜera (karta nr 6). Zakres w/w czynności sprawdzających obejmować ma (karta nr 25) weryfikację przez pracownika powodu anulowania wcześniej nałoŜonych opłat dodatkowych, co zdaniem KZK GOP związane jest z dodatkowym czasem jaki pracownik poświęca wyjaśnieniu sprawy. Dodatkowe czynności sprawdzające obejmować mają oprócz analizy dotychczas nałoŜonych na pasaŜera opłat dodatkowych takŜe udzielenie szczegółowych informacji o zasadach korzystania z oferty taryfowej (karta nr 47). Do w/w czynności dodatkowych naleŜy równieŜ ustalenie przyczyn naruszenia taryfy w przeszłości, dodatkowa weryfikacja prawdziwości dokumentów uprawniających do ulgi i autentyczności biletu oraz konsultacje z Działem SprzedaŜy co do terminu sprzedaŜy biletu. Decyzję akceptującą anulowanie opłaty dodatkowej podejmuje Kierownik Referatu Opłat Dodatkowych, który zapoznaje się z całością dokumentacji. KZK GOP podniósł, iŜ po anulowaniu opłaty dodatkowej, pracownik KZK GOP bardzo szczegółowo informuje pasaŜera o zasadach korzystania z opłaty taryfowej, tak aby w przyszłości nie dochodziło do naruszenia taryfy (m.in. przekazuje pasaŜerowi druk taryfy) (karta nr 47). W toku postępowania wystosowano do innych przedsiębiorstw komunikacji miejskiej zapytanie dotyczące w/w opłat manipulacyjnych (karty nr 39-45). W zakresie opłat manipulacyjnych pobieranych w przypadku zwrotu biletu okresowego dwóch z przedsiębiorców nie przewiduje w ogóle moŜliwości zwrotu biletów okresowych (karta nr 39 oraz nr 41), z tym jednakŜe zastrzeŜeniem, Ŝe jeden z tych przedsiębiorców (karta 39) stosuje bilety imienne waŜne 7, 10, 15 dni, a drugi (karta nr 41) przewiduje bilety dekadowe waŜne przez kolejnych 10 dni (wskazywana jest początkowa i końcowa data waŜności). W pozostałych przypadkach moŜliwy jest np. zwrot równowartości biletu, w uzasadnionych przypadkach, w kwocie proporcjonalnej do czasu jego wykorzystania do 15-go danego miesiąca, po potrąceniu 10 % przysługującego zwrotu (karta nr 40) bądź zwrot do 5-tego dnia miesiąca, tylko i wyłącznie z waŜnych przyczyn losowych, po odliczeniu kwoty za dni, w których bilet był wykorzystywany (karta nr 42). Stosowane jest równieŜ rozwiązanie (karta nr 44) polegające na określaniu waŜności biletu poprzez wskazanie przez pasaŜera daty początkowej waŜności jego obowiązywania. Istnieje wówczas moŜliwość złoŜenia do depozytu biletu okresowego imiennego, o ile okres jego obowiązywania wynosił więcej niŜ miesiąc, a do depozytu złoŜony został na okres przynajmniej 7 dni kalendarzowych. W przypadku złoŜenia do depozytu pasaŜer otrzymuje zwrot części zapłaty za czas, w którym nie korzystał z biletu. Kwestia opłat manipulacyjnych pobieranych w przypadku anulowania nałoŜonej na pasaŜera opłaty dodatkowej w przypadku, gdy w trakcie kontroli nie posiadał on przy sobie, zakupionego przed kontrolą biletową, imiennego biletu okresowego lub dokumentu 6 uprawniającego do ulgi bądź bezpłatnego przejazdu kształtuje się następująco. Jeden z przedsiębiorców nie pobiera w ogóle takiej opłaty (karta nr 39), stosowane jest równieŜ rozwiązanie, według którego wysokość tych opłat wynosi trzykrotność ceny jednorazowego biletu normalnego (karta nr 40), przy czym opłaty tej nie pobiera się od uczniów szkół podstawowych i gimnazjów. Opłata w wysokości 5 PLN przewidywana jest przez kolejnego z przedsiębiorców, do których skierowano pytanie (karta nr 40), najwyŜszą opłatą jest opłata w kwocie 12 PLN (karta nr 43). śaden z przedsiębiorców nie róŜnicuje opłat pobieranych w przypadku anulowania nałoŜonej na pasaŜera opłaty dodatkowej. Organ Antymonopolowy zwaŜył co następuje: Dla uznania, Ŝe sprawa ma charakter antymonopolowy niezbędne jest ustalenie czy w okolicznościach sprawy doszło do naruszenia interesu publicznego. W świetle art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, ustawa określa warunki rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów. Pozwala to więc przyjąć, Ŝe ma ona charakter publicznoprawny i słuŜy ochronie interesu ogólnospołecznego. Znajduje zatem zastosowanie jedynie wówczas, gdy zagroŜony lub naruszony zostaje interes publiczny, polegający na zapewnieniu właściwych warunków funkcjonowania rynku gospodarczego. Ustawa w odniesieniu do przedsiębiorców, chroni konkurencję, a w odniesieniu do konsumentów, ich interesy jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym. Działaniami wymierzonymi w tak rozumianą konkurencję, bądź wymierzonymi w tak pojmowane interesy konsumentów, są zatem jedynie takie działania, które dotykają sfery interesów szerszego kręgu uczestników rynku, a więc gdy dotyczą nie sytuacji pojedynczego przedsiębiorcy czy konsumenta, lecz zaburzeń na rynku, w rozumieniu negatywnych zjawisk charakteryzujących jego funkcjonowanie. Ingerencja Organu Antymonopolowego uzasadniona jest tylko wówczas, gdy słuŜy ochronie tak pojętej konkurencji lub interesu konsumentów. Celem ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie jest więc ochrona prywatnoprawnego interesu przedsiębiorcy bądź konsumenta. W rozpatrywanej sprawie skutkami praktyki ograniczającej konkurencję dotknięte zostały te z osób, które uiściły opłatę manipulacyjną z powodu niemoŜności wykazania się nabytym uprawnieniem do przejazdu środkami komunikacji, a mogły zostać dotknięte takŜe te, które zwróciły zakupiony bilet okresowy. Krąg potencjalnych podmiotów, których mogą dotyczyć skutki w/w praktyki obejmuje jednakŜe wszystkich nabywców biletów okresowych imiennych. Zgodnie z art. 4 pkt 1 lit. a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna, a takŜe jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej organizująca lub świadcząca usługi o charakterze uŜyteczności publicznej, które nie są działalnością gospodarczą w rozumieniu przepisów o działalności gospodarczej. W związku z powyŜszym KZK GOP jako osoba prawna świadcząca usługi o charakterze uŜyteczności publicznej w pełni podlega ograniczeniom wynikającym z ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Ustawodawca w art. 8 ust 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazał naduŜywania pozycji dominującej na rynku właściwym przez jednego lub kilku przedsiębiorców. W związku z powyŜszym konieczne jest wyznaczenie w niniejszej sprawie rynku właściwego. Zgodnie z art. 4 pkt 8 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów rynek właściwy to rynek towarów, które ze względu na ich przeznaczenie, cenę oraz właściwości, w tym jakość, są uznawane przez ich nabywców za substytuty oraz są oferowane na obszarze, na którym ze względu na ich rodzaj i właściwości, istnienie barier dostępu do rynku, preferencje konsumentów, znaczące róŜnice cen oraz koszty transportu, panują 7 zbliŜone warunki konkurencji. WyróŜnić moŜna zatem dwa ujęcia definiowanego w powyŜszy sposób rynku, tj. rynek w ujęciu produktowym oraz w ujęciu geograficznym. Rynek w ujęciu terytorialnym obejmuje obszar gmin będących członkami Związku. JeŜeli rozpatrywać rynek w jego ujęciu produktowym, to juŜ na wstępie podnieść naleŜy, iŜ KZK GOP samodzielnie nie świadczy usług przewozowych (zgodnie z Działem III § 19 ust 3 pkt 9 statutu KZK GOP do zadań Zarządu naleŜy zatrudnianie przewoźników), jednakŜe organizuje je, pośrednicząc zarazem w ich finansowaniu. Na terenie gmin członków związku jest jedynym takim podmiotem, finansowanie dokonywane jest z udziałem dotacji gminnych oraz za pomocą biletów (w tym okresowych imiennych) emitowanych przez KZK GOP, a nie przez poszczególnych przewoźników, których KZK GOP zatrudnia (pasaŜer nabywa usługę poprzez zakup biletu emitowanego przez KZK GOP). KZK GOP wskazał w toku postępowania, Ŝe oprócz w/w emisji biletów honoruje równieŜ ulgi ustawowe, publikuje zasady i regulaminy dotyczące przewozu i biletów oraz informacje o sieci komunikacyjnej i rozkładach jazdy (karty nr 55, nr 61 oraz nr 66), w przeciwieństwie do przewoźników działających poza systemem KZK GOP. Zdaniem Organu Antymonopolowego charakter działalności prowadzonej przez KZK GOP polegającej na organizacji lokalnego transportu zbiorowego (obejmujący zasięg terytorialny prowadzonej działalności, potencjał ekonomiczny Związku oraz środki komunikacji, których działalność jest finansowana, a przede wszystkim fakt emitowania biletów okresowych oraz honorowania ulg ustawowych) powoduje, iŜ jest w stanie zorganizować komunikację na obszarze i warunkach nieosiągalnych dla innych podmiotów. Dla osób korzystających ze środków komunikacji publicznej regularnie i na stałej trasie przejazdu, usługi świadczone przez inne podmioty na terenie gmin członków Związku nie stanowią wobec powyŜszego rzeczywistej alternatywy. Przyjąć zatem naleŜy, iŜ KZK GOP nie spotyka się z istotną konkurencją. Istotne w okolicznościach niniejszej sprawy jest równieŜ to, iŜ umowy zawierane przez nabywców biletów okresowych z KZK GOP naleŜą do tzw. umów adhezyjnych. Zawarcie takiej umowy następuje poprzez zaakceptowanie warunków (w tym Taryfy) przedstawionych przez jedną ze stron. Przystąpienie do takiej umowy praktycznie wyklucza moŜliwość negocjowania jej warunków. Istniejącą alternatywą jest przystąpienie do umowy na warunkach ustalonych i przedstawionych przez KZK GOP, albo niezawarcie takiej umowy. Nie istnieje natomiast moŜliwość negocjowania jej warunków. Jedynym zatem rozwiązaniem w przypadku nie wyraŜenia zgody na warunki zawarte w umowie adhezyjnej pozostaje rezygnacja z jej zawarcia. Organ Antymonopolowy zarzucił KZK GOP narzucanie uciąŜliwych warunków umów przynoszących nieuzasadnione korzyści, poprzez pobieranie powiększonej o 100 % opłaty manipulacyjnej w przypadku powtórnego w danym roku anulowania nałoŜonej na pasaŜera opłaty dodatkowej w przypadku, gdy w trakcie kontroli nie posiadał on przy sobie, zakupionego przed kontrolą biletową, imiennego biletu okresowego lub dokumentu uprawniającego do ulgi bądź bezpłatnego przejazdu. Rozpoznając sprawę w zakresie zarzucanej KZK GOP w/w praktyki naleŜy wskazać, iŜ z praktyką określoną w art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów mamy do czynienia w razie łącznego spełnienia następujących przesłanek:
pozycja dominująca przedsiębiorcy,
uciąŜliwy charakter warunków umowy,
narzucanie tych warunków kontrahentowi przez podmiot dominujący,
osiągnięcie nieuzasadnionych korzyści. Dodać naleŜy, Ŝe sankcjonowaniu w trybie przewidzianym w art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów podlega nie samo posiadanie na rynku pozycji 8 dominującej ale jej naduŜywanie. Jeśli postanowienia umowy naruszają prawo lub są w inny sposób uciąŜliwe dla kontrahenta, zgodnie z orzecznictwem antymonopolowym przyjmuje się, Ŝe przedsiębiorca posiadający silną pozycję na rynku narzucił warunki tej umowy. Nie ulega wątpliwości, Ŝe przedsiębiorca posiadający pozycję monopolistyczną lub dominującą ma moŜliwość narzucania uciąŜliwych warunków umowy innym podmiotom. KZK GOP dysponuje siłą rynkową pozwalającą jednostronnie dyktować warunki konsumentom zwłaszcza, gdy wziąć pod uwagę, iŜ zawierana umowa nosi znamiona umowy adhezyjnej. Za uciąŜliwy warunek umowy naleŜy uznać kaŜdy warunek oznaczający dla jednej ze stron umowy cięŜar większy od powszechnie przyjętych w stosunkach danego rodzaju. Ustalenia te powinny być dokonywane według kryteriów obiektywnych. W okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy naleŜałoby zatem ustalić, czy w warunkach istnienia wolnej konkurencji na rynku organizacji lokalnego transportu zbiorowego KZK GOP byłby w stanie wynegocjować takie warunki umów z nabywcami biletów okresowych imiennych. Zgodnie z ustawą o ochronie konkurencji i konsumentów narzucanie uciąŜliwych warunków umowy musi mieć takŜe charakter przymusowy, to znaczy będący wynikiem siły rynkowej przedsiębiorcy narzucającego te warunki. Warunki umowy są narzucane dzięki zajmowaniu przez danego przedsiębiorcę pozycji dominującej na rynku. W związku z tym, Ŝe KZK GOP jak juŜ wyŜej wskazano, prowadzi swoją działalność gospodarczą w takich warunkach, w których odizolowany jest od potencjalnych konkurentów zarówno barierą kosztów niezbędnych dla uruchomienia działalności w danej dziedzinie, jak i teŜ ustanowioną wcześniej strukturą organizacyjną lub technologiczną, posiada niezbędny potencjał do narzucania swoim kontrahentom warunków umów. Jednocześnie o tym, czy w konkretnej sytuacji treść umowy została kontrahentowi narzucona, czy teŜ umowa była rezultatem negocjacji w ramach przysługującej stronom swobody kontraktowania decyduje ostatecznie treść umowy oraz okoliczności jej zawarcia. NaleŜy zaznaczyć, Ŝe kontrahenci biorący udział w grze rynkowej zachowują się racjonalnie. Zgodnie z tym załoŜeniem, jeŜeli podmiot dominujący na rynku nie byłby w stanie wynegocjować treści umowy, do zawarcia której doszło w warunkach dominacji rynkowej, umowę naleŜy uznać jako ograniczającą samodzielność kontrahenta podmiotu dominującego i umowa ta jest mu jednocześnie narzucona, a jak wskazano powyŜej, charakter zawieranej umowy wyklucza moŜliwość negocjacji jej warunków. Nieuzasadnione korzyści osiągane przez podmiot gospodarczy stosujący praktykę ograniczającą konkurencję z art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów są odpowiednikiem uciąŜliwych warunków umów narzuconych kontrahentowi. Nieuzasadnione korzyści określają sytuację korzystniejszą od powszechnie przyjętych w stosunkach danego rodzaju. Jak wynika zatem z powyŜszego KZK GOP dysponuje siłą rynkową niezbędną do narzucenia warunków umowy. Zwiększona o 100 % opłata manipulacyjna przewidziana jest Taryfą (§ 10 pkt 3 Taryfy), a Taryfa nie przewiduje moŜliwości odstąpienia od jej pobrania. PowyŜsze okoliczności świadczą zatem o narzuceniu przedmiotowej opłaty. Jak wskazano w opisie stanu faktycznego niniejszej decyzji uzasadnieniem pobierania w/w opłaty ma być konieczność podjęcia dodatkowych czynności sprawdzających, związanych z analizą dotychczas nałoŜonych opłat dodatkowych na pasaŜera. Sytuacja, w której w trakcie kontroli pasaŜer nie jest w stanie, z przyczyn wskazanych powyŜej, wykazać nabytego uprzednio uprawnienia do korzystania ze środków komunikacji, z pewnością generuje koszty z tym związane. Koszty niniejsze obejmują zarówno pracę kontrolera związaną z wypisaniem druku opłaty dodatkowej, jak i działania podejmowane przez KZK GOP związane z anulowaniem następnie tejŜe opłaty przez pasaŜera. Nie powinno ulegać wątpliwości, Ŝe pasaŜer korzystający z usługi winien udokumentować fakt posiadania uprawnienia do 9 korzystania z tejŜe usługi, skoro zaś nie było to moŜliwe z przyczyn leŜących po jego stronie, powinien być zobowiązany do poniesienia kosztów spowodowanych swoim postępowaniem. Rozpatrując niniejszy problem, w pierwszej kolejności naleŜy stwierdzić, iŜ koszty związane z w/w procedurą winny być co do zasady dla kaŜdego przypadku jednakowe, gdyŜ brak jest podstaw, aŜeby je róŜnicować. Zakres czynności podejmowanych dla jednokrotnego (czy teŜ pierwszego w danym roku) pobrania opłaty manipulacyjnej niczym nie róŜni się, zdaniem Organu Antymonopolowego, od sytuacji kaŜdego kolejnego przypadku pobrania tejŜe opłaty. Konieczność dokonywania w/w „czynności dodatkowych” jest nieuzasadniona, gdyŜ w przypadku pierwszego pobrania przedmiotowej opłaty pasaŜer zostanie poinformowany o podstawach jej nałoŜenia. KaŜde kolejne nałoŜenie takowej winno skutkować identycznym zakresem czynności, gdyŜ nawet mimo zmiany zakresu informacji podanej pasaŜerowi, nie sposób przyjąć, iŜ czas przeznaczony na tą czynność istotnie się zwiększy tym bardziej, iŜ zakres informacji jakich moŜna w ogóle udzielić, aŜeby wyczerpać zagadnienie nałoŜenia opłaty dodatkowej i pobrania za jej anulowanie opłaty manipulacyjnej obejmować będzie dla konkretnego przypadku bardzo niewielki zakres. Najistotniejsze jest jednak, iŜ zdaniem Organu Antymonopolowego brak jest racjonalnych podstaw do dodatkowej weryfikacji nałoŜonych na pasaŜera opłat w postaci ustalenia przyczyn naruszenia taryfy w przeszłości, czy teŜ dodatkowej weryfikacji prawdziwości dokumentów uprawniających do ulgi i autentyczności biletu, a takŜe konsultacji z Działem SprzedaŜy. Czynności o wskazanym wyŜej charakterze muszą być podjęte w kaŜdym konkretnym przypadku. Nie sposób stwierdzić bez ich dokonania, iŜ pasaŜer uprawniony był do przejazdu i korzystał ze środka komunikacji zgodnie z nabytym uprawnieniem. Wykonywanie tych czynności dwukrotnie, gdyŜ do tego sprowadza się argumentacja KZK GOP (karta nr 47), w przypadku anulowania konkretnej opłaty manipulacyjnej jest bezcelowe. Jedynym elementem, który w istocie róŜni zakres czynności związany z ponownym nałoŜeniem przedmiotowej opłaty od czynności związanych z nałoŜeniem jednokrotnym jest czas pracy pracownika KZK GOP związany weryfikacją wcześniejszych spraw polegającą na ustaleniu przyczyn naruszenia taryfy w przeszłości. ZauwaŜyć naleŜy, Ŝe bezcelowe jest weryfikowanie czy dana opłata została nałoŜona jednokrotnie czy teŜ wielokrotnie podobnie jak i powody nałoŜenia tej opłaty w przeszłości. Brak jest wobec powyŜszego podstaw do róŜnicowania w/w opłaty. Jako dodatkowy argument na poparcie takiej tezy posłuŜyć moŜe okoliczność, Ŝe Ŝaden z przedsiębiorców, do których skierowano zapytanie nie róŜnicuje w/w opłat. Nie ulega zatem wątpliwości, iŜ KZK GOP uzyskuje w związku z pobraniem opłaty manipulacyjnej zwiększonej o 100 % nieuzasadnione korzyści. Zapisy Taryfy przewidujące pobieranie zwiększonej o 100 % opłaty są zarazem uciąŜliwe dla pasaŜera, gdyŜ nakładają na niego obowiązek pokrywania nieuzasadnionych kosztów. W związku z powyŜszym naleŜało orzec jak w pkt I sentencji Rozpoznając sprawę w zakresie zarzucanej KZK GOP praktyki ograniczającej konkurencję określonej w art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegającej na bezpośrednim narzucaniu nieuczciwych cen w postaci pobierania opłaty manipulacyjnej w wysokości 20 % nominalnej ceny biletu okresowego imiennego, miesięcznego w przypadku jego zwrotu przez nabywcę do 5-tego dnia miesiąca jego obowiązywania stwierdzić naleŜy, iŜ praktyka określona w art. 8 ust 2 pkt 1 w/w ustawy występuje wówczas, gdy spełnione zostaną łącznie przesłanki narzucenia ceny, oraz kiedy cena ta jest nieuczciwa. Opłatę będącą przedmiotem zarzutu przewiduje w swym § 7 pkt 1 Taryfa KZK GOP, a zatem wszyscy nabywcy biletu okresowego imiennego, czy to normalnego, czy teŜ ulgowego, zobowiązani są na podstawie tejŜe Taryfy do uiszczenia w/w opłaty, gdy spełnione zostaną przesłanki w niej określone. Zasadą zatem jest pobieranie takowej opłaty. Ewentualne odstąpienie od jej pobrania (czy teŜ dopuszczenie moŜliwości zwrotu po upływie terminu 5 dniowego) nie jest w § 7 przewidziane. Dopuszczalność powyŜszych sytuacji nie znajduje 10 zatem swego odzwierciedlenia w Taryfie, a zatem trudno przyjąć, iŜ w rzeczonej sprawie nie doszło do narzucenia przedmiotowej opłaty. Nieuczciwość ceny przejawiać się moŜe zarówno w przypadku ceny nadmiernie wygórowanej jak i raŜąco niskiej. Wykazana przez KZK GOP wysokość kosztów w przypadku zwrotu biletu okresowego przewyŜsza i to znacznie cenę samego biletu (bilet normalny, miesięczny, imienny na jedno miasto, wyłącznie na jeden środek komunikacji w cenie 66 PLN, wykazywany koszt jego zwrotu w przypadku korzystania przez 5 dni to 77,90 PLN, wysokość opłaty manipulacyjnej 13,20 PLN). Przechodząc do szczegółowej analizy pozycji przedstawionej kalkulacji zauwaŜyć naleŜy, iŜ odpłatność za czas korzystania z nabytego uprawnienia przyjęta została jako wielokrotność ceny biletu sieciowego na okaziciela, a zatem o innym zakresie uprawnień niŜ większość biletów okresowych imiennych (inny sposób wskazania uprawnionego z tego biletu). Jest rzeczą ogólnie wiadomą, Ŝe w przypadku korzystania z usług polegających na przejazdach środkami komunikacji imienne wskazanie osoby uprawnionej jest usługą o cenie niŜszej niŜ w przypadku, gdy uprawnionym jest okaziciel (chociaŜby z uwagi na teoretyczną niezbywalność uprawnienia imiennego). Nie jest zatem zasadne przyjęcie w/w kwot jako sposobu ustalenia płatności za czas korzystania z biletu imiennego tym bardziej, iŜ świadczeniem nabywanym przez pasaŜera nie jest określona ilość przejazdów lecz czas, w którym moŜliwe jest korzystanie z określonych środków komunikacji na określonym terenie. JeŜeli rozpatrywać przedstawione koszty dystrybucji i produkcji biletu to zauwaŜyć moŜna, iŜ wyprodukowanie i dostarczenie biletu pasaŜerowi kosztuje 2,90 PLN natomiast jego zwrot i zmagazynowanie bądź zniszczenie 25 PLN (karty nr 49 i 50, poz. 2 i 3 wykazu). Koszt produkcji i dystrybucji biletu ulgowego został ustalony na 1,45 PLN. RóŜnica wynika z kosztów dystrybucji, gdyŜ inna jest prowizja dla sprzedawcy (karta nr 66). Przedstawiony przez KZK GOP wykaz pozycji, które składają się na koszt związany z przyjęciem zwróconego przez pasaŜera biletu obejmuje szereg czynności, które zdaniem Organu Antymonopolowego niewątpliwie wymagają czasu i środków. Przedstawiona procedura zwrotu biletu okresowego mimo, iŜ zawiera w sobie elementy, których charakter nie wykracza poza normalne czynności słuŜbowe pracowników zaangaŜowanych w w/w procedurę to jednak, z uwagi na fakt, iŜ czynności te podejmowane są okazjonalnie trudno odmówić zasadności ich przeprowadzenia. Skala opisywanego zjawiska (liczba dokonywanych zwrotów) powoduje, iŜ czynności związanych z tą procedurą nie sposób zakwestionować tym bardziej, Ŝe procedura ta podejmowana jest wyłącznie z uwagi na fakt zwrotu biletu przez pasaŜera, gdyŜ, jak juŜ wspomniano w opisie stanu faktycznego niniejszej decyzji, bilety niesprzedane przez kolekturę nie są do KZK GOP zwracane. JeŜeli rozpatrywać wysokość opłaty w stosunku do czasu świadczonej przez KZK GOP usługi to nie wydaje się ona nadmiernie wygórowana w stosunku do okresu w jakim usługa była lub mogła być świadczona. W wyjątkowych przypadkach, gdy pasaŜer korzystał z biletu w ciągu jednego dnia, a następnie zdecydował się go zwrócić moŜna by mówić o ewentualnym nadmiernym wygórowaniu ceny z uwagi na fakt, iŜ opłata ta mogła by być nieproporcjonalna do świadczonej usługi. W powyŜszym przypadku nabywca biletu okresowego mógłby świadczyć więcej niŜ faktycznie otrzymał, jednakŜe sytuacja odwrotna równieŜ byłaby moŜliwa, a zatem nie moŜna jednoznacznie stwierdzić, iŜ w kaŜdym przypadku cena za świadczoną usługę jest nadmiernie wygórowana. W związku z powyŜszym naleŜało orzec jak w pkt II sentencji. Organ Antymonopolowy zarzucił równieŜ KZK GOP stosowanie praktyki ograniczającej konkurencję na rynku organizacji lokalnego transportu zbiorowego na obszarze gmin członków Związku, polegającej na narzucaniu uciąŜliwych warunków umów przynoszących nieuzasadnione korzyści, poprzez pobieranie opłaty manipulacyjnej w wysokości 20 % 11 nominalnej ceny biletu okresowego imiennego, miesięcznego w przypadku jego zwrotu przez nabywcę do 5-tego dnia miesiąca jego obowiązywania. Wykazane juŜ zostało, iŜ KZK GOP jest jedynym podmiotem na rynku, który organizuje lokalny transport zbiorowy co oznacza, Ŝe działanie KZK GOP moŜe być oceniane w świetle art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W opisie stanu faktycznego i pkt II sentencji niniejszej decyzji wskazano procedurę zwrotu biletu okresowego oraz zasad pobierania 20% opłaty manipulacyjnej w przypadku takiego zwrotu. Wskazano równieŜ, iŜ w/w opłata została przez KZK GOP narzucona. Na wstępie niniejszych rozwaŜań stwierdzić naleŜy, iŜ praktyka ograniczająca konkurencję polegająca na pobieraniu nadmiernie wygórowanych cen występuje przewaŜnie łącznie z praktyką polegającą na narzucaniu uciąŜliwych warunków umów przynoszących nieuzasadnione korzyści (ten sam stan faktyczny moŜe spełniać przesłanki zarówno art. 8 ust. 2 pkt 1, jak i art. 8 ust. 2 pkt 6). W obu przypadkach dochodzić moŜe do naruszenia zasady ekwiwalentności świadczeń stron. Wobec powyŜszego, równieŜ w przypadku rozpatrywania zarzutu narzucania uciąŜliwych warunków umów przynoszących nieuzasadnione korzyści zachowują swoją aktualność rozwaŜania przedstawione w uzasadnieniu pkt II niniejszej decyzji obrazujące wysokości wzajemnych świadczeń stron (i ewentualnego nadmiernego wygórowania ceny), gdyŜ bezpośrednio odnoszą się do zasady ekwiwalentności świadczeń stron. Analizując okoliczności sprawy brak jest podstaw, aŜeby stwierdzić, iŜ w kaŜdym przypadku pobrania opłaty manipulacyjnej KZK GOP uzyskuje korzyści, a takŜe, iŜ są to korzyści nieuzasadnione. Twierdzenia KZK GOP zawarte w kalkulacji kosztów związanych z odpłatnością za czas korzystania z biletu okresowego i zwrotem tego biletu nie wskazują, iŜ KZK GOP uzyskuje nieuzasadnione korzyści z tytułu pobierania takich opłat. Zgromadzony materiał dowodowy, w tym dane przedstawione przez KZK GOP, nie dają podstaw, aby twierdzić, iŜ zasada pobierania 20 % opłaty manipulacyjnej w kaŜdym bądź większości przypadków przewyŜsza sumę kosztów związanych ze zwrotem biletu okresowego oraz odpłatnością za czas korzystania z biletu co oznacza jednocześnie, iŜ brak jest takŜe podstaw, aby twierdzić, iŜ zasada ekwiwalentności świadczeń stron nie jest zachowana. TakŜe badanie w/w kosztów metodą porównawczą nie jest moŜliwe z uwagi na znaczną rozbieŜność rozwiązań stosowanych w w/w zakresie przez badanych przedsiębiorców. W świetle przedstawionych wyliczeń nie moŜna uznać, iŜ KZK GOP uzyskuje nieuzasadnione korzyści z tytułu pobierania 20 % opłaty manipulacyjnej w przypadku zwrotu zakupionego przez pasaŜera miesięcznego biletu imiennego. W związku z powyŜszym naleŜało orzec jak w pkt III sentencji. Zgodnie z art. 101 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów, w przypadku dopuszczenia się przez przedsiębiorcę naruszenia zakazu określonego w art. 8 w/w ustawy, Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów moŜe nałoŜyć na tego przedsiębiorcę karę pienięŜną w wysokości stanowiącej równowartość od 1 000 do 5 000 000 euro, jednak nie większej niŜ 10 % przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałoŜenia kary. Wysokość nałoŜonej kary powinna spełniać funkcję prewencyjną tj. zapobiegać w przyszłości naruszeniom przepisów ustawy, a takŜe represyjną tj. stanowić reperkusje za jej naruszenie. W zaleŜności od stopnia naruszenia przepisów ustawy, ustala się funkcję prewencyjną lub represyjną za wiodącą. W punkcie I sentencji niniejszej decyzji, Organ Antymonopolowy uznał, iŜ KZK GOP dopuścił się naruszenia art. 8 ust 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wobec czego, zgodnie z art. 101 ust. 2 pkt 1 w/w ustawy, istnieją przesłanki do nałoŜenia przez Organ Antymonopolowy na KZK GOP kary pienięŜnej w wysokości stanowiącej 12 równowartość od 1 000 do 5 000 000 euro jednak nie większej niŜ 10 % przychodu w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałoŜenia kary. O wysokości kary, decyduje zgodnie z art. 104 tej ustawy, okres, stopień oraz okoliczności uprzedniego naruszenia przepisów ustawy. Ponadto zgodnie z art. 112 w/w ustawy, przy ustalaniu wysokości kary pienięŜnej bierze się pod uwagę równieŜ naruszenie przepisów ustawy z dnia 24 lutego 1990r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów. Organ Antymonopolowy postanowił w pkt IV sentencji decyzji o nałoŜeniu na KZK GOP kary pienięŜnej w wysokości 5 282,85 PLN tj. równowartości 1 500 euro. Zgodnie z art. 115 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, wartość euro podlega przeliczeniu na złote według kursu średniego walut obcych ogłoszonego przez Narodowy Bank Polski w ostatnim dniu roku kalendarzowego poprzedzającego rok nałoŜenia kary pienięŜnej. Średni kurs euro ogłoszony przez NBP w ostatnim dniu roboczym, roku kalendarzowego poprzedzającego rok nałoŜenia kary, tj. w dniu 31.12.2001r. wyniósł 3,5219 PLN. Równowartość 1 500 euro na koniec grudnia 2001 wyniosła 5 282,85 PLN (słownie: pięć tysięcy dwieście osiemdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt pięć groszy) w związku z czym, w przypadku KZK GOP kwota kary stanowi 0,013% kary maksymalnej, jaką zgodnie z art. 101 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, mógł nałoŜyć Organ Antymonopolowy za naruszenie przepisów tej ustawy, gdyŜ 10 % procent przychodu KZK GOP wynosi 39 311 255,074 PLN. Nakładając karę na KZK GOP Organ Antymonopolowy wziął pod uwagę, iŜ przedsiębiorca ten nie uzyskiwał z tytułu stosowania praktyk ograniczających konkurencję znaczących korzyści oraz, Ŝe wyraził gotowość do zmiany swojego postępowania. Kwota kary stanowi karę zbliŜoną do minimalnej takŜe ze względu na fakt, iŜ uzyskiwane przez KZK GOP przychody nie pozwalają na pokrycie kosztów ich uzyskania. Ponadto zgodnie z art. 104 w/w ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Organ Antymonopolowy przy ustaleniu wysokości kary wziął pod uwagę, iŜ decyzją Nr RKT- 12/2001 z dnia 30.03.2001r. nakazano KZK GOP zaniechanie stosowania praktyki monopolistycznej. NałoŜona została kara w wysokości 5000 PLN. Decyzja powyŜsza, zgodnie z wyrokiem Sądu Antymonopolowego z dnia 17.06.2002r. (sygn. akt XVII Ama 98/01) jest prawomocna. Dlatego teŜ, aby kara pienięŜna spełniała przede wszystkim swą funkcję prewencyjną tak, aby przedsiębiorca, na którego nałoŜono karę w przyszłości dokładał naleŜytej staranności przy obsłudze swoich kontrahentów, w tym akurat przypadku najsłabszych uczestników obrotu gospodarczego czyli konsumentów. W przedmiotowej sprawie uwzględnić równieŜ naleŜało funkcję represyjną kary, gdyŜ stwierdzone w niniejszej decyzji naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest, jak podniesiono powyŜej, kolejnym naruszeniem przepisów ustawy, w związku z czym Organ Antymonopolowy postanowił w pkt IV sentencji decyzji o nałoŜeniu na KZK GOP, kary pienięŜnej w wysokości równowartości 1 500 euro. Karę naleŜy wpłacić na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000 w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Od niniejszej decyzji słuŜy odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Antymonopolowego za pośrednictwem Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach w terminie dwutygodniowym od dnia doręczenia decyzji. 13 Zgodnie z art. 75 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Organ Antymonopolowy rozstrzyga o kosztach w drodze postanowienia, które moŜe być zamieszczone w decyzji kończącej postępowanie. W myśl art. 72 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jeŜeli postępowanie zostało wszczęte z urzędu i w jego wyniku Organ Antymonopolowy stwierdził naruszenie przepisów ustawy, przedsiębiorca, który dopuścił się tego naruszenia, zobowiązany jest ponieść koszty postępowania. Niniejsze postępowanie antymonopolowe zostało wszczęte z urzędu. W wyniku tego postępowania Organ Antymonopolowy w punkcie I sentencji decyzji stwierdził naruszenie przez KZK GOP przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Kosztem niniejszego postępowania dla Organu Antymonopolowego są wydatki związane z wymianą korespondencji, które to koszty Organ Antymonopolowy obliczył w wysokości 32 PLN. Z uwagi na stwierdzone w punkcie I sentencji niniejszej decyzji naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przez KZK GOP Organ Antymonopolowy w postanowieniu zawartym w punkcie V decyzji postanowił obciąŜyć KZK GOP w/w kosztami postępowania w wysokości 37,50 PLN. Koszty niniejszego postępowania strona obowiązana jest wpłacić na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000, w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Na postanowienie zawarte w punkcie V niniejszej decyzji, na podstawie art. 78 ust. 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przysługuje zaŜalenie do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Antymonopolowego, za pośrednictwem Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach w terminie tygodnia od dnia doręczenia. W imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach Alicja Kral