RŁO-30/2011

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA w ŁODZI ul. Piotrkowska 120 90-006 Łódź tel. (42) 636 36 89, fax (42) 636 07 12 e’mail: lodz@uokik.gov.pl DECYZJA Nr RŁO 30/2010 I. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy, po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów wszczętego z urzędu przeciwko Bożenie Stanisławie Szymczyk i Justynie Pańka - Jabłońskiej prowadzących działalność gospodarczą pod nazwą Biuro Podróży PRIMA TOUR s.c. w Kielcach, – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: 1. Uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 cytowanej na wstępie ustawy, bezprawne działanie Bożeny Stanisławy Szymczyk i Justyny Pańka - Jabłońskiej prowadzących działalność gospodarczą pod nazwą Biuro Podróży PRIMA TOUR s.c w Kielcach, polegające na stosowaniu postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do „Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone”, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm .), poprzez stosowanie we wzorcu umowy o nazwie : „OGÓLNE WARUNKI UCZESTNICTWA W IMPREZACH ORGANIZOWANYCH przez Biuro Podróży PRIMA TOUR s.c., 25 -008 Kielce, ul. Staszica 1/205 ”, a tym samym w zawieranych z konsumentami umowach na świadczone usługi turystyczne, postanowień o treści: 1) „Zwrot należności po odliczeniu kosztów rezygnacji Organizator dokonuje w terminie 7 dni od daty odstąpienia Uczestnika od Umowy, a od zwracanych kwot nie przysługują odsetki”, 2) „ Uczestnikowi nie przysługuje zwrot wartości świadczeń, których nie wykorzystał w trakcie imprezy, nie leżących po stronie Organizatora lub w przypadku nie stawienia się na wyznaczoną zbiórkę w dniu wyjazdu.” , i stwierdza zaniechanie jej stosowania z dniem 28 kwietnia 2011 r. 2. Uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 cytowanej na wstępie ustawy, bezprawne działanie Bożeny Stanisławy Szymczyk i Justyny Pańka - Jabłońskiej prowadzących działalność gospodarczą pod nazwą Biuro Podróży PRIMA TOUR s.c w Kielcach, polegające na 2 stosowaniu we wzorcu umowy o nazwie : „OGÓLNE WARUNKI UCZESTNICTWA W IMPREZACH ORGANIZOWANYCH przez Biuro Podróży PRIMA TOUR s.c., 25 - 008 Kielce, ul. Staszica 1/205 ”, a tym samym w zawieranych z konsumentami umowach na świadczone usługi turystyczne postanowień sprzecznych z przepisami ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o usługach turystycznych (Dz. U z 2004 r. Nr 223, poz. 2268, z późn. zm.) o treści: 3) „W przypadku koniecznym Organizator zastrzega sobie prawo do zmiany warunków Umowy zawartej z Uczestnikiem, szczególne w przypadku: wzrostu kosztów transportu, podatków opłat urzędowych (np. opłat lotniskowych, portowych), zmiany przepisów celno – wizowych, zmiany kuru walut stanowiących podstawę obliczania ceny, nie więcej jednak niż o 10%.”- naruszającego art. 17 ust. 1 ww. ustawy o usługach turystycznych, 4) „Zgodnie z art. 16 ustawy o usługach turystycznych warunkiem rozpatrzenia reklamacji przez Organizatora jest zgłoszenie przedmiotu reklamacji w trakcie imprezy w formie pisemnej przedstawicielowi Organizatora.” - naruszającego art. 16b ust. 3 ww. ustawy o usługach turystycznych, i stwierdza zaniechanie jej stosowania z dniem 28 kwietnia 2011 r. II. 1. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) i art. 33 ust. 6 tej ustawy, – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: nakłada się na Bożenę Stanisławę Szymczyk prowadzącą działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej Biuro Podróży PRIMA TOUR s.c w Kielcach, karę pieniężną w wysokości 1453 zł (słownie: tysiąc czterysta pięćdziesiąt trzy zł), płatną do budżetu państwa, z tytułu naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.), w zakresie opisanym w pkt I.1 sentencji niniejszej decyzji, za zapłatę którą odpowiada ona solidarnie z Justyną Pańka –Jabłońską. 2. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) i art. 33 ust. 6 tej ustawy, – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: nakłada się na Justynę Pańka - Jabłońską prowadzącą działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej Biuro Podróży PRIMA TOUR s.c w Kielcach, karę pieniężną w wysokości 1453 zł (słownie: tysiąc czterysta pięćdziesiąt trzy zł), płatną do budżetu państwa, z tytułu naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.), w zakresie opisanym w pkt I.1 sentencji niniejszej decyzji, za zapłatę którą odpowiada ona solidarnie z Bożeną Stanisławą Szymczyk. III. 1. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) i art. 33 ust. 6 tej ustawy, – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: nakłada się na Bożenę Stanisławę Szymczyk prowadzącą działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej Biuro Podróży PRIMA TOUR s.c w Kielcach, karę pieniężną w wysokości 1.585 zł (słownie: tysiąc pięćset osiemdziesiąt pięć zł), płatną 3 do budżetu państwa, z tytułu naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm. Dz. U. Nr 99, poz. 660, Dz. U. Nr 171, poz. 1206), w zakresie opisanym w pkt I.2 sentencji niniejszej decyzji, za zapłatę którą odpowiada ona solidarnie z Justyną Pańka –Jabłońską. 2. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) i art. 33 ust. 6 tej ustawy, – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: nakłada się na Justynę Pańka - Jabłońską prowadzącą działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej Biuro Podróży PRIMA TOUR s.c w Kielcach, karę pieniężną w wysokości 1.585 zł (słownie: tysiąc pięćset osiemdziesiąt pięć zł), płatną do budżetu państwa, z tytułu naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm. Dz. U. Nr 99, poz. 660, Dz. U. Nr 171, poz. 1206), w zakresie opisanym w pkt I.2 sentencji niniejszej decyzji, za zapłatę którą odpowiada ona solidarnie z Bożeną Stanisławą Szymczyk. IV . 1. Na podstawie art. 77 ust. 1 w związku z art. 80 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz art. 263 § 1 i art. 264 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071, ze zm.) w związku z art. 83 wyżej wymienionej ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz stosownie do jej art. 33 ust. 6 – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: postanawia się obciążyć Bożenę Stanisławę Szymczyk prowadzącą działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej Biuro Podróży PRIMA TOUR s.c w Kielcach, kosztami opisanego w punkcie I postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów na rzecz Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wysokości 16,95 zł (słownie: szesnaście złotych dziewięćdziesiąt pięć groszy), za zapłatę którą odpowiada ona solidarnie z Justyną Pańka –Jabłońską, za zapłatę którą odpowiada ona solidarnie z Justyną Pańka – Jabłońską i zobowiązuje się do ich zwrotu w terminie 7 dni od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji. 2. Na podstawie art. 77 ust. 1 w związku z art. 80 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz art. 263 § 1 i art. 264 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071, ze zm.) w związku z art. 83 wyżej wymienionej ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz stosownie do jej art. 33 ust. 6 – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: postanawia się obciążyć Justynę Pańka - Jabłońską prowadzącą działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej Biuro Podróży PRIMA TOUR s.c w Kielcach, kosztami opisanego w punkcie I postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów na rzecz Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wysokości 28,20 zł (słownie: dwadzieścia osiem złotych dwadzieścia groszy), za zapłatę którą odpowiada ona solidarnie z Bożeną Stanisławą Szymczyk i zobowiązuje się do ich zwrotu w terminie 7 dni od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji. 4 Uzasadnienie W dniu 3 sierpnia 2011 r. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwany dalej: „Prezesem Urzędu”) na podstawie art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331 ze zm. – zwanej dalej „ustawą o ochronie konkurencji i konsumentów”) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy wszczął postępowanie w sprawie podejrzenia stosowania przez Bożenę Szymczyk i Justynę Pańka-Jabłońską prowadzącym działalność gospodarczą pod nazwą BIURO PODRÓŻY PRIMA TOUR S.C. w Kielcach, praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów polegającej na godzącym w nie, bezprawnym stosowaniu we wzorcu umowy o nazwie: „OGÓLNE WARUNKI UCZESTNICTWA W IMPREZACH ORGANIZOWANYCH przez Biuro Podróży PRIMA TOUR s.c., 25 -008 Kielce, ul. Staszica 1/205 ” i tym samym w zawieranych z konsumentami umowach o świadczenie usług turystycznych, postanowień o treści: 1. „Zwrot należności po odliczeniu kosztów rezygnacji Organizator dokonuje w terminie 7 dni od daty odstąpienia Uczestnika od Umowy, a od zwracanych kwot nie przysługują odsetki”, 2. „ Uczestnikowi nie przysługuje zwrot wartości świadczeń, których nie wykorzystał w trakcie imprezy, nie leżących po stronie Organizatora lub w przypadku nie stawienia się na wyznaczoną zbiórkę w dniu wyjazdu.” , które są tożsame z postanowieniami wpisanymi do „Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone”, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.), co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 cytowanej na wstępie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; 3. „W przypadku koniecznym Organizator zastrzega sobie prawo do zmiany warunków Umowy zawartej z Uczestnikiem, szczególne w przypadku: wzrostu kosztów transportu, podatków opłat urzędowych (np. opłat lotniskowych, portowych), zmiany przepisów celno – wizowych, zmiany kuru walut stanowiących podstawę obliczania ceny, nie więcej jednak niż o 10%.” 4. „Zgodnie z art. 16 ustawy o usługach turystycznych warunkiem rozpatrzenia reklamacji przez Organizatora jest zgłoszenie przedmiotu reklamacji w trakcie imprezy w formie pisemnej przedstawicielowi Organizatora.” , które mogą naruszać art. 17 oraz art. 16b ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o usługach turystycznych (Dz. U z 2004 r. Nr 223, poz. 2268, ze zm.), co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. (dowód: karty nr 1-3). Podstawę do wszczęcia ww. postępowania stanowił materiał dowodowy zebrany w postępowaniu wyjaśniającym, wszczętym w celu wstępnego ustalenia, czy na rynku usług turystycznych w rejonie właściwości miejscowej Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi organizatorzy usług turystycznych w stosowanych przez siebie wzorcach umów i materiałach reklamowych stosują niedozwolone postanowienia umowne uzasadniające podjęcie działań wskazanych w odrębnych przepisach lub wpisane do rejestru wzorców umowy uznanych za niedozwolone, co stanowi naruszenie cytowanej na wstępie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W toku ww. postępowania Prezes Urzędu dokonał między innymi kontroli wzorców umowy i umów stosowanych przez Bożenę 5 Szymczyk i Justynę Pańka-Jabłońską prowadzących działalność gospodarczą pod nazwą BIURO PODRÓŻY PRIMA TOUR S.C. w Kielcach, (zwane dalej – „Organizatorem Turystyki”) w tym wzorce pod nazwą „ OGÓLNE WARUNKI UCZESTNICTWA W IMPREZACH ORGANIZOWANYCH przez Biuro Podróży PRIMA TOUR s.c., 25-008 Kielce, ul. Staszica 1/205 ”- zwanego dalej: „Warunkami”. Organizator Turystyki stosował zarówno postanowienia, które zostały wpisane do „Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone”, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.) jak i postanowienia sprzeczne z przepisami ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o usługach turystycznych (Dz. U z 2004 r. Nr 223, poz. 2268, z późn. zm.). W odpowiedzi na zawiadomienie o wszczęciu niniejszego postępowania w piśmie z dnia 11 sierpnia 2011 r. Organizator Turystyki wyjaśnił, że pomimo iż nie zgadza się z zarzutami Prezesa Urzędu, gdyż postanowienie: - „ Zwrot należności po odliczeniu kosztów rezygnacji Organizator dokonuje w terminie 7 dni od daty odstąpienia Uczestnika od Umowy, a od zwracanych kwot nie przysługują odsetki” nie jest tożsamy ze wskazaną zakazaną klauzulą umowną i nie jest sprzeczny z obowiązującymi przepisami prawa np. podobne uregulowanie zawiera art. 22 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji , - „ Uczestnikowi nie przysługuje zwrot wartości świadczeń, których nie wykorzystał w trakcie imprezy, nie leżących po stronie Organizatora lub w przypadku nie stawienia się na wyznaczoną zbiórkę w dniu wyjazdu.” nie jest tożsamy ze wskazaną zakazaną klauzulą umowną i nie naruszał praw konsumentów do odstąpienia od umowy w odpowiednim czasie, ani zgłoszenia reklamacji. Zapis ten jest jedynie deklaracją normy prawnej wynikającej z ogólnych przepisów kodeksu cywilnego o zobowiązaniach wynikających z umów wzajemnych oraz art. 11 a ustawy o usługach turystycznych. - „W przypadku koniecznym Organizator zastrzega sobie prawo do zmiany warunków Umowy zawartej z Uczestnikiem, szczególne w przypadku: wzrostu kosztów transportu, podatków opłat urzędowych (np. opłat lotniskowych portowych), zmiany przepisów celno – wizowych, zmiany kuru walut stanowiących podstawę obliczania ceny, nie więcej jednak niż o 10%.” , nie rozszerza możliwości zmiany warunków, gdyż należy go interpretować wyłącznie z normą art. 17 ustawy o usługach turystycznych. - „Zgodnie z art. 16 ustawy o usługach turystycznych warunkiem rozpatrzenia reklamacji przez Organizatora jest zgłoszenie przedmiotu reklamacji w trakcie imprezy w formie pisemnej przedstawicielowi Organizatora.” , Prezes Urzędu zastosował błędną wykładnię ww. przepisu jako sprzecznego z normą art. 16b ust. 3 ustawy o usługach turystycznych, bowiem kwestionowany zapis w żadnym wypadku nie uchylał przepisu z pkt VII Reklamacje ust. 1 ogólnych warunkowe (…), zgodnie z którym „Reklamacje dotyczące realizacji imprezy turystycznej przez organizatora można zgłaszać pisemnie w terminie 1 miesiąca od zakończenia imprezy”, zmienił kwestionowane przez Prezesa Urzędu zapisy: wykreślając zapis dotyczący naliczania odsetek, zapis dotyczący zwrotu niewykorzystanych świadczeń, a w miejsce zapisów sprzecznych z ustawą o usługach turystycznych wprowadzono zapisy w brzmieniu tej ustawy to jest art. 16b ust. 3 i art. 17 ustawy o usługach turystycznych. Dodatkowo Organizator Turystyki wyjaśnił, że kwestionowane zapisy zostały wprowadzone nieumyślnie i nigdy nie były one wykorzystywane przeciwko klientom Biura (dowód: karty nr 35-36). Dodatkowo w dniu 12 września 2011 r. wyjaśnił, że powyższe zmiany zostały wprowadzone w dniu 28 kwietnia 2011 r. Prezes Urzędu ustalił, co następuje. 6 Bożena Stanisława Szymczyk prowadzi działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej pod nazwą Biuro Podróży PRIMA TOUR s.c w Kielcach i jest przedsiębiorcą wpisanym pod numerem 25914/06/U do ewidencji działalności gospodarczej prowadzonej przez Prezydenta Miasta Kielce (dowód: zaświadczenie karta Nr 37). Prowadzi ona działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej wraz z Justyna Pańka – Jabłońską w zakresie organizacji imprez turystycznych, w ramach której, jako organizator turystyki, zawiera z konsumentami umowy o świadczenie usług turystycznych. Justyna Pańka – Jabłońska prowadzi działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej pod nazwą Biuro Podróży PRIMA TOUR s.c w Kielcach i jest przedsiębiorcą wpisanym pod numerem 1618/06 do ewidencji działalności gospodarczej prowadzonej przez Wójta Gminy Miedziana Góra (dowód: zaświadczenie karta Nr 38). Prowadzi ona działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej wraz z Bożeną Stanisławą Szymczyk w zakresie organizacji imprez turystycznych, w ramach której, jako organizator turystyki, zawiera z konsumentami umowy o świadczenie usług turystycznych. Prowadzona działalność ma ogólnokrajowy zasięg terytorialny. Przy zawieraniu z konsumentami umów o świadczenie usług turystycznych Organizator Turystyki stosuje wzorce umowy „Zgłoszenie – umowa udziału w imprezie turystycznej” i „ OGÓLNE WARUNKI UCZESTNICTWA W IMPREZACH ORGANIZOWANYCH przez Biuro Podróży PRIMA TOUR s.c., 25-008 Kielce, ul. Staszica 1/205 ” (dowód: karty nr 17-18 i 9-10). Są to wzorce umowny w rozumieniu art. 384 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, ze zm. – zwanej dalej: „k.c.”). Należy nadmienić, że wzorcem umownym jest bowiem każde postanowienie umowne narzucone przez jedną stronę stosunku prawnego z wyłączeniem możliwości rzeczywistego wpływu drugiej strony na istnienie i treść tego postanowienia, a tym samym na kształt nawiązywanego stosunku prawnego [zob. np. F. Zoll, Niedozwolone klauzule w umowach konsumenckich. (wprowadzenie do tłumaczenia dyrektywy nr 93/13 o niedozwolonych klauzulach w umowach konsumenckich), KPP 1993, nr 2, s. 191 i n.]. W toku niniejszego postępowania ustalono, że Warunki w kwestionowanym brzmieniu obowiązywały od 2008 r. do 28 kwietnia 2011. (dowód: karta nr 5) a zostały zmienione w dniu 28 kwietnia 2011 r. (dowód: karta nr 35 i 48). Zatem do 2008 r. Organizator Turystyki zawierał z konsumentami umowy o świadczenie usług turystycznych z wykorzystaniem wzorca umowy w rozumieniu art. 384 § 1 k.c., zawierającego następujące postanowienia umowne: - rozdział VI pkt 5 Warunków „ Zwrot należności po odliczeniu kosztów rezygnacji Organizator dokonuje w terminie 7 dni od daty odstąpienia Uczestnika od Umowy, a od zwracanych kwot nie przysługują odsetki”, - rozdział VII pkt 5 Warunków „ Uczestnikowi nie przysługuje zwrot wartości świadczeń, których nie wykorzystał w trakcie imprezy, nie leżących po stronie Organizatora lub w przypadku nie stawienia się na wyznaczoną zbiórkę w dniu wyjazdu.” , - rozdział II pkt 1 Warunków „W przypadku koniecznym Organizator zastrzega sobie prawo do zmiany warunków Umowy zawartej z Uczestnikiem, szczególne w przypadku: wzrostu kosztów transportu, podatków opłat urzędowych (np. opłat lotniskowych portowych), zmiany przepisów celno – wizowych, zmiany kuru walut stanowiących podstawę obliczania ceny, nie więcej jednak niż o 10%.” , 7 - rozdział VII pkt 2 Warunków „Zgodnie z art. 16 ustawy o usługach turystycznych warunkiem rozpatrzenia reklamacji przez Organizatora jest zgłoszenie przedmiotu reklamacji w trakcie imprezy w formie pisemnej przedstawicielowi Organizatora.” . W Rejestrze, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.) Prezes Urzędu zamieścił postanowienia umowne o treści: - pod pozycją 1153 niedozwolone postanowienie umowne „Zwrot opłat należnych uczestnikowi, organizator zrealizuje w terminie do 30 dni, od momentu podjęcia przez uczestnika ostatecznej decyzji. Od zwracanych kwot nie przysługują odsetki.", które to postanowienie zostało wpisane w dniu 26 kwietnia 2007 r., na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 28 lutego 2007 r., sygn. akt XVII AmC 56/06. - pod pozycją 438 niedozwolone postanowienie umowne o treści „Przy dokonywaniu jakichkolwiek zwrotów pieniężnych uczestnikowi nie przysługują odsetki od zwróconych kwot.”. które to postanowienie zostało wpisane w dniu 5 maja 2005 r. na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 21 października 2004 r., sygn. akt XVII Amc 127/03. - pod pozycją 1042 niedozwolone postanowienie umowne „Organizator nie dokonuje zwrotu świadczeń, które nie zostały wykorzystane w pełni z przyczyn leżących po stronie uczestnika np. skrócenie pobytu, rezygnacja z części lub całości programu, spóźnienie na miejsce zbiórki itp.”, które to postanowienie zostało w dniu 15 marca 2007 r. pod numerem 1042 na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 28 grudnia 2006 r. sygn. akt XVII AmC 161/05, Natomiast w ustawie o usługach turystycznych ustawodawca ustanowił: - art. 16b. 1. Jeżeli w trakcie imprezy turystycznej klient stwierdza wadliwe wykonywanie umowy, powinien niezwłocznie zawiadomić o tym wykonawcę usługi oraz organizatora turystyki, w sposób odpowiedni dla rodzaju usługi. 2. Umowa powinna jednoznacznie określać obowiązek klienta w zakresie, o którym mowa w ust. 1. 3. Niezależnie od zawiadomienia, o którym mowa w ust. 1, klient może złożyć organizatorowi turystyki reklamację zawierającą wskazanie uchybienia w sposobie wykonania umowy oraz określenie swojego żądania, w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia zakończenia imprezy. 4. W wypadku odmowy uwzględnienia reklamacji organizator turystyki jest obowiązany szczegółowo uzasadnić na piśmie przyczyny odmowy. 5. Jeżeli organizator turystyki nie ustosunkuje się na piśmie do reklamacji, złożonej zgodnie z ust. 3, w terminie 30 dni od dnia jej złożenia, a w razie reklamacji złożonej w trakcie trwania imprezy turystycznej w terminie 30 dni od dnia zakończenia imprezy turystycznej, uważa się, że uznał reklamację za uzasadnioną. - art. 17. 1. Cena ustalona w umowie nie może być podwyższona, chyba że umowa wyraźnie przewiduje możliwość podwyższenia ceny, a organizator turystyki udokumentuje wpływ na podwyższenie ceny jednej z następujących okoliczności: 1) wzrostu kosztów transportu; 2) wzrostu opłat urzędowych, podatków lub opłat należnych za takie usługi, jak lotniskowe, załadunkowe lub przeładunkowe w portach morskich i lotniczych; 8 3) wzrostu kursów walut. 2. W okresie 20 dni przed datą wyjazdu cena ustalona w umowie nie może być podwyższona W dniu 28 kwietnia 2011 r. Organizator Turystyki wprowadził do obrotu gospodarczego nowy wzór Regulaminu, w którym kwestionowane przez Prezesa Urzędu postanowienia zostały zmienione w następujący sposób: - z postanowienie o treści „ Zwrot należności po odliczeniu kosztów rezygnacji Organizator dokonuje w terminie 7 dni od daty odstąpienia Uczestnika od Umowy, a od zwracanych kwot nie przysługują odsetki” wykreślono część dotyczącą nie przysługiwania odsetek. - postanowienie o treści „ Uczestnikowi nie przysługuje zwrot wartości świadczeń, których nie wykorzystał w trakcie imprezy, nie leżących po stronie Organizatora lub w przypadku nie stawienia się na wyznaczoną zbiórkę w dniu wyjazdu.” zostało wykreślone, - postanowienie o treści „W przypadku koniecznym Organizator zastrzega sobie prawo do zmiany warunków Umowy zawartej z Uczestnikiem, szczególne w przypadku: wzrostu kosztów transportu, podatków opłat urzędowych (np. opłat lotniskowych portowych), zmiany przepisów celno – wizowych, zmiany kuru walut stanowiących podstawę obliczania ceny, nie więcej jednak niż o 10%.” zastąpiono zapisem art. 17 ustawy o usługach turystycznych - postanowienie o treści „Zgodnie z art. 16 ustawy o usługach turystycznych warunkiem rozpatrzenia reklamacji przez Organizatora jest zgłoszenie przedmiotu reklamacji w trakcie imprezy w formie pisemnej przedstawicielowi Organizatora.” zastąpiono zapisem art. 16b ustawy o usługach turystycznych W 2010 r. całkowity przychód Organizatora Turystyki w zakresie działalności spółki cywilnej wyniósł (tajemnica przedsiębiorcy) zł. (dowód: karty nr 39-46). Prezes Urzędu zważył, co następuje . Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w przedmiotowej sprawie niezbędne jest wpierw ustalenie, czy doszło do naruszenia interesu publicznoprawnego, a następnie, czy doszło do naruszenia przesłanek praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zarzucanych Spółce, o których mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 i art. 24 ust. 1 i 2 tej ustawy. Naruszenie interesu publicznoprawnego. Podstawą do rozstrzygania sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest uprzednie zbadanie przez Prezesa Urzędu, czy w danej sprawie zagrożony został interes publicznoprawny. Stwierdzenie, że to nastąpiło pozwala na realizację celu tej ustawy, wskazanego w art. 1 ust. 1, którym jest określenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów. Warunkiem koniecznym do uruchomienia procedur i zastosowania instrumentów określonych w ustawie jest zatem, aby działania 9 przedsiębiorców – którym zarzucono naruszenie jej przepisów – stanowiły potencjalne zagrożenie interesu publicznego, nie zaś jednostki lub grupy. Ustawa zatem, w odniesieniu do przedsiębiorców chroni konkurencję, a w odniesieniu do konsumentów ich interesy, jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym. Zdaniem Prezesa Urzędu rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem działania Organizatora Turystyki nie były ograniczone do określonych odbiorców lub ich grupy. Dotyczyły wszystkich aktualnych i potencjalnych odbiorców usług turystycznych oferowanych przez ww. przedsiębiorcę. W tym stanie rzeczy uzasadnione było w niniejszej sprawie podjęcie przez Prezesa Urzędu działań przewidzianych w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów. Naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 i art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Przepis art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stanowi, iż zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, stosownie zaś do art. 24 ust. 2 tej ustawy przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, przy czym zgodnie z art. 24 ust. 2 pkt 1 tej ustawy przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się w szczególności stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do Rejestru. Konsumentem w rozumieniu ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest osoba fizyczna dokonująca czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową (art. 22 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 r., Nr 16, poz. 93, ze zm.) w zw. z art. 4 pkt 12 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów). W związku z powyższym, dla uznania działania przedsiębiorcy za niezgodne z zawartym w ustawie zakazem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów niezbędne jest wykazanie, iż spełnione zostały kumulatywnie trzy następujące przesłanki: a) kwestionowane działanie jest działaniem przedsiębiorcy, b) działanie to jest bezprawne, c) działanie przedsiębiorcy godzi w zbiorowy interes konsumentów . Ad a) Stosownie do art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, ilekroć w ustawie jest mowa o przedsiębiorcy, rozumie się przez to przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy o swobodzie działalności gospodarczej (…). Przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jednolity Dz. U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447 – zwanej dalej „ustawą o swobodzie działalności gospodarczej”) jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną – wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Za przedsiębiorców uznaje się także wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej. Przepis art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej definiuje działalność gospodarczą, jako zarobkową działalność wytwórczą, budowlaną, handlową, usługową oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodową, wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły. Zgodnie z art. 14 ust. 1 i 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej przedsiębiorca może podjąć działalność gospodarczą w dniu złożenia wniosku 10 o wpis do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej albo po uzyskaniu wpisu do rejestru przedsiębiorców w Krajowym Rejestrze Sądowym. Wpisowi do ewidencji podlegają przedsiębiorcy będący osobami fizycznymi. Bożena Szymczyk i Justyna Pańka-Jabłońska prowadzące działalność gospodarczą pod nazwą BIURO PODRÓŻY PRIMA TOUR S.C. w Kielcach, są przedsiębiorcami wpisanymi do ewidencji działalności gospodarczej prowadzonej przez właściwe organy. Działalność ta prowadza w formie spółki cywilnej. Nie ulega zatem wątpliwości, iż Bożena Szymczyk i Justyna Pańka-Jabłońska są przedsiębiorcami w rozumieniu powołanego wyżej art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Tym samym Bożena Szymczyk i Justyna Pańka-Jabłońska przy wykonywaniu działalności gospodarczej podlegają rygorom określonym w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów i ich działania mogą podlegać ocenie pod kątem naruszenia zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. W związku z powyższym, Prezes Urzędu stwierdził, że pierwsza przesłanka niezbędna dla uznania działań przedsiębiorcy za niezgodne z zawartym w ustawie zakazem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów została spełniona. Ad b) Bezprawność tradycyjnie ujmowana jest jako sprzeczność z obowiązującym porządkiem prawnym. Porządek prawny obejmuje normy prawa powszechnie obowiązującego, a także nakazy i zakazy wynikające z zasad współżycia społecznego i dobrych obyczajów (m.in. wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z 13 listopada 2007 r., XVII AmA 45/07). Bezprawność jest kategorią obiektywną. Rozważenia przy ocenie bezprawności wymaga kwestia, czy zachowanie przedsiębiorcy było zgodne, czy też niezgodne z obowiązującymi zasadami porządku prawnego. O bezprawności działania decyduje w świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego całokształt okoliczności konkretnego stanu faktycznego (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 maja 2002 r., I PKN 267/2001). Dla stwierdzenia bezprawności działania przedsiębiorcy bez znaczenia pozostaje strona podmiotowa czynu, a zatem wina sprawcy (w znaczeniu subiektywnym, oznaczającym wadliwość procesu decyzyjnego sprawcy) i stopień tej winy, a także świadomość istnienia naruszonych norm prawnych. Przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie regulują konstrukcji bezprawności działań przedsiębiorcy. Zwrócił na to uwagę Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 23 czerwca 2006 r. (sygn. XVIII AmA 32/05) wskazując, iż art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, (którego odpowiednikiem w ustawie z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów jest art. 24 ust. 2), nie ma samodzielnego znaczenia prawnego, lecz powinien być interpretowany oraz stosowany w określonym kontekście normatywnym. W związku z tym, w celu konkretyzacji przesłanki bezprawności należy sięgnąć do przepisów innych ustaw, w tym ustawy o usługach turystycznych, gdyż dopiero na ich podstawie możliwe jest dokonanie oceny działań przedsiębiorcy w aspekcie ich zgodności z prawem. Bezprawność działań przedsiębiorcy wynika zatem, co do zasady, z naruszenia powszechnie obowiązujących przepisów innych niż ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Niemniej jednak, ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów w jednym przypadku wprost identyfikuje działanie przedsiębiorcy jako bezprawne, mianowicie, działanie polegające na stosowaniu postanowień wzorców umownych uznanych za niedozwolone i wpisanych do Rejestru prowadzonego przez Prezesa Urzędu. Jak wskazał Sąd 11 Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 25 marca 2004 r. (sygn. akt XVII AmA 51/03), w oparciu o art. 23a ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn.: Dz. U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080 ze. zm. – obecnie art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów) można sformułować samoistną przesłankę bezprawności, jeżeli zostanie ustalone, że przedsiębiorca stosował we wzorcach umów postanowienia, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Zatem wykazanie, że przedsiębiorca wprowadził do obrotu wzorzec umowy zawierający postanowienia o treści już wpisanej do Rejestru stanowi wystarczającą przesłankę do stwierdzenia bezprawności działania tego przedsiębiorcy. Mówiąc o wzorcach umowy w rozumieniu art. 384 k.c. należy mieć na uwadze wszelkie jednostronnie przygotowane przed zawarciem umowy gotowe postanowienia umowne, które w praktyce mogą przyjąć postać ogólnych warunków umów, wzorów umów lub regulaminów. Wzorzec umowy stosowany w obrocie z konsumentami może zostać poddany tzw. kontroli abstrakcyjnej na podstawie przepisów zawartych w art. 479 36 – 479 45 k.p.c., dokonywanej niezależnie od tego, czy wzorzec był, czy też nie był zastosowany w konkretnej umowie. Rejestr prowadzony jest przez Prezesa Urzędu na podstawie prawomocnych wyroków Sądu, uwzględniających powództwa o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone (art. 479 45 § 1 i 2 k.p.c.). Przepis art. 479 45 § 3 k.p.c. ustanawia zasadę jawności Rejestru. Oznacza to, że Rejestr jest dostępny dla każdego zainteresowanego, tzn. każdy ma do niego prawo wglądu. Skutkiem formalnej jawności Rejestru jest niemożność zasłaniania się nieznajomością dokonanych w nim wpisów. Stosowanie postanowienia wzorca umowy, które po uznaniu go przez Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone zostało wpisane do Rejestru jest prawnie zakazane. Zgodnie z art. 479 43 k.p.c., prawomocny wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, ma skutek wobec osób trzecich od dnia wpisania postanowień uznanych za niedozwolone do Rejestru. Przywołany przepis rozszerza zatem prawomocność wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Jak podnosi się w piśmiennictwie, przepis ten „dotyczy rozszerzonej prawomocności materialno- prawnej w znaczeniu podmiotowym. Chodzi o grupę przypadków takiej prawomocności, w których wyrok z powodu szczególnego charakteru przedmiotu procesu ma powagę rzeczy osądzonej dla wszystkich i przeciw wszystkim. Przepis ten wyraźnie stanowi, iż wyrok ma skutek wobec osób trzecich, od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do Rejestru, wywołuje więc skutek erga omnes ” 1 . Należy podkreślić również, że art. 479 43 k.p.c. stanowiąc, iż wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów ma skutek wobec osób trzecich, nie ogranicza w żaden sposób kategorii podmiotów nim objętych. Zatem zgodnie z regułą lege non distinguente , wyrok ma skutek wobec wszystkich, tzn. zarówno wobec przedsiębiorcy, który zakwestionowane postanowienie umowne wprowadził do swoich wzorców umowy, jak i do każdego innego przedsiębiorcy, stosującego własny wzorzec umowy. Oznacza to, że od dnia wpisania do Rejestru prowadzonego przez Prezesa Urzędu postanowienia uznanego wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone postanowienie umowne, żaden z uczestników obrotu prawnego nie może posługiwać się przedmiotowym postanowieniem. W uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06) Sąd Najwyższy jednoznacznie rozstrzygnął, że „stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień 1 H. Ciepła, [w:] K. Piasecki [red.], Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz . Tom II , Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2001, s. 249. 12 uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Tym samym Sąd Najwyższy przesądził, iż stosowanie postanowienia tożsamego z postanowieniem wpisanym do Rejestru przez przedsiębiorcę, który nie był stroną postępowania sądowego w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone, w wyniku którego dane postanowienie zostało wpisane do Rejestru, stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Należy również wskazać, że dla uznania, że postanowienie wzorca umowy stanowiące przedmiot postępowania przed Prezesem Urzędu oraz postanowienie wpisane do Rejestru są tożsame w treści, nie jest konieczna identyczność porównywanych postanowień. Zabiegi stylistyczne, polegające na przestawieniu szyku zdania, zmianie użytych wyrazów czy zastosowaniu synonimów, nie eliminują bowiem abuzywnego charakteru danego postanowienia. W celu uznania postanowień za tożsame wystarczy, że hipoteza postanowienia kwestionowanego w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów mieści się w hipotezie postanowienia wpisanego do Rejestru. Pogląd powyższy należy uznać za ugruntowany również w orzecznictwie. W wyroku z dnia 25 maja 2005 r. (sygn. akt XVII AmA 46/04) Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów wskazał, iż „nie jest konieczna literalna zgodność porównywanych klauzul”. Głównym czynnikiem przesądzającym powinien być, zdaniem Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, cel jakiemu ma służyć kwestionowane postanowienie. Jeśli jest on zgodny z celem utworzenia postanowienia uznanego za niedozwolone, można uznać, iż oba są tożsame. Stanowisko to znalazło także potwierdzenie w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06), w której Sąd Najwyższy podniósł, iż „stosowanie klauzuli o zbliżonej treści do klauzuli wpisanej do rejestru, która wywołuje takie same skutki, godzi przecież tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej co wpisana do rejestru”. W celu wykazania bezprawności działań przedsiębiorcy konieczne jest zatem ustalenie, że treść postanowień zawartych w stosowanym przez niego wzorcu umownym mieści się w hipotezach postanowień wpisanych do Rejestru. W sprawie o naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów niezbędne jest każdorazowe uwzględnienie dwóch kryteriów tożsamości postanowień kwestionowanych z postanowieniami wpisanymi do Rejestru, a mianowicie kryterium tożsamości stosunków prawnych, których dotyczy postanowienie kwestionowane i postanowienie wpisane do Rejestru, a także kryterium tożsamości treści postanowienia kwestionowanego z treścią postanowienia uznanego przez Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone. Badanie tożsamości stosunków prawnych może odbywać się w oparciu o kryterium branży, w jakiej działa przedsiębiorca, który stosuje we wzorcach umów w obrocie konsumenckim kwestionowane postanowienie umowne oraz w jakiej działał przedsiębiorca, którego postanowienie umowne zostało wpisane do Rejestru. Przy badaniu zaś tożsamości treści postanowienia kwestionowanego z treścią postanowienia wpisanego do Rejestru należy brać pod uwagę kryterium celu, jakiemu służy kwestionowane postanowienie (konieczne jest tu stwierdzenie, iż analizowane postanowienie mieści się w hipotezie postanowienia wpisanego do Rejestru, przy czym nie jest konieczna literalna zgodność porównywalnych postanowień). Zatem czynnikiem przesądzającym o tożsamości badanych postanowień powinien być cel, jakiemu ma służyć kwestionowane postanowienie, kryterium kontekstu umieszczenia w Rejestrze, a także kryterium podobieństwa stanu faktycznego, będącego podstawą oceny abuzywności danego postanowienia. 13 Analiza postanowień zawartych we wzorcu umowy stosowanym przez Organizatora Turystyki wykazała, co następuje. Postanowienie zawarte w rozdziale VI pkt 5 Warunków „ Zwrot należności po odliczeniu kosztów rezygnacji Organizator dokonuje w terminie 7 dni od daty odstąpienia Uczestnika od Umowy, a od zwracanych kwot nie przysługują odsetki”, jest tożsame z następującymi postanowieniami wpisanymi do Rejestru: - pod pozycją 1153 o treści „Zwrot opłat należnych uczestnikowi, organizator zrealizuje w terminie do 30 dni, od momentu podjęcia przez uczestnika ostatecznej decyzji. Od zwracanych kwot nie przysługują odsetki.", które zostało wpisane w dniu 26 kwietnia 2007 r. do Rejestru, na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 28 lutego 2007 r., sygn. akt XVII AmC 56/06. W uzasadnieniu do powyższego orzeczenia Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów wskazał, iż przedmiotowe postanowienie stanowi niedozwolone postanowienie umowne w świetle klauzuli generalnej z art. 385 1 § 1 k.c., bowiem zmierza do niekorzystnego ukształtowania praw konsumentów w stosunku do zakresu praw wynikających z ustawy o usługach turystycznych. Zapisy te są niezgodne z art. 14 ust. 5 ww. ustawy, który nakłada na organizatora imprezy turystycznej obowiązek natychmiastowego zwrotu wszystkich wniesionych świadczeń. Konsument w sytuacji niemożności uzyskania natychmiastowego zwrotu wpłaconych pieniędzy dodatkowo jest narażony na poszukiwanie dodatkowych źródeł finansowania kosztów nowej imprezy turystycznej. Niczym też nie jest uzasadnione przyznanie sobie uprawnienia do zwrotu kwot bez odsetek. Tego rodzaju zapisy nie są wyrazem równorzędnego, rzetelnego traktowania konsumenta jako partnera umowy, godzą rażąco w jego interes ekonomiczny. - pod pozycją 438 o treści „Przy dokonywaniu jakichkolwiek zwrotów pieniężnych uczestnikowi nie przysługują odsetki od zwróconych kwot.”. które zostało wpisane do Rejestru w dniu 5 maja 2005 r. na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 21 października 2004 r., sygn. akt XVII Amc 127/03. W uzasadnieniu do powyższego orzeczenia Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał wskazał, iż przedmiotowe postanowienie jest sprzeczne z art. 481 k.c., to jest prawem do żądania odsetek w przypadku zwłoki dłużnika w uregulowaniu świadczenia pieniężnego. Podniósł, iż takie uregulowanie powoduje nieuzasadnione dla biura przysporzenie majątkowe i jest sprzeczne z art. 385 3 pkt 2 k.c. Treść kwestionowanego postanowienia stosowanego przez Organizatora Turystyki podobnie, jak ww. postanowienia wpisane do Rejestru zastrzegają, iż przedsiębiorca nie będzie zobowiązany do świadczenia odsetek z tytułu opóźnienia w spełnieniu zobowiązań pieniężnych. Postanowienie takie nie tylko są sprzeczne z art. 481 k.c. naruszając interes ekonomiczny konsumenta, ale również naruszają dobre obyczaje kupieckie. Skutek stosowania tego postanowienia jest identyczny jak tych, które zostały wpisane do Rejestru w zakresie wskazanym przez ww. Sąd, to jest dotyczącym nie naliczania odsetek od zwracanych kwot. Tym samym, mimo różnic w sformułowaniu treści, należy stwierdzić tożsamość porównywanych powyżej zapisów. Ponadto, zarówno Organizator Turystyki jak i przedsiębiorcy, którzy stosowali we wzorcu umowy postanowienie uznane za niedozwolone na mocy ww. wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (pierwotny adresat postanowienia uznanego za niedozwolone) prowadzili działalność gospodarczą na rynku usług turystycznych. Postanowienie zawarte w rozdziale rozdział VII pkt 5 Warunków o treści: „Uczestnikowi nie przysługuje zwrot wartości świadczeń, których nie wykorzystał w trakcie 14 imprezy, nie leżących po stronie Organizatora lub w przypadku nie stawienia się na wyznaczoną zbiórkę w dniu wyjazdu.” jest tożsame z postanowieniem wpisanym do Rejestru w dniu 15 marca 2007 r., pod pozycją 1042 „Organizator nie dokonuje zwrotu świadczeń, które nie zostały wykorzystane w pełni z przyczyn leżących po stronie uczestnika np. skrócenie pobytu, rezygnacja z części lub całości programu, spóźnienie na miejsce zbiórki itp.”, na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 28 grudnia 2006 r. sygn. akt XVII AmC 161/05. W uzasadnieniu do tego wyroku Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów stwierdził, że postanowienie to spełnia przesłanki niedozwolonego postanowienia umownego z art. 385 1 § 1 i art. 385 3 pkt. 12 k.c. zmierzając do wyłączenia obowiązku zwrotu konsumentowi uiszczonej zapłaty za świadczenie nie spełnione w całości lub części w przypadku rezygnacji konsumenta z zawarcia umowy lub jej wykonania. Cena imprezy turystycznej jest wynikiem zsumowania opłat za poszczególne świadczenia realizowane na rzecz klienta. Zapis ten nie różnicuje przyczyn nie wykorzystania świadczenia objętego umową, rażąco narusza interes konsumenta, gdyż prowadzi do obciążenia konsumenta całością umówionego świadczenia w sytuacji, gdy organizator turystyki nie realizując na jego rzecz świadczenia albo oszczędził z powodu niewykonywania świadczenia wpłaconą przez klienta kwotę, albo odzyskał jakąś część z kosztów, jakie planował ponieść na realizację tego świadczenia. Należy zaznaczyć, że podobne stanowisko zajął Sąd Okręgowy w Warszawie - Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 29 stycznia 2007 r. (sygn. akt XVII AmC 160/05), w którym uznał za niedozwolone postanowienie o treści: „ Niewykorzystanie któregokolwiek ze świadczeń przez Uczestnika nie upoważnia do żądania zwrotu zapłaconej kwoty” wpisanym pod pozycja Rejestru 1086, jak i w kilku podobnych wyrokach. Postanowienie kwestionowane przez Prezesa Urzędu oraz postanowienia wpisane do Rejestru pod pozycją 1042 mogą zostać uznane za tożsame, ze względu na takim sam cel i skutek. Każde z wyżej wymienionych postanowień wyłącza obowiązek zwrotu konsumentowi uiszczonej zapłaty za świadczenie nie spełnione w całości lub części, jeżeli konsument zrezygnuje z wykonania umowy lub jej części niezależnie od przyczyn rezygnacji. Ponadto, należy zauważyć, że zarówno Organizator Turystyki, któremu został postawiony zarzut w przedmiotowym postępowaniu, jak i przedsiębiorca, który stosował we wzorcu umowy postanowienie uznane za niedozwolone na mocy cytowanego wyżej wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów prowadzili działalność gospodarczą na rynku usług turystycznych. Prezes Urzędu nie uwzględnił wyjaśnień Organizatora Turystyki, że kwestionowane przez niego postanowienia nie są tożsame z postanowieniami wpisanymi do Rejestru oraz nie naruszają przepisów prawa. Kwestionowane zapisy są zapisami jednoznacznymi, a więc nie można mówić, iż mają charakter deklaratoryjny a podstawę do ich sformułowania stanowi przede wszystkim kodeks cywilny i ustawa o usługach turystycznych a nie ustawa o komornikach sądowych i egzekucji . Ponadto ich tożsamość z postanowieniami wpisanymi do Rejestru została wykazana powyżej. W związku z powyższym, Prezes Urzędu stwierdził, że druga przesłanka niezbędna dla uznania działań przedsiębiorcy za niezgodne z zawartym w ustawie zakazem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów w zakresie zarzutu wskazane w pkt I.1 sentencji decyzji została spełniona. W sprawie o naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów niezbędne jest każdorazowe wykazanie bezprawności kwestionowanego postanowienia z przepisami prawa, w tym przypadku z zapisami ustawy o usługach turystycznych. Analiza porównawcza postanowień zawartych we wzorcu umowy stosowanym przez Organizatora Turystyki z zapisami ustawy o usługach turystycznych wykazała, co następuje. 15 Postanowienie zawarte w rozdziale rozdział II pkt 1 Warunków „W przypadku koniecznym Organizator zastrzega sobie prawo do zmiany warunków Umowy zawartej z Uczestnikiem, szczególne w przypadku: wzrostu kosztów transportu, podatków opłat urzędowych (np. opłat lotniskowych, portowych), zmiany przepisów celno – wizowych, zmiany kuru walut stanowiących podstawę obliczania ceny, nie więcej jednak niż o 10%.” jest sprzeczne z treścią art. 17 ust. 1 ustawy o usługach turystycznych, gdyż zgodnie z treścią tego artykułu cena ustalona w umowie nie może być podwyższona, chyba że umowa wyraźnie przewiduje możliwość podwyższenia ceny, a organizator turystyki udokumentuje wpływ na podwyższenie ceny jednej z następujących okoliczności: 1) wzrostu kosztów transportu; 2) wzrostu opłat urzędowych, podatków lub opłat należnych za takie usługi, jak lotniskowe, załadunkowe lub przeładunkowe w portach morskich i lotniczych; 3) wzrostu kursów walut. Porównanie treści wzorca umowy z zapisami art. 17 ust. 1 ustawy o usługach turystycznych wskazuje, że kształtuje on prawa konsumenta w sposób sprzeczny z obowiązującym prawem. Zapis ten umożliwia Organizatorowi Turystyki podwyższenie ceny usługi w innych przypadkach niż określone w ustawie o usługach turystycznych. Ustawowy zamknięty katalog podstaw do podniesienia ceny imprezy turystycznej poprzez dodanie wyrazu „ szczególnie” lub skrótu „np.” został otwarty na inne przyczyny wzrostu cen, które nie koniecznie będą związane ze wzrostem kosztów transportu, wzrostem opłat urzędowych, podatków lub opłat należnych za takie usługi, jak lotniskowe, załadunkowe lub przeładunkowe w portach morskich i lotniczych czy wzrostem kursów walut. Należy nadmienić, że w wyroku z dnia 22 czerwca 2005 r., sygnatura akt: XVII Amc 90/2004 Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów stwierdził, że „Biuro podróży nie ma prawa dowolnie wskazywać okoliczności, na skutek których cena wycieczki może zostać podwyższona (…).”. Postanowienie zawarte w rozdziale VII pkt 2 Warunków o treści: „Zgodnie z art. 16 ustawy o usługach turystycznych warunkiem rozpatrzenia reklamacji przez Organizatora jest zgłoszenie przedmiotu reklamacji w trakcie imprezy w formie pisemnej przedstawicielowi Organizatora.” jest sprzeczne z treścią art. art. 16b ustawy o usługach turystycznych, gdyż zgodnie z treścią tego artykułu: 1. Jeżeli w trakcie imprezy turystycznej klient stwierdza wadliwe wykonywanie umowy, powinien niezwłocznie zawiadomić o tym wykonawcę usługi oraz organizatora turystyki, w sposób odpowiedni dla rodzaju usługi. 2. Umowa powinna jednoznacznie określać obowiązek klienta w zakresie, o którym mowa w ust. 1. 3. Niezależnie od zawiadomienia, o którym mowa w ust. 1, klient może złożyć organizatorowi turystyki reklamację zawierającą wskazanie uchybienia w sposobie wykonania umowy oraz określenie swojego żądania, w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia zakończenia imprezy. 4. W wypadku odmowy uwzględnienia reklamacji organizator turystyki jest obowiązany szczegółowo uzasadnić na piśmie przyczyny odmowy. 5. Jeżeli organizator turystyki nie ustosunkuje się na piśmie do reklamacji, złożonej zgodnie z ust. 3, w terminie 30 dni od dnia jej złożenia, a w razie reklamacji złożonej w trakcie trwania imprezy turystycznej w terminie 30 dni od dnia zakończenia imprezy turystycznej, uważa się, że uznał reklamację za uzasadnioną. Cytowany przepis wyraźnie wskazuje, iż ustawodawca nie uzależnił rozpatrzenia reklamacji przez organizatora turystyki od wcześniejszego jej zgłoszenia w trakcie imprezy 16 przedstawicielowi Organizatora, a wręcz przeciwnie zgodnie z art. 16 b ust. 3 ustawy o usługach turystycznych nakazał jej rozpatrzenie niezależnie od zawiadomienia przedstawiciela organizatora turystyki na miejscu. Inne uregulowanie tej kwestii należy uznać za bezprawne. W tym miejscu można również wskazać, że przed wprowadzoną w dniu 17 września 2010 r. zmianą art. 16 b ustawy o usługach turystycznych w wyroku z dnia 16 grudnia 2004 r. (sygn. akt XVII Amc 109/03) Sąd Okręgowy w Warszawie Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał za niedozwolone postanowienie, które następnie zostało wpisane pod poz. 427 do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone o treści: „Reklamacje nie zgłoszone na miejscu podczas trwania turnusu w formie pisemnej w Agencji/Recepcji wydającej klucze lub u rezydenta Maxima nie będą rozpatrywane po powrocie do kraju”. W uzasadnieniu do powyższego wyroku Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał za swoją argumentację Prezesa Urzędu, który wskazał, iż przedmiotowe postanowienie jest sprzeczne z art. 385 3 pkt 3 oraz 21 k.c. W sposób niedozwolony ogranicza ono odpowiedzialność biura podróży za nienależyte wykonanie zobowiązania a ponadto nakłada na konsumenta podczas imprezy nadmiernie uciążliwe formalności uzależniając jednocześnie od ich spełnienia odpowiedzialność przedsiębiorcy. Brak jest w przepisach prawa regulacji, która uprawniałaby przedsiębiorcę do odmowy rozpatrzenia reklamacji od uprzedniego zgłoszenia tego faktu wyznaczonej osobie. Brak jest także uzasadnienia dla kategorycznego wskazania, iż za skuteczne zgłoszenia reklamacyjne może być uznane jedynie takie, które zostało zgłoszone na piśmie. Określenie wzajemnych praw i obowiązków stron umowy, jakie wprowadza omawiane postanowienie wzorca umownego, uznać należy za sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszające interesy konsumentów. Należy nadmienić, że postanowienie to zostało wpisane do Rejestru przez wprowadzeniem art. 16 b ust. 3 ustawy o usługach turystycznych. Prezes Urzędu nie wziął pod uwagę wyjaśnień Organizatora turystyki, że postanowienie dotyczące możliwości podniesienia ceny imprezy turystycznej nie rozszerza możliwości zmiany warunków, gdyż należy go interpretować wyłącznie z normą art. 17 ustawy o usługach turystycznych, a w przypadku drugim, że nie występuje sprzeczność z normą art. 16 b ust. 3 ustawy o usługach turystycznych, bowiem kwestionowany zapis w żadnym wypadku nie uchylał przepisu z pkt VII Reklamacje ust. 1 ogólnych warunkowe (…), zgodnie z którym „Reklamacje dotyczące realizacji imprezy turystycznej przez organizatora można zgłaszać pisemnie w terminie 1 miesiąca od zakończenia imprezy”. Jak wspomniano wyżej sprzeczność treści kwestionowanych postanowień została bezsprzecznie wykazana powyżej, a brak przy tych postanowieniach odwołań do ww. artykułów ustawy o usługach turystycznych wskazuje na ich jednoznaczność i uniemożliwia ich interpretację inaczej, niż wskazują na to kwestionowane zapisy Warunków. W związku z powyższym, Prezes Urzędu stwierdził, że druga przesłanka niezbędna dla uznania działań przedsiębiorcy za niezgodne z zawartym w ustawie zakazem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów w zakresie zarzutu wskazane w pkt I.2 sentencji decyzji została spełniona. Ad c) Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie podaje definicji „zbiorowego interesu konsumentów”, przepis art. 24 ust. 3 wskazuje jednak, że nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów oznacza zatem narażenie na uszczerbek interesów znacznej grupy lub wszystkich konsumentów, poprzez stosowaną przez przedsiębiorcę praktykę, obejmującą tak działania, 17 jak i zaniechania. Ponadto, godzenie w zbiorowe interesy konsumentów może polegać zarówno na ich naruszeniu, jak i na zagrożeniu ich naruszenia. Nie ulega wątpliwości, że działanie przedsiębiorcy godzi w interesy konsumentów wtedy, gdy wywołuje negatywne skutki w sferze ich praw i obowiązków. Natomiast przez interes zbiorowy należy rozumieć interes dotyczący konsumentów, jako określonej zbiorowości. Dla stwierdzenia naruszenia zbiorowych interesów konsumentów istotne jest zatem ustalenie, że konkretne działanie przedsiębiorcy nie ma ściśle określonego adresata, lecz jest kierowane do nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów lub gdy negatywnymi skutkami działań przedsiębiorcy dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku. Oznacza to, że nie ilość faktycznych, potwierdzonych naruszeń, ale przede wszystkim ich charakter, a w związku z tym możliwość, chociażby tylko potencjalna, wywołania negatywnych skutków wobec określonej zbiorowości przesądza o naruszeniu zbiorowego interesu konsumentów. W niniejszej sprawie bez wątpienia mieliśmy do czynienia z naruszeniem lub zagrożeniem naruszenia praw znacznej, potencjalnie nieograniczonej liczby konsumentów – potencjalnych klientów ocenianego przedsiębiorcy. W omawianym przypadku naruszenie lub zagrożenie naruszenia praw znacznej, potencjalnie nieograniczonej grupy konsumentów przejawia się w możliwości zawarcia przez konsumentów umowy o świadczenie usługi turystycznej przez Organizatora Turystyki na podstawie ww. wzorców umów obowiązujących w stosunku do zamawianej usługi. Jak wykazano w niniejszej Decyzji, wzorzec umowy stosowany przez Organizatora Turystyki w obrocie konsumenckim zawiera postanowienia umowne tożsame z postanowieniami uznanymi przez Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone i wpisanymi do Rejestru jak i postanowienia sprzeczne z ustawą o usługach turystycznych. Zbiorowy interes realizuje się natomiast poprzez fakt, iż potencjalnie wszyscy zainteresowani ofertą Organizatora Turystyki konsumenci lub też konsumenci, którzy korzystają już z jego usług na podstawie zawartych z nią umów, są lub byli narażeni na niebezpieczeństwo związania postanowieniami wzorca umowy, który zawiera postanowienia umowne tożsame z niedozwolonymi postanowieniami umownymi lub naruszającymi przepisy prawa, a zatem postanowienia bezprawnie godzące w zbiorowe interesy konsumentów. Należy podkreślić, że w rozpatrywanym stanie faktycznym bezprawne zachowanie Organizatora Turystyki nie dotyczyło interesów poszczególnych konsumentów, których sprawy mają charakter jednostkowy, indywidualny i niedający się porównać z innymi, lecz mieliśmy do czynienia z naruszonymi uprawnieniami szerokiego kręgu usługobiorców, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla całej, licznej grupy obecnych i przyszłych jej kontrahentów. Interes konsumentów należy rozumieć jako interes prawny a nie faktyczny, zatem uznany przez ustawodawcę na zasługujący na ochronę i zabezpieczenie. W literaturze przedmiotu zwraca się uwagę, iż określenie stałego czy zamkniętego katalogu interesów konsumentów nie jest możliwe, ani też zasadne. 2 Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów powiązane jest z naruszaniem interesów gospodarczych konsumentów. Pod tym pojęciem należy rozumieć zarówno naruszenie interesów stricte ekonomicznych (o wymiarze majątkowym), jak również prawo konsumentów do uczestniczenia w przejrzystych i niezakłóconych przez przedsiębiorcę warunkach rynkowych, zapewniających konsumentom dokonywanie transakcji handlowych z przedsiębiorcami przy całkowitym zrozumieniu rzeczywistego sensu ekonomicznego i prawnego warunków dokonywanych czynności na etapie przedkontraktowym oraz w czasie wykonywania umowy. Z przedstawionych powyżej rozważań znajdujących potwierdzenie zarówno w orzecznictwie, jak i literaturze przedmiotu wynika, że okoliczność faktycznego naruszenia 2 M. Szydło, Publicznoprawna ochrona zbiorowych interesów konsumentów , Monitor Prawniczy 2004/17/791 18 dokonana w indywidualnych przypadkach nie jest czynnikiem decydującym dla oceny, czy dane działanie godzi w zbiorowy interes konsumentów. Działanie podejmowane w ramach niniejszego postępowania w ramach realizacji interesu publicznego nie dotyczy sytuacji pojedynczych konsumentów, lecz zaburzeń na rynku, w rozumieniu negatywnych zjawisk charakteryzujących jego funkcjonowanie (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie, sygn. VI ACa 196/06). Podejmowane przez Prezesa Urzędu działania mają przeciwdziałać tak rozumianym dysfunkcjom rynkowym także poprzez kształtowanie właściwych postaw rynkowych, wyznaczając wymagane i oczekiwane standardy zachowań uczestników rynku. Bezprawna praktyka, której dopuścił się Organizator Turystyki godziła w pojmowane w ten abstrakcyjny sposób interesy konsumentów. W związku z powyższym, Prezes Urzędu stwierdził, że trzecia przesłanka niezbędna dla uznania działań Organizatora Turystyki za niezgodne z zawartym w ustawie zakazem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów została spełniona. Organizator Turystyki zaprzestał stosowania ww. postanowień z dniem 28 kwietnia 2011 r., zastępując je w Warunkach postanowieniami nie naruszającymi prawa lub je wykreślając, w związku z czym na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów należało orzec, iż z tym dniem doszło do zaniechania stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów opisanej w niniejszym punkcie przedmiotowej decyzji. Mając na uwadze powyższe Prezes Urzędu orzekł jak w I sentencji niniejszej decyzji. Nałożenie kary pieniężnej. Zgodnie z art. 106 ust 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu może nałożyć na przedsiębiorcę, w swojej decyzji, karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary, jeżeli przedsiębiorca ten, choćby nieumyślnie dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Z treści powyższego przepisu wynika, iż ww. kara ma charakter fakultatywny, a zatem do Prezesa Urzędu zależy - w ramach uznania administracyjnego – uznanie w decyzji zasadności nałożenia kary pieniężnej wraz z określeniem jej wysokości. Wprawdzie ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów, nie zawiera katalogu przesłanek, od których uzależniona jest decyzja o nałożeniu kary, jednakże art. 111 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wskazuje, że ustalając wysokość kary Prezes Urzędu winien wziąć pod uwagę okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a także uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Ustalając wysokość kary pieniężnej w decyzjach stwierdzających naruszenie zakazów określonych w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów, należy zatem uwzględnić wagę tego naruszenia, rozmiar skutków stosowanej praktyki ograniczającej konkurencję, bądź praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, jak również zaistniałe okoliczności obciążające i łagodzące. W niniejszej sprawie Prezes Urzędu uznał za zasadne nałożenie na Organizatora Turystyki kary pieniężnej za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów opisane w punkcie I. sentencji decyzji. Ustalając wymiar kary za poszczególne praktyki Prezes Urzędu dokonał w pierwszej kolejności oceny wagi naruszenia, na podstawie której ustalono kwotę bazową, stanowiącą podstawę do dalszej kalkulacji kary, a następnie uwzględniając wszystkie okoliczności łagodzące i obciążające odpowiednio modyfikował ustaloną wysokość kwoty bazowej. 19 Podkreślić należy, iż nakładana przez Prezesa Urzędu kara finansowa pełnić powinna funkcje: represyjną, prewencyjną i edukacyjną. Ustalając wymiar kary Prezes Urzędu wziął przede wszystkim pod uwagę funkcję prewencyjną kar, w tym prewencję ogólną. Kara bowiem winna być ustalona tak, aby powstrzymywać przedsiębiorcę stosującego praktykę oraz innych przedsiębiorców przed stosowaniem w przyszłości tego typu praktyk w obrocie z konsumentami. Zważyć należy na dużą skalę naruszeń zbiorowych interesów konsumentów przez przedsiębiorców prowadzących działalność w zakresie organizowania usług turystycznych. Zachodzi zatem konieczność wymierzenia kary o takiej wysokości, która zniechęci innych organizatorów turystyki do stosowania niedozwolonych postanowień umownych, a tym samym zobliguje ich do bieżącego monitorowania rejestru niedozwolonych postanowień umownych i uaktualniania, zgodnie z prawem, stosowanych przez siebie wzorców umów. Podkreślić należy, iż rynek usług turystycznych był już kilkakrotnie kompleksowo badany przez Prezesa Urzędu, a w jawnym Rejestrze postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone znajduje się wiele klauzul dotyczących tego rynku. Podstawę do wyliczenia kary stanowił przychód spółki cywilnej za 2010 r. w wysokości (tajemnica przedsiębiorcy) zł. W punkcie I.1 sentencji decyzji Prezes Urzędu stwierdził stosowanie przez Organizatora dwóch niedozwolonych postanowień umownych. Każde z postanowień stosowanych przez Organizatora Turystyki w istotny sposób wpływa na sytuację ekonomiczną konsumentów i prawną Organizatora Turystyki, bowiem ustanawiając sobie prawo do nie zwracania odsetek oraz brak zwrotu kosztów niewykorzystanych świadczeń jednocześnie ogranicza swoją odpowiedzialność z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy. Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu wziął również pod uwagę konieczność ustalenia, czy określone w tym przepisie naruszenie dokonane było co najmniej nieumyślnie. Konieczność brania pod uwagę przesłanki nieumyślności działania w przypadku stosowania kar pieniężnych wynika bezpośrednio z art. 106 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Pojęcie umyślności zazwyczaj łączone jest ze świadomością po stronie przedsiębiorstwa, że dane zachowanie powoduje lub prawdopodobnie spowoduje naruszenie zbiorowych interesów konsumentów. Świadomości takiej towarzyszy chęć osiągnięcia takiego skutku albo liczenie się z jego spowodowaniem. O ile w przedmiotowej sprawie, ze zgromadzonego materiału dowodowego nie można przypisać Organizatorowi Turystyki chęci ograniczenia praw konsumentów i osiągnięcia z tego tytułu korzyści finansowych, można jednak przypuszczać, że będąc profesjonalistą działającym na rynku krajowym Organizator Turystyki powinien liczyć się z wywołaniem takiego skutku. Biorąc jednak pod uwagę złożone w toku postępowania wyjaśnienia, że wpisanie kwestionowanych przez Prezesa Urzędu postanowień było działaniem nieumyślnym a nie działaniem zamierzonym, nakładając karę pieniężną Prezes Urzędu przyjął, że całokształt okoliczności sprawy w kontekście złożonych wyjaśnień, wskazywać może na nieumyślny charakter naruszenia. Niezależnie od powyższego – jak wskazano powyżej, samo stwierdzenie nieumyślności zakwestionowanej praktyki daje podstawę do nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Konsekwencją stosowania powyższych praktyk było pogorszenie sytuacji prawnej i ekonomicznej konsumentów. Fakt, że kwestionowane zapisy funkcjonowały w obrocie prawnym od 2008 r. do 28 kwietnia 2011 r., a po raz pierwszy zostały wpisane do Rejestru w latach 2005 -2008 stwarzało zagrożenie, że Organizator Turystyki od ponad roku mógł nadmiernie ograniczyć zakres swojej odpowiedzialności, albo wpływać negatywnie na sytuację ekonomiczną konsumentów. Prezes Urzędu uznał, iż oceniana praktyka ma charakter długotrwały. 20 W związku z powyższym Prezes Urzędu uznał, iż natura naruszenia i kumulacja naruszeń polegających na stosowaniu niedozwolonych postanowień umownych uzasadnia ustalenie wyjściowego poziomu wymiaru kary pieniężnej zarówno dla Bożeny Stanisławy Szymczyk i Justyny Pańka - Jabłońskiej na poziomie 0,11% przychodu uzyskanego przez ww. przedsiębiorców w 2010 r. z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej Biuro Podróży PRIMA TOUR s.c w Kielcach i wynosi po 1 614,66 zł dla każdego z tych przedsiębiorców. Po ustaleniu kwoty bazowej Prezes Urzędu ustalił, czy w niniejszej sprawie wystąpiły okoliczności łagodzące i obciążające, które mogłyby mieć wpływ na wymiar kary. W sprawie tej wystąpiły okoliczności obu rodzajów. Okolicznością łagodzącą jest mianowicie fakt zaprzestania tuż po wszczęciu postępowania stosowania przez Organizatora Turystyki praktyki wymienionej, co skutkuje obniżeniem kwoty bazowej o 30%. Natomiast zasięg ogólnokrajowy prowadzonej działalności gospodarczej stanowił okoliczność obciążającą powodującą zwiększenie kary o 20%. Wystąpienie ww. okoliczności doprowadziło do tego, że kwota bazowa łącznie została zmniejszona o 10% w stosunku do pierwotnego poziomu . Biorąc powyższe pod uwagę, Prezes Urzędu postanowił nałożyć na: - Bożenę Stanisławę Szymczyk karę w wysokości 1453 zł (słownie: tysiąc czterysta pięćdziesiąt trzy zł), co stanowi około (tajemnica przedsiębiorcy) kwoty przychodu Bożeny Stanisławy Szymczyk osiągniętego w 2010 r. tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w ramach spółki cywilnej i równocześnie około (tajemnica przedsiębiorcy) kary maksymalnej. - Justynę Pańka - Jabłońską karę w wysokości 1453 zł (słownie: tysiąc czterysta pięćdziesiąt trzy zł), co stanowi około (tajemnica przedsiębiorcy) kwoty przychodu Justyny Pańka - Jabłońskiej osiągniętego w 2010 r. tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w ramach spółki cywilnej i równocześnie około (tajemnica przedsiębiorcy) kary maksymalnej. W związku z powyższym Prezes Urzędu orzekł jak w II. 1 i II.2 sentencji niniejszej decyzji. W punkcie I.2 sentencji decyzji Prezes Urzędu stwierdził stosowanie przez Organizatora dwóch bezprawnych postanowień umownych – sprzecznych z postanowieniami ustawy o usługach turystycznych. Każde z postanowień stosowanych przez Organizatora Turystyki w istotny sposób wpływa na sytuację prawną i ekonomiczną konsumentów, gdyż każde z nich umożliwia Organizatorowi Turystyki przyznanie sobie większych uprawnień kosztem konsumentów niż to przewiduje ustawa o usługach turystycznych a w przypadku postanowienia naruszającego art. 16 b ust. 3 ustawy o usługach turystycznych ogranicza również odpowiedzialność Organizatora Turystyki z tytułu wykonania lub nienależytego wykonania umowy o oświadczone usługi turystyczne. Ponadto wprowadzenie tych postanowień skutkowało tym, iż naruszenie to miało miejsce już na etapie zawierania kontraktu, którego istotą jest zachowane przedsiębiorcy wobec konsumenta wyrażającego zamiar zawarcia umowy, polegające na naruszeniu przepisów prawa wpływających na treść kontraktu. Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu wziął również pod uwagę konieczność ustalenia, czy określone w tym przepisie naruszenie dokonane było co najmniej nieumyślnie. Konieczność brania pod uwagę przesłanki nieumyślności działania w przypadku stosowania kar pieniężnych wynika bezpośrednio z art. 106 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Pojęcie umyślności zazwyczaj łączone jest ze świadomością po stronie przedsiębiorstwa, że dane zachowanie powoduje lub prawdopodobnie spowoduje naruszenie zbiorowych interesów konsumentów. Świadomości takiej towarzyszy chęć osiągnięcia takiego skutku albo liczenie się z jego spowodowaniem. O ile w przedmiotowej sprawie, ze zgromadzonego materiału 21 dowodowego nie można przypisać Organizatorowi Turystyki chęci ograniczenia praw konsumentów i osiągnięcia z tego tytułu korzyści finansowych, można jednak przypuszczać, że będąc profesjonalistą działającym na rynku krajowym Organizator Turystyki powinien liczyć się z wywołaniem takiego skutku. Biorąc jednak pod uwagę złożone w toku postępowania wyjaśnienia, że wpisanie kwestionowanych przez Prezesa Urzędu postanowień było działaniem nieumyślnym a nie działaniem zamierzonym, nakładając karę pieniężną Prezes Urzędu przyjął, że całokształt okoliczności sprawy w kontekście złożonych wyjaśnień, wskazywać może na nieumyślny charakter naruszenia. Niezależnie od powyższego – jak wskazano powyżej, samo stwierdzenie nieumyślności zakwestionowanej praktyki daje podstawę do nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Konsekwencją stosowania powyższych praktyk było pogorszenie sytuacji prawnej i ekonomicznej konsumentów już na etapie zawierania kontraktu. Fakt, że kwestionowane zapisy funkcjonowały w obrocie prawnym od 2008 r. stwarzało zagrożenie, że Organizator Turystyki od ponad roku mógł nadmiernie ograniczyć zakres swojej odpowiedzialności, kosztem swoich klientów- konsumentów. Prezes Urzędu przyjął, iż oceniana praktyka jest praktyką długotrwałą. W związku z powyższym Prezes Urzędu uznał, iż natura naruszenia i kumulacja naruszeń polegających na stosowaniu niedozwolonych postanowień umownych uzasadnia ustalenie wyjściowego poziomu wymiaru kary pieniężnej zarówno dla Bożeny Stanisławy Szymczyk i Justyny Pańka - Jabłońskiej na poziomie (tajemnica przedsiębiorcy) przychodu uzyskanego przez ww. przedsiębiorców w 2010 r. z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej pod nazwą Biuro Podróży PRIMA TOUR s.c w Kielcach i wynosi po 1.761,45 zł dla każdego z ww. przedsiębiorców – organizatorów tusystyki. Po ustaleniu kwoty bazowej Prezes Urzędu ustalił, czy w niniejszej sprawie wystąpiły okoliczności łagodzące i obciążające, które mogłyby mieć wpływ na wymiar kary. W sprawie tej wystąpiły okoliczności obu rodzajów. Okolicznością łagodzącą jest mianowicie fakt zaprzestania tuż po wszczęciu postępowania stosowania przez Organizatora Turystyki praktyki wymienionej, co skutkuje obniżeniem kwoty bazowej o 30%. Natomiast zasięg ogólnokrajowy prowadzonej działalności gospodarczej stanowił okoliczność obciążającą powodującą zwiększenie kary o 20%. Wystąpienie ww. okoliczności doprowadziło do tego, że kwota bazowa łącznie została zmniejszona o 10% w stosunku do pierwotnego poziomu . Biorąc powyższe pod uwagę, Prezes Urzędu postanowił nałożyć na: - Bożenę Stanisławę Szymczyk karę w wysokości 1.585 zł (słownie: tysiąc pięćset osiemdziesiąt pięć zł), co stanowi około (tajemnica przedsiębiorcy) kwoty przychodu Bożeny Stanisławy Szymczyk osiągniętego w 2010 r. tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w ramach spółki cywilnej i równocześnie około (tajemnica przedsiębiorcy) kary maksymalnej. - Justynę Pańka - Jabłońską karę w wysokości 1.585 zł (słownie: tysiąc pięćset osiemdziesiąt pięć zł) co stanowi około (tajemnica przedsiębiorcy) kwoty przychodu Justyny Pańka-Jabłońskiej osiągniętego w 2010 r. tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w ramach spółki cywilnej i równocześnie około (tajemnica przedsiębiorcy) kary maksymalnej. W związku z powyższym Prezes Urzędu orzekł jak w pkt III.1 i III.2 sentencji niniejszej decyzji. 22 Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania. Zgodnie z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu rozstrzyga o kosztach w drodze postanowienia, które może być zamieszczone w decyzji kończącej postępowanie. W myśl art. 77 ust. 1 tej ustawy, jeżeli postępowanie zostało wszczęte z urzędu i w wyniku postępowania Prezes Urzędu stwierdził naruszenie przepisów ustawy przez przedsiębiorcę, który dopuścił się tego naruszenia, zobowiązany jest ponieść koszty postępowania. Niniejsze postępowanie antymonopolowe zostało wszczęte z urzędu. W jego wyniku Prezes Urzędu w punkcie I sentencji przedmiotowej decyzji stwierdził naruszenie przez Organizatora Turystyki art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 i art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z art. 263 § 1 k.p.a. w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów do kosztów postępowania zalicza się koszty podróży i inne należności świadków i biegłych oraz stron w przypadkach przewidzianych w art. 56 k.p.a., a także koszty spowodowane oględzinami na miejscu, jak również koszty doręczenia stronom pism urzędowych. Kosztami niniejszego postępowania są koszty doręczenia pism zarówno Bożenie Stanisławie Szymczyk i Justynie Pańka - Jabłońskie j jak i koszty zwrotu niedoręczonych pism Justynie Pańka - Jabłońskie j – stronom postępowania pism urzędowych. W związku z powyższym Prezes Urzędu postanowił obciążyć: - Bożenę Stanisławę Szymczyk kwotą kosztów w wysokości 16,95 zł (słownie: szesnaście złotych 95/100), - Justynę Pańka - Jabłońską kwotą kosztów w wysokości 28,20 zł (słownie: dwadzieścia osiem złotych 20/100), Biorąc powyższe pod uwagę Prezes Urzędu postanowił jak w IV.1 i IV.2 sentencji niniejszej decyzji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów karę pieniężną Bożena Stanisława Szymczyk i Justyna Pańka - Jabłońska są zobowiązane do wpłaty w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie: NBP O/O Warszawa 51101010100078782231000000 . Zgodnie z 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz art. 264 § 1 k.p.a. w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów koszty niniejszego postępowania Bożena Stanisława Szymczyk i Justyna Pańka - Jabłońska są zobowiązane wpłacić na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000 w terminie 7 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 1 i 2 Kodeksu postępowania cywilnego – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi. 23 W przypadku jednak kwestionowania wyłącznie postanowienia o kosztach zawartego w pkt IV sentencji niniejszej decyzji, stosownie do treści art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz art. 264 § 2 k.p.a. w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 32 § 1 i 2 k.p.c., należy wnieść zażalenie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie tygodnia od dnia doręczenia niniejszej decyzji, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi. Z upoważnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury Barbara Romańczak-Graca Otrzymują: 1. Justyna Pańka-Jabłońska 2. Bożena Stanisława Szymczyk