RKT-78/2006

1 DELEGATURA UOKiK W KATOWICACH Katowice, dnia 31.10.2006r. RKT-411-08/05/AW DECYZJA Nr RKT-78/2006 Na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks post ę powania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 z pó ź n. zm.) w zwi ą zku z art. 80 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz.U. z 2005r. Nr 244, poz. 2080 ze zm. Dz.U. z 2006r. Nr 157, poz. 1119) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 w/w ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. z 2002r. Nr 18, poz. 172 i z 2003r. Nr 6, poz. 68) – w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: umarza si ę post ę powanie antymonopolowe wszcz ę te na wniosek Przedsi ę biorstwa Wielobran ż owego „OLTRANS” Andrzej Sowulewski, Janusz Ś nieci ń ski Sp. j., ul. Przemys ł owa 18 w Knurowie, z ł o ż ony w dniu 09.06.2004r. w zwi ą zku z podejrzeniem nadu ż ywania przez Kompani ę W ę glow ą S.A., ul. Powsta ń ców 30 w Katowicach, pozycji dominuj ą cej na rynku sprzeda ż y w ę gla polegaj ą cego na: 1. przeciwdzia ł aniu ukszta ł towaniu si ę warunków niezb ę dnych do powstania b ą d ź rozwoju konkurencji poprzez nieuzasadnion ą odmow ę sprzeda ż y w ę gla z kopal ń Kompanii W ę glowej S.A. prowadz ą c ą do eliminacji Przedsi ę biorstwa Wielobran ż owego „OLTRANS” Andrzej Sowulewski, Janusz Ś nieci ń ski Sp. j. z rynku, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 8 ust. 2 pkt 5 w/w ustawy, 2. ograniczaniu produkcji lub zbytu ze szkod ą dla kontrahentów lub konsumentów poprzez sztuczne ograniczenie poda ż y w ę gla, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 8 ust. 2 pkt 2 w/w ustawy, jako bezprzedmiotowe. Uzasadnienie Do Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji Konsumentów (zwanego dalej Organem Antymonopolowym) wp ł yn ął wniosek Przedsi ę biorstwa Wielobran ż owego „OLTRANS” Andrzej Sowulewski, Janusz Ś nieci ń ski Sp. j., ul. Przemys ł owa 18 w Knurowie, (zwanego Spó ł k ą Oltrans, Spó ł k ą lub Wnioskodawc ą ) o wszcz ę cie post ę powania antymonopolowego przeciwko Kompanii W ę glowej S.A., ul. Powsta ń ców 30 w Katowicach (zwanej dalej Kompani ą ) w zwi ą zku z podejrzeniem stosowania przez Kompani ę praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę okre ś lonych w art. 8 ust. 2 pkt 5 i pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (karty nr 1-11). Zdaniem Wnioskodawcy nadu ż ycie ma posta ć nieuzasadnionej odmowy sprzeda ż y w ę gla z kopalni Kompanii, a odmowa prowadzi do eliminacji Spó ł ki Oltrans z rynku i wpisuje si ę w ca ł okszta ł t dzia ł a ń Kompanii przeciwdzia ł aj ą cych ukszta ł towaniu si ę warunków niezb ę dnych do rozwoju konkurencji. Dzia ł ania Kompanii, w ocenie Wnioskodawcy zmierza ł y tak ż e do sztucznego ograniczenia poda ż y w ę gla, co wyczerpuje znamiona praktyki okre ś lonej jako ograniczanie produkcji/zbytu ze szkod ą dla 2 kontrahentów lub konsumentów. Spó ł ka Oltrans podnios ł a, ż e dzia ł ania Kompanii prowadz ą do jej ca ł kowitej eliminacji z rynku, nie ma bowiem mo ż liwo ś ci wywi ą zania si ę z ju ż zawartych umów oraz mo ż liwo ś ci nawi ą zywania nowych kontaktów. Jako podstawowy powód odmowy nawi ą zania stosunków handlowych Kompania wskazywa ł a zaleg ł o ś ci Spó ł ki Oltrans w stosunku do Nadwi ś la ń skiego W ę gla S.A., co zdaniem Wnioskodawcy nie mog ł o stanowi ć jednak wystarczaj ą cej podstawy odmowy kontraktowania, poniewa ż zaleg ł o ś ci by ł y wynikiem dzia ł a ń samej Kompanii, powsta ł y bowiem dopiero z chwil ą najpierw ograniczenia, a nast ę pnie ca ł kowitego wstrzymania dostaw na rzecz Spó ł ki Oltrans. Spó ł ka podkre ś li ł a, ż e przed powstaniem tych nale ż no ś ci utrzymywa ł a d ł ugotrwa ł e relacje handlowe z Nadwi ś la ń skim W ę glem S.A. i by ł a sprawdzonym partnerem handlowym tej Spó ł ki, a istniej ą ce zad ł u ż enie zosta ł o obj ę te porozumieniem, w którym ustalono terminy i raty sp ł aty zad ł u ż enia. Spó ł ka Oltrans niezale ż nie od powy ż szego zwróci ł a równie ż uwag ę , ż e jest to zad ł u ż enie w stosunku do innego ni ż Kompania podmiotu, niepowi ą zanego z ni ą kapita ł owo, a zatem interes Kompanii nie jest w zwi ą zku z tym w ż aden sposób naruszony przez to, ż e Spó ł ka Oltrans zalega z p ł atno ś ciami jednemu z kontrahentów Kompanii. Zdaniem Wnioskodawcy nawet gdyby uzna ć , ż e zad ł u ż enie w stosunku do innego podmiotu mo ż e zmusza ć Kompani ę do ostro ż niejszych dzia ł a ń , to nale ż y pami ę ta ć , ż e Spó ł ka Oltrans proponowa ł a Kompanii ca ł kowicie bezpieczny sposób rozlicze ń , jakim jest rachunek powierniczy, Kompania nie zrealizowa ł a tak ż e zamówienia, które zosta ł o w ca ł o ś ci op ł acone gotówk ą . Kompania uzale ż nia nawi ą zanie wspó ł pracy od uregulowania ca ł o ś ci zobowi ą za ń wobec Nadwi ś la ń skiego W ę gla S.A. co w sytuacji, w jakiej znalaz ł a si ę Spó ł ka nie by ł o mo ż liwe albowiem Spó ł ka nie prowadz ą c dzia ł alno ś ci nie ma mo ż liwo ś ci uzyskania ś rodków na zap ł at ę zad ł u ż enia. W ocenie Spó ł ki historia jej relacji z Kompani ą wskazuje, i ż prawdziwym powodem odmowy wspó ł pracy jest prowadzona przez tego przedsi ę biorc ę polityka „porz ą dkowania” rynku handlu w ę glem. Kompania prowadzi dzia ł ania, których celem jest ca ł kowite wyeliminowanie okre ś lonych podmiotów z rynku, kieruj ą c si ę przy tym nieujawnionymi i niejasnymi kryteriami. Potwierdzenie prawdziwo ś ci takiej oceny stanu faktycznego mo ż na zdaniem spó ł ki znale źć w pi ś mie Kompanii, w którym jako g ł ówn ą przyczyn ę odmowy wskazano w ł a ś nie to, ż e Spó ł ka Oltrans zamierza wspó ł pracowa ć z podmiotami, które s ą klientami Kompanii (karta nr 98). Spó ł ka podnios ł a, ż e równolegle prowadzone s ą przez Kompani ę dzia ł ania zmierzaj ą ce do okresowego, sztucznego ograniczania poda ż y w ę gla, co ma na celu podwy ż szenie jego cen. Zjawisko takie mo ż na by ł o zaobserwowa ć w szczególno ś ci w listopadzie i grudniu 2003r. Okresowo ść sprzeda ż y w ę gla przypada w miesi ą cach od wrze ś nia do marca roku nast ę pnego. W miesi ą cach tych ro ś nie popyt na w ę giel. Wi ę ksze zakupy realizowane s ą zarówno przez sektor energetyki zawodowej, jak i przez pozosta ł ych odbiorców. Zakupy w ę gla przypadaj ą ce w miesi ą cach od wrze ś nia do grudnia dokonywane s ą w cenach obowi ą zuj ą cych w danym roku. W miesi ą cach tych producenci w ę gla prowadz ą jednocze ś nie rozmowy z odbiorcami z sektora energetyki zawodowej na temat cen obowi ą zuj ą cych w roku nast ę pnym. Od cen w ę gla w energetyce zawodowej uzale ż niony jest poziom cen dla pozosta ł ych odbiorców w ę gla. W praktyce funkcjonuj ą bowiem dwa cenniki w ę gla: dla energetyki zawodowej (cena ni ż sza) oraz dla pozosta ł ych odbiorców (cena wy ż sza). Jak wynika z obserwacji Spó ł ki Oltrans, stosowana w trakcie tych negocjacji przez Kompani ę technika polega na ograniczaniu dostaw, co jest t ł umaczone brakiem w ę gla na rynku. Ograniczenie dostaw ma z kolei wymusi ć podwy ż k ę cen w ę gla. Z tego wzgl ę du szczególnie „niekorzystna” jest w tym okresie dzia ł alno ść po ś redników na rynku w ę gla, którzy mogliby realizowa ć dostawy na rzecz klientów producentów, co uniemo ż liwia ł oby realizacj ę za ł o ż onej strategii negocjacji. Dlatego te ż Kompania dzia ł a dwukierunkowo: ogranicza bezpo ś rednie dostawy w ę gla na rzecz energetyki zawodowej, a jednocze ś nie wstrzymuje sprzeda ż do po ś redników (pomimo tego, ż e po ś rednicy kupuj ą w ę giel po cenach wy ż szych ni ż energetyka zawodowa). Zdaniem Spó ł ki podmiot zajmuj ą cy pozycj ę dominuj ą c ą na rynku nie mo ż e prowadzi ć w ł asnej polityki sprzeda ż y w zupe ł nie swobodny sposób, sprzedaj ą c swoje towary pewnym 3 kontrahentom i odmawiaj ą c dostaw innym. To nie od decyzji podmiotu dominuj ą cego powinno bowiem zale ż e ć , kto i w jakim zakresie b ę dzie prowadzi ł dzia ł alno ść na rynku. Powodem odmowy dostaw nie mo ż e by ć tak ż e i to, ż e okre ś lony podmiot zamierza nawi ą za ć bezpo ś rednie relacje handlowe z kontrahentami dominanta. To od samodzielnej decyzji tych kontrahentów powinno zale ż e ć , czy b ę d ą dokonywa ć zakupów wy łą cznie w przedsi ę biorstwie dominuj ą cym, czy zdecyduj ą si ę na dokonywanie zakupów tak ż e od innych podmiotów. Zastrze ż enia Wnioskodawcy wzbudzi ł tak ż e przyj ę ty przez Kompani ę system kwalifikowania podmiotów jako „Autoryzowanych Dostawców”. Kompania nie ujawnia kryteriów, jakimi kieruje si ę przy nadawaniu takiego statusu wybranym podmiotom. Kryteriów takich nie zawieraj ą pisma w sprawie odmowy nadania statusu. Brak w nich tak ż e jakichkolwiek wskazówek, co do dzia ł a ń , jakie powinny zosta ć podj ę te dla uzyskania tego statusu. Dzia ł ania takie stanowi ą nieuzasadnione uprzywilejowanie tych podmiotów, którym status przyznano (co, poza mo ż liwo ś ci ą dokonywania zakupów, łą czy si ę m.in. z upustami cenowymi; istotny jest tak ż e aspekt marketingowy mo ż liwo ś ci wyst ę powania jako „autoryzowany” sprzedawca). Wnioskodawca zwróci ł równie ż uwag ę na dzia ł ania Kompanii na rynkach powi ą zanych. Jego zdaniem Kompania podj ęł a dzia ł ania, które zmierzaj ą do wykorzystania dominuj ą cej pozycji na rynku handlu w ę glem do zmonopolizowania rynków powi ą zanych. W szczególno ś ci dotyczy to rynku us ł ug zwi ą zanych z odd ł u ż aniem gmin górniczych. Spó ł ka Oltrans prowadzi ł a na tym rynku intensywn ą dzia ł alno ść . Z sukcesami nawi ą zywa ł a wspó ł prac ę z wieloma gminami górniczymi. Wspó ł praca ta, pomimo woli gmin, nie mo ż e by ć kontynuowana z uwagi na odmow ę sprzeda ż y w ę gla ze strony Kompanii. Podobnie wed ł ug Spó ł ki wygl ą da sytuacja w przypadku us ł ug zwi ą zanych ze sk ł adowaniem w ę gla. Tak ż e w tym zakresie Kompania odmawia wspó ł pracy tylko i wy łą cznie ze wzgl ę du na to, ż e dokona ł a ju ż wyboru jednego kontrahenta (karty nr nr 10-11). Organ Antymonopolowy, zgodnie z żą daniem Wnioskodawcy, wszcz ął post ę powanie antymonopolowe w zwi ą zku z podejrzeniem nadu ż ywania przez Kompani ę pozycji dominuj ą cej na rynku sprzeda ż y w ę gla, polegaj ą cego na: 1. przeciwdzia ł aniu ukszta ł towaniu si ę warunków niezb ę dnych do powstania b ą d ź rozwoju konkurencji poprzez nieuzasadnion ą odmow ę sprzeda ż y w ę gla z kopal ń Kompanii prowadz ą c ą do eliminacji Spó ł ki Oltrans z rynku, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 8 ust. 2 pkt 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 2. ograniczeniu produkcji lub zbytu ze szkod ą dla kontrahentów lub konsumentów poprzez sztuczne ograniczenie poda ż y w ę gla, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 8 ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (karta nr 161). Kompania odnosz ą c si ę do postawionych zarzutów stwierdzi ł a, ż e Spó ł ka Oltrans nie mo ż e skutecznie powo ł ywa ć si ę na stosowanie przez Kompani ę praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę poniewa ż jest d ł u ż nikiem Nadwi ś la ń skiego W ę gla S.A. i nie uregulowa ł a ci ążą cych na niej zobowi ą za ń pieni ęż nych z tytu ł u dostaw w ę gla. Powy ż sza okoliczno ść faktyczna, w ocenie Kompanii, usprawiedliwia przyj ę cie w stosunkach handlowych z Wnioskodawc ą szczególnej staranno ś ci i ostro ż no ś ci zw ł aszcza w kontek ś cie zabezpieczenia interesu Kompanii. Maj ą c na uwadze powy ż sze Kompania wnios ł a o umorzenie post ę powania (karta nr 678). Po przeprowadzeniu post ę powania Organ Antymonopolowy w dniu 12.12.2005r; wyda ł decyzj ę nr RKT-64/2005, w której: − w punkcie I.1 na podstawie art. 9 w/w ustawy uznano za ograniczaj ą c ą konkurencj ę i naruszaj ą c ą zakaz, o którym mowa w art. 8 ust. 2 pkt 5 w/w ustawy, praktyk ę Kompanii polegaj ą c ą na nadu ż ywaniu pozycji dominuj ą cej na rynku sprzeda ż y w ę gla poprzez przeciwdzia ł anie ukszta ł towaniu si ę warunków niezb ę dnych do powstania b ą d ź rozwoju konkurencji poprzez nieuzasadnion ą odmow ę sprzeda ż y w ę gla z kopal ń Kompanii prowadz ą c ą do eliminacji Spó ł ki Oltrans z rynku, i nakazano zaniechanie jej stosowania, 4 − w punkcie I.2 na podstawie art. 11 ust. 1 w/w ustawy nie stwierdzono stosowania przez Kompani ę praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę , o której mowa w art. 8 ust. 2 pkt 2 tej ustawy, polegaj ą cej na nadu ż ywaniu pozycji dominuj ą cej na rynku sprzeda ż y w ę gla poprzez ograniczanie produkcji lub zbytu ze szkod ą dla kontrahentów lub konsumentów poprzez sztuczne ograniczenie poda ż y w ę gla, − w punkcie I.3 na podstawie art. 101 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów na ł o ż ono na Kompani ę kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci 8 000 000 PLN p ł atn ą do bud ż etu pa ń stwa, z tytu ł u naruszenia przez Kompani ę zakazu, o którym mowa w art. 8 ust. 2 pkt 5 w/w ustawy, w zakresie opisanym w punkcie I.1 sentencji decyzji, − w punkcie II na podstawie art. 70 ust. 1 i art. 75 w/w ustawy uwzgl ę dniaj ą c wynik sprawy koszty post ę powania antymonopolowego zniesiono wzajemnie (karty nr 1546-1559). Kompania w dniu 28.12.2005r. wnios ł a odwo ł anie od powy ż szej decyzji w cz ęś ci dotycz ą cej rozstrzygni ę cia zawartego w punkcie I.1 i I.3 sentencji (karty nr 1564-1574). Nast ę pnie w dniu 29.12.2005r. uzupe ł ni ł a odwo ł anie zarzucaj ą c decyzji naruszenie art. 7 i 77 K.p.a. w zwi ą zku z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów poprzez: − nie przeprowadzenie post ę powania zmierzaj ą cego do zdefiniowania rynku, na którym Kompania ma pozycj ę dominuj ą c ą , − nie przeprowadzenie post ę powania zmierzaj ą cego do stwierdzenia posiadania przez Kompani ę pozycji na tym rynku, − naruszenie prawa materialnego (art. 8 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów) poprzez przyj ę cie, ż e Kompania „nadu ż y ł a” posiadanej pozycji rynkowej kosztem mechanizmu konkurencji i interesów konsumentów (karty nr 1586-1592). W zwi ą zku z przedstawionymi zarzutami Kompania wnios ł a o zmian ę zaskar ż onej decyzji w punktach I.1 i orzeczenie co do istoty sprawy, uchylenie zaskar ż onej decyzji w punkcie I.3 i umorzenie post ę powania oraz zas ą dzenie na jej rzecz kosztów post ę powania, wzgl ę dnie o uchylenie zaskar ż onej decyzji w punkcie I.1 i I.3 i przekazanie sprawy Organowi Antymonopolowemu do ponownego rozpoznania. Po dokonaniu analizy zarzutów postawionych w odwo ł aniu przez Kompani ę w ś wietle zebranego w toku post ę powania materia ł u dowodowego Organ Antymonopolowy postanowi ł na podstawie art. 78 ust. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przeprowadzi ć dodatkowe czynno ś ci zmierzaj ą ce do wyja ś nienia w ą tpliwo ś ci co do zasadno ś ci zarzutów podniesionych w tym odwo ł aniu dotycz ą cych wyznaczenia rynku w ł a ś ciwego w sprawie i ustalenia na nim dominuj ą cej pozycji Kompanii (postanowienie z dnia 02.02.2006r.; karta nr 1594). W toku tych czynno ś ci rozwa ż ono informacje przedstawione przez Kompani ę w odwo ł aniu oraz dane przedstawione przez ni ą w kolejnych pismach z dnia 30.01.2006r., 08.02.2006r., 09.02.2006r., 14.02.2006r. i 08.03.2006r. (karty nr 1595-1659, 1598-1714). Organ Antymonopolowy zmierzaj ą c do wyja ś nienia zarzutów zwróci ł si ę do losowo wybranych przedsi ę biorców zajmuj ą cych si ę obrotem w ę glem o informacje na temat mo ż liwo ś ci zaopatrywania si ę w w ę giel u innego dostawcy lub producenta ni ż Kompania, wskazanie z jakimi kosztami si ę to wi ąż e i czy taka oferta mo ż e by ć konkurencyjna w stosunku do oferty Kompanii. Przedsi ę biorców wezwano równie ż do udzielenia informacji, czy kupowali w ę giel od innych ni ż Kompania podmiotów, a je ś li tak, to sk ą d pochodzi ł ten w ę giel i jaka by ł a jego cena w porównaniu z cenami oferowanymi przez Kompani ę . Do udzielenia informacji w tym zakresie zosta ł a równie ż wezwana Spó ł ka Oltrans. W tym stanie rzeczy po ponownym przeanalizowaniu materia ł u zgromadzonego w sprawie i wnikliwej analizie zarzutów dotycz ą cych wyznaczenia rynku w ł a ś ciwego i pozycji na tym rynku Kompanii postawionych przez tego przedsi ę biorc ę w odwo ł aniu Organ Antymonopolowy uzna ł , i ż zarzuty te wzbudzaj ą pewne w ą tpliwo ś ci co do ustale ń poczynionych w tym zakresie w decyzji nr RKT-64/2005, wymagaj ą ce uzupe ł nienia 5 materia ł u dowodowego przed wydaniem ostatecznego rozstrzygni ę cia. W konsekwencji decyzja nr RKT-64/2005 zosta ł a w ca ł o ś ci uchylona decyzj ą nr RKT-45/2006 z dnia 12.07.2006r. Ponadto Departament Analiz Rynku Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod sygn. akt DAR-401-7/05/DW przeprowadzi ł post ę powanie wyja ś niaj ą ce w sprawie badania stanu konkurencji na polskim rynku w ę gla kamiennego. W ramach tego post ę powania przygotowany zosta ł „Raport w sprawie geograficznego wymiaru rynku w ę gla kamiennego” , który postanowieniem nr 7 z dnia 06.10.2006r. zosta ł zaliczony w poczet dowodów w post ę powaniu antymonopolowym prowadzonym na wniosek Spó ł ki Oltrans przeciwko Kompanii (karty nr 1857-1870). W wyniku przeprowadzonego post ę powania administracyjnego Organ Antymonopolowy ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny. Spó ł ka Oltrans powsta ł a w marcu 1994r. i jej podstawow ą dzia ł alno ś ci ą jest handel w ę glem. Na przestrzeni ostatnich lat Spó ł ka Oltrans wspó ł pracowa ł a z Nadwi ś la ń skim W ę glem S.A., który po ś redniczy ł w sprzeda ż y w ę gla z Nadwi ś la ń skiej Spó ł ki W ę glowej S.A. Przed restrukturyzacj ą górnictwa w 2003r. Spó ł ka posiada ł a tak ż e podpisane umowy handlowe z Gliwick ą Spó ł ka W ę glow ą S.A. w Gliwicach (karty nr 16-31) i Rybnick ą Spó ł k ą W ę glow ą S.A. w Rybniku (karty nr 32-50). W dniu 03.12.2001r. Spó ł ka Oltrans zawar ł a z Nadwi ś la ń skim W ę glem S.A. Umow ę sprzeda ż y w ę gla z Autoryzowanym Sprzedawc ą nr 1/02/059 (karty nr 52-58), na mocy której uzyska ł a status Autoryzowanego Sprzedawcy Nadwi ś la ń skiego W ę gla S.A. W dniu 01.02.2003r. utworzono Kompani ę poprzez zbycie przez spó ł ki w ę glowe: Gliwick ą , Rudzk ą , Nadwi ś la ń sk ą i Rybnick ą oraz zak ł ady górnicze – jednoosobowe spó ł ki z o.o. Bytomskiej Spó ł ki W ę glowej S.A. przedsi ę biorstw na rzecz Pa ń stwowej Agencji Restrukturyzacji Górnictwa W ę gla Kamiennego S.A. a nazw ę Agencji zmieniono na Kompani ę W ę glow ą S.A. 1 Nadwi ś la ń ski W ę giel S.A. (zwany dalej NW S.A.) by ł hurtowym dystrybutorem w ę gla pochodz ą cego z kopal ń nale żą cych do Kompanii – po ś rednikiem w obrocie w ę glem (karty nr 328, 747), który utworzy ł sie ć swoich Autoryzowanych Sprzedawców. Lista Autoryzowanych Sprzedawców NW S.A. w 2003r. obejmowa ł a (…) przedsi ę biorców (karty nr 215-219), a w 2004r. - 136 (karty nr 220-225). Jak wskazano powy ż ej jednym z nich by ł a Spó ł ka Oltrans i pozostawa ł a nim do sierpnia 2004r., kiedy to w zwi ą zku z og ł oszeniem upad ł o ś ci NW S.A. odst ą pi ł od umów z Autoryzowanymi Sprzedawcami (karty nr 668, 780). W umowach sprzeda ż y w ę gla łą cz ą cych Kompani ę z NW S.A. w 2003r. (Umowa sprzeda ż y w ę gla Nr 96/KW/2003 z 01.08.2003r. karta nr 187) i w 2004r. (Umowa sprzeda ż y w ę gla Nr 3340001 z 03.02.2004r. karta nr 204) Kompania zobowi ą za ł a NW S.A. do nie prowadzenia odsprzeda ż y w ę gla zakupionego w ramach umowy podmiotom wyszczególnionym w wykazie stanowi ą cym za łą cznik do umowy, tj. w Wykazie podmiotów sektora elektroenergetyki zawodowej, koksownictwa i odbiorców przemys ł owych stanowi ą cej za łą cznik nr 2 do Umowy sprzeda ż y w ę gla nr 96/KW/2003 (karty nr 187-191) oraz na Li ś cie kontrahentów Kompanii W ę glowej S.A. Nr 1/04/KW stanowi ą cej Za łą cznik nr 2 do Umowy sprzeda ż y w ę gla Nr 3340001 (karty nr 204-206). W ś ród tych podmiotów by ł y wymienione wszystkie elektrownie i elektrociep ł ownie zaliczane do elektroenergetyki zawodowej. Konsekwencj ą przedmiotowych zapisów by ł y odmowy NW S.A. przyj ę cia do realizacji wszystkich zamówie ń otrzymywanych od jego Autoryzowanych Sprzedawców na dostawy w ę gla do wskazanych w tych zamówieniach odbiorców 1 Opracowanie Ministerstwa Gospodarki pt.: „ Informacja o przebiegu restrukturyzacji górnictwa w ę gla kamiennego w 2003r.” Warszawa, 27 kwietnia 2004r., str. 9, www.mpigs.gov.pl 6 wyszczególnionych w za łą cznikach nr 2 do w/w umów (karta nr 177). NW S.A. maj ą c na uwadze powy ż sze zobowi ą zanie ustala ł mo ż liwo ść sprzeda ż y w ę gla danemu przedsi ę biorcy poprzez weryfikacj ę odbiorcy w ę gla ze z ł o ż onego zamówienia z List ą kontrahentów KW S.A. stanowi ą c ą za łą cznik nr 2 do Umowy Sprzeda ż y W ę gla pomi ę dzy Kompani ą a NW S.A. (karta nr 681). Ponadto NW S.A. udziela ł Kompanii na jej pro ś b ę informacji dotycz ą cych zobowi ą za ń , jakie mieli wobec niego jego Autoryzowani Sprzedawcy, co mia ł o s ł u ż y ć zwi ę kszeniu bezpiecze ń stwa handlowego (karta nr 680). Jakkolwiek informacje te dotyczy ł y konkretnych firm i by ł y wymieniane sporadycznie (karty nr 768-773, w tym pisma dot. Oltrans). NW S.A. przekazywa ł Kompanii równie ż pro ś by o wstrzymanie lub anulowanie realizacji zamówie ń i o stanie zobowi ą za ń Spó ł ki Oltrans (karty nr 636-655). Okoliczno ś ci uzasadniaj ą ce wstrzymywanie przez NW S.A. dostaw w ę gla do Autoryzowanych Sprzedawców zosta ł y okre ś lone w §4 pkt 9 Umowy zawieranej z Autoryzowanym Sprzedawc ą (karta nr 214). NW S.A. zastrzeg ł sobie prawo do wstrzymania dostaw w takich przypadkach jak wyst ą pienie na koncie Autoryzowanego Sprzedawcy nale ż no ś ci przeterminowanych, w sytuacji, w której dalsze dostawy spowodowa ł yby, ż e saldo nale ż no ś ci przekroczy ł oby warto ść przyj ę tych przez sprzedawc ę zabezpiecze ń , w razie gdy Autoryzowany Sprzedawca nie stosuje si ę do zakazu nie prowadzenia odsprzeda ż y w ę gla zakupionego w ramach umowy przedsi ę biorstwom wyszczególnionym w za łą czniku do umowy (karty nr 53-54). Z przyk ł adowego zestawienia firm, którym wstrzymano sprzeda ż w ę gla w grudniu 2003r. (karty nr 226-245) oraz z listy Autoryzowanych Sprzedawców, którym NW S.A. w 2003r. i 2004r. wstrzyma ł dostawy w ę gla (karty nr 672-676) wynika, ż e dostawy by ł y wstrzymywane wówczas, gdy na koncie kontrahenta wyst ą pi ł y nale ż no ś ci przeterminowane i gdy dosz ł o do przekroczenia salda nale ż no ś ci w stosunku do zabezpiecze ń oraz w razie braku zabezpiecze ń transakcji. Do grupy odbiorców, którym w 2003r. i 2004r. NW S.A. wstrzymywa ł dostawy w ę gla zalicza si ę Spó ł ka Oltrans (karta nr 673). NW S.A. wstrzyma ł dostawy do Spó ł ki dwukrotnie w listopadzie 2003r., nast ę pnie w dniu 01.12.2003r. oraz w terminie od dnia 02.02.2004r. do 21.04.2004r., w ka ż dym z tych przypadków przyczyn ą wstrzymania by ł o przekroczone saldo nale ż no ś ci w stosunku do zabezpiecze ń . W okresie od dnia 02.02.2004r. do 01.04.2004r. przyczyn ą wstrzymania dostaw w ę gla do Spó ł ki Oltrans by ł o wyst ą pienie nale ż no ś ci przeterminowanych. Wi ę kszo ść zamówie ń na w ę giel Spó ł ki Oltrans na IV kwarta ł 2003r. zosta ł a zrealizowana przez Kompani ę (karty nr 657, 683, 728). Zamówienia, których nie zrealizowano w ca ł o ś ci zosta ł y, jak wskaza ł NW S.A., zbyt pó ź no dostarczone przez Spó ł k ę Oltrans lub by ł y wstrzymywane przez NW S.A. w zwi ą zku z przekroczeniem salda zobowi ą za ń w stosunku do z ł o ż onych przez firm ę zabezpiecze ń (karta nr 683). Zamówienia na w ę giel do realizacji w I kwartale 2004r. z ł o ż one przez Spó ł k ę Oltrans zosta ł y wys ł ane przez NW S.A. do Kompanii w dniach 07.01.2004r., 08.01.2004r., 02.02.2004r. 08.02.2004r., a nast ę pnie wstrzymane w dniu 10.02.2004r. z powodu wyst ą pienia nale ż no ś ci przeterminowanych (karty nr 176, 209, 658). Do dnia wstrzymania dostaw przez NW S.A. kopalnie nie dokona ł y ż adnej wysy ł ki w ę gla do Spó ł ki Oltrans (karta nr 176). NW S.A. przyj ął do realizacji po raz ostatni zamówienia na w ę giel od Spó ł ki Oltrans w kwietniu 2004r. i z ł o ż y ł je w Kompanii. Zamówienia te nie zosta ł y przez Kompani ę zrealizowane z powodu ca ł kowitego wstrzymania dostaw na zamówienia NW S.A., co nast ą pi ł o z dniem 23.04.2004r. Kompania jako przyczyn ę nie realizowania w 2004r. dostaw w ę gla do Spó ł ki Oltrans wskaza ł a blokad ę tych dostaw wprowadzon ą przez NW S.A. (karty nr 399, 658). Pismem z dnia 10.02.2004r. NW S.A. zwróci ł si ę do Kompanii o wstrzymanie realizacji okre ś lonych zamówie ń na odbiór w ę gla przez Spó ł k ę Oltrans (karty nr 658, 209). Ponadto Kompania podnios ł a, ż e NW S.A. mia ł trudno ś ci z odzyskaniem nale ż no ś ci za sprzedany Spó ł ce Oltrans w ę giel, który by ł zakupiony w jej kopalniach, i tym bardziej bezpo ś rednie dostawy w ę gla do tej Spó ł ki by ł y niemo ż liwe. 7 Spó ł ka Oltrans w dniu 31.03.2004r. podpisa ł a z NW S.A. Porozumienie w sprawie sp ł aty zad ł u ż enia (karty nr 111-115). Spó ł ka Oltrans nie wywi ą zywa ł a si ę ze zobowi ą za ń przyj ę tych w w/w Porozumieniu . W zwi ą zku z tym, pismem z dnia 12.05.2004r. NW S.A. wezwa ł j ą do natychmiastowej zap ł aty zobowi ą za ń wypowiadaj ą c jednocze ś nie przedmiotowe Porozumienie (karty nr 246-247). Spó ł ka Oltrans podnios ł a, ż e nie wywi ą za ł a si ę ze zobowi ą za ń przyj ę tych w Porozumieniu poniewa ż nie mia ł a mo ż liwo ś ci zakupu w ę gla (karta nr 372). W kwietniu 2004r. Kompania poinformowa ł a NW S.A. o ca ł kowitym wstrzymaniu z dniem 23.04.2004r. sprzeda ż y w ę gla z powodu notowanego wzrostu zad ł u ż enia NW S.A. w Kompanii wynikaj ą cego z nieregulowania na bie żą co zobowi ą za ń za w ę giel sprzedany w poprzednich okresach (karta nr 678). Od w/w daty NW S.A. nie móg ł kupowa ć od Kompanii w ę gla dla swoich Autoryzowanych Sprzedawców (karta nr 677). W tych okoliczno ś ciach w pi ś mie z dnia 07.06.2004r. NW S.A. powiadomi ł Spó ł k ę Oltrans ż e prowadzona restrukturyzacja polskiego górnictwa obejmuje równie ż zmiany zasad sprzeda ż y w ę gla produkowanego przez kopalnie Kompanii. Maj ą one na celu m.in. wyeliminowanie po ś redników handlowych w sprzeda ż y w ę gla do elektrowni, elektrociep ł owni, zak ł adów chemicznych, przemys ł owych, cementowni, hut, ciep ł owni miejskich itp. i prowadzenie jej na podstawie bezpo ś rednich umów handlowych zawieranych przez Kompani ę z tymi podmiotami. Natomiast dla rynku pozosta ł ego, ma ł ych odbiorców bezpo ś rednich czy na potrzeby indywidualnych gospodarstw domowych, dostawy w ę gla maj ą by ć realizowane poprzez organizowan ą przez Kompani ę w ł asn ą sie ć dealerów (karta nr 326). Jednocze ś nie NW S.A. poinformowa ł Oltrans, i ż w wyniku opó ź nie ń w sp ł ywie jego nale ż no ś ci od cz ęś ci kontrahentów powsta ł o i jest nadal ujemne saldo bie żą cych rozlicze ń NW S.A. z Kompani ą , co w efekcie da ł o Kompanii prawo do wstrzymania mu z ko ń cem kwietnia 2004r. sprzeda ż y w ę gla (karta nr 326). Nast ę pnie w dniu 29.07.2004r. NW S.A. og ł osi ł upad ł o ść obejmuj ą c ą likwidacj ę jego maj ą tku i odst ą pi ł od umów z Autoryzowanymi Sprzedawcami (karta nr 668), w tym od umowy łą cz ą cej NW S.A. ze Spó ł k ą Oltrans (karta nr 780). W dniu 27.04.2004r. Zarz ą d Kompanii podj ął Uchwa łę Nr 876/2004 w sprawie akceptacji „Strategii Sprzeda ż y W ę gla Kompanii W ę glowej S.A.” (karty nr 262-265, 617-631). Podstawowym za ł o ż eniem strategii jest podniesienie efektywno ś ci dzia ł alno ś ci gospodarczej Kompanii poprzez optymalizacj ę przychodów ze sprzeda ż y. „Kierunki strategii sprzeda ż y w ę gla” to: − maksymalizacja bezpo ś redniej sprzeda ż y w ę gla przez Kompani ę , − zwi ę kszenie przychodów ze sprzeda ż y w ę gla poprzez ograniczenie udzia ł u po ś redników w obrocie w ę glem i zwi ą zanych tym kosztów finansowych, − zwi ę kszenie wp ł ywu Kompanii na rynek w ę gla poprzez bezpo ś rednie rozpoznanie struktury sortymentowej i jako ś ciowej zapotrzebowania ze strony poszczególnych sektorów rynku. „Kana ł y dystrybucji w ę gla” wskazane w „Strategii …” to m.in.: − do odbiorców (u ż ytkowników) z sektorów energetyki zawodowej i przemys ł owej, ciep ł ownictwa przemys ł owego i komunalnego, koksownictwa oraz du ż ych odbiorców przemys ł owcych sprzeda ż b ę dzie realizowana na podstawie bezpo ś rednich umów handlowych, z wykluczeniem po ś rednictwa innym podmiotów gospodarczych, − w sektorach rynku charakteryzuj ą cych si ę du ż ym rozdrobnieniem odbiorców (odbiorcy indywidualni w ę gla opa ł owego, ma ł e podmioty gospodarki komunalnej i ma ł e przedsi ę biorstwa wytwórcze) sprzeda ż realizowana b ę dzie poprzez sie ć dealerów, których zadaniem b ę dzie reprezentowanie Kompanii w zakresie zbytu w ę gla, − ograniczona zostanie sprzeda ż mu ł ów w ę glowych z równoczesnym maksymalnym zagospodarowaniem ich w mieszankach energetycznych produkowanych przez kopalnie Kompanii, 8 − wstrzymane zostan ą dostawy w ę gla do obcych zak ł adów przeróbczych (tzw. mieszalni), wytwarzaj ą cych mieszanki w ę glowe, szczególnie tam, gdzie jako sk ł adniki mieszanek stosowane s ą mu ł y odpadowe z przeróbki w ę gla w kopalniach Kompanii (karta nr 625). Zasady dystrybucji w ę gla okre ś lone w przyj ę tej „Strategii…” wykluczaj ą udzia ł po ś redników w sprzeda ż y w ę gla do odbiorców, z którymi Kompania prowadzi wspó ł prac ę handlow ą na podstawie bezpo ś rednich umów kupna-sprzeda ż y (karta nr 251). Uchwa łą nr 281/203 z dnia 29 lipca 2003r. Zarz ą d Kompanii wyrazi ł zgod ę na wprowadzenie Regulaminu Sprzeda ż y W ę gla w Kompanii (karta nr 400). W punkcie 6.4 Regulaminu okre ś lone zosta ł y priorytety w sprzeda ż y w ę gla. Zgodnie z punktem 6.4.1 sprzeda ż w ę gla do podmiotów energetyki zawodowej mog ł a by ć dokonywana na podstawie bezpo ś rednich umów sprzeda ż y zawartych przez Kompani ę z odbiorcami finalnymi (karta nr 417). Punkt 6.4.2 stanowi ł , ż e dostawy w ę gla do zak ł adów koksowniczych mog ą odbywa ć si ę w oparciu o umowy bezpo ś rednie zawarte przez Kompani ę z odbiorcami finalnymi oraz po ś rednie zawarte przez Kompani ę z innymi wiarygodnymi podmiotami gwarantuj ą cymi odzyskanie nale ż no ś ci za sprzedany w ę giel. Na mocy Uchwa ł y Zarz ą du Kompanii Nr 1199/2004 z dnia 22 czerwca 2004r. punkt 6.4.1 Regulaminu uzyska ł nowe brzmienie. Od dnia 01.07.2004r., tj. daty wej ś cia w ż ycie w/w Uchwa ł y, sprzeda ż w ę gla do odbiorców (u ż ytkowników) z sektorów energetyki zawodowej i przemys ł owej, ciep ł ownictwa przemys ł owego i komunalnego, koksownictwa oraz du ż ych odbiorców przemys ł owych jest realizowana na podstawie bezpo ś rednich umów handlowych, z wy łą czeniem po ś rednictwa innych podmiotów gospodarczych. Punkt 6.4.2 zosta ł za ś wykre ś lony z Regulaminu (karty nr 917, 1376). Sprzeda ż w ę gla na podstawie umów bezpo ś rednich, zgodnie z postanowieniami Regulaminu Sprzeda ż y W ę gla i za ł o ż eniami strategii sprzeda ż y jest realizowana: − do odbiorców z sektora energetyki zawodowej – od 01.01.2004r., − do odbiorców sektora koksowniczego – od 01.07.2004r., − do du ż ych odbiorców przemys ł owych – od 01.07.2004r. (karta nr 913). Strategia sprzeda ż y na 2004r. konsekwentnie realizowana przez Zarz ą d Kompanii przynios ł a zak ł adane efekty, w zwi ą zku z czym w 2005r. za ł o ż enia zawarte w „Strategii …” s ą kontynuowane z pewnymi korektami. Uaktualniona „Strategia …” zosta ł a wprowadzona Uchwa łą nr 1164 z dnia 26 kwietnia 2005r. (karty nr 1313-1332). Kierunki strategii uzupe ł niono o zapis „doprowadzi ć do podpisania umów wieloletnich z jak najwi ę ksz ą ilo ś ci ą odbiorców” (karta nr 1318). Umowy wieloletnie Kompania podpisuje nie tylko z najwi ę kszymi odbiorcami w ę gla jak: elektrownie, elektrociep ł ownie, koksownie czy te ż du ż e zak ł ady przemys ł owe, ale równie ż ze ś rednimi ciep ł owniami oraz innymi zak ł adami przemys ł owymi zu ż ywaj ą cymi jedynie kilkana ś cie, a czasem kilka tysi ę cy ton rocznie (karta nr 1260). Podpisanie umów wieloletnich z wieloma odbiorcami ró ż nych segmentów przemys ł u zapewni Kompanii sta ł ych kontrahentów dla poszczególnych kopal ń , rozpoznanie ilo ś ciowo-jako ś ciowe oraz zmiany preferencji zró ż nicowanych odbiorców na przestrzeni lat, sta ł e poszerzanie sprzeda ż y na podstawie umów bezpo ś rednich i ograniczenie sprzeda ż y spotowej (bez zawartych umów), która w znacznym stopniu jest nieprzewidywalna. Do rozdzia ł u „Kana ł y dystrybucji w ę gla” wprowadzono zapis rozszerzaj ą cy sprzeda ż w ę gla na podstawie umów handlowych z wykluczeniem po ś rednictwa innych podmiotów gospodarczych nie tylko do du ż ych, ale i ś rednich odbiorców przemys ł owych. Kompania maj ą c podpisane umowy z najwi ę kszymi odbiorcami takimi jak: zak ł ady energetyki zawodowej, koksownictwa i du ż ych zak ł adów przemys ł owych (np. chemiczne, cukrownie) zamierza stopniowo poszerza ć grono kontrahentów bezpo ś rednio zu ż ywaj ą cych w ę giel do celów produkcyjnych w celu stworzenia grupy stabilnych, przewidywalnych odbiorców na szereg lat, co pozwoli na bezpiecze ń stwo funkcjonowania zak ł adów górniczych i bezpiecze ń stwo socjalne ich za ł óg (karty nr 1261, 1320). W sektorach rynku charakteryzuj ą cych si ę du ż ym rozdrobnieniem odbiorców (odbiorcy indywidualni w ę gla opa ł owego, ma ł e podmioty gospodarki komunalnej i ma ł e 9 przedsi ę biorstwa wytwórcze zu ż ywaj ą ce w ę giel gruby i ś redni) sprzeda ż realizowana b ę dzie poprzez sie ć Autoryzowanych Sprzedawców, których zadaniem b ę dzie reprezentowanie interesów Kompanii w zakresie zbytu w ę gla (karta nr 1320). W ś ród u ż ytkowników sortymentów grubych i ś rednich dominuj ą odbiorcy indywidualni rozproszeni w ca ł ym kraju i st ą d Kompania nie ma mo ż liwo ś ci sprawnej dystrybucji tych sortymentów (karta nr 1261). W efekcie stosowania „Strategii …” sprzeda ż bezpo ś rednia do odbiorców rynku krajowego zwi ę kszy ł a si ę z (…)% w roku 2003 do (…)% w 2004 roku. W 2004r. Kompania podpisa ł a łą cznie (…) umów z odbiorcami krajowymi w ę gla energetycznego, natomiast do dnia 31.05.2005r. (…) umów. Zakontraktowana wielko ść sprzeda ż y w umowach podpisanych do 31.05.2005r. by ł a o (…)% wy ż sza ni ż w ca ł ym 2004r. (karta nr 1261). W pa ź dzierniku 2003r. Kompania przyst ą pi ł a do tworzenia sieci swoich Autoryzowanych Sprzedawców d ążą c do zbudowania w ł asnej sieci po ś redników w sprzeda ż y w ę gla zw ł aszcza sortymentów grubych i ś rednich. Autoryzowani Sprzedawcy Kompanii sprzedaj ą w ę giel do odbiorców indywidualnych, ma ł ych ciep ł owni, zak ł adów przemys ł owych, podmiotów gospodarki komunalnej itp. G ł ównie poprzez b ę d ą ce w ich dyspozycji sk ł ady opa ł owe (karta nr 912). W okresie od 01.10.2004r. do 31.12.2004r. wstrzymano rozszerzanie sieci Autoryzowanych Sprzedawców w zwi ą zku z obowi ą zywaniem proponowanych umów do dnia 31.12.2004r. (karty nr 912, 1259). „Zasady nadawania i weryfikacji statusu Autoryzowanego Sprzedawcy Kompanii W ę glowej S.A.” zosta ł y przyj ę te Uchwa łą Nr 538/2003 z dnia 28 pa ź dziernika 2003r. Zarz ą du Kompanii (karty nr 282-284, 401-402, 917-918, 1378-1383). Do zasad tych nale ż y m.in. − przed ł o ż enie dokumentów pozwalaj ą cych na okre ś lenie sytuacji finansowej kontrahenta (pkt 2 „Zasad …”), − wyra ż enie zgody na wgl ą d przez przedstawicieli Kompanii w dokumenty dotycz ą ce prowadzonej odsprzeda ż y celem kontroli przestrzegania zasad sprzeda ż y obowi ą zuj ą cych w Kompanii (pkt 3 „Zasad …”), − z ł o ż enie zobowi ą zania do prowadzenia sprzeda ż y zakupionego w ę gla w kopalniach i zak ł adach Kompanii wy łą cznie nabywcom b ę d ą cym finalnymi u ż ytkownikami lub prowadz ą cym detaliczne sk ł ady opa ł owe (pkt 4 „Zasad …”), − z ł o ż enie o ś wiadczenia o realizowaniu g ł ównie sprzeda ż y sortymentów grubych i ś rednich w ę gla z dopuszczeniem sprzeda ż y mia ł ów energetycznych wy łą cznie do uzgodnionych odbiorców finalnych (pkt 6 „Zasad …”). Przy czym od dnia 01.07.2004r., na mocy Uchwa ł y Zarz ą du Nr 1199/2004 z dnia 22.06.2004r., do punktu 6 „Zasad …” wprowadzono zapis o ca ł kowitym wy łą czeniu sprzeda ż y w ę gla do przedsi ę biorstw z sektora energetyki zawodowej, koksownictwa i odbiorców przemys ł owych wymienionych w za łą czniku Nr 1 do „Regulaminu Sprzeda ż y W ę gla” (karty nr 401-402). Zmiany wprowadzone Uchwa łą z dnia 22.06.2004r. dotyczy ł y równie ż obowi ą zku uzupe ł nienia i przed ł o ż enia dokumentów potwierdzaj ą cych dysponowanie w ł a ś ciwie wyposa ż on ą powierzchni ą magazynow ą umo ż liwiaj ą c ą nale ż yte sk ł adowanie w ę gla (karta nr 1259). Nast ę pnie Uchwa łą Nr 1241/2004 z dnia 1 lipca 2004r. Zarz ą d Kompanii przyj ął jednolity tekst „Zasad…” (karty nr 1378-1383). Wnioski o nadanie statusu Autoryzowanego Sprzedawcy w zakresie sprzeda ż y sortymentów grubych i ś rednich w ę gla opiniuje Zespó ł ds. Autoryzowanych Sprzedawców. Zadania w/w Zespo ł u zosta ł y okre ś lone w Zarz ą dzeniu Prezesa Kompanii (karty nr 532-533). Wykaz dokumentów niezb ę dnych do ubiegania si ę o status autoryzowanego sprzedawcy jest powszechnie dost ę pny na stronie internetowej Kompanii pod adresem www.kwsa.pl , o czym informowani s ą wszyscy zainteresowani (karty nr 396, 534-536). Kompania posiada sie ć Autoryzowanych Sprzedawców. Na dzie ń 24.06.2004r. Kompania mia ł a podpisane 170 umów z Autoryzowanymi Sprzedawcami (karta nr 252). Wed ł ug stanu na 25.05.2005r. 183 firmy posiada ł y ten status (karty nr 1264-1269). Autoryzowanym Sprzedawcom na bazie podpisanych umów sprzeda ż y, zawieranych w oparciu o wzór 10 wprowadzony przez Kompani ę , sprzedawane s ą sortymenty grube i ś rednie w ę gla pochodz ą cego z kopal ń Kompanii (karty nr 925-949, 1258, 1340-1346, 1347-1370). Spó ł ka Oltrans, b ę d ą c Autoryzowanym Sprzedawc ą NW S.A., pismem z dnia 24.02.2004r. wyst ą pi ł a do Kompanii z propozycj ą zawarcia Umowy Autoryzowanego Sprzedawcy Kompanii W ę glowej S.A. (karty nr 97, 538). W pi ś mie z dnia 12.03.2004r. (karty nr 96, 527) Kompania zwróci ł a si ę do Spó ł ki o przedstawienie sprawozda ń finansowych za 2003r. oraz o okre ś lenie ewentualnych odbiorców w ę gla i przewidywanych rynków zbytu mia ł ów energetycznych i sortymentów ś rednich planowanych do zakupu w kopalniach Kompanii, gdy ż by ł y one niezb ę dne do rozpatrzenia wniosku (karta nr 96). Spó ł ka Oltrans jako za łą cznik do pisma z dnia 15.03.2004r. przedstawi ł a list ę planowanych odbiorców w ę gla, wst ę pny bilans oraz rachunek zysków i strat za 2003r. (karty nr 272-278, 299-307). Na posiedzeniu Zespo ł u ds. Autoryzowanych Sprzedawców w dniu 12.03.2004r. postanowiono nie wnioskowa ć o nadanie statusu Autoryzowanego Sprzedawcy Spó ł ce Oltrans do czasu uzyskania dodatkowych informacji w zakresie stanu zobowi ą za ń tej Spó ł ki wobec NW S.A. z tytu ł u sprzedanego w ę gla pochodz ą cego z kopal ń Kompanii i aktualnej sytuacji finansowej wynikaj ą cej ze sprawozda ń finansowych za 2003r. (karta nr 554). W dniu 26.03.2004r. Zespó ł zaproponowa ł by nie nadawa ć statusu Autoryzowanego Sprzedawcy Spó ł ce Oltrans ze wzgl ę du na istniej ą ce zad ł u ż enie wobec NW S.A., niekorzystn ą sytuacj ę finansow ą a tak ż e przedstawion ą niewiarygodna list ę swoich odbiorców handlowych i za ł o ż on ą propozycj ę wspó ł pracy polegaj ą c ą na odd ł u ż aniu gmin i placówek bud ż etowych, co zostaje w ra żą cej sprzeczno ś ci z zasadami polityki sprzeda ż y prowadzonej przez Autoryzowanego Sprzedawc ę (karta nr 550). W dniu 27.04.2004r. Zespó ł ponownie negatywnie oceni ł wniosek Spó ł ki Oltrans (karta nr 543). Pismem z dnia 16.03.2004r. Kompania w zwi ą zku z wnioskiem Spó ł ki Oltrans w sprawie nawi ą zania wspó ł pracy handlowej pomi ę dzy Kompani ą i Spó ł k ą zwróci ł a si ę do NW S.A. z pytaniem czy w/w Spó ł ka posiada zobowi ą zania wobec NW S.A. (karta nr 210). W odpowiedzi, w dwóch kolejnych pismach NW S.A. z dnia 22.03.2004r. i 26.03.2004r. poda ł ile wynosz ą zobowi ą zania Spó ł ki Oltrans na dzie ń udzielania odpowiedzi wskazuj ą c, ż e powsta ł y w okresie od 18.01.2004r. do 29.02.2004r. oraz powiadomi ł , ż e trwaj ą rozmowy w sprawie restrukturyzacji tych zobowi ą za ń (karty nr 211, 212). W nast ę pnym pi ś mie, z dnia 02.04.2004r., NW S.A. poinformowa ł Kompani ę , ż e zawarte zosta ł o porozumienie dotycz ą ce sp ł aty zobowi ą za ń przez Spó ł k ę Oltrans i w zwi ą zku z ustaleniem nowych terminów p ł atno ś ci aktualnie kontrahent ten nie posiada zobowi ą za ń przeterminowanych wobec NW S.A. Nast ę pnie w pi ś mie z dnia 08.04.2004r. Kompania poinformowa ł a Spó ł k ę Oltrans, ż e wniosek o nadanie jej statusu Autoryzowanego Sprzedawcy zosta ł rozpatrzony negatywnie poniewa ż przed ł o ż ona przez ni ą lista planowanych odbiorców w ę gla jest ma ł o wiarygodna i zawiera firmy wspó ł pracuj ą ce z Kompani ą na zasadzie umów bezpo ś rednich (karty nr 98, 285, 539). Jednocze ś nie Kompania wskaza ł a, ż e stwierdzono wyst ę powanie zad ł u ż enia Spó ł ki Oltrans wobec NW S.A. z tytu ł u zakupów w ę gla, którego producentem s ą kopalnie Kompanii. Spó ł ka Oltrans w pi ś mie z dnia 14.04.2004r. odpieraj ą c zarzuty wyja ś ni ł a, ż e przedmiotowa lista ma charakter informacyjny obrazuj ą cy mo ż liwo ś ci handlowe Spó ł ki (karta nr 99). Dodatkowo w toku post ę powania Kompania wyja ś ni ł a, ż e przedmiotowa lista zawiera ł a podmioty, z którymi Kompania wspó ł pracuje w oparciu o umowy bezpo ś rednie (karty nr 279, 659), a w przyj ę tej „Strategii …” sprzeda ż w ę gla do w/w podmiotów prowadzona jest bezpo ś rednio przez Kompani ę z wykluczeniem po ś redników. Ponadto w w/w wykazie odbiorców w ę gla stwierdzono nieprawid ł owo ś ci, np. uj ę cie w nim nieistniej ą cych firm (karty nr 280-281). Nast ę pnie pismami z dnia 28.04.2004r. i 06.05.2004r. (karty nr 101, 315) Spó ł ka Oltrans zwróci ł a si ę do Kompanii z propozycj ą bezpo ś redniej wspó ł pracy w zakresie handlu w ę glem 11 wskazuj ą c, i ż posiada podpisane kontrakty na bezpo ś rednie dostawy do odbiorców sektora energetyki zawodowej oferuj ą c jako form ę zabezpieczenia transakcji handlowych rachunek powierniczy. Zakupiony w ę giel mia ł pos ł u ż y ć równie ż jako komponent mieszanek w ę glowych z wykorzystaniem biomasy. W odpowiedzi na w/w pisma Kompania, w pi ś mie z dnia 14.05.2004r., poinformowa ł a, ż e przedstawiona propozycja polegaj ą ca na dostawach w ę gla do sektora elektroenergetyki zawodowej nie mo ż e zosta ć przez ni ą zaakceptowana, a wspó ł praca w zakresie handlu w ę glem na wzajemnie uzgodnionych warunkach b ę dzie mo ż liwa po uregulowaniu zobowi ą za ń Spó ł ki Oltrans wobec NW S.A. (karty nr 103, 252). Kompania wyja ś ni ł a, ż e uzale ż ni ł a sprzeda ż w ę gla na rzecz Spó ł ki Oltrans od uregulowania przez ni ą d ł ugu wobec NW S.A. poniewa ż NW S.A. by ł jej d ł u ż nikiem i opó ź nienia w p ł atno ś ciach t ł umaczy ł nieterminowym regulowaniem zobowi ą za ń przez finalnych odbiorców w ę gla, w tym przez Spó ł k ę Oltrans. W celu odzyskania nale ż no ś ci od NW S.A. Kompania uzale ż ni ł a sprzeda ż w ę gla na rzecz Spó ł ki Oltrans od uregulowania przez ni ą d ł ugu wobec NW S.A. Kompania nie uwzgl ę dni ł a przy tym porozumienia o sp ł acie zad ł u ż enia zawartego przez NW S.A. ze Spó ł k ą Oltrans poniewa ż , jak wyja ś ni ł a, zosta ł o ono utajnione (karty nr 252, 286). W tych okoliczno ś ciach Spó ł ka Oltrans podj ęł a prób ę zakupu w ę gla sk ł adaj ą c zamówienie nr 39/04 z dnia 17.05.2004r., które zosta ł o przez ni ą op ł acone gotówk ą . Jednak ż e Kompania zwróci ł a ca łą kwot ę przelan ą na jej rachunek bankowy, nie opatruj ą c tego dzia ł ania ż adnym komentarzem (karty nr 5, 106-109). W pi ś mie z dnia 01.06.2004r. Kompania poinformowa ł a Spó ł k ę Oltrans, ż e ze wzgl ę du na jej zaleg ł o ś ci p ł atnicze wobec NW S.A. zamówienie nr 39/04 nie zosta ł o przyj ę te do realizacji (karty nr 288, 324). Kompania wyja ś ni ł a, ż e podj ę cie wspó ł pracy na zasadzie przedp ł at z d ł u ż nikami NW S.A. (w tym równie ż z Oltrans) doprowadzi ł oby do sytuacji, w której kredyt kupiecki udzielony NW S.A. sta ł by si ę ź ród ł em finansowania bie żą cych zakupów w ę gla przez d ł u ż ników NW S.A., czyli zakupy w ę gla Kompanii nast ę powa ł yby ze ś rodków pieni ęż nych Kompanii (kara nr 746). W dniu 29.09.2004r. „DAL-PETROL” S.A. z ł o ż y ł a w Kompanii zamówienie nr 02/W/04 na zakup mia ł u w ę glowego. Warunkiem odbioru towaru mia ł a by ć dokonana przez t ą spó ł k ę przedp ł ata na konto bankowe Kompanii. Wysy ł ka w ę gla mia ł a odby ć si ę transportem kolejowym do stacji PKP Knurów na bocznic ę Spó ł ki Oltrans (karty nr 906-907, 908, 1100, 1156-1157). Kompania odmówi ł a wys ł ania w ę gla na stacj ę kolejow ą PKP Knurów bocznica Spó ł ki Oltrans i zamówienie to nie zosta ł o zrealizowane. W toku post ę powania antymonopolowego Kompania poinformowa ł a, ż e zamówienie nr 02/W/04 na zakup mia ł u w ę glowego z kopalni Halemba nie mog ł o zosta ć zrealizowane poniewa ż w ę giel o tej klasie zosta ł zakontraktowany w transakcjach z energetyk ą zawodow ą i nie móg ł by ć przedmiotem sprzeda ż y dla innych odbiorców (karta nr 1072). W dniu 20.09.2004r. Przedsi ę biorstwo Wielobran ż owe S.N.T.S. Sp. z o.o. w Knurowie z ł o ż y ł o zamówienie na zakup mia ł u z kopalni „Polska-Wirek” w Rudzie Ś l ą skiej nale żą cej do Kompanii. Warunkiem odbioru mia ł a by ć z ł o ż ona przedp ł ata na konto bankowe Kompanii. Towar mia ł by ć dostarczony transportem kolejowym do stacji PKP Knurów, bocznica Spó ł ka Oltrans. Kompania nie zrealizowa ł a zamówienia twierdz ą c, ż e zamówienie to zagin ęł o. Nast ę pnie w dniu 28.09.2004r. odby ł o si ę spotkanie w siedzibie Kompanii z udzia ł em jej pracowników i prezesa Przedsi ę biorstwa Wielobran ż owego S.N.T.S. Sp. z o.o. W trakcie tego spotkania Kompania poinformowa ł a w/w przedsi ę biorc ę , ż e pozostaje w sporze s ą dowym ze Spó ł k ą Oltrans i nie b ę dzie jej dostarcza ć w ę gla. Prezes Przedsi ę biorstwa Wielobran ż owego S.N.T.S. Sp. z o.o. potwierdzi ł , ż e zakupiony przez niego w ę giel mia ł trafi ć do Spó ł ki. W tych okoliczno ś ciach w celu zachowania mo ż liwo ś ci dalszej wspó ł pracy z Kompani ą Prezes Przedsi ę biorstwa Wielobran ż owego S.N.T.S. Sp. z o.o. wycofa ł przedmiotowe zamówienie (karta nr 1229, 1236-1238). 12 Propozycja Oltrans skierowana do Kompanii w zakresie odd ł u ż ania gmin górniczych nie zosta ł a przyj ę ta przez Kompani ę (karty nr 6, 117-129, 149, 148). Ustosunkowuj ą c si ę do tej kwestii Kompania stwierdzi ł a, ż e nie jest zainteresowana sprzeda żą barterow ą w ę gla, gdy ż barter ogranicza jej p ł ynno ść finansow ą , a ponadto pozbawia sprzedawc ę wp ł ywu na finaln ą cen ę w ę gla, co nie jest zgodne ze strategi ą sprzeda ż y przyj ę t ą przez Kompani ę (karta nr 253). Kompania nie wyrazi ł a tak ż e zainteresowania wspó ł prac ą ze Spó ł k ą Oltrans w zakresie sk ł adowania w ę gla stwierdzaj ą c, ż e nie przewiduje podpisywania umów sk ł adowania dla sortymentów miarowych i ś rednich, a w zakresie sk ł adowania sortymentów grubych ma podpisan ą umow ę z NW S.A. (karty nr 6, 151-157, 158, 289). Ustosunkowuj ą c si ę do tej kwestii Kompania doda ł a, ż e o zawarcie umowy o przechowanie w ę gla mo ż e ubiega ć si ę podmiot, który wcze ś niej zawar ł z ni ą umow ę na sprzeda ż w ę gla (karta nr 253). Oltrans zwróci ł si ę do Kompanii w dniu 25.08.2004r. z pytaniem o mo ż liwo ść wysy ł ek wagonowych w ę gla z kopal ń Kompanii na bocznic ę Oltrans na zlecenie innych podmiotów gospodarczych (karty nr 714, 732-735). Kompania odpowiedzia ł a, ż e preferuje bezpo ś rednie kontakty z odbiorc ą (karta nr 733). W 2004r. Spó ł ka Oltrans otrzyma ł a zapytania ofertowe od wielu potencjalnych odbiorców w ę gla. Jednak z uwagi na zakaz sprzeda ż y w ę gla wprowadzony przez Kompani ę Spó ł ka nie mog ł a przygotowa ć ofert (karty nr 711, 1083, 1125-1156). Na skutek wstrzymania dostaw w ę gla przez Kompani ę Spó ł ka Oltrans nie by ł a w stanie wywi ą za ć si ę z „Umowy kupna-sprzeda ż y w ę gla energetycznego na 2004r. zawartej z Elektrowni ą Opole S.A., która zak ł ada obowi ą zek zap ł aty kar umownych za niedostarczenie ilo ś ci w ę gla w wysoko ś ci (…)% niedostarczonego towaru. Oznacza to, ż e je ż eli Elektrownia Opole S.A. zdecyduje si ę wyegzekwowa ć nale ż ne jej kary umowne, Spó ł ka mo ż e by ć zobowi ą zana do zap ł aty znacznych kwot pieni ęż nych z tego tytu ł u (karty nr 1099, 1517- 1519). W 2004r. ś wiatowa produkcja w ę gla kamiennego wynios ł a 4 529,2 mln ton. Najwi ę kszym producentem w ę gla by ł y Chiny (1956,2 mln ton). W ś wiatowej czo ł ówce producentów znajduje si ę równie ż Polska, która w 2004 r. wyprodukowa ł a 99 mln ton 2 . Co stanowi ł o ponad 36% produkcji wszystkich krajów UE i oko ł o 5% produkcji ś wiatowej. Nale ż y zaznaczy ć , i ż du ż a cz ęść produkowanego w ę gla zu ż ywana jest lokalnie. W obrocie mi ę dzynarodowym w 2004r. znalaz ł o si ę 775 mln ton (dane IEA). Zasoby w ę gla, w przeciwie ń stwie do innych ź róde ł energetycznych, roz ł o ż one s ą równomiernie (jedynym rejonem ś wiata, gdzie nie ma zasobów w ę gla jest Bliski Wschód), jednak ż e Europa, ze wzgl ę du na znacz ą ce zapotrzebowanie jest regionem importuj ą cym w ę giel. Spo ś ród 25 krajów UE jedynie w Polsce i Czechach produkcja w ę gla przewy ż sza jego zu ż ycie. W 2004r. eksport do krajów UE wyniós ł 270 mln ton. W 2005r. w Polsce wskutek prowadzonych przez przedsi ę biorstwa górnicze dzia ł a ń restrukturyzacyjnych nast ą pi ł o zmniejszenie, w stosunku do 2004r., wydobycia w ę gla kamiennego o 2 160,8 tys. ton 3 . W zwi ą zku z tym spad ł a równie ż sprzeda ż w ę gla, jakkolwiek spadek sprzeda ż y wi ą za ł si ę te ż z innymi czynnikami przedstawionymi poni ż ej. Sprzeda ż ogó ł em w ę gla kamiennego w 2005r. obni ż y ł a si ę w porównaniu do 2004r. o 4 594,0 tys. ton osi ą gaj ą c poziom 94 257,1 tys. ton. Kszta ł towanie si ę wielko ś ci sprzeda ż y wed ł ug kierunków i g ł ównych odbiorców krajowych w 2004r. oraz 2005r. przedstawia Tabela 1. 2 Coal Information OECD/IEA, 2005 3 Opracowanie Ministerstwa Gospodarki pt.: „Informacja o przebiegu restrukturyzacji górnictwa w ę gla kamiennego ze szczególnym uwzgl ę dnieniem 2005r.” Warszawa, maj 2006r.; www.mgip.gov.pl 13 Tabela 1. Sprzeda ż wed ł ug kierunków i g ł ównych odbiorców krajowych w 2004r. oraz 2005r. Sprzeda ż [ tys. ton ] 2004r. 2005r. Ró ż nica 2005-2004 [ tys. ton ] Dynamika [ % ] Sprzeda ż ogó ł em 98 851,1 94 257,1 -4 594,0 95,4 wywóz do UE i eksport 20 791,6 19 549,8 -1 241,8 94,0 kraj 78 059,5 74 707,3 -3 352,2 95,7 energetyka zawodowa 37 792,3 39 741,9 1 949,6 105,2 energetyka przemys ł owa 601,5 1 386,7 785,2 230,5 ciep ł ownie przemys ł owe i komunalne 4 547,4 4 884,6 337,2 107,4 inni odbiorcy przemys ł owi 1 884,9 1 269,0 -615,9 67,3 koksownie 13 129,8 10 649,8 -2 479,9 81,1 w tym w tym pozostali odbiorcy krajowi 20 103,6 16 775,3 -3 328,3 83,4 Ź ród ł o: Opracowanie Ministerstwa Gospodarki pt.: „Informacja o przebiegu restrukturyzacji górnictwa w ę gla kamiennego ze szczególnym uwzgl ę dnieniem 2005r.” Warszawa, maj 2006r.; www.mgip.gov.pl Obni ż enie sprzeda ż y ogó ł em w 2005r. by ł o wynikiem obni ż enia wywozu do UE i eksportu poza kraje UE o 6,0% oraz sprzeda ż y krajowej o 4,3%. W krajowej sprzeda ż y w ę gla kamiennego charakterystycznym by ł o zwi ę kszenie sprzeda ż y do energetyki zawodowej (o 5,2%), energetyki przemys ł owej (o 130,5%), ciep ł owni przemys ł owych i komunalnych (o 7,4%) oraz obni ż enie sprzeda ż y w grupie odbiorców „inni odbiorcy przemys ł owi” (o 32,7%), do koksowni (o 18,9%) i do grupy odbiorców „pozostali odbiorcy krajowi” (o 16,6%). Oznacza to, ż e te trzy ostatnie grupy odbiorców pozyska ł y inne ź ród ł a zaopatrzenia w w ę giel kamienny, np. z importu, który wzrós ł w 2005r. o oko ł o 50% (dotyczy ł o to przede wszystkim w ę gla energetycznego), do poziomu 3,4 mln ton. W 2004r. import w ę gla do Polski roku wynosi ł 2 402 tys. ton, z tego import wewn ą trzeuropejski (Niemcy, Czechy, Wielka Brytania) stanowi ł 618 tys. ton, z Rosji sprowadzono 1 536 tys. ton, z pozosta ł ych krajów by ł ego ZSRR 211 tys. ton, a z Wenezueli i Kolumbii 31 tys. ton. Udzia ł importu w zu ż yciu krajowym wyniós ł zatem w 2004r. ok. 3%. Eksport w 2005r. wyniós ł łą cznie 19 549,8 tys. ton (to jest oko ł o 21% sprzeda ż y ogó ł em), w tym 16 392,7 tys. ton w ę gla energetycznego (o 1 097,7 tys. ton mniej ni ż w 2004 r.) oraz 3 157,1 tys. ton w ę gla koksowego (o 144,1 tys. ton mniej), z tego: − wywieziono do krajów UE 17 968,3 tys. ton (92% ogó ł em wywiezionego i wyeksportowanego w ę gla), w tym 15 490,0 tys. ton w ę gla do celów energetycznych oraz 2 478,3 tys. ton w ę gla do koksowania, − wyeksportowano poza kraje UE 1 556,9 tys. ton, w tym 889,5 tys. ton w ę gla energetycznego oraz 667,4 tys. ton w ę gla koksowego. Najwi ę kszym odbiorc ą w ę gla kamiennego w ś ród krajów Unii Europejskiej by ł y w 2005r. Niemcy, do których wywieziono 7 036,1 tys. ton (39,2% w ę gla ogó ł em wywiezionego do krajów UE), natomiast w ś ród krajów spoza UE – Maroko, do którego wyeksportowano 435,7 tys. ton (28,0% w ę gla ogó ł em wyeksportowanego poza granice UE). Organ Antymonopolowy zwa ż y ł co nast ę puje. Art. 8 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zawiera generalny zakaz nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym przez jednego lub kilku przedsi ę biorców. 14 Spó ł ka Oltrans zarzuci ł a Kompanii stosowanie praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę , o których mowa w art. 8 ust. 2 pkt 2 i 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Praktyki ograniczaj ą ce konkurencj ę stosowane przez przedsi ę biorców ujawniaj ą si ę na okre ś lonym rynku. St ą d te ż dla poprawnej oceny zachowania Kompanii w kontek ś cie przes ł anek wynikaj ą cych z art. 8 ust. 2 pkt 2 i 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów konieczne jest zdefiniowanie rynku w ł a ś ciwego w sprawie. Zgodnie z art. 4 pkt 8 w/w ustawy przez rynek w ł a ś ciwy rozumie si ę rynek towarów, które ze wzgl ę du na ich przeznaczenie, cen ę oraz w ł a ś ciwo ś ci, w tym jako ść , s ą uznawane przez ich nabywców za substytuty oraz s ą oferowane na obszarze, na którym, ze wzgl ę du na ich rodzaj i w ł a ś ciwo ś ci, istnienie barier dost ę pu do rynku, preferencje konsumentów, znacz ą ce ró ż nice cen i koszty transportu, panuj ą zbli ż one warunki konkurencji. Rynek w ł a ś ciwy w danej sprawie wyznaczaj ą dwa skorelowane ze sob ą poj ę cia: rynku w ł a ś ciwego produktowo i rynku w ł a ś ciwego geograficznie. Rynek w uj ę ciu produktowym odnosi si ę do wszystkich towarów jednego rodzaju, które poprzez szczególne w ł a ś ciwo ś ci, w szczególno ś ci za ś przeznaczenie, funkcje u ż ytkowe i cen ę odró ż niaj ą si ę od innych towarów w taki sposób, ż e nie istnieje mo ż liwo ść dowolnej ich zamiany. Rynek pod wzgl ę dem przedmiotowym (asortymentowym) tworz ą wi ę c towary, które z punktu widzenia nabywcy charakteryzuj ą si ę substytutywno ś ci ą . Dzia ł alno ść Kompanii, której dotycz ą postawione zarzuty odbywa si ę na rynku sprzeda ż y w ę gla. Ze wzgl ę du na przeznaczenie poszczególnych rodzajów w ę gla kamiennego mo ż na go podzieli ć na w ę giel energetyczny, który jest wykorzystywany przy produkcji energii oraz koksowy, który znajduje zastosowanie przy produkcji wyrobów ze stali. We wszystkich typach w ę gla rozró ż nia si ę ponadto sortymenty zwi ą zane z wielko ś ci ą ziarna. Podstawowe sortymenty w ę gla kamiennego to: sortymenty grube (k ę sy, kostka, orzech) o wymiarach ziaren od 25 do ponad 120 mm, sortymenty ś rednie (groszek i grysik) o wymiarach od 5 do 30 mm oraz mia ł – poni ż ej 6 mm. W ę giel kamienny nie ma swojego substytutu. Wskazuje na to fakt, i ż wi ę kszo ść odbiorców korzysta z w ę gla jako produktu nie maj ą cego swojego odpowiednika przy stosowanych technologiach (np. elektrownie i elektrociep ł ownie opalane w ę glem). Opieraj ą c si ę na powy ż szych kryteriach Organ Antymonopolowy ustali ł , i ż rynkiem w ł a ś ciwym w uj ę ciu produktowym w niniejszej sprawie jest rynek sprzeda ż y w ę gla kamiennego. Zgodnie z definicj ą rynku geograficznego zawart ą w Obwieszczeniu Komisji Europejskiej "w ł a ś ciwy rynek geograficzny obejmuje obszar, na którym dane przedsi ę biorstwa uczestnicz ą w poda ż y i popycie na produkty lub us ł ugi, na którym warunki konkurencji s ą wystarczaj ą co jednorodne, oraz który mo ż e zosta ć odró ż niony od s ą siaduj ą cych obszarów ze wzgl ę du na to, ż e warunki konkurencji na tym obszarze znacznie si ę ró ż ni ą ". 4 Na podstawie powy ż szej definicji mo ż na wyró ż ni ć czynniki pozwalaj ą ce okre ś li ć geograficzny wymiar rynku. S ą to te elementy, które przes ą dzaj ą o specyfice konkurencji w danym regionie, która powoduje, i ż podmioty spoza tego obszaru nie posiadaj ą takich samych warunków do prowadzenia dzia ł alno ś ci gospodarczej na danym rynku geograficznym. Do najwa ż niejszych czynników wyró ż niaj ą cych rynek geograficzny nale żą : − bariery w wymianie mi ę dzy regionami, − rzeczywisty poziom wymiany z innymi regionami, − koszty transportu, − ograniczenia celne, − ograniczenia wynikaj ą ce z ryzyka kursu walut, − ceny danego produktu, dla którego okre ś lany jest rynek geograficzny oraz ceny jego sk ł adników i pochodnych, − bariery prawne ograniczaj ą ce obrót danym towarem. 4 Obwieszczenie Komisji w sprawie definicji rynku w ł a ś ciwego dla potrzeb wspólnotowego prawa konkurencji, Dz.U. (WE) 97/C 372/05 15 Z danych liczbowych obrazuj ą cych sytuacj ę Polski na ś wiatowym i europejskim rynku produkcji w ę gla kamiennego, przedstawionych powy ż ej w cz ęś ci uzasadnienia obejmuj ą cej stan faktyczny wynika, ż e jakkolwiek na rynku polskim znajduje si ę znaczna nadwy ż ka wyprodukowanego w ę gla, która jest eksportowana, to mo ż liwe jest tak ż e importowanie tego produktu. Przedsi ę biorcy zaopatruj ą si ę za granic ą przede wszystkim w Rosji, w Czechach i w Niemczech. Na mo ż liwo ść zakupu w ę gla poza granicami Polski wskazali tak ż e przedsi ę biorcy, do których Organ Antymonopolowy zwróci ł si ę o informacje w toku czynno ś ci dodatkowych po wniesieniu odwo ł ania przez Kompani ę (karty nr 1759, 1765). Z informacji uzyskanych od producentów i odbiorców w ę gla uzyskanych w toku post ę powania wyja ś niaj ą cego przeprowadzanego przez Departament Analiz Rynku Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod sygn. akt DAR-401-7/05/DW w sprawie badania stanu konkurencji na polskim rynku w ę gla kamiennego, wynika, i ż transport nie ma wi ę kszego wp ł ywu na w ł a ś ciwo ś ci fizyko-chemiczne w ę gla. Jedynym czynnikiem wp ł ywaj ą cym na jako ść w ę gla mo ż e by ć wilgo ć , wywo ł ana warunkami atmosferycznymi (obfite opady deszczu b ą d ź ś niegu). Jest to jednak efekt przemijaj ą cy. Opady atmosferyczne mog ą wp ł yn ąć na zmian ę wilgoci powierzchniowej w ę gla, jednak ż e po pewnym czasie woda odparowuje i w ę giel odzyskuje poprzednie w ł a ś ciwo ś ci fizyko-chemiczne. Dzieje si ę tak w przypadku, je ś li w ę giel przewo ż ony jest w wagonach kolejowych i samochodach bez plandek. W przypadku sortymentów grubych w czasie przewo ż enia mog ą nast ą pi ć zmiany w sk ł adzie ziarnowym, tj. kruszenie ziaren grubych. Dzieje si ę tak zw ł aszcza przy d ł u ż szych trasach przewozowych oraz z ł ym stanie nawierzchni dróg. W przypadku sortymentów mia ł owych, ś rednich i koksowych transport nie zmienia w ł a ś ciwo ś ci w ę gla. W zale ż no ś ci od rodzaju i miejsca u ż ytkownika w ę gla oraz wymaga ń kontrahenta, stosuje si ę przewa ż nie dwa rodzaje transportu: kolejowy i samochodowy. Kolej ą realizowane s ą g ł ównie wysy ł ki do masowych odbiorców z sektorów przemys ł owych, w tym z sektora elektroenergetyki zawodowej i koksownictwa. Transport samochodowy realizowany jest przewa ż nie do obs ł ugi pojedynczych zamówie ń na niewielkiej i ś redniej odleg ł o ś ci. Koszty transportu zale żą od rodzaju transportu a tak ż e od tego, czy jest to transport w ł asny czy naj ę ty. Trzeba ponadto podkre ś li ć , i ż stawki poszczególnych przewo ź ników s ą trudne do porównania, poniewa ż oprócz podstawowych stawek przewozowych udzielaj ą oni rabatów w zale ż no ś ci od ogólnego tona ż u, tona ż u jednorazowej partii, kierunku spedycji i odleg ł o ś ci. Wybór danego ś rodka transportu zale ż y od kilku czynników, w ś ród których wymieni ć nale ż y: 1) warunki umowy ustalone w drodze negocjacji przez zainteresowane strony, 2) wielko ść zakupu, 3) po ł o ż enie geograficzne odbiorcy, 4) potencja ł sk ł adowy odbiorcy, 5) rodzaj i wydajno ść systemu roz ł adunkowego, 6) ograniczenia administracyjne obowi ą zuj ą ce na terenie odbioru. Przewa ż nie koszty transportu w ę gla pokrywa nabywca. Czasami tylko, w wyniku negocjacji ponosi je dostawca. Z informacji od odbiorców w ę gla kamiennego wynika, i ż koszty transportu w ę gla nie zale żą od rodzaju w ę gla, a od odleg ł o ś ci odbiorcy od miejsca zakupu oraz ś rodka transportu. Przy danej odleg ł o ś ci s ą zatem jednakowe zarówno dla sortymentów grubych, ś rednich, mia ł owych, jak i dla w ę gla koksowego. W zwi ą zku z tym, w przypadku sortymentów mia ł owych, które s ą ta ń sze, koszt transportu b ę dzie stanowi ł wi ę kszy procent ni ż w przypadku w ę gla grubego i ś redniego. Poni ż ej przedstawiono ś rednie koszty transportu w ę gla oraz szacunkowy ś redni udzia ł kosztów transportu w cenie loco magazynu nabywcy. Tabela 2. Zestawienie szacunkowych kosztów transportu i ś redniego szacunkowego ich udzia ł u w cenie loco nabywcy w 2005r. 16 szacunkowy ś redni udzia ł kosztów transportu 1 tony w ę gla w cenie loco magazynu nabywcy rodzaj transportu odleg ł o ść szacunkowe koszty transportu 1 tony w ę gla w ę giel gruby w ę giel ś redni mia ł w ę giel koksowy 250km 35-50 z ł 14-15% 15-20% 10-30% 500 km 42-89z ł 13-28% 15-36% 15-53% 12-16% kolejowy 1500 km ok. 160z ł ok. 50% 250 km 21-48z ł 8-15% 15-17% 10-28% 500 km 42-87z ł 13-25% 16-35% 15-50% ok.12% samochodowy 1500 km ok. 160z ł 250 km ok. 20 z ł ok. 10% 500 km ok. 20 z ł ok. 12% 1500 km ok. 21 z ł ok. 10% 2600 km ok. 37 z ł 8,5% 5300 km ok. 61 z ł 18% morski 5 6150 km ok. 48 z ł ok. 19% Ź ród ł o: Opracowanie na podstawie danych pochodz ą cych od przedsi ę biorców obj ę tych post ę powaniem wyja ś niaj ą cym sygn. akt DAR-401-7/05/DW w sprawie badania stanu konkurencji na polskim rynku w ę gla kamiennego. Jak wynika z powy ż szej tabeli, koszt ro ś nie wraz z odleg ł o ś ci ą , jednak w wolniejszym tempie. Przy odleg ł o ś ci 250 km górna granica op ł aty wynosi 50 z ł , podczas, gdy przy odleg ł o ś ci 1500 km (tj. sze ś ciokrotnie wi ę kszej) wynosi 160, tj. ok. trzykrotnie wi ę cej, zarówno w przypadku transportu kolej ą , jak i samochodowego. Jeszcze bardziej widoczne jest to w przypadku transportu morskiego. Nale ż y zwróci ć ponadto uwag ę , i ż koszty transportu kolejowego s ą wy ż sze od kosztów transportu samochodowego, co przek ł ada si ę na ś rednie udzia ł y tych kosztów w cenie loco nabywcy w ę gla. W przypadku transportu morskiego koszty s ą zdecydowanie ni ż sze ni ż w dwóch pozosta ł ych, jednak ż e po uwzgl ę dnieniu dodatkowych kosztów zwi ą zanych z dowozem kolej ą , mog ą one by ć wy ż sze od kosztów transportu kolejowego i samochodowego przy odleg ł o ś ciach 250 km i 500 km, natomiast przy wi ę kszych odleg ł o ś ciach s ą bardziej op ł acalne. Z relacji przedsi ę biorców wynika, i ż w chwili obecnej, w zwi ą zku z pojawieniem si ę na rynku przewozowym prywatnych firm kolejowych, znacznie poszerzy ł a si ę oferta przewozowa. W zakresie stosowanych taryf przewozowych oraz jako ś ci us ł ug konkurencja wzros ł a. Przewo ź nicy gwarantuj ą swym klientom konkurencyjne ceny, elastyczno ść reagowania na ich potrzeby oraz d ł ugoletni ą , stabiln ą wspó ł prac ę . Przy realizacji umowy sprzeda ż y w ę gla z kopalni kupuj ą cy zawiera odr ę bne umowy z wybranym przez siebie przewo ź nikiem, negocjuj ą c indywidualne ceny transportu. Czynnikiem decyduj ą cym o wyborze przewo ź nika s ą stosowane przez nich poziomy kosztów transportu wynikaj ą ce z taryf przewozowych. Koszty transportu w ę gla przy ustalaniu ceny ko ń cowej s ą zale ż ne od cen wynegocjowanych z przewo ź nikiem. Ka ż dy odbiorca w ę gla ma z regu ł y ró ż ne warunki wspó ł pracy okre ś lone w zawartych umowach. O zwi ę kszaniu si ę konkurencyjno ś ci przewozów ś wiadcz ą tak ż e spadaj ą ce ceny frachtu, które równie ż maj ą wp ł yw na obni ż anie si ę cen w ę gla kamiennego. 5 W przypadku transportu morskiego nale ż y uwzgl ę dni ć dodatkowo koszty transportu kolejowego na trasie kopalnia – port (ok. 600 km) w wysoko ś ci ok. 43 z ł /t oraz koszty prze ł adunku w ę gla w portach morskich w wysoko ś ci ok. 10 z ł /t. 17 Tabela 3. Kszta ł towanie si ę ś rednich stawek frachtu (w USD/t) w styczniu, lipcu i grudniu 2005r. okres RPA 6 /ARA 7 Australia 8 /ARA Kolumbia 9 /ARA USA 10 /ARA porty polskie/ ARA stycze ń 05 19,0 27,3 20,4 22,3 9,0 lipiec 05 10,3 15,3 10,9 11,0 7,0 grudzie ń 05 12,4 17,1 12,9 12,9 6,5 Ź ród ł o: Zestawienie na podstawie opracowania Ministerstwa Gospodarki pt.: „Informacja o przebiegu restrukturyzacji górnictwa w ę gla kamiennego ze szczególnym uwzgl ę dnieniem 2005r.” Warszawa, maj 2006r.; www.mgip.gov.pl. W okresie stycze ń – lipiec 2005r. nast ą pi ł du ż y spadek cen frachtu (ok. 50-60%), nast ę pnie ceny wzros ł y o ok. 10-20%. W przypadku stawek frachtowych w przewozach porty polskie/ARA równie ż wyst ą pi ł spadek cen w tym samym okresie o 20%, a nast ę pnie do grudnia 2005r. ceny spad ł y o ok. 10%. Spadek cen frachtu widoczny by ł we wszystkich relacjach przewozowych dla wszystkich grup tona ż y. Z powy ż szej analizy wynika, ż e koszty transportu nie stanowi ą znacz ą cej bariery ograniczaj ą cej mo ż liwo ść nabywania w ę gla za granic ą . Warto ś ci ś rednie kosztów kszta ł tuj ą si ę na poziomie kilkunastu procent ceny loco. Dodatkowo ze wzgl ę du na rosn ą ca konkurencj ę na rynku us ł ug transportu l ą dowego oraz na spadaj ą ce ceny frachtu koszty transportu w ę gla kamiennego spadaj ą . W krajach Unii Europejskiej ustalanie cen w ę gla przez kopalnie, które otrzymuj ą pomoc pa ń stwa, odbywa si ę wed ł ug specyficznych zasad. Wynikaj ą one z zapisów w Rozporz ą dzeniu Rady (WE) dotycz ą cego udzielania pomocy publicznej przedsi ę biorcom prowadz ą cym dzia ł alno ść w sektorze górnictwa w ę gla nr 1407/2002, rozporz ą dzenie to w art. 4 stanowi, i ż „ wielko ść pomocy na ton ę ekwiwalentu w ę gla nie mo ż e spowodowa ć sytuacji, by ceny w ę gla producentów Wspólnoty by ł y ni ż sze od cen w ę gla o podobnej jako ś ci pochodz ą cego z krajów trzecich” 11 . W praktyce przedsi ę biorstwa w ę glowe, chc ą c uzyska ć pomoc, musz ą uzgadnia ć ceny na poziomie kosztów importu ekwiwalentnego jako ś ciowo w ę gla. Taka cena importowa, zgodnie z art. 4 Rozporz ą dzenia Rady (WE) 405/2003 12 , to cena bez c ł a i podatku na granicy UE produktów w ę glowych wchodz ą cych na obszar celny Wspólnoty, ustalana w oparciu o ton ę ekwiwalentu w ę gla (tj. 29,302 GJ/t) przeznaczonego do elektrowni i w oparciu o standardowy gatunek w ę gla przeznaczonego do koksowni/pieców hutniczych. Kopalnie Unii nie b ę d ą te ż sprzedawa ć w ę gla dro ż ej ni ż obliczona cena importowa, gdy ż wówczas otrzymana pomoc b ę dzie mniejsza a równocze ś nie w ę giel (ze wzgl ę du na wy ż sze ceny) nie b ę dzie konkurencyjny w stosunku do w ę gla importowanego. Ponadto, zgodnie z w/w Rozporz ą dzeniem Rady (WE) 405/2003, pa ń stwo cz ł onkowskie ma obowi ą zek monitorowania importu w ę gla z krajów trzecich i publikowania zgromadzonych danych w celu oszacowania parytetu importowego. Bior ą c pod uwag ę powy ż sze, obecnie pomoc publiczna udzielana kopalniom nie powoduje, i ż w danym kraju cz ł onkowskim nast ę puje uprzywilejowanie przedsi ę biorców produkuj ą cych w ę giel w ten sposób, ż e s ą oni w stanie sprzedawa ć swój produkt po cenach 6 Richards Bay 7 Amsterdam – Roterdam - Antwerpia 8 Queensland 9 Puerto Bolivar 10 Hampton Roads 11 Rozporz ą dzenie Rady (WE) z dnia 23 lipca 2002r. w sprawie pomocy pa ń stwa dla przemys ł u w ę glowego, Dz.U. (WE) L 205 z 02.08.2002 12 Rozporz ą dzenie Rady (WE) z dnia 23 lipca 2002r. dotycz ą ce wspólnotowego monitorowania przywozu w ę gla kamiennego pochodz ą cego z pa ń stw trzecich, Dz.U. (WE) L 62 z 06.03.2003 uwzgl ę dniaj ą cych zewn ę trzne wsparcie finansowe. Co za tym idzie, nie jest obecnie mo ż liwe przyj ę cie, i ż rynek w ę gla z geograficznego punktu widzenia ma charakter krajowy ze wzgl ę du na pomoc publiczn ą udzielan ą w danym kraju cz ł onkowskim. Okre ś laj ą c rynek geograficzny mo ż na pos ł u ż y ć si ę prostymi narz ę dziami statystycznymi, np. testem Elzinga-Hogarty 13 . Miara ta oparta jest o agregatowe dane statystyczne dotycz ą ce handlu danym towarem w okre ś lonym regionie, który ma zosta ć zweryfikowany jako odr ę bny rynek geograficzny. U ż ywaj ą c tej metody, w pierwszym kroku przyjmuje si ę za ł o ż enie, co do obszaru potencjalnego rynku geograficznego, i dokonuje si ę oblicze ń dwóch wska ź ników LIFO (little in from ouside) oraz LOFI – (little of from inside), czyli okre ś la si ę wewn ę trzne zu ż ycie danego towaru, a nast ę pnie dokonuje si ę analizy, w jakim stopniu zapotrzebowanie na ten towar jest pokrywane wewn ę trzn ą produkcj ą oraz jaka cz ęść ca ł kowitej sprzeda ż y producentów z regionu sprzedawana jest wewn ą trz regionu. Je ż eli oba wska ź niki przekraczaj ą 90% 14 , wówczas mo ż na mówi ć o tym, ż e analizowany region stanowi odr ę bny rynek geograficzny dla danego towaru. Zak ł adaj ą c, ż e polski rynek w ę gla kamiennego jest odr ę bnym rynkiem geograficznym, nale ż a ł oby zatem udowodni ć , ż e jednocze ś nie ponad 90% zapotrzebowania na w ę giel jest pokrywane z produkcji krajowej i ponad 90% produkcji w ę gla kamiennego jest sprzedawana na rynek krajowy. Opieraj ą c si ę na wcze ś niej zaprezentowanych danych statystycznych, wiadomo, ż e ok. 95% zapotrzebowania na w ę giel kamienny jest pokrywane z krajowej produkcji, ale na rynek krajowy trafia oko ł o 78% ca ł kowitej produkcji w ę gla kamiennego. Zatem na podstawie testu Elzinga-Hogarty nie mo ż na stwierdzi ć , i ż geograficznie rynkiem w ł a ś ciwym dla produkcji w ę gla kamiennego jest rynek krajowy. Dodatkowymi metodami, które brane s ą pod uwag ę przy analizie ogranicze ń w wymianie handlowej na danym rynku geograficznym mog ą by ć wska ź niki ryzyka kursu walutowego, czy obci ąż e ń celnych. Analizuj ą c ryzyko kursu walutowego nale ż y stwierdzi ć , i ż obecnie kszta ł tuje si ę ono na poziomie niskim do umiarkowanego. Jak wynika z danych NBP, poziom waha ń rocznych nie przekracza 10% - co oznacza niskie ryzyko kursowe dla obrotu z zagranic ą . Wykres. Kurs USD i EURO w 2005r. 0,0 1,0 2,0 3,0 4,0 5,0 04-12-31 05-01-31 05-02-28 05-03-31 05-04-30 05-05-31 05-06-30 05-07-31 05-08-31 05-09-30 05-10-31 05-11-30 1 USD 1 EUR Ź ród ł o: NBP Na w ę giel nie jest pobierane c ł o, nie ma wi ę c tak ż e ogranicze ń zwi ą zanych z obci ąż eniami celnymi. 13 Elzinga K.G., Hogarty T.F. „The problem of geographic market delineation revisited; the case of coal” 1978 Antitrust Bulletin no 23 18 14 Elzinga K.G., Hogarty T.F. „The problem of geographic market delineation in antimerger suits” Journal of Reprints for Antitrust Law and Economics vol. 15 1984 19 Jak to podnoszono powy ż ej ze wzgl ę du na przeznaczenie poszczególnych rodzajów w ę gla kamiennego w ę giel mo ż na podzieli ć na energetyczny i koksowy. Obrót w ę glem kamiennym, bez wzgl ę du na jego rodzaj, nie ma barier w handlu mi ę dzynarodowym. Nie istniej ą ż adne ograniczenia importowe ani eksportowe w postaci ce ł , kontyngentów, limitów itp. na handel w ę glem kamiennym. W Polsce odnotowuje si ę znacz ą cy udzia ł eksportu w ę gla w sprzeda ż y ogó ł em. Ponadto zwraca uwag ę rosn ą cy import i zwi ę kszaj ą cy si ę udzia ł tego importu w zu ż yciu jawnym w ę gla energetycznego. Tabela 4. Zestawienie sprzeda ż y, eksportu i importu w ę gla energetycznego. Wyszczególnienie Lata W ę giel energetyczny 2004 82 417,30 tys. ton 2005 80 450,20 tys. ton sprzeda ż ogó ł em 2005/2004 0,98 2004 17 490,36 tys. ton 2005 16 392,70 tys. ton eksport i wywóz do UE 2005/2004 0,94 2004 21,2% %udzia ł eksportu w sprzeda ż y ogó ł em 2005 20,4% 2004 1 797,21 tys. ton 2005 2 766,93 tys. ton import 2005/2004 1,54 2004 2,7% %udzia ł importu w zu ż yciu jawnym 2005 4,0% Ź ród ł o: Zestawienie na podstawie danych z internetowej bazy danych Ministerstwa Gospodarki, www.mgip.gov.pl. W 2005r. sprowadzono z zagranicy ponad 50% wi ę cej w ę gla energetycznego ni ż w roku 2004. Jednocze ś nie udzia ł importu w ę gla energetycznego w zu ż yciu jawnym wzrós ł z 2,7% w 2004r. do 4% w 2005r. Co prawda eksport w ę gla energetycznego nieznacznie spad ł w 2005r. (o 6%), jak równie ż spad ł o ok. 8% udzia ł eksportu w sprzeda ż y ogó ł em w ę gla energetycznego. Spadek eksportu w ę gla energetycznego mo ż na wyt ł umaczy ć wzrostem zapasów w ę gla w 2005r. u znacz ą cych odbiorców w ę gla w Europie i krajach azjatyckich, którzy, jak wynika z opracowania Ministerstwa Gospodarki pt.: „Informacja o przebiegu restrukturyzacji górnictwa w ę gla kamiennego ze szczególnym uwzgl ę dnieniem 2005r.” zg ł aszali ch ęć odsprzeda ż y w ę gla. Z w/w dokumentu wynika równie ż , i ż w portach europejskich (ARA) tak ż e zg ł aszano ch ęć odsprzeda ż y. Wzrost stanu zapasów doprowadzi ł do sytuacji wyra ź nego obni ż enia cen w ę gla za granic ą . Zgodnie z w/w dokumentem Ministra Gospodarki cena w ę gla z RPA w porcie Richards Bay (FOB na bazie 6000 kcal/kg netto) w pierwszej po ł owie 2005r. utrzymywa ł a si ę na poziomie 55-53 USD/t, w drugiej po ł owie zacz ęł a do ść szybko spada ć i na koniec roku wynios ł a 40 USD/t. Podobnie silny spadek cen zaobserwowano w portach australijskich. Ceny w ę gla (FOB na bazie 6150 kcal/kg netto) w pierwszej po ł owie 2005r. kszta ł towa ł y si ę na poziomie 53-51 USD/t, podczas, gdy w ko ń cu roku spad ł y do poziomu 38-39 USD/t. Spad ł a równie ż , cho ć nie tak znacz ą co cena w ę gla rosyjskiego w portach ba ł tyckich (FOB na bazie 6000 kcal/kg). Ceny w ę gla energetycznego wynios ł y tam w styczniu 2005 r. 56 USD/t, w lipcu kszta ł towa ł y si ę na poziomie 53-54 USD/t, za ś w grudniu spad ł y do 49-50 USD/t. Jak wida ć , ceny w ę gla rosyjskiego by ł y stosunkowo wysokie, co t ł umaczy ć mo ż na wzrostem o ok. 5,4% stawek w przewozach kolejowych w ę gla na eksport transportowanego do portów Morza Ba ł tyckiego. Jednocze ś nie ceny w ę gla energetycznego w Polsce kszta ł towa ł y si ę na poziomie 160-164 z ł /t i obserwowana by ł a w miar ę sta ł a tendencja w wysoko ś ci tych cen – w czerwcu 20 wynios ł y 161,7 z ł /t (48,5 USD/t wg kursu ś redniego z czerwca 2005r.), w grudniu 160,4 z ł (49,4 USD/t wg kursu ś redniego z grudnia 2005r.). Tabela 5. Porównanie cen w ę gla energetycznego w Polsce, RPA, Australii i Rosji w czerwcu i grudniu 2005r. Cena w USD/t Cena w z ł /t 15 Kraj czerwiec 05 grudzie ń 05 czerwiec 05 grudzie ń 05 Polska 48 49 161,7 160,4 RPA (port Richards Bay) 55 40 171,5 131,5 porty australijskie 53-51 38-39 165,1 125,9 Rosja (porty ba ł tyckie) 56 49-50 177,8 164,4 Ź ród ł o: Zestawienie na podstawie opracowania Ministerstwa Gospodarki pt.: „Informacja o przebiegu restrukturyzacji górnictwa w ę gla kamiennego ze szczególnym uwzgl ę dnieniem 2005r.” Warszawa, maj 2006r. www.mgip.gov.pl. Jak wynika z w/w opracowania Ministerstwa Gospodarki, okres wyj ą tkowo wysokich cen w ę gla na ś wiatowych rynkach w ę gla ko ń czy si ę . Przewidywana jest dalsza tendencja spadkowa w cenach w ę gla energetycznego dzi ę ki zwi ę kszeniu zdolno ś ci eksportowej dostawców w ę gla z Australii, RPA i Indonezji, przy jednoczesnym spadku zu ż ycia. Podobnie, jak w przypadku w ę gla energetycznego, w ramach obrotu w ę glem koksowym nie ma barier w handlu mi ę dzynarodowym. Ponadto, nale ż y zwróci ć uwag ę na znacz ą cy, zwi ę kszaj ą cy si ę udzia ł eksportu w ę gla koksowego w sprzeda ż y ogó ł em tego surowca oraz importu w zu ż yciu jawnym. Tabela 6. Zestawienie sprzeda ż y, eksportu i importu w ę gla koksowego w latach 2004-2005. Wyszczególnienie Lata W ę giel koksowy 2004 16 433,80 tys. ton 2005 13 706,90 tys. ton sprzeda ż ogó ł em 2005/2004 0,83 2004 13 129,80 tys. ton 2005 10 649,80 tys. ton sprzeda ż krajowa 2005/2004 0,81 2004 3 301,24 tys. ton 2005 3 057,10 tys. ton eksport i wywóz do UE 2005/2004 0,93 2004 20,1% %udzia ł eksportu w sprzeda ż y 2005 22,3% 2004 602,50 tys. ton 2005 609,64 tys. ton import 2005/2004 1,01 2004 4,4% %udzia ł importu w zu ż yciu jawnym 2005 5,2% Ź ród ł o: Zestawienie na podstawie danych z internetowej bazy danych Ministerstwa Gospodarki, www. mgip..gov.pl. Jak wynika z tabeli, udzia ł eksportu w sprzeda ż y ogó ł em w ę gla koksowego wzrós ł z 20,1% w 2004r. do 22,3% w 2005r. Jednocze ś nie udzia ł importu tego surowca w zu ż yciu jawnym charakteryzowa ł si ę równie ż wzrostem. Co prawda, w 2005r. zaobserwowano spadek 15 Do przelicze ń przyj ę to ś rednie kursy dolara z czerwca i grudnia 2005r. 21 eksportu w ę gla koksowego. Zwi ą zane to jednak by ł o ze spadkiem sprzeda ż y ogó ł em w ę gla koksowego. Nale ż y zauwa ż y ć , i ż przy obni ż eniu sprzeda ż y ogó ł em o 17% i sprzeda ż y krajowej o 19%, eksport w ę gla koksowego spad ł jedynie o 7%. Spadek eksportu w ę gla koksowego mo ż na t ł umaczy ć spadkiem produkcji stali w wi ę kszo ś ci krajów europejskich. Wiele spó ł ek produkuj ą cych stal ograniczy ł o sw ą produkcj ę , aby zredukowa ć swoje zapasy i utrzyma ć poziom cen. St ą d te ż mniejsze zapotrzebowanie na w ę giel koksowy, surowiec do produkcji stali, ze strony odbiorców europejskich. Zarówno w przypadku w ę gla energetycznego, jak i w przypadku w ę gla koksowego na szerszy ni ż krajowy wymiar rynku w ę gla koksowego wp ł yw mog ą mie ć spadaj ą ce ceny frachtu oraz ceny samego w ę gla. Polska importowa ł a w ę giel koksowy z Rosji i S ł owacji, a tak ż e z kilku innych krajów, m.in. z Czech, sk ą d sprowadzi ł a w 2005r. ok. 90% ca ł o ś ci zaimportowanego w ę gla koksowego. W sytuacji gdy brak danych dotycz ą cych cen w ę gla koksowego w 2005r. mo ż na posi ł kowa ć si ę wysoko ś ci ą przychodu na ton ę w ę gla koksowego uzyskan ą w krajach, z których Polska importowa ł a w ę giel koksowy. Dane takie uzyskano z bazy informacji gospodarczej Ministerstwa Gospodarki. Tabela 7. Przychód jednostkowy (w z ł /t) w ę gla koksowego w krajach-importerach do Polski w latach 2003-2005. Pa ń stwo 2003 2004 2005 Republika Czeska 176 263 311 Niemcy - 495 488 Australia - - 490 Rosja - 237 - Ukraina 114 186 - Polska 154 268 299 Ź ród ł o: Zestawienie na podstawie danych pochodz ą cych z bazy informacji gospodarczej Ministerstwa Gospodarki, www.mgip.gov.pl. Jak wynika z tabeli w 2004r. przychód jednostkowy na ton ę w ę gla koksowego w Republice Czeskiej by ł ni ż szy ni ż w Polsce. W 2005r. zdecydowanie wzrós ł . Ś wiadczy to o tym, i ż ceny w ę gla w Czechach by ł y wy ż sze ni ż w Polsce. Ni ż sze ceny obowi ą zywa ł y w 2004r. w Rosji i na Ukrainie, sk ą d w 2005r. nie sprowadzano w ę gla koksowego. Zgodnie jednak z opracowaniem Ministerstwa Gospodarki pt.: „Informacja o przebiegu restrukturyzacji górnictwa w ę gla kamiennego ze szczególnym uwzgl ę dnieniem 2005r.” , nale ż y spodziewa ć si ę tendencji spadkowej w cenie w ę gla koksowego na rynkach europejskich, co zwi ą zane jest ze zwi ę kszaniem nadpoda ż y w ę gla koksowego na rynku europejskim. Wskazuje na to, zgodnie z w/w opracowaniem, stopniowe wycofywanie si ę dostawców w ę gla koksowego ze Stanów Zjednoczonych z rynków azjatyckich. Prognozowany jest znacz ą cy spadek dostaw ze strony dostawców ameryka ń skich na te rynki. Wycofywanie si ę dostawców ze Stanów Zjednoczonych z rynków azjatyckich mo ż e spowodowa ć , ż e cz ęść dostaw trafi prawdopodobnie na rynki europejskie, co w konsekwencji spowoduje nadpoda ż w ę gla koksowego na tym obszarze. Analizuj ą c europejskie przepisy dotycz ą ce rynku w ę gla nale ż y wskaza ć , i ż integracja tego rynku sta ł a si ę jednym z celów utworzenia Wspólnoty Europejskiej, gdy ż pierwszy traktat wspólnotowy (Traktat ustanawiaj ą cy Europejsk ą Wspólnot ę W ę gla i Stali, podpisany w Pary ż u 18 kwietnia 1951r.) dotyczy ł w ł a ś nie stworzenia wspólnego rynku w ę gla i stali, poprzez poddanie produkcji oraz dystrybucji w ę gla i stali kontroli ponadnarodowych organów EWWiS. Traktat obejmowa ł m.in. kwestie zapewnienia jednolitych regu ł konkurencji w 22 sektorach w ę gla i stali we wszystkich krajach sygnuj ą cych ten dokument. Nale ż y wskaza ć , ż e model integracji wspomnianych rynków pozosta ł niezmieniony a ż do wyga ś ni ę cia TEWWiS w 2002r. Bior ą c pod uwag ę powy ż sze, mo ż na stwierdzi ć , i ż ju ż od ponad 50 lat Wspólnota Europejska w swoich regulacjach d ąż y do tego, aby rynek w ę gla przyjmowany by ł jako rynek europejski i ż eby panowa ł y na nim jednolite warunki konkurencji. Nawet udzielanie pomocy publicznej dla sektora w ę glowego uzasadniane niezmiernie wa ż nym celem krajów cz ł onkowskich, jakim jest bezpiecze ń stwo energetyczne, jest ograniczone bardzo restrykcyjnymi ramami prawnymi zmierzaj ą cymi do wyrównania warunków konkurencji dla wszystkich uczestników rynku europejskiego. Potwierdzaj ą to wybrane decyzje Komisji Europejskiej dopuszczaj ą ce wsparcie przedsi ę biorstw dzia ł aj ą cych w sektorze w ę gla kamiennego ś rodkami publicznymi. Komisja Europejska szczególn ą uwag ę przywi ą zuje do wyrównania warunków konkurencji pomi ę dzy krajami cz ł onkowskimi, tak aby pomoc udzielana okre ś lonym przedsi ę biorcom nie uprzywilejowywa ł a ich w ten sposób, i ż mogliby stosowa ć ni ż sz ą cen ę za produkowany w ę giel kamienny i tym samym uzyskiwa ć lepsz ą pozycj ę rynkow ą , ni ż ich konkurenci z innych krajów cz ł onkowskich. Dla przyk ł adu, w decyzji z dnia 11 grudnia 2001r. dotycz ą cej wsparcia sektora w ę gla w Hiszpanii (2002/241/ECSC) Komisja Europejska zobowi ą za ł a Hiszpani ę ż eby udzielaj ą c pomocy na bie żą c ą dzia ł alno ść produkcyjn ą swoim kopalniom zapewni ł a jednocze ś nie takie warunki pomocy, aby pomoc nie spowodowa ł a dyskryminacji konkurentów oraz konsumentów w ę gla na wspólnym rynku europejskim. Z analizy decyzji Komisji Europejskiej i przepisów dotycz ą cych udzielania pomocy publicznej dla kopal ń w krajach cz ł onkowskich, wynika, i ż rynek w ę gla kamiennego oceniany jest jako jeden rynek europejski i podejmowane s ą dzia ł ania, aby na ca ł ym obszarze Wspólnoty wyst ę powa ł y jednolite warunki konkurencji. W rozporz ą dzeniu Rady (WE) nr 1407/2002 z dnia 23 lipca 2002r. w sprawie pomocy pa ń stwa dla przemys ł u w ę glowego wskazane zosta ł o, i ż „realizuj ą c swoje zadania, Wspólnota musi zapewni ć , ż e s ą ustanowione, zachowane i stosowane normalne warunki konkurencji. W szczególno ś ci w odniesieniu do rynku energii elektrycznej, pomoc dla przemys ł u w ę glowego nie mo ż e wp ł ywa ć na wybór poda ż y ź róde ł energii pierwotnej przez producentów energii elektrycznej. W zwi ą zku z tym, ceny i ilo ść w ę gla musz ą by ć swobodnie uzgadniane pomi ę dzy Umawiaj ą cymi si ę Stronami w ś wietle warunków panuj ą cych na rynku ś wiatowym. ” Podobny warunek Komisja Europejska na ł o ż y ł a na Polsk ę przy wyra ż aniu zgody na udzielenie pomocy restrukturyzacyjnej kopalniom w ę gla kamiennego w Polsce. W decyzji nr 571/2004 Komisja Europejska wskaza ł a, i ż w odniesieniu do rynku energii elektrycznej, pomoc dla przemys ł u w ę glowego nie mo ż e ogranicza ć dost ę pu producentów energii elektrycznej do ź róde ł energii pierwotnej. W zwi ą zku z tym, cen ę i ilo ś ci w ę gla musz ą ustali ć strony umowy w ś wietle warunków panuj ą cych na rynku. Kwestia geograficznego wymiaru rynku w ę gla pojawi ł a si ę w orzecznictwie europejskim, w sprawie przej ę cia kontroli przez RAG AG nad Saarbergwerke AG i Preussag Anthrazit GmbH w Niemczech. W 1998r. Komisja Europejska wyda ł a zgod ę na po łą czenie trzech najwi ę kszych przedsi ę biorstw w ę glowych w Niemczech (T-156/98), okre ś laj ą c rynek, jako krajowy ze wzgl ę du na fakt wyst ę powania pomocy publicznej pokrywaj ą cej cz ęś ciowo koszty tych kopalni. Nale ż y podkre ś li ć , i ż by ł to specyficzny rodzaj pomocy – koszty kopalni przekracza ł y ś wiatowe ceny w ę gla i dzi ę ki wsparciu publicznemu kopalnie mog ł y obni ż a ć cen ę do poziomu ś wiatowego. Decyzja ta zosta ł a na wniosek RJB Mining (brytyjskiego producenta w ę gla) uchylona 31.01.2001r. przez S ą d Pierwszej Instancji, który m.in. wskaza ł , i ż pomoc publiczna nie przes ą dza jednoznacznie o rynku geograficznym. S ą d ponadto wskaza ł , ż e w tej, specyficznej sytuacji rynek mo ż na rozpatrywa ć albo w kategorii rynku w ę gla subsydiowanego w Niemczech (a wi ę c w ęż szego ni ż krajowy) albo rynku ś wiatowego, jako, ż e de facto nie ma barier wej ś cia na ten rynek, a pomoc publiczna nie tworzy specyfiki 23 dla ca ł ego rynku krajowego. W powtórnej decyzji w tej sprawie (C-1436/2002) Komisja Europejska (jakkolwiek na potrzeby tej decyzji nie by ł o konieczno ś ci jednoznacznego ustalenia rynku geograficznego) uzna ł a, i ż rynek w ę gla posiada specyficzne cechy, ale staje si ę coraz bardziej rynkiem ś wiatowym. Pomimo specyfiki rynku w ę gla w poszczególnych krajach cz ł onkowskich nie mo ż na zatem ustali ć jego zakresu geograficznego na poziomie krajowym. Zarówno przepisy, jak i orzecznictwo, wskazuj ą na konieczno ść przyj ę cia szerszego rynku. Nale ż y zwróci ć uwag ę , i ż przytoczone w uzasadnieniu niniejszej decyzji informacje stanowi ą dane dla wybranych pa ń stw i z wybranych okresów. Niemniej rynek w ę gla nie jest rynkiem czasowym, ani nie charakteryzuje si ę sezonowo ś ci ą lub gwa ł townymi wahaniami koniunktury mog ą cymi powodowa ć ró ż nicowanie warunków konkurowania 16 , dlatego nale ż y oceni ć , i ż s ą to dane wystarczaj ą co reprezentatywne, aby wyznaczy ć trendy charakteryzuj ą ce omawiany rynek i na ich podstawie wnioskowa ć o ca ł o ś ci rynku. Powy ż ej przeanalizowano takie czynniki okre ś laj ą ce geograficzny aspekt rynku w ł a ś ciwego, jak: bariery w handlu zagranicznym, koszty transportu, poziom importu i eksportu, specyficzne czynniki, które mog ą mie ć wp ł yw na cen ę w ę gla obrocie mi ę dzynarodowym (pomoc publiczna, kurs walutowy), ceny w ę gla kamiennego w kraju i na ś wiecie, europejskie regulacje dotycz ą ce produkcji i sprzeda ż y w ę gla kamiennego. Na podstawie powy ż szych czynników, ustalono, ż e nie jest mo ż liwe jednoznaczne okre ś lenie rynku w ę gla kamiennego na poziomie krajowym. Wszystkie przytoczone dane statystyczne i ekonomiczne pozwalaj ą stwierdzi ć , i ż jest to rynek szerszy. Ś wiadczy o tym brak barier celnych w obrocie mi ę dzynarodowym, znacz ą cy eksport i wzrost poziomu importu, obni ż aj ą ce si ę koszty transportu oraz wzrastaj ą cy poziom konkurencji w us ł ugach transportowych. Stabilny kurs walutowy z ł otego wzgl ę dem euro i dolara równie ż nie utrudnia obrotu z zagranic ą . Ponadto, fakt, i ż obecne przepisy dotycz ą ce pomocy publicznej udzielanej w sektorze w ę gla kamiennego nie pozwalaj ą na obni ż anie ceny w ę gla dzi ę ki uzyskanemu wsparciu finansowemu, nie pozwala wyró ż ni ć tego rynku ze wzgl ę du na kwesti ę pomocy. Dodatkowo, odnosz ą c opisan ą powy ż ej spraw ę RAG AG/Saarbergwerke AG/Preussag Anthrazit GmbH do polskich uwarunkowa ń , nale ż y stwierdzi ć , i ż mamy do czynienia z zupe ł nie inn ą sytuacj ą . Jakkolwiek przedsi ę biorstwa górnicze dostaj ą pomoc publiczn ą , nie jest to pomoc operacyjna, a jedynie na os ł ony socjalne, na ochron ę ś rodowiska i redukcj ę mocy produkcyjnych. Cena, któr ą polskie kopalnie uzyskuj ą za w ę giel ma charakter rynkowy i ca ł kowicie pokrywa ich koszty, a dodatkowo w przeciwie ń stwie do w/w firm niemieckich, prowadz ą znacz ą cy eksport konkuruj ą c na rynku ś wiatowym. Nie by ł oby wi ę c mo ż liwe nawet okre ś lenie rynku w ę gla subsydiowanego w Polsce, gdy ż pomoc dla polskich firm nie wp ł ywa na poziom cen oferowanego przez nie w ę gla. Przy tym, nale ż y zauwa ż y ć , i ż Komisja Europejska w swoim raporcie o rynku w ę gla kamiennego i koksu w 2003r. i 2004r. 17 oceni ł a, i ż rynek w ę gla kamiennego jest w Polsce rynkiem, na którym panuj ą warunki wolnej konkurencji i nie ma niebezpiecze ń stwa zagro ż enia swobodnej wymiany towarów pomi ę dzy krajami wspólnoty. Co wi ę cej, analiza przep ł ywów tego towaru pomi ę dzy poszczególnymi krajami (dane IEA/OECD) wskazuje, i ż jest to rynek ś wiatowy. Takie stanowisko prezentuje wiele publikacji dotycz ą cych obrotu w ę glem kamiennym. Wybrane pozycje literatury zagranicznej 18 wskazuj ą , i ż obecnie rynek w ę gla kamiennego, z geograficznego punktu widzenia ma charakter ś wiatowy i nie ogranicza si ę do lokalnych rynków. 16 Doda ć nale ż y, ż e zmiany koniunktury w ostatnich latach s ą raczej efektem zmiany popytu w Chinach i Indiach a zatem zjawisk pozaeuropejskich o charakterze egzogenicznym i maj ą podobny wp ł yw na ca ł y obszar Wspólnoty. 17 SEC 2005/105 (8.08.2005) s. 22 18 Henrisson E. Market integration in the International Steam Coal Industry 2003, Elzinga, K.G. & Hogarty, T.F. 1978. The problem of geographic market delineation revisited: the case of coal . The Antitrust Bulletin, 23, Warell L. Defining geographic coal markets using price data and shipments data Energy Policy 2004, Humphreys, D.,Welham, K., The restructuring of the international coal industry . International Journal of Global Energy Issues 2003 24 Uwzgl ę dniaj ą c regulacje europejskie, odr ę bne dla krajów Wspólnoty, mo ż na powiedzie ć , i ż rynek w ę gla kamiennego w UE posiada swoj ą specyfik ę . Wydaje si ę , ż e by ł oby mo ż liwe geograficzne wyró ż nienie rynku europejskiego, jednak obecna koniunktura na w ę giel, brak barier w obrocie i mo ż liwo ść swobodnego konkurowania i tak nie pozwoli ł aby jednoznacznie zaw ę zi ć rynku jedynie do europejskiego i doprowadzi ł aby do przyj ę cia, i ż mamy do czynienia co najmniej z rynkiem europejskim lub szerszym. W niniejszej sprawie za rynek w ł a ś ciwy nale ż y zatem uzna ć rynek sprzeda ż y w ę gla kamiennego, który zasi ę giem swym obejmuje co najmniej obszar UE. Podstawow ą przes ł ank ą , której wykazanie jest konieczne dla stwierdzenia stosowania przez przedsi ę biorc ę praktyk zdefiniowanych w art. 8 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest ustalenie, i ż przedsi ę biorca ten posiada pozycj ę dominuj ą c ą na rynku w ł a ś ciwym. Stosownie do zapisu art. 4 pkt 9 w/w ustawy przez pozycj ę dominuj ą c ą rozumie si ę pozycj ę przedsi ę biorcy, która umo ż liwia mu zapobieganie skutecznej konkurencji na rynku w ł a ś ciwym przez stworzenie mu mo ż liwo ś ci dzia ł ania w znacznym zakresie niezale ż nie od konkurentów, kontrahentów oraz konsumentów; domniemywa si ę , ż e przedsi ę biorca ma pozycj ę dominuj ą c ą , je ż eli jego udzia ł w rynku przekracza 40 %. Przepis ten stwarza domniemanie prawne w rozumieniu art. 234 K.p.c. posiadania pozycji dominuj ą cej, je ż eli procentowy udzia ł w rynku przekracza 40 %. Szacuj ą c udzia ł y w rynku mo ż na opiera ć si ę zarówno na danych dotycz ą cych sprzeda ż y, produkcji, poziomu konsumpcji, czy mocy produkcyjnych odnosz ą cych si ę do danego towaru. W przypadku w ę gla kamiennego, statystyki ś wiatowe i europejskie nie podaj ą precyzyjnych danych na temat poziomu sprzeda ż y, natomiast publikuj ą informacje dotycz ą ce produkcji, zu ż ycia i poziomu importu w ę gla kamiennego. Opieraj ą c si ę na tych danych oraz na danych Kompanii dotycz ą cych poziomu sprzeda ż y tego przedsi ę biorcy, skalkulowane zosta ł y dwa wska ź niki, obrazuj ą ce pozycj ę Kompanii na rynku europejskim. Pierwszym ze wska ź ników jest porównanie sprzeda ż y dokonanej przez Kompani ę do importu wszystkich pa ń stw Wspólnoty. Tabela 1. Udzia ł sprzeda ż y Kompanii w imporcie Unii Europejskiej w latach 2004-2005. Wyszczególnienie Jednostka 2004 2005 Import UE25 (1) mln ton 222,9 220,9 Sprzeda ż w Polsce (2) mln ton 78,1 74,7 KW SA sprzeda ż ogó ł em mln ton 53,6 50,5 udzia ł KW SA w (1+2) % 17,82 17,07 Ź ród ł o: Opracowanie na podstawie zestawienia danych Eurostatu pt: „The coal industry in the European Union in 2004 and 2005” (import UE25) oraz dokumentu Ministerstwa Gospodarki pt: „Informacja o przebiegu restrukturyzacji górnictwa w ę gla kamiennego ze szczególnym uwzgl ę dnieniem 2005r.” (sprzeda ż w Polsce i sprzeda ż Kompanii), www.mgip.gov.pl. Do oblicze ń zosta ł przyj ę ty jedynie poziom importu, gdy ż nie jest znany dok ł adny poziom sprzeda ż y dokonanej na terenie Unii. Import za ś stanowi cz ęść sprzeda ż y Unii Europejskiej. Zatem udzia ł Spó ł ki w imporcie UE25 wraz ze sprzeda żą w Polsce b ę dzie wy ż szy ni ż udzia ł w sprzeda ż y ogó ł em. Je ż eli wiec zostanie udowodnione, i ż Kompania nie posiada znacz ą cego udzia ł u w poziomie importu Unii (wraz ze znan ą sprzeda żą w Polsce), tym samym nie b ę dzie ona posiada ł a znacz ą cej pozycji w łą cznej sprzeda ż y pa ń stw Wspólnoty. Z dokonanych oblicze ń wynika, i ż udzia ł Kompanii w imporcie UE25 wraz ze sprzeda żą w Polsce wyniós ł w 2005r. oko ł o 17%. Wskazuje to na fakt, i ż Kompania nie posiada ł a znacz ą cej pozycji na rynku w ę gla kamiennego w Unii Europejskiej. 25 Drugim wska ź nikiem, pomocnym przy okre ś leniu pozycji Kompanii na rynku europejskim, jest wska ź nik pokrycia konsumpcji w ę gla w UE25 produkcj ą Kompanii. Miara konsumpcji pozwala zilustrowa ć faktyczny poziom zakupów w ę gla w Europie. Odnosz ą c wielko ść sprzeda ż y Kompanii do poziomu zakupów uzyskamy informacj ę na temat tego, w jakim stopniu Kompania by ł aby w stanie zaspokoi ć europejski popyt na w ę giel, gdyby ca ł o ść produkcji przeznacza ł a wy łą cznie na rynek UE. Tabela 2.Udzia ł produkcji Kompanii w konsumpcji Unii Europejskiej w latach 2004-2005. Wyszczególnienie Jednostka 2004 2005 konsumpcja UE25 mln ton 363,2 351,9 produkcja KW SA mln ton 53,8 52,6 udzia ł produkcji KW SA w konsumpcji UE25 % 14,8 14,9 Ź ród ł o: Opracowanie na podstawie opracowania Eurostatu pt.: „The coal industry in the European Union in 2004 and 2005” (import UE25) oraz, dokumentu Ministerstwa Gospodarki pt.: „Informacja o przebiegu restrukturyzacji górnictwa w ę gla kamiennego ze szczególnym uwzgl ę dnieniem 2005r.” (sprzeda ż w Polsce i sprzeda ż Kompanii), www.mgip.gov.pl. Powy ż sza tabela pokazuje, i ż omawiany wska ź nik wyniós ł w 2005r. 14,9%, co oznacza, ż e konsumpcja w ę gla w Europie znacznie przekracza mo ż liwo ś ci produkcyjne Kompanii i istnieje wiele alternatywnych ź róde ł zaopatrzenia rynku w ę gla. Dane te potwierdzaj ą tez ę , ż e Kompania samodzielnie nie mo ż e w ż aden sposób wp ł ywa ć na europejski rynek w ę gla i nie posiada na nim znacz ą cej pozycji. Dodatkowo, nale ż y zauwa ż y ć , i ż , jak wynika z danych statystycznych przedstawionych we wcze ś niejszej cz ęś ci niniejszego opracowania, Europa charakteryzuje si ę niedostatkiem zasobów w ę gla i jest ona importerem netto tego surowca (udzia ł importu w ę gla kamiennego w konsumpcji w ę gla UE25 w 2004r. wyniós ł 39%). Oznacza to, i ż zapotrzebowanie na w ę giel znacz ą co przekracza moce produkcyjne Europy, zatem mo ż na postawi ć tez ę , ż e rynek geograficzny mo ż e by ć szerszy ni ż europejski, co pozwala wzmocni ć twierdzenie, i ż Kompania nie dysponuje znacz ą ca pozycj ą na rynku w ę gla kamiennego. Posiadanie na rynku w ł a ś ciwym udzia ł u wynosz ą cego mniej ni ż 40% nie daje Kompanii dostatecznej si ł y rynkowej, pozwalaj ą cej jej na jednostronne dyktowanie innym uczestnikom obrotu warunków uczestnictwa we wspomnianym rynku. Innymi s ł owy przy takim udziale w rynku Kompania jest poddawana istotnej konkurencji ze strony innych przedsi ę biorców, funkcjonuj ą cych na tym samym co Kompania rynku. Zreszt ą na rzecz Kompanii dzia ł a tutaj domniemanie prawne z art. 4 pkt 9 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (art. 234 k.p.c.), i ż nie posiada ona pozycji dominuj ą cej, za ś tego domniemania Spó ł ka Oltrans nie obali ł a. Skoro nie zosta ł o udowodnione posiadanie przez Kompani ę pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym, nie mo ż e zatem wchodzi ć w gr ę nadu ż ycie przez ni ą tej pozycji rynkowej, z naruszeniem art. 8 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Stosownie do art. 80, w zwi ą zku z art. 81 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w sprawach w niej nieuregulowanych, do post ę powania przed Organem Antymonopolowym stosuje si ę - z wy łą czeniem spraw dotycz ą cych dowodów - przepisy ustawy Kodeks post ę powania administracyjnego. Art. 105 § 1 K.p.a. stanowi, ż e gdy post ę powanie z jakiejkolwiek przyczyny sta ł o si ę bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzj ę o umorzeniu post ę powania. Bezprzedmiotowo ść post ę powania administracyjnego oznacza, ż e brak jest którego ś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie mo ż na wyda ć decyzji za ł atwiaj ą cej spraw ę przez rozstrzygni ę cie co do istoty. Przes ł anka umorzenia post ę powania 26 mo ż e istnie ć jeszcze przed wszcz ę ciem post ę powania, co zostanie ujawnione dopiero w tocz ą cym si ę post ę powaniu, a mo ż e ona powsta ć tak ż e w czasie trwania post ę powania, a wiec w sprawie ju ż zawis ł ej przed organem administracyjnym (tak B.Adamiak i J.Borkowski - Kodeks post ę powania administracyjnego - Komentarz C.H. BECK Warszawa 1996 str. 462). W niniejszej sprawie przes ł ank ą umorzenia post ę powania antymonopolowego, przemawiaj ą c ą za jego bezprzedmiotowo ś ci ą jest brak pozycji dominuj ą cej Kompanii na rynku w ł a ś ciwym, a tym samym podstaw do oceny jej zachowania pod k ą tem nadu ż ycia tej pozycji w sposób okre ś lony przez Spó ł k ę Oltrans. Z ustale ń post ę powania antymonopolowego wynika, i ż przes ł anka w postaci braku pozycji dominuj ą cej istnia ł a jeszcze przed jego wszcz ę ciem, jednak zosta ł a ujawniona dopiero w toku post ę powania, w wyniku poczynionych ustale ń dotycz ą cych rynku w ł a ś ciwego. St ą d nale ż a ł o orzec jak w sentencji decyzji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 kodeksu post ę powania cywilnego – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. Dyrektor Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach Alicja Kral