RŁO-36/2012

1 PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA w ŁODZI ul. Piotrkowska 120 90-006 Łódź tel. (42) 636 36 89, fax (42) 636 07 12 e’mail: lodz@uokik.gov.pl RŁO-61-9/12/AK Łódź, dnia 15 czerwca 2012 r. DECYZJA Nr RŁO 36/2012 I. Na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zmianami) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy, po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów wszczętego z urzędu przeciwko SanTa-EKO Tadeusz Zych Izabela Rutowska Sp. j. z siedzibą w Sandomierzu – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: po uprawdopodobnieniu stosowania przez tego przedsiębiorcę praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów , o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 tej ustawy, polegającej na stosowaniu postanowień wzorca umowy, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.) poprzez stosowanie we wzorcu umowy pod nazwą „Umowa świadczenia usług odbioru odpadów komunalnych Nr …/KI/T/11” ” postanowień umownych o treści: 1. „Cennik usług może ulegać zmianom o wskaźnik wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych (wskaźnik inflacji) za rok ubiegły lub z innych ekonomicznych przyczyn. Zmiana ceny nie wymaga formy Aneksu.”, 2. „Ewentualne spory wynikłe na tle niniejszej umowy strony będą starały się rozwiązywać polubownie, a w przypadku nie uzyskania porozumienia, rozstrzygać będzie sąd rejonowy właściwy dla siedziby firmy Santa – EKO Sp.j.”, 2 3. „Ewentualne reklamacje Zleceniodawca może wnosić osobiście lub pisemnie (listownie, elektronicznie, faxem) w terminie 14 dni roboczych od dnia zaistnienia ewentualnej sytuacji spornej, po tym terminie reklamacje nie będą uwzględniane.” , i przyjęciu zobowiązania SanTa-EKO Tadeusz Zych Izabela Rutowska Sp. j., do podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom poprzez zaniechanie stosowania dotychczasowego wzorca umowy i dokonanie zmian w nowym wzorcu umowy „Umowa świadczenia usług odbioru odpadów komunalnych Nr …/KI/T/..." polegających na nie zamieszczaniu w nim postanowień o treści: „Cennik usług może ulegać zmianom o wskaźnik wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych (wskaźnik inflacji) za rok ubiegły lub z innych ekonomicznych przyczyn. Zmiana ceny nie wymaga formy Aneksu.” i „ Ewentualne reklamacje Zleceniodawca może wnosić osobiście lub pisemnie (listownie, elektronicznie, faxem) w terminie 14 dni roboczych od dnia zaistnienia ewentualnej sytuacji spornej, po tym terminie reklamacje nie będą uwzględniane.” a postanowienie o treści: „Ewentualne spory wynikłe na tle niniejszej umowy strony będą starały się rozwiązywać polubownie, a w przypadku nie uzyskania porozumienia, rozstrzygać będzie sąd rejonowy właściwy dla siedziby firmy Santa – EKO Sp.j.” , otrzyma brzmienie: „Ewentualne spory wynikłe na tle niniejszej umowy strony będą się starały rozwiązać polubownie, a w przypadku nie uzyskania porozumienia, rozstrzygać będzie właściwy sąd rejonowy.”, nakłada się na SanTa-EKO Tadeusz Zych Izabela Rutowska Sp. j., obowiązek wykonania przyjętego zobowiązania poprzez: a) niezwłoczne zaprzestanie stosowania dotychczasowego wzorca umowy i wprowadzenie zmian w nowym wzorcu umowy pod nazwą „Umowa świadczenia usług odbioru odpadów komunalnych Nr …/KI/T/... ” zgodnie z przyjętym zobowiązaniem w terminie dwóch tygodni po uprawomocnieniu się decyzji, i zawieranie z konsumentami nowych umów na jego podstawie, b) zaproponowanie w terminie dwóch miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji wszystkim konsumentom, z którymi zostały zawarte umowy o świadczenie odbioru odpadów komunalnych stałych, nowych warunków umowy wskazanych we wzorcu umowy „Umowa świadczenia usług odbioru odpadów komunalnych Nr …/KI/T…..” . II. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zmianami ) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: nakłada się na SanTa-EKO Tadeusz Zych Izabela Rutowska Sp. j. z siedzibą w Sandomierzu, obowiązek złożenia informacji o stopniu realizacji przyjętego zobowiązania , zawierającej: 1. nowy wzorzec umowy pod nazwą „Umowa świadczenia usług odbioru odpadów komunalnych Nr …/KI/T/...” , uwzględniający zmiany wynikające ze złożonego zobowiązania, 2. dane o liczbie konsumentów, którym doręczono nowe umowy sporządzone w 3 oparciu o ww. wzorzec umowy, które zastąpiły zawarte umowy w oparciu o wzorzec umowy zawierający kwestionowane postanowienia wraz z dowodami potwierdzającymi doręczenie, 3. dane o liczbie konsumentów, którym nie doręczono nowych umów sporządzonych o ww. wzorzec umowy, który zastąpiły umowy zawarte w oparciu o wzorzec umowy zawierający kwestionowane postanowienia oraz pisemne wyjaśnienia przyczyn ewentualnych niedoręczeń nowych wzorców w terminie czterech miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Uzasadnienie Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – zwany dalej: „Prezesem Urzędu” – przeprowadził postępowanie wyjaśniające w sprawie badania rynku odbioru i utylizacji odpadów komunalnych, w tym określenia jego struktury i stopnia koncentracji. W ramach badania rynku zostały wysłane wezwania (kwestionariusze ankiety) do wybranej grupy przedsiębiorców świadczących usługi w zakresie odbioru odpadów komunalnych. Ponadto, w toku postępowania wyjaśniającego została przeprowadzona analiza wzorców umów stosowanych przez przedsiębiorców świadczących te usługi. W oparciu o zebrany w toku postępowania wyjaśniającego materiał dowodowy Prezes Urzędu ustalił, że SanTa-EKO Tadeusz Zych Izabela Rutowska Sp. j. z siedzibą w Sandomierzu,– zwana dalej: „Spółką” – w swojej działalności przy zawieraniu umów z konsumentami posługuje się wzorcem umowy pod nazwą „Umowa świadczenia usług odbioru odpadów komunalnych Nr …/KI/T/11”, w którym znajdują się postanowienia tożsame z postanowieniami umowny wpisanymi do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone – zwanego dalej: „Rejestrem” – o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.) – zwanej dalej: „k.p.c.”. W dniu 29 lutego 2012 r. Prezes Urzędu wszczął z urzędu Postanowieniem Nr 1/61-9/12 (dowód: karty Nr 1 – 4) postępowanie w sprawie podejrzenia stosowania przez Spółkę, praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów polegających na: 1) stosowaniu postanowień wzorca umowy, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479(45) ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego poprzez stosowanie we wzorcu umowy pod nazwą „Umowa świadczenia usług odbioru odpadów komunalnych Nr …/KI/T/11” następujących postanowień umownych o treści: a) „Cennik usług może ulegać zmianom o wskaźnik wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych (wskaźnik inflacji) za rok ubiegły lub z innych ekonomicznych przyczyn. Zmiana ceny nie wymaga formy Aneksu.”, b) „Ewentualne spory wynikłe na tle niniejszej umowy strony będą starały się rozwiązywać polubownie, a w przypadku nie uzyskania porozumienia, rozstrzygać będzie sąd rejonowy właściwy dla siedziby firmy Santa – EKO Sp.j.”, 4 c) „Ewentualne reklamacje Zleceniodawca może wnosić osobiście lub pisemnie (listownie, elektronicznie, faxem) w terminie 14 dni roboczych od dnia zaistnienia ewentualnej sytuacji spornej, po tym terminie reklamacje nie będą uwzględniane.” , co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.). Spółka w piśmie z dnia 19 marca 2012 r. (dowód: karty Nr 16 – 52), w odpowiedzi na zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, uznała, że podejrzenie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów polegające na opisanych wyżej działaniach zostało przez Prezesa Urzędu uprawdopodobnione i zobowiązała się do zaniechania ich stosowania poprzez zaniechanie stosowania dotychczasowego wzorca umowy i wprowadzenie do obrotu prawnego nowego wzorca umowy „Umowa świadczenia usług odbioru odpadów komunalnych Nr …/KI/T/...", w którym nie zamieszczono postanowień dotyczących zmiany cen w cenniku i terminów składania reklamacji a postanowienie dotyczące właściwości sądu przy rozstrzyganiu sporów otrzyma brzmienie: „Ewentualne spory wynikłe na tle niniejszej umowy strony będą się starały rozwiązać polubownie, a w przypadku nie uzyskania porozumienia, rozstrzygać będzie właściwy sąd rejonowy.”. W związku z powyższym Spółka wniosła o wydanie decyzji na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i nałożenie obowiązku wykonania zobowiązań wskazanych powyżej poprzez: 1. Niezwłoczne zaprzestanie stosowania dotychczasowego wzorca umowy i wprowadzenie zmian w nowym wzorcu umowy pod nazwą „Umowa świadczenia usług odbioru odpadów komunalnych Nr …/KI/T/... ” zgodnie z przyjętym zobowiązaniem w terminie dwóch tygodni po uprawomocnieniu się decyzji, i zawieranie z konsumentami nowych umów na jego podstawie, 2. Zaproponowanie w terminie dwóch miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji wszystkim konsumentom, z którymi zostały zawarte umowy o świadczenie odbioru odpadów komunalnych stałych, nowych warunków umowy wskazanych we wzorcu umowy „Umowa świadczenia usług odbioru odpadów komunalnych Nr …/KI/T…..” . Na dowód niezwłocznych działań podjętych przez Spółkę załączyła ona do ww. pisma projekt nowego wzorca umowy „Umowa świadczenia usług odbioru odpadów komunalnych Nr …/KI/T/11” zawierającego zaproponowane wyżej zmiany i nie zawierającego kwestionowanych przez Prezesa Urzędu postanowień. W dniu 4 maja 2012 r. Prezes Urzędu zawiadomił Spółkę o zakończeniu zbierania materiału dowodowego i o możliwości zapoznania się z aktami sprawy (dowód: karty Nr 53- 55 ). Prezes Urzędu ustalił, co następuje: SanTa-EKO Tadeusz Zych Izabela Rutowska Sp. j. z siedzibą w Sandomierzu, jest przedsiębiorcą wpisanym do rejestru przedsiębiorców w Krajowym Rejestrze Sądowym pod numerem 00000152210 (dowód: karty Nr 15 i 16). Spółka zajmuje się odbiorem odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości i w ramach tej działalności zawiera z nimi umowy 5 na odbiór tych odpadów. Przedmiotem analizy Prezesa Urzędu w ramach niniejszego postępowania był wzorzec umowy pod nazwą: „Umowa świadczenia usług odbioru odpadów komunalnych Nr …/KI/T/11” , stosowany przez Spółkę przy zawieraniu umów z konsumentami i przedsiębiorcami (dowód: karty Nr 8 – 11). W „Umowie świadczenia usług odbioru odpadów komunalnych Nr …/KI/T/11”, która stanowi wzorzec umowy w rozumieniu art. 384 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, ze zm.) – zwanej dalej: „k.c.” – Spółka ustaliła jednostronnie następujące postanowienia: „a) „Cennik usług może ulegać zmianom o wskaźnik wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych (wskaźnik inflacji) za rok ubiegły lub z innych ekonomicznych przyczyn. Zmiana ceny nie wymaga formy Aneksu.”, b) „Ewentualne spory wynikłe na tle niniejszej umowy strony będą starały się rozwiązywać polubownie, a w przypadku nie uzyskania porozumienia, rozstrzygać będzie sąd rejonowy właściwy dla siedziby firmy Santa – EKO Sp.j.”, c) „Ewentualne reklamacje Zleceniodawca może wnosić osobiście lub pisemnie (listownie, elektronicznie, faxem) w terminie 14 dni roboczych od dnia zaistnienia ewentualnej sytuacji spornej, po tym terminie reklamacje nie będą uwzględniane.” , Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów – zwany dalej: „Sądem Ochrony Konkurencji i Konsumentów” w wyroku z dnia 9 marca 2010 r. (sygn. akt XVII AmC 430/09) uznał za niedozwolone postanowienie o treści "Zmiana cen za wywóz odpadów komunalnych nie wymaga form aneksu do umowy" . Postanowienie to zostało wpisane w dniu 7 lipca 2010 r., pod numerem 1977, do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 9 marca 2010 r. (sygn. akt XVII AmC 430/09) uznał za niedozwolone postanowienie o treści: „Zleceniodawca może składać w terminie jednego tygodnia reklamację w przypadku opóźnienia w wywozie (tel. 38- 06-685)”. Postanowienie to zostało wpisane w dniu 7 lipca 2010 r., pod numerem 1976, do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 27 listopada 2006 r. (sygn. akt XVII AmC 162/05) uznał za niedozwolone postanowienie o treści: „Spory powinny być w miarę możliwości rozstrzygane polubownie. W przypadku rozstrzygnięć sądowych – w sądzie właściwym dla siedziby Zleceniobiorcy”. Postanowienie to zostało wpisane w dniu 5 lutego 2007 r., pod numerem 1020, do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 27 marca 2006 r. (sygn. akt XVII AmC 39/04) uznał za niedozwolone postanowienie o treści: „Do rozstrzygania sporów wynikających z tej umowy właściwe będą sądy powszechne w Łodzi.”. Postanowienie to zostało wpisane w dniu 3 lipca 2006 r., pod numerem 772, do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 17 sierpnia 2006 r. (sygn. akt XVII AmC 100/05) uznał za niedozwolone postanowienie o treści: „Sądem właściwym do 6 rozpatrywania wszystkich sporów wynikłych z umowy jest sąd siedziby Frontonu”. Postanowienie to zostało wpisane w dniu 9 listopada 2006 r., pod numerem 922, do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Spółka zobowiązała się do zaniechania stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów poprzez zaniechanie stosowania dotychczasowego wzorca umowy i wprowadzenie do obrotu prawnego nowego wzorca umowy „Umowa świadczenia usług odbioru odpadów komunalnych Nr …/KI/T/..." w którym nie zostały zamieszczone postanowienia dotyczące zmiany cen w cenniku i terminów składania reklamacji a postanowienie dotyczące właściwości sądu przy rozstrzyganiu sporów otrzymało brzmienie: „Ewentualne spory wynikłe na tle niniejszej umowy strony będą się starały rozwiązać polubownie, a w przypadku nie uzyskania porozumienia, rozstrzygać będzie właściwy sąd rejonowy.”. Spółka wniosła o wydanie decyzji na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i nałożenie obowiązku wykonania zobowiązań wskazanych powyżej poprzez: a) niezwłoczne zaprzestanie stosowania dotychczasowego wzorca umowy i wprowadzenie zmian w nowym wzorcu umowy pod nazwą „Umowa świadczenia usług odbioru odpadów komunalnych Nr …/KI/T/... ” zgodnie z przyjętym zobowiązaniem w terminie dwóch tygodni po uprawomocnieniu się decyzji, i zawieranie z konsumentami nowych umów na jego podstawie, b) zaproponowanie w terminie dwóch miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji wszystkim konsumentom, z którymi zostały zawarte umowy o świadczenie odbioru odpadów komunalnych stałych, nowych warunków umowy wskazanych we wzorcu umowy „Umowa świadczenia usług odbioru odpadów komunalnych Nr …/KI/T…..” . Spółka przesłała również Prezesowi Urzędu projekt nowego wzorca umowy „Umowa świadczenia usług odbioru odpadów komunalnych Nr …/KI/T/11” ” zawierającego zmienione zgodnie ze zobowiązaniem postanowienia. Prezes Urzędu zważył, co następuje: Podstawą do rozstrzygania sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest uprzednie zbadanie przez Prezesa Urzędu, czy w danej sprawie zagrożony został interes publicznoprawny. Stwierdzenie, że to nastąpiło pozwala na realizację celu tej ustawy, wskazanego w art. 1 ust. 1, którym jest określenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów. Zdaniem Prezesa Urzędu rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wiąże się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy są lub będą klientami Spółki. Interes publicznoprawny przejawia się także w postaci zbiorowego interesu konsumentów. Innymi słowy, naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocześnie naruszeniem interesu publicznoprawnego. Zatem uzasadnione było w niniejszej sprawie podjęcie przez Prezesa Urzędu działań przewidzianych w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jeżeli w toku postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów 7 zostanie uprawdopodobnione – na podstawie okoliczności sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu, o którym mowa w art. 100 ust. 1 tej ustawy, lub innych informacji będących podstawą wszczęcia postępowania, że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24 tej ustawy, a przedsiębiorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia naruszeniom, Prezes Urzędu może, w drodze decyzji, nałożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. W decyzji tej, jak wynika z art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu nakłada na przedsiębiorcę obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowiązań. Przytoczony powyżej przepis jako przesłanki warunkujące możliwość wydania decyzji wskazuje: uprawdopodobnienie, że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz zobowiązanie się przedsiębiorcy, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, do podjęcia lub zaniechania działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom. W niniejszym postępowaniu wymaga zatem rozważenia, czy wskazane warunki zaistniały w odniesieniu do działania i zobowiązania Spółki, a ponadto, czy w przypadku ich wystąpienia uzasadnione jest przyjęcie zobowiązania strony postępowania i wydanie przez Prezesa Urzędu decyzji w oparciu o ww. przepis. Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów – zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Stosownie do art. 24 ust. 2 tej ustawy, przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: a) stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c., b) naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, c) nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Dla uprawdopodobnienia stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest jednak każdorazowo uprawdopodobnienie kumulatywnego spełnienia trzech przesłanek: 1. działanie lub zaniechanie przedsiębiorcy, 2. noszące znamiona bezprawności, 3. godzące w zbiorowy interes konsumentów. Ad 1) Stosownie do art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, ilekroć w ustawie jest mowa o przedsiębiorcy, rozumie się przez to przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej (…). Przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jednolity Dz. U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447, ze zm.) – zwanej dalej: „ustawą o swobodzie działalności gospodarczej” – jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną – wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Za przedsiębiorców uznaje się także wspólników spółki cywilnej 8 w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej. Ponadto, zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej przedsiębiorca może podjąć działalność gospodarczą w dniu złożenia wniosku o wpis do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej albo po uzyskaniu wpisu do rejestru przedsiębiorców w Krajowym Rejestrze Sądowym. Przepis art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej definiuje działalność gospodarczą jako zarobkową działalność wytwórczą, budowlaną, handlową, usługową oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodową, wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły. SanTa-EKO Tadeusz Zych Izabela Rutowska Sp. j. z siedzibą w Sandomierzu jest przedsiębiorcą wpisanym do rejestru przedsiębiorców w Krajowym Rejestrze Sądowym pod numerem 00000152210 i prowadzi działalność gospodarczą w zakresie świadczenia usług odbioru odpadów komunalnych. Nie ulega zatem wątpliwości, że Spółka jest przedsiębiorcą w rozumieniu powołanego wyżej art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Tym samym Spółka przy wykonywaniu działalności gospodarczej podlega rygorom określonym w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów i jej działania mogą podlegać ocenie pod kątem naruszenia zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. W związku z powyższym Prezes Urzędu stwierdził, że pierwsza przesłanka niezbędna do uprawdopodobnienia stosowania przez Spółkę praktyki wskazanej w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów została spełniona. Ad 2) Dla uprawdopodobnienia, że działania przedsiębiorcy są praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest, aby miały one charakter bezprawny. Bezprawność tradycyjnie ujmowana jest jako sprzeczność z obowiązującym porządkiem prawnym. Porządek prawny obejmuje normy prawa powszechnie obowiązującego, a także nakazy i zakazy wynikające z zasad współżycia społecznego i dobrych obyczajów (wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 13 listopada 2007 r., sygn. akt XVII AmA 45/07). Same przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie regulują konstrukcji bezprawności działań przedsiębiorcy. Jednakże w art. 24 ust. 2 tej ustawy ustawodawca wskazał przykładowe rodzaje praktyk, które naruszają zbiorowe interesy konsumentów, zaliczając do nich stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. (tak art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów). Odnosząc się do zarzutów zawartych w pkt I. sentencji niniejszej decyzji, Prezes Urzędu wskazuje, iż stosownie do art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów uważa się w szczególności stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Na mocy art. 479 45 § 1 k.p.c., Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów jest obowiązany przesyłać Prezesowi Urzędu odpis każdego prawomocnego wyroku uwzględniającego powództwo o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone. Na 9 podstawie takich wyroków, Prezes Urzędu jest zobowiązany do prowadzenia rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, stosownie do art. 479 45 § 2 k.p.c. Przepis art. 479 45 § 3 k.p.c. ustanawia zasadę tzw. formalnej jawności rejestru, stanowiąc, że rejestr jest jawny. Jawność rejestru oznacza, że rejestr jest dostępny dla każdego zainteresowanego, czyli każdy ma do niego prawo wglądu. Skutkiem formalnej jawności rejestru jest niemożność zasłaniania się nieznajomością dokonanych w nim wpisów. W rejestrze tym przytacza się treść postanowień wzorców umowy uznanych przez Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone. W ocenie Prezesa Urzędu, wpisanie takich postanowień do rejestru, o którym mowa wyżej, oznacza, że od tej chwili postanowienia te są zakazane we wszystkich wzorcach umów. Zakaz stosowania postanowień wpisanych do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. dotyczy nie tylko tego przedsiębiorcy, przeciwko któremu zapadł wyrok w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone, lecz również innych przedsiębiorców z danej branży. Za takim ujęciem przemawia podstawowy cel postępowania w sprawach o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone, jakim jest usunięcie z obrotu postanowień, które Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał za niedozwolone. Chodzi bowiem o to, by konsumenci nie byli narażeni na te postanowienia w przyszłości w umowach zawieranych z innymi przedsiębiorcami. Ponadto, zdaniem Prezesa Urzędu, zakaz stosowania niedozwolonych postanowień wpisanych do ww. Rejestru dotyczy także postanowień podobnych. Przedsiębiorcy stosują bowiem postanowienia, których istota jest taka sama, lecz konstrukcja gramatyczna, szyk wyrazów w zdaniu są różne. W związku z tym, zakazane jest też stosowanie postanowienia, którego zakres jest tożsamy z zakresem postanowienia wpisanego do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Nie jest konieczna dokładna, literalna identyczność tych postanowień. Stanowisko Prezesa Urzędu znajduje uzasadnienie w orzecznictwie. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (Sygn. akt III SZP 3/06) wskazał, iż stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Sąd Najwyższy uznał również, iż jeżeli Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna określoną postanowienie za niedozwolone w wyniku przeprowadzonej kontroli abstrakcyjnej i zostanie ono wpisane do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 23a ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów – którego odpowiednikiem w ustawie z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów jest art. 24 ust. 2 pkt 1 – dopuszcza się każdy z przedsiębiorców, który wprowadza do stosowanych postanowień zmiany o charakterze kosmetycznym, polegające np. na przestawieniu szyku wyrazów lub zmianie użytych wyrazów, jeżeli zmiany te nie prowadzą do zmiany istoty postanowienia. W ocenie Prezesa Urzędu postanowienie, o treści: „Cennik usług może ulegać zmianom o wskaźnik wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych (wskaźnik inflacji) za rok ubiegły lub z innych ekonomicznych przyczyn. Zmiana ceny nie wymaga formy Aneksu.”, może zostać uznane za tożsame z postanowieniem umownym wpisanym w dniu 7 lipca 2010 r. pod numerem 1977 do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o treści: "Zmiana cen za wywóz odpadów komunalnych nie wymaga form aneksu do umowy" . 10 Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 9 marca 2010 r. (sygn. akt XVII AmC 430/09) uznał, że przedmiotowe postanowienie narusza art. 385 1 § 1 k.c. oraz art. 385 3 pkt 20 k.c., który stanowi, że, niedozwolonym postanowieniem umownym jest postanowienie, które przewiduje uprawnienie kontrahenta konsumenta do określenia lub podwyższenia ceny lub wynagrodzenia po zawarciu umowy bez przyznania konsumentowi prawa odstąpienia od umowy. Ponadto, Sąd zważył, że zakwestionowane postanowienie jest sprzeczne z prawem tj. art. 384 1 k.c. w zw. z art. 384 k.c. albowiem zgodnie z treścią powołanego przepisu „wzorzec wydany w czasie trwania stosunku umownego o charakterze ciągłym wiąże drugą stronę, jeżeli zostały zachowane wymagania określone w art. 384 k.c., a strona nie wypowiedziała umowy w najbliższym terminie wypowiedzenia". W związku z powyższym wydanie wzorca lub każda, nawet drobna, zmiana jego treści po pierwsze wymaga doręczenia go konsumentowi, a po drugie stwarza po stronie konsumenta możliwość wypowiedzenia umowy. W ocenie Prezesa Urzędu, postanowienia stosowane przez Spółkę oraz postanowienie wpisane do rejestru pod numerem 1977 mogą zostać uznane za tożsame. Każde z wyżej wymienionych postanowień przewiduje prawo przedsiębiorcy do zmiany ceny i jednocześnie nie przewiduje uprawnienia do odstąpienia od umowy dla konsumenta. W ocenie Prezesa Urzędu postanowienie, o treści: „Ewentualne spory wynikłe na tle niniejszej umowy strony będą starały się rozwiązywać polubownie, a w przypadku nie uzyskania porozumienia, rozstrzygać będzie sąd rejonowy właściwy dla siedziby firmy Santa – EKO Sp.j.”, może zostać uznane za tożsame z postanowieniami umownymi wpisanymi pod numerami 1020, 772, 922 do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o treści: „Spory powinny być w miarę możliwości rozstrzygane polubownie. W przypadku rozstrzygnięć sądowych – w sądzie właściwym dla siedziby Zleceniobiorcy” ; „Do rozstrzygania sporów wynikających z tej umowy właściwe będą sądy powszechne w Łodzi.”; „Sądem właściwym do rozpatrywania wszystkich sporów wynikłych z umowy jest sąd siedziby Frontonu”. Wskazane postanowienie narusza art. 385 1 § 1 k.c. i stanowi odpowiednik postanowienia z art. 385 3 pkt 23 k.c., gdyż wyłączają zasadę właściwości ogólnej i przemiennej sądu, a to może stanowić dodatkową dolegliwość dla konsumenta, a także ograniczać realizację przysługujących mu uprawnień. Wskazane postanowienia stanowią tzw. klauzulę prorogacyjną i ustalają wyłączną właściwość sądu do rozpoznania ewentualnych sporów z umowy na podstawie siedziby przedsiębiorcy. W przypadku powstania sporu na tle wykonywania umowy, postanowienia te bezprawnie narzucają konsumentom właściwość miejscową sądu i ograniczają ich prawa do wytoczenia powództwa, wynikające z przepisów Kodeksu postępowania cywilnego o właściwości ogólnej i przemiennej. Zmiana właściwości miejscowej sądu stanowi zagrożenie interesu konsumenta w sytuacjach, kiedy zmuszałoby go to do prowadzenia procesu przed sądem w odległej miejscowości. W ocenie Prezesa Urzędu postanowienie, o treści: „Ewentualne reklamacje Zleceniodawca może wnosić osobiście lub pisemnie (listownie, elektronicznie, faxem) w terminie 14 dni roboczych od dnia zaistnienia ewentualnej sytuacji spornej, po tym terminie reklamacje nie będą uwzględniane.”, może zostać uznane za tożsame z postanowieniem umownym wpisanym pod numerem 1976 do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o treści: „Zleceniodawca może składać w terminie jednego tygodnia reklamację w przypadku opóźnienia w wywozie (tel. 38-06-685)”. Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 9 marca 2010 r. (sygn. akt XVII AmC 430/09) uznał, że 11 przedmiotowe postanowienie spełnia przesłanki określone w art. 385 3 pkt 2 k.c. Stosownie bowiem do treści tego artykułu, w razie wątpliwości uważa się, że niedozwolonymi postanowieniami umownymi są te, które w szczególności wyłączają lub istotnie ograniczają odpowiedzialność względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania. Zdaniem Sądu, zapis ten wprowadza rażąco krótki termin składania przez konsumenta reklamacji na nienależyte wykonanie umowy przez zleceniobiorcę, a nadto może wywołać u konsumenta mylne wrażenie, że po upływie jednego tygodnia traci on prawo dochodzenia roszczeń z tytułu nienależytego wykonania umowy. W ocenie Prezesa Urzędu, postanowienie stosowane przez Spółkę oraz postanowienie wpisane do rejestru pod numerem 1976 mogą zostać uznane za tożsame. Każde z wyżej wymienionych postanowień wprowadziło bowiem bardzo krótki termin do złożenia reklamacji i tym samym ogranicza prawo konsumenta do dochodzenia roszczeń z tytułu nienależytego wykonania umowy. Reklamacje te mogą dotyczyć bowiem każdego aspektu zawiązanego stosunku obligacyjnego pomiędzy Spółkę i jej klientami posiadającymi status konsumenta (przykładowo podać tu można wadliwe wyliczenie opłaty za wykonanie usługi). Mając na uwadze fakt, że reklamacje mogą być składane nie tylko z tytułu nieterminowego lub nienależytego świadczenia usług przez przedsiębiorcę, ale również z tytułu wadliwego ich rozliczenia, należy uznać, że wprowadzenie rażąco krótkiego terminu na złożenie reklamacji w ciągu 2 tygodni (a w przypadku postanowienia wpisanego do rejestru w ciągu jednego tygodnia) może uniemożliwić konsumentowi dochodzenie jego roszczeń przeciwko przedsiębiorcy. Przy ocenie tożsamości zacytowanych postanowień uwzględniono również fakt, że treść każdego z postanowień, wywołuje u konsumenta mylne wrażenie, iż po upływie wskazanych terminów, traci on prawo dochodzenia roszczeń z tytułu nienależytego wykonania umowy. Mając na uwadze powyższe Prezes Urzędu stwierdził, że druga przesłanka niezbędna do uprawdopodobnienia stosowania przez Spółkę praktyki wskazanej w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów została spełniona. Ad 3) Przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie definiują pojęcia zbiorowego interesu konsumentów. Przepis art. 24 ust. 3 tej ustawy stanowi jedynie, że nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Z całą pewnością mamy do czynienia ze zbiorowym interesem konsumentów wówczas, gdy działanie przedsiębiorcy dotyczy, bądź może dotyczyć nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da się zindywidualizować. Prezes Urzędu podkreśla, że o tym, czy naruszony został interes zbiorowy, nie zawsze przesądza kryterium ilościowe, ponieważ niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta może być przejawem stosowanej praktyki naruszającej interes zbiorowy. W jednym z orzeczeń Sąd Najwyższy stwierdził, iż nie jest zasadne uznawanie, że postępowanie z tytułu naruszenia ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów można wszcząć tylko wtedy, gdy zagrożone są interesy wielu odbiorców, a nie jest to możliwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko jeden konsument. Wydawane orzeczenie ma bowiem wymiar znacznie szerszy, pełni także funkcję prewencyjną, służy bowiem ochronie także nieograniczonej liczbie potencjalnych konsumentów (wyrok SN z dnia 12 września 2003 r., sygn. akt I CKN 504/01). 12 W przedmiotowej sprawie Prezes Urzędu ma do czynienia z naruszeniem praw nieograniczonej i nieokreślonej liczby konsumentów, którzy zapoznali się, bądź mogli zapoznać się z dostępnymi wzorcami umowy i zawarli, bądź mogli zawrzeć ze Spółką umowę, zawierającą niedozwolone postanowienia umowne oraz postanowienia nieuwzględniające wartości podatku od towarów i usług w cenach świadczonych usług. W tej sytuacji bezprawne zachowanie Spółki nie dotyczy interesów poszczególnych osób, których sprawy mają charakter jednostkowy, indywidualny i niedający się porównać z innymi, lecz dotyczy naruszonych uprawnień określonego kręgu konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla całej grupy kontrahentów Spółki. Stosowanie opisanej wyżej praktyki może godzić zatem w zbiorowe interesy konsumentów. W związku z powyższym Prezes Urzędu stwierdził, że trzecia przesłanka niezbędna do uprawdopodobnienia stosowania przez Spółkę praktyki wskazanej w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów została spełniona. Ad pkt I. sentencji niniejszej decyzji Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jeżeli w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione na podstawie okoliczności sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu, o którym mowa w art. 100 ust. 1 tej ustawy, lub innych informacji będących podstawą wszczęcia postępowania, że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24 tej ustawy, a przedsiębiorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom, Prezes Urzędu może, w drodze decyzji, nałożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. Ponadto, stosownie do art. 28 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, przyjmując zobowiązanie Prezes Urzędu może określić termin wykonania zobowiązań. Jak Prezes Urzędu wykazał w niniejszej decyzji, okoliczności sprawy uprawdopodobniły, że Spółka stosuje praktykę naruszające zbiorowe interesy konsumentów, określoną w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Jednocześnie Spółka zobowiązała się do zaniechania stosowania wskazanej praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. W ocenie Prezesa Urzędu, podjęte przez Spółkę zobowiązanie do zaniechanie stosowania dotychczasowego wzorca umowy i zastąpienie go nowym wzorcem umowy „Umowa świadczenia usług odbioru odpadów komunalnych Nr …/KI/T/...", w którym nie zamieszczono postanowień dotyczących zmian cen w cenniku oraz terminów składania reklamacji a postanowienie w sprawie właściwości sądu przy rozstrzyganiu sporów otrzyma brzmienie: „Ewentualne spory wynikłe na tle niniejszej umowy strony będą się starały rozwiązać polubownie, a w przypadku nie uzyskania porozumienia, rozstrzygać będzie właściwy sąd rejonowy.”, uwzględnia przepis art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, eliminując z wzorców umowy niedozwolone postanowienia umowne. Jednocześnie, wobec okoliczności, że Spółka zobowiązała się do równoczesnego wyeliminowania kwestionowanych postanowień również z obowiązujących w obrocie umów z konsumentami, Prezes Urzędu uznał złożone zobowiązanie za zupełne, gdyż 13 w równorzędny sposób zabezpiecza interesy prawne konsumentów, którzy zawarli umowy ze Spółką i konsumentów, którzy mogą zawrzeć tego typu umowy w przyszłości. W rezultacie, stosownie do przepisu art. 28 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu nałożył na Spółkę zgodnie z jej propozycją obowiązek wykonania przyjętego zobowiązania poprzez: a) niezwłoczne zaprzestanie stosowania dotychczasowego wzorca umowy i wprowadzenie zmian w nowym wzorcu umowy pod nazwą „Umowa świadczenia usług odbioru odpadów komunalnych Nr …/KI/T/... ” zgodnie z przyjętym zobowiązaniem w terminie dwóch tygodni po uprawomocnieniu się decyzji, i zawieranie z konsumentami nowych umów na jego podstawie, b) zaproponowanie w terminie dwóch miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji wszystkim konsumentom, z którymi zostały zawarte umowy o świadczenie odbioru odpadów komunalnych stałych, nowych warunków umowy wskazanych we wzorcu umowy „Umowa świadczenia usług odbioru odpadów komunalnych Nr …/KI/T…..” . Wobec spełnienia przesłanek wydania decyzji na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu orzekł jak w pkt I. sentencji niniejszej decyzji. Ad pkt II. sentencji niniejszej decyzji Zgodnie z art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w decyzji nakładającej na przedsiębiorcę obowiązek wykonania zobowiązania, Prezes Urzędu nakłada na przedsiębiorcę obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowiązań. Wobec tego Prezes Urzędu nałożył na Spółkę obowiązek złożenia informacji o stopniu realizacji przyjętego zobowiązania, zawierającej: 1. nowy wzorzec umowy pod nazwą „Umowa świadczenia usług odbioru odpadów komunalnych Nr …/KI/T/...” , uwzględniający zmiany wynikające ze złożonego zobowiązania, 2. dane o liczbie konsumentów, którym doręczono nowe umowy sporządzone w oparciu ww. wzorzec umowy zastępujące zawarte umowy w oparciu o wzorzec umowy zawierający kwestionowane postanowienia wraz z dowodami potwierdzającymi doręczenie, 3. dane o liczbie konsumentów, którym nie doręczono nowych umów sporządzonych o ww. wzorzec umowy zastępujących umowy zawarte w oparciu o wzorzec umowy zawierający kwestionowane postanowienia oraz pisemne wyjaśnienia przyczyn ewentualnych niedoręczeń nowych wzorców w terminie czterech miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. W związku z tym Prezes Urzędu orzekł jak w pkt II. sentencji niniejszej decyzji. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 1 i 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu 14 Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi. Z upoważnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury Barbara Romańczak-Graca Otrzymuje: Pełnomocnik: SanTa-EKO Tadeusz Zych Izabela Rutowska Sp. j. Radca prawny Michał Kubisz ul. Czardasza 22A m. 4 02-169 Warszawa