RWR-22/2012

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA WE WROCŁAWIU 50-413 Wrocław, ul. Walońska 3-5 tel.(071)34 05 920, fax (071)34 05 922 e-mail: wroclaw@uokik.gov.pl RWR 61-10/12/ZK Wrocław, 14 czerwca 2012 r. DECYZJA RWR 22/2012 I. Na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 4, 5 i 6 tej ustawy, po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu przeciwko Fortum Power and Heat Polska sp. z o.o. we Wrocławiu - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, po uprawdopodobnieniu stosowania przez tego przedsiębiorcę praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegającej na: 1. zamieszczeniu w stosowanym przez tego przedsiębiorcę wzorcu umowy o nazwie „Umowa sprzedaży ciepła nr U-03/…” postanowień o treści: - § 9 ust. 2 pkt b) „Sprzedawca nie udziela upustów w razie nieplanowanych przerw trwających poniżej 24 godzin lub ograniczeń krótszych niż 48 godzin, jeżeli łącznie ilość tych przerw i ograniczeń nie jest większa od dwóch w danym okresie rozliczeniowym”; - § 14 ust. 3 „Wszelkie spory związane z wykonywaniem niniejszej Umowy będą rozstrzygane przez Sąd powszechny właściwy miejscowo dla siedziby Sprzedawcy.” - § 14 ust. 7 „Wszelka korespondencja wysłana na wskazany ostatnio Sprzedawcy adres Odbiorcy uważana będzie, mimo braku poświadczenia odbioru, za prawidłowo doręczoną w dniu zwrotu jej przez pocztę lub gońca do Sprzedawcy z adnotacją podającą powód zwrotu (adresat (…) pod wskazanym adresem nie przebywa lub jest nieznany, wyprowadził się lub inną podobną).”; 2. zamieszczeniu w stosowanym przez tego przedsiębiorcę wzorcu umowy o nazwie „Umowa sprzedaży ciepła nr” postanowień o treści: - § 21 ust. 3 „Nie zawiadomienie Sprzedawcy o każdej zmianie adresu, (…) Odbiorcy powoduje, że oświadczenia i zawiadomienia Sprzedawcy kierowane do Odbiorcy według ostatnich danych uważa się za skutecznie doręczone.” - § 22 „Wszelkie spory wynikłe na tle stosowania niniejszej umowy Strony poddają rozstrzygnięciu przez właściwy rzeczowo sąd powszechny w Częstochowie.”; 3. zamieszczeniu w stosowanym przez tego przedsiębiorcę wzorcu umowy o nazwie „Umowa nr…/Fortum/…/20…. sprzedaży ciepła” postanowień o treści: - § 3 ust. 12 „Nie zawiadomienie Dostawcy o zmianie danych, o których mowa w ust. 11 powoduje, że oświadczenie i zawiadomienia Dostawcy kierowane do Odbiorcy według ostatnich danych i pod ostatni adres uważa się za skutecznie doręczone.”; 2 - § 11 ust. 4 „Wszelkie spory wynikłe z nieprzestrzegania umowy rozstrzygać będzie Sąd Gospodarczy właściwy dla siedziby Dostawcy.”, które są postanowieniami umownymi wpisanymi na podstawie art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone; i przyjęciu zobowiązania przez Fortum Power and Heat Polska sp. z o.o. we Wrocławiu do zaniechania tych działań poprzez: 1. usunięcie kwestionowanych postanowień zamieszczonych w: § 9 ust. 2 pkt b), § 14 ust. 3, § 14 ust. 7 wzorca umowy p.n. „Umowa sprzedaży ciepła nr U-03/…”; 2. usunięcie kwestionowanych postanowień zamieszczonych w: § 21 ust. 3 i § 22 wzorca umowy p.n. „Umowa sprzedaży ciepła nr”; 3. usunięcie kwestionowanych postanowień zamieszczonych w: § 3 ust. 12 i § 11 ust. 4 wzorca umowy p.n. „Umowa nr…/Fortum/…/20…. sprzedaży ciepła”; oraz aneksowanie wszystkich umów obowiązujących w dniu wydania decyzji w terminie czterech miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji , nakłada się obowiązek wykonania tego zobowiązania poprzez rozpoczęcie zawierania, w terminie miesiąca od dnia uprawomocnienia się decyzji, nowych umów na podstawie wzorców umowy, w których zgodnie z przyjętym przez przedsiębiorcę zobowiązaniem dokonane zostaną ww. zmiany oraz aneksowanie umów istniejących już w obrocie prawnym w terminie czterech miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji. II. Na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 4, 5 i 6 tej ustawy, po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu przeciwko Fortum Power and Heat Polska sp. z o.o. we Wrocławiu, - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, po uprawdopodobnieniu stosowania przez tego przedsiębiorcę praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegającej na naruszeniu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, poprzez: 1. zaniechanie umieszczenia w stosowanym wzorcu umowy p.n. „Umowa sprzedaży ciepła nr U-03/…” postanowień określających wysokość bonifikat za niedotrzymanie standardów jakościowych obsługi odbiorców oraz bonifikat za niedotrzymanie przez przedsiębiorstwo energetyczne warunków umowy w zakresie terminów rozpoczęcia i zakończenia dostarczania ciepła w celu ogrzewania, co stanowi naruszenie obowiązku informacyjnego określonego w art. 5 ust. 3 w zw. z art. 5 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (tj. Dz.U. z 2006 r., Nr 89, poz. 625 ze zm.) i godzi w zbiorowy interes konsumentów; 2. zaniechanie umieszczenia w stosowanym wzorcu umowy p.n. „Umowa sprzedaży ciepła nr” postanowień określających cenę stosowaną w rozliczeniach oraz bonifikaty za niedotrzymanie przez przedsiębiorstwo energetyczne warunków umowy co stanowi naruszenie obowiązku informacyjnego określonego w art. 5 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (tj. Dz.U. z 2006 r., Nr 89, poz. 625 ze zm.) i godzi w zbiorowy interes konsumentów; 3. zaniechanie umieszczenia w stosowanym wzorcu umowy p.n. „Umowa nr…/Fortum/…/20…. sprzedaży ciepła” postanowień określających bonifikaty za 3 niedotrzymanie przez przedsiębiorstwo energetyczne warunków umowy co stanowi naruszenie obowiązku informacyjnego określonego w art. 5 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (tj. Dz.U. z 2006 r., Nr 89, poz. 625 ze zm.) i godzi w zbiorowy interes konsumentów; i przyjęciu zobowiązania przez Fortum Power and Heat Polska sp. z o.o. we Wrocławiu, do zaniechania tych działań poprzez stosowne uzupełnienie wymienionych wyżej wzorców umowy oraz aneksowanie wszystkich umów obowiązujących w dniu wydania decyzji w terminie czterech miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji , nakłada się obowiązek wykonania tego zobowiązania poprzez rozpoczęcie zawierania, w terminie miesiąca od dnia uprawomocnienia się decyzji, nowych umów na podstawie wzorców umowy, w których zgodnie z przyjętym przez przedsiębiorcę zobowiązaniem dokonane zostaną ww. zmiany oraz aneksowanie umów istniejących już w obrocie prawnym w terminie czterech miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji. III. Na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 4, 5 i 6 tej ustawy, po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu przeciwko Fortum Power and Heat Polska sp. z o.o. we Wrocławiu, - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, po uprawdopodobnieniu stosowania przez tego przedsiębiorcę praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegającej na: 1. zamieszczeniu w stosowanym przez tego przedsiębiorcę wzorcu umowy o nazwie „Umowa sprzedaży ciepła nr” postanowienia o treści: § 13 ust. 5 „Opłaty, o których mowa w ust. 4 niniejszego paragrafu, pobierane będą za cały udowodniony okres nielegalnego pobierania ciepła.” które może być sprzeczne z § 46 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 17 września 2010 roku w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz rozliczeń z tytułu zaopatrzenia w ciepło (Dz.U. Nr 194, poz. 1291) i godzić w zbiorowy interes konsumentów; 2. zamieszczeniu w stosowanym przez tego przedsiębiorcę wzorcu umowy o nazwie „Umowa nr…/Fortum/…/20…. sprzedaży ciepła” postanowienia o treści: § 6 ust. 2 „Za okres nielegalnego pobierania ciepła przyjmuje się czas, jaki upłynął od ostatniej kontroli przez Dostawcę urządzeń i instalacji ciepłowniczych Odbiorcy lub stwierdzenia faktu nielegalnego poboru do chwili likwidacji nielegalnego poboru.”, które może być sprzeczne z § 46 ust. 2 i 5 Rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 17 września 2010 roku w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz rozliczeń z tytułu zaopatrzenia w ciepło (Dz.U. Nr 194, poz. 1291) i godzić w zbiorowy interes konsumentów. i przyjęciu zobowiązania przez Fortum Power and Heat Polska sp. z o.o. we Wrocławiu, do zaniechania tych działań poprzez: 1. zmianę treści postanowienia § 13 ust. 5 zamieszczonego we wzorcu umowy p.n. „Umowa sprzedaży ciepła nr” w ten sposób, ze zastępuje się go postanowieniem w brzmieniu: „Opłaty, o których mowa w ust. 4 niniejszego paragrafu, pobierane będą za cały, nieobjęty przedawnieniem, okres udowodnionego nielegalnego pobierania ciepła, a w przypadku braku możliwości udowodnienia tego okresu – za okres roku.”; 2. zmianę treści postanowienia § 6 ust. 2 zamieszczonego we wzorcu umowy p.n. „Umowa nr…/Fortum/…/20…. sprzedaży ciepła” w ten sposób, ze zastępuje się go postanowieniem w 4 brzmieniu: „Za okres nielegalnego pobierania ciepła o którym mowa w § 6 ust. 1 pkt 1 Umowy przyjmuje się nieobjęty przedawnieniem okres udowodnionego nielegalnego pobierania ciepła, a w przypadku braku możliwości udowodnienia tego okresu – okres roku. Za okres nielegalnego pobierania ciepła o którym mowa w § 6 ust. 1 pkt 2 Umowy przyjmuje się każdy miesiąc w którym nastąpił pobór ciepła niezgodnie z Umową.” oraz aneksowanie wszystkich umów obowiązujących w dniu wydania decyzji w terminie czterech miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji , nakłada się obowiązek wykonania tego zobowiązania poprzez rozpoczęcie zawierania, w terminie miesiąca od dnia uprawomocnienia się decyzji, nowych umów na podstawie wzorców umowy, w których zgodnie z przyjętym przez przedsiębiorcę zobowiązaniem dokonane zostaną ww. zmiany oraz aneksowanie umów istniejących już w obrocie prawnym w terminie czterech miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji. IV. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r., nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 4, 5 i 6 tej ustawy, - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, nakłada się na Fortum Power and Heat Polska sp. z o.o. we Wrocławiu, obowiązek złożenia sprawozdania o stopniu realizacji przyjętych zobowiązań w terminie pięciu miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji poprzez nadesłanie kopii umów zawartych zgodnie z postanowieniami zmienionych wzorców umowy i dowodów potwierdzających przekazanie kontrahentom aneksów do umów pozostających w obrocie prawnym. UZASADNIENIE 1.1. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura we Wrocławiu, zgodnie z przewidzianymi w ustawie z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. nr 50, poz. 331 ze zm.) kompetencjami, przeprowadził, w ramach postępowania wyjaśniającego (sygn. RWR 403-8/11/ET), analizę wzorców umów stosowanych w obrocie konsumenckim przez przedsiębiorców z obszaru województwa dolnośląskiego i lubuskiego będących dostawcami energii cieplnej, celem ustalenia, czy przedsiębiorcy ci przestrzegają przepisów m.in. w zakresie zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, o których stanowi art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 1.2. W wyniku wskazanych wyżej czynności wstępnie ustalono, iż w stosowanych przez przedsiębiorcę Fortum Power and Heat Polska sp. z o.o. we Wrocławiu , [zw. dalej także Fortum lub Spółką] wzorcach umowy pn. „Umowa sprzedaży ciepła nr U-03/…”,„Umowa sprzedaży ciepła nr” oraz „Umowa nr…/Fortum/…/20…. sprzedaży ciepła”, zamieszczono postanowienia umowne, które mogą być tożsame z klauzulami wpisanymi do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod nr 353, 1216 i 2206. Zauważono również, że przedsiębiorca ten zaniechał umieszczenia w ww. wzorcach umowy postanowień określających cenę stosowaną w rozliczeniach, wysokość bonifikat za niedotrzymanie standardów jakościowych obsługi odbiorców oraz bonifikat za niedotrzymanie przez przedsiębiorstwo energetyczne warunków umowy, co może stanowić naruszenie 5 obowiązku informacyjnego określonego w art. 5 ust. 3 w zw. z art. 5 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (tj. Dz.U. z 2006 r., Nr 89, poz. 625 ze zm.). W przedmiotowych wzorcach umowy Spółka zamieściła również postanowienia, które mogą być sprzeczne z § 46 ust. 2 i 5 Rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 17 września 2010 roku w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz rozliczeń z tytułu zaopatrzenia w ciepło (Dz.U. Nr 194, poz. 1291) i godzić w zbiorowy interes konsumentów. 1.3. W związku z powyższym - Postanowieniem nr 46/2012 z dnia 20.02.2012 r. - Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów [zw. dalej także Prezesem Urzędu] wszczął z urzędu postępowanie w sprawie podejrzenia stosowania przez Spółkę praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, o których stanowi art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1) i 2) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , polegających na umieszczeniu w stosowanym wzorcu umowy postanowień, które są wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone [zw. dalej także Rejestrem], o którym stanowi art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego, na naruszeniu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, a także na zamieszczeniu postanowień, które mogą być sprzeczne z 46 ust. 2 i 5 ww. Rozporządzenia Ministra Gospodarki. Ponadto – zgodnie z punktem IV. ww. postanowienia Prezes Urzędu zaliczył w poczet dowodów część materiałów (51 kart) uzyskanych w trakcie wymienionego postępowania wyjaśniającego (nr sygn. RWR 403-8/11/ET). dowód: Postanowienie Nr 46/2012: k.3-5; 1.4. W trakcie postępowania, w piśmie z dnia 5 marca 2012 roku, działając przez ustanowionego pełnomocnika, Fortum ustosunkowując się do zarzutów przedstawionych przez Prezesa Urzędu w ww. Postanowieniu z dnia 20.02.2012r. uznał w całości ich zasadność. Jednocześnie zobowiązał się do zaniechania działań naruszających art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz do podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia dalszemu trwaniu zarzuconych naruszeń poprzez dokonanie odpowiednich zmian w stosowanych w obrocie konsumenckim wzorcach umowy. W związku z powyższym Spółka wniosła o prowadzenie postępowania w kierunku wydania decyzji nakładającej na nią obowiązek wykonania podjętych zobowiązań, to jest zastosowania art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Następnie w pismach z dni 4 maja 2012 roku i 25 maja 2012 roku Spółka sprecyzowała określone w piśmie z dnia 5 marca 2012 roku zobowiązanie powtarzając wniosek o wydanie decyzji uwzględniającej treść art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. dowód: pismo Spółki z 5.03.2012r.: k. 46-49; pismo Spółki z 4.05.2012r.: k. 88-95; pismo Spółki z 25.05.2012r.: k. 105-106. 1.5. Przedsiębiorca został powiadomiony o zakończeniu zbierania materiału dowodowego w przedmiotowej sprawie pismem z dnia 28 maja 2012 roku. dowód: pismo z 19.03.2012r.:k. 108; 2.Prezes Urzędu ustalił następujący stan faktyczny: 2.1. Strona postępowania: Fortum Power and Heat Polska sp. z o.o. we Wrocławiu jest przedsiębiorcą wpisanym do Krajowego Rejestru Sądowego prowadzonego przez Sąd Rejonowy dla Wrocławia – Fabrycznej we Wrocławiu, VI Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru 6 Sądowego pod nr KRS: 0000033402. Przedmiotem działalności Spółki jest m.in. wytwarzanie i zaopatrywanie w parę wodną, gorącą wodę i powietrze do układów klimatyzacyjnych. Według stanu na dzień 31 grudnia 2012 r., Spółka obsługiwała (…) odbiorców indywidualnych. Lokalizacja (wzorzec umowy) Ogólna liczba odbiorców indywidualnych – stan na 31 grudnia 2011 r. Ilość umów zawartych w 2010 r. Ilość umów zawartych w 2011 r. Częstochowa („Umowa sprzedaży ciepła nr”) (…) (…) (…) Zgierz („Umowa nr…/…/20… sprzedaży ciepła) (…) (…) (…) Wrocław („Umowa sprzedaży ciepła nr U- 03/…”) (…) (…) (…) Łącznie (…) (…) (…) dowód: odpis aktualny z rejestru przedsiębiorców: k. 75-80 ; pismo Spółki z 5.03.2012r.: k. 88-95; 2.2. W związku z prowadzoną działalnością w wyżej wymienionym zakresie Spółka stosuje następujące wzorce umowy: • wzorzec umowy pod nazwą „Umowa sprzedaży ciepła nr U-03/…”, który zawiera m.in. następujące postanowienia: - § 9 ust. 2 pkt b) „Sprzedawca nie udziela upustów w razie nieplanowanych przerw trwających poniżej 24 godzin lub ograniczeń krótszych niż 48 godzin, jeżeli łącznie ilość tych przerw i ograniczeń nie jest większa od dwóch w danym okresie rozliczeniowym”; - § 14 ust. 3 „Wszelkie spory związane z wykonywaniem niniejszej Umowy będą rozstrzygane przez Sąd powszechny właściwy miejscowo dla siedziby Sprzedawcy.” - § 14 ust. 7 „Wszelka korespondencja wysłana na wskazany ostatnio Sprzedawcy adres Odbiorcy uważana będzie, mimo braku poświadczenia odbioru, za prawidłowo doręczoną w dniu zwrotu jej przez pocztę lub gońca do Sprzedawcy z adnotacją podającą powód zwrotu (adresat (…) pod wskazanym adresem nie przebywa lub jest nieznany, wyprowadził się lub inną podobną).” • wzorzec umowy pod nazwą „Umowa sprzedaży ciepła nr”, który zawiera m.in. następujące postanowienia: - § 21 ust. 3 „Nie zawiadomienie Sprzedawcy o każdej zmianie adresu, (…) Odbiorcy powoduje, że oświadczenia i zawiadomienia Sprzedawcy kierowane do Odbiorcy według ostatnich danych uważa się za skutecznie doręczone.” - § 22 „Wszelkie spory wynikłe na tle stosowania niniejszej umowy Strony poddają rozstrzygnięciu przez właściwy rzeczowo sąd powszechny w Częstochowie.”; - § 13 ust. 4 „W przypadku, gdy ciepło pobierane jest bez zawarcia umowy sprzedaży ciepła, Sprzedawca obciąży pobierającego opłatami za nielegalny pobór mocy i ciepła w wysokości pięciokrotnych cen i stawek opłat określonych w taryfie dla grupy taryfowej Odbiorcy.” - § 13 ust. 5 „Opłaty, o których mowa w ust. 4 niniejszego paragrafu, pobierane będą za cały udowodniony okres nielegalnego pobierania ciepła.” 7 • wzorzec umowy pod nazwą „Umowa nr…/Fortum/…/20…. sprzedaży ciepła”, który zawiera m.in. następujące postanowienia: - § 3 ust. 12 „Nie zawiadomienie Dostawcy o zmianie danych, o których mowa w ust. 11 powoduje, że oświadczenie i zawiadomienia Dostawcy kierowane do Odbiorcy według ostatnich danych i pod ostatni adres uważa się za skutecznie doręczone.”; - § 11 ust. 4 „Wszelkie spory wynikłe z nieprzestrzegania umowy rozstrzygać będzie Sąd Gospodarczy właściwy dla siedziby Dostawcy.”, - § 6 ust. 1 „Przez nielegalny pobór ciepła należy rozumieć pobór ciepła w warunkach określonych w § 45 ust. 1 i 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 17 września 2010 roku w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz rozliczeń z tytułu zaopatrzenia w ciepło (Dz.U. nr 194, poz. 1291) W szczególności nielegalnym poborem ciepła jest sytuacja w której: 1.1. pobór następuje bez zawarcia umowy sprzedaży ciepła lub świadczenia usług przesyłowych (§ 45 ust. 1) rozporządzenia o którym mowa w ust. 1 1.2. pobór następuje niezgodnie z warunkami określonymi w umowie (§45 ust. 3) rozporządzenia o którym mowa w ust. 1” - § 6 ust. 2 „Za okres nielegalnego pobierania ciepła przyjmuje się czas, jaki upłynął od ostatniej kontroli przez Dostawcę urządzeń i instalacji ciepłowniczych Odbiorcy lub stwierdzenia faktu nielegalnego poboru do chwili likwidacji nielegalnego poboru.” dowód: wzorzec umowy p.n. „Umowa sprzedaży ciepła nr U-03/…”: k. 8-15 , wzorzec umowy p.n. „Umowa sprzedaży ciepła nr”: k. 20-25, k. 100-103, wzorzec umowy p.n. „Umowa nr…/Fortum/…/20…. sprzedaży ciepła” : k. 26-38, k. 96-99. 2.3. Wzorzec umowy o nazwie „Umowa sprzedaży ciepła nr U-03/…” nie zawiera postanowień określających wysokość bonifikat za niedotrzymanie standardów jakościowych obsługi odbiorców oraz bonifikat za niedotrzymanie przez przedsiębiorstwo energetyczne warunków umowy w zakresie terminów rozpoczęcia i zakończenia dostarczania ciepła w celu ogrzewania. dowód: wzorzec umowy p.n. „Umowa sprzedaży ciepła nr U-03/…”: k. 8-15. 2.4. Wzorzec umowy o nazwie „Umowa sprzedaży ciepła nr” nie zawiera postanowień określających cenę stosowaną w rozliczeniach oraz postanowień określających bonifikaty za niedotrzymanie przez przedsiębiorstwo energetyczne warunków umowy. dowód: wzorzec umowy p.n. „Umowa sprzedaży ciepła nr”: k. 20-25, k. 100-103. 2.5. Wzorzec umowy o nazwie „Umowa nr…/Fortum/…/20…. sprzedaży ciepła” nie zawiera postanowień określających bonifikaty za niedotrzymanie przez przedsiębiorstwo energetyczne warunków umowy. dowód: wzorzec umowy p.n. „Umowa nr…/Fortum/…/20…. sprzedaży ciepła”: k.26-38, k. 96-99. Jak wskazała Spółka w piśmie z dnia 5 marca 2012 roku wzorce umowy p.n. „Umowa sprzedaży ciepła nr U-03” oraz „Umowa sprzedaży siepła nr” stosowane są przez Fortum oraz jej poprzedników prawnych od 2006 roku. Z kolei wzorzec umowy p.n. „Umowa nr…/Fortum/…/20…” został wprowadzony w roku 2009. Wszystkie wzorce umowy wprowadzone zostały do obrotu prawnego na podstawie bieżących, operacyjnych decyzji zarządu Spółki bądź jej poprzedników prawnych. W przedmiotowych kwestiach nie były 8 podejmowane uchwały zarządu. Fortum zaopatruje w ciepło odbiorców indywidualnych z następujących miejscowości: Wrocław, Częstochowa, Zgierz. dowód: pismo Spółki z 5.03.2012r.: k. 88-95. 2.5. Przychód Spółki wyniósł w 2011 roku (…) zł netto. dowód: dokument F-01/I-01: k. 81-86. 2.6. W rejestrze postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone zamieszczono między innymi następujące klauzule: - 353: „Wszelkie sprawy jakie mogą powstać w związku z realizacją umowy strony będą rozstrzygać w drodze negocjacji, a w przypadku niemożności osiągnięcia porozumienia przez Sąd miejscowo właściwy dla siedziby ZEORK S.A.” (wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 18 października 2004 roku, sygn. akt XVII Amc 101/03); - 1216 „Jeżeli okres niedotrzymania parametrów umownych będzie dłuższy niż 24 godziny, to Odbiorcy przysługują upusty za każdą rozpoczętą dobę niedogrzania w wysokości ustalonej w przepisach określonych w par. 2 pkt a umowy.” (wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 22 maja 2007 roku, sygn. akt XVII AmC 40/06); - 2206 „W razie zaniechania obowiązku niezwłocznego zawiadomienia banku o zmianie adresu, pisma wysłane do posiadacza rachunku pod dotychczasowy adres pozostawia się w dokumentacji rachunku ze skutkiem doręczenia, chyba że nowy adres jest znany bankowi" (wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 3 listopada 2010 r., sygn. akt XVII AmC 1783/09). . 2.7. W trakcie postępowania Spółka - w pismach z dnia 5 marca 2012 roku, 4 maja 2012 r. i 25 maja 2012 roku przedstawiła swoje stanowisko w sprawie postawionych jej przez Prezesa Urzędu zarzutów i zobowiązała się do podjęcia działań mających na celu zapobieżenie wskazanym naruszeniom. W odniesieniu do zakwestionowanych postanowień Spółka postanowiła wprowadzić następujące zmiany we wszystkich będących przedmiotem niniejszego postępowania wzorcach umowy. W stosowanym wzorcu umowy p.n. „Umowa sprzedaży ciepła nr U-03/…” Spółka zobowiązała się dokonać następujących modyfikacji: • usunąć kwestionowane postanowienia zamieszczone w: § 9 ust. 2 pkt b), § 14 ust. 3, § 14 ust. 7 • dodać postanowienia określające wysokość bonifikat za niedotrzymanie standardów jakościowych obsługi odbiorców, o treści: 1. „W przypadku niedotrzymania przez Sprzedawcę standardów jakościowych obsługi odbiorców, wysokość opłat ustala się w następujący sposób, jeżeli Sprzedawca bez zmiany postanowień Umowy a) zwiększył obliczeniowe natężenie przepływu nośnika ciepła przekroczył jego dopuszczalne odchylenie, do obliczenia wysokości opłat za ilość dostarczonego ciepła i zamówioną moc cieplną przyjmuje się obliczeniowe natężenie przepływu nośnika ciepła, b) zmniejszył obliczeniowe natężenie przepływu nośnika ciepła przekroczył jego dopuszczalne odchylenie, do obliczenia wysokości opłat za ilość dostarczonego ciepła i zamówioną moc cieplną przyjmuje się obliczeniowe natężenie przepływu nośnika ciepła, 9 c) podniósł temperaturę dostarczanego nośnika ciepła i przekroczył jej dopuszczalne odchylenie, do obliczenia wysokości opłat za ilość dostarczonego ciepła przyjmuje się temperaturę nośnika ciepła, w wysokości określonej w umowie, d) obniżył temperaturę dostarczanego nosnika ciepla i przekroczył jej dopuszczalne odchylenie, do obliczenia wysokości opłat za ilość dostarczanego ciepła przyjmuje się obniżoną temperaturę nośnika ciepła; 2. Sprawdzenie dotrzymywania przez Sprzedawcę standardów jakościowych obsługi odbiorców w zakresie określonym w ust 1 jest dokonywane na podstawie średniego natężenia przepływu o temperatury nośnika ciepła w: Okresie doby – gdy nośnikiem ciepła jest woda Ciągu godziny – gdy nośnikiem ciepła jest para. 3. Średnie natężenie przepływu i średnia temperatura nośnika ciepła, o których mowa w ust. 2, stanowią podstawę do ustalania opłat za zamówioną moc cieplną i ciepło praz opłaty stałej i zmiennej za usługi przesyłowe, pobieranych za miesiąc, w którym stwierdzono niedotrzymania standardów jakościowych obsługi” • oraz o treści: 1. „Jeżeli z powodu niedotrzymania przez Dostawcę standardów jakościowych obsługi odbiorców nastąpiło ograniczenie mocy cieplnej, Odbiorcy przysługuje bonifikata, której wysokość oblicza się w następujący sposób: 1) jeżeli ograniczenie mocy cieplnej wynosi do 40%, wysokość bonifikaty oblicza się według wzorów: Su = Sum + Suc Sum = 0,25 (Nt – Nr) x Cn x hp : 365 Suc = 0,4 (Nt – Nr) x 3,6 x 24 x hp x Cc 2) jeżeli ograniczenie mocy cieplnej wynosi powyżej 40%, wysokości bonifikaty oblicza się według wzorów: Su = Sum + Suc Sum = 0,5 (Nt – Nr) x Cn x hp : 365 Suc = 0,8 (Nt – Nr) x 3,6 x 24 x hp x Cc gdzie poszczególne symbole oznaczają: Su - łączną bonifikatę za ograniczenia w dostarczaniu ciepła, Sum - bonifikatę za ograniczenie mocy cielnej, Suc - bonifikatę za niedostarczone ciepło, Nt - moc cieplną określoną na podstawie obliczeniowego natężenia przepływów i parametrów nośnika ciepła określonych w tabeli regulacji [w MW], Nr - rzeczywistą moc cieplną, określoną na podstawie natężenia przepływu i rzeczywistych parametrów nośnika ciepła [w MW], 24 - mnożnik, oznaczający 24 godziny w ciągu doby [w h], hp - liczbę dni, w których wystąpiły ograniczenia w dostarczaniu ciepła, spowodowane niedotrzymaniem przez Sprzedawcę standardów jakościowych obsługi odbiorców, Cn - cenę za zamówioną moc cieplną dla danej grupy taryfowej [w zł/MW], Cc - cenę ciepła dla danej grupy taryfowej [w zł/GJ].” 2. Niedotrzymanie standardów jakościowych obsługi odbiorców, o których mowa w ust. 1, wymaga potwierdzenia protokołem podpisanym przez strony, które zawarły niniejszą Umowę. 3. W przypadku niestawienia się przedstawiciela jednej ze stron w uzgodnionym miejscu i czasie w celu sporządzenia protokołu, o którym mowa w ust. 2, protokół może być 10 sporządzonych przez jedną ze stron oraz stanowi podstawę do dochodzenia bonifikat, o których mowa w ust. . 4. Bonifikaty za niedotrzymanie standardów jakościowych obsługi odbiorców, obliczone w sposób określony w ust. 1 na podstawie odczytów wskazań układu pomiarowo – rozliczeniowego zainstalowanego w grupowym węźle cieplnym, obsługującym obiekty więcej niż jednego odbiorcy, dzieli się między poszczególnych odbiorców proporcjonalnie do ich udziału w obciążeniu grupowego węzła cieplnego według wzoru: U o = U wg x N o : N wg gdzie poszczególne symbole oznaczają; U o - bonifikatę dla danego odbiorcy, U wg – bonifikatę obliczoną na podstawie odczytów wskazań układu pomiarowo – rozliczeniowego zainstalowanego w grupowym węźle cieplnym, N o – zamówioną moc cieplną dla obiektów danego odbiorcy [w MW] N wg – zamówioną moc cieplną dla wszystkich obiektów zasilanych w grupowego węzła cieplnego [w MW].” • dodać postanowienia określające bonifikaty za niedotrzymanie przez przedsiębiorstwo energetyczne warunków umowy w zakresie terminów rozpoczęcia i zakończenia dostarczania ciepła w celu ogrzania, o treści: 1. Odbiorcy przysługują bonifikaty w przypadku niedotrzymania przez Sprzedawcę warunków Umowy w zakresie terminów rozpoczęcia i zakończenia dostarczania ciepła w celu ogrzewania. 2. Jeżeli rozpoczęcie lub zakończenie dostarczania ciepła w celu ogrzewania nastąpiło z opóźnieniem w stosunku do ustalonych standardów jakościowych obsługi odbiorców, bonifikata stanowi 1/30 miesięcznej opłaty za zamówioną moc cieplną dla obiektów, w których nastąpiło opóźnienie – za każdą rozpoczętą dobę opóźnienia.” W stosowanym wzorcu umowy p.n. „Umowa sprzedaży ciepła nr” Spółka zobowiązała się dokonać następujących modyfikacji: • usunąć kwestionowane postanowienia zamieszczone w § 21 ust. 3 oraz § 22; • dodać postanowienie określające cenę stosowaną w rozliczeniach o treści: „Podstawą do naliczania opłat za ciepło są ceny i stawki opłat określone w taryfie Sprzedawcy, która stanowi załącznik nr 3 do Umowy i jest jej integralną częścią.” • dodać postanowienia określające bonifikaty za niedotrzymanie warunków umowy o treści: 1. „Odbiorcy przysługują bonifikaty w przypadku niedotrzymania przez Sprzedawcę warunków Umowy w zakresie: 1) terminów rozpoczęcia i zakończenia dostarczania ciepła w celu ogrzewania; 2) planowanych przerw w dostarczaniu ciepła w okresie letnim 2. Wysokość bonifikat, o których mowa w ust. 1, ustala się w następujący sposób 1) jeżeli rozpoczęcie lub zakończenie dostarczania ciepła w celu ogrzewania nastąpiło z opóźnieniem w stosunku do ustalonych standardów jakościowych obsługi odbiorców, bonifikata stanowi 1/30 miesięcznej opłaty za zamówioną moc cieplną dla obiektów, w których nastąpiło opóźnienie – za każdą rozpoczętą dobę opóźnienia; 2) jeżeli planowa przerwa w dostarczaniu ciepła w okresie letnim była dłuższa od ustalonych standardów jakościowych obsługi odbiorców, bonifikata stanowi 1/30 miesięcznej opłaty za zamówioną moc cieplną dla obiektów, w których nastąpiło przedłużenie przerwy w dostarczaniu ciepła – za każdą rozpoczętą dobę przedłużenia tej przerwy.” 11 • zmienić treść postanowienia zamieszczonego w § 13 ust. 5 wzorca umowy w ten sposób, że nadać mu treść: „Opłaty, o których mowa w ust. 4 niniejszego paragrafu, pobierane będą za cały, nieobjęty przedawnieniem, okres udowodnionego nielegalnego pobierania ciepła, a w przypadku braku możliwości udowodnienia tego okresu – za okres roku.” Ponadto w stosowanym wzorcu umowy p.n. „Umowa nr…/Fortum/…/20… sprzedaży ciepła ” Spółka zobowiązała się dokonać następujących modyfikacji: • usunąć kwestionowane postanowienia zamieszczone w § 3 ust. 12 oraz § 11 ust. 4; • dodać postanowienia określające bonifikaty za niedotrzymanie przez przedsiębiorstwo energetyczne warunków umowy, o treści: 1. „Odbiorcy przysługują bonifikaty w przypadku niedotrzymania przez Sprzedawcę warunków Umowy w zakresie: 1) terminów rozpoczęcia i zakończenia dostarczania ciepła w celu ogrzewania; 2) planowanych przerw w dostarczaniu ciepła w okresie letnim 2. Wysokość bonifikat, o których mowa w ust. 1, ustala się w następujący sposób 1) jeżeli rozpoczęcie lub zakończenie dostarczania ciepła w celu ogrzewania nastąpiło z opóźnieniem w stosunku do ustalonych standardów jakościowych obsługi odbiorców, bonifikata stanowi 1/30 miesięcznej opłaty za zamówioną moc cieplną dla obiektów, w których nastąpiło opóźnienie – za każdą rozpoczętą dobę opóźnienia; 2) jeżeli planowa przerwa w dostarczaniu ciepła w okresie letnim była dłuższa od ustalonych standardów jakościowych obsługi odbiorców, bonifikata stanowi 1/30 miesięcznej opłaty za zamówioną moc cieplną dla obiektów, w których nastąpiło przedłużenie przerwy w dostarczaniu ciepła – za każdą rozpoczętą dobę przedłużenia tej przerwy.” • zmienić treść postanowienia zamieszczonego w § 6 ust. 2 wzorca umowy w ten sposób, że nadać mu treść: „Za okres nielegalnego pobierania ciepła o którym mowa w § 6 ust. 1 pkt 1 Umowy przyjmuje się nieobjęty przedawnieniem okres udowodnionego nielegalnego pobierania ciepła, a w przypadku braku możliwości udowodnienia tego okresu – okres roku. Za okres nielegalnego pobierania ciepła o którym mowa w § 6 ust. 1 pkt 2 Umowy przyjmuje się każdy miesiąc w którym nastąpił pobór ciepła niezgodnie z Umową.” Jednocześnie Spółka zobowiązała się do dokonania ww. zmian we wzorcach umowy w terminie 1 miesiąca od daty uprawomocnienia się decyzji Prezesa Urzędu oraz do zmiany treści stosunków prawnych wynikających z umów zawartych w oparciu o przedmiotowe wzorce, poprzez doręczenia konsumentom zmienionych wzorców umowy w terminie czterech miesięcy od daty uprawomocnienia się tej decyzji wraz z obowiązkiem złożenia sprawozdania z wykonania zobowiązania w terminie określonym przez Prezesa Urzędu. Uzasadniając powyższe zobowiązania Spółka wskazała, iż z uwagi na liczbę konsumentów, którzy zawarli z Fortum umowy w oparciu o wskazane wyżej wzorce umowy, przygotowanie i wdrożenie procedury zmiany treści stosunków prawnych wynikających z umów zawartych przy wykorzystaniu przedmiotowych wzorców będzie wymagało podjęcia szeregu działań organizacyjnych, w szczególności przygotowania i rozesłania odpowiedniej liczby zmienionych wzorców. dowód: pismo Spółki z 4 maja 2012 roku: k. 88-95; pismo Spółki z 25.05.2012r.: k. 105-106. 3. Mając na uwadze zebrany materiał dowodowy, Prezes Urzędu zważył, co następuje: 3.1. Zagrożenie interesu publicznoprawnego. 12 Podstawą do rozstrzygania sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest uprzednie zbadanie przez Prezesa Urzędu, czy w danej sprawie zagrożony został interes publicznoprawny. Stwierdzenie, że to nastąpiło pozwala na realizację celu tej ustawy, wskazanego w art. 1 ust. 1, którym jest określenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady podejmowanej w interesie publicznoprawnym ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów. W opinii Prezesa Urzędu rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wiąże się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy są lub będą klientami Fortum Power and Heat Polska sp. z o.o. we Wrocławiu. W tym miejscu wskazać należy, iż wzorce umowy będące przedmiotem analizy dokonanej w niniejszym postępowaniu stosowane są w obrocie konsumenckim. Interes publicznoprawny przejawia się także w postaci zbiorowego interesu konsumentów. Innymi słowy - naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocześnie naruszeniem interesu publicznoprawnego. Zatem uzasadnione było w niniejszej sprawie podjęcie przez Prezesa Urzędu działań przewidzianych w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów. 3.2. Oznaczenie przedsiębiorcy Przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest w szczególności przedsiębiorca określony w przepisach ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej ( Dz. U. z 2010 r., Nr 220, poz. 1447 ) , tj. m.in. osoba prawna wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Strona postępowania Fortum Power and Heat Polska sp. z o.o. we Wrocławiu jest spółką prawa handlowego, której art. 12 ustawy kodeks spółek handlowych przyznaje osobowość prawną. Spółka prowadzi działalność gospodarczą polegającą m.in. na sprzedaży energii cieplnej. Jest zatem przedsiębiorcą w rozumieniu wskazanych przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 3.3. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie I sentencji decyzji. 3.3.1. Przesłanki naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stanowi, iż „Zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów.”. Natomiast art. 24 ust. 2 określa, iż „Przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: 1) stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.” Do stwierdzenia zatem praktyki z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów konieczne jest wykazanie, że spełnione zostały łącznie następujące przesłanki: 1) bezprawność działań przedsiębiorcy, polegająca na stosowaniu postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone [zwanego dalej „Rejestrem”], 2) naruszenie tymi działaniami zbiorowego interesu konsumentów. Ad 1) Pierwsza przesłanka naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1) ustawy o ochronie konkurencji I konsumentów - bezprawność działań przedsiębiorcy. 13 Zbiorowe interesy konsumentów podlegają ochronie przed działaniami przedsiębiorców, które są sprzeczne z prawem, tj. przepisami określonych aktów prawnych, a także sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i dobrymi obyczajami. Jak wspomniano wyżej, zgodnie z art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów uważa się w szczególności stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego. W niniejszej sprawie umowy pomiędzy Spółką a konsumentami są zawierane w oparciu o wzorzec umowy, a więc są identyczne zarówno co do formy, jak i treści (z drobnymi korektami). Tak więc klient ma jedynie możliwość wypowiedzenia się na temat przedłożonych przez Spółkę konkretnych postanowień określających jego zobowiązania, nie ma natomiast możliwości swobodnego kształtowania treści tych postanowień. Zatem nie budzi wątpliwości fakt, iż Spółka zawiera z konsumentami umowy w oparciu o wzorce umów w rozumieniu art. 384 § 1 k.c . Należy w tym miejscu wskazać, iż wzorce umowne wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami mogą być poddane kontroli abstrakcyjnej. Kontroli abstrakcyjnej wzorca jako takiego (art. 479 36 – 479 45 k.p.c. ) dokonuje się niezależnie od tego, czy postanowienia wzorca były, czy też nie były zastosowane przy konkretnej umowie. Kontrola taka obejmuje klauzule pojedyncze lub zbiorowe (cały wzorzec lub jego fragment). Oceny postanowień w wypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wyłącznie do kompetencji tego Sądu należy uznanie postanowień wzorców umownych za niedozwolone. Art. 479 43 k.p.c. rozszerza prawomocność wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocności rozszerzonej następuje od chwili wpisania wzorca umowy do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. Konsekwencją umieszczenia postanowienia umownego w w/w rejestrze jest to, że posłużenie się nim będzie miało skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzględnie przez prawo zakazanego . Wpis do rejestru niedozwolonych postanowień umownych oznacza, że od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. Powyższe stanowisko Prezesa Urzędu zgodne jest z orzecznictwem Sądu Najwyższego, który w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (Sygn. akt III SZP 3/06) stwierdził, iż „(…) stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów (…)”. W uzasadnieniu do powyższej uchwały Sąd uznał m.in., że „(…) praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów art. 23a u.ok.ik. [obecnie art. 24] obejmuje również przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegających na przestawieniu wyrazów lub zastąpieniu jednych wyrazów innymi, jeżeli tylko wykładnia postanowienia pozwoli stwierdzić, że jego treść mieści się w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbliżonej treści do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecież tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru (…). Przyjęta powyżej rozszerzająca wykładnia art. 23a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów znajduje również uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27 a także orzecznictwie ETS dotyczącym zasady efektywności (…)”. Nie jest zatem konieczna dokładna, literalna identyczność klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z nią porównywanej i stąd niedozwolone będą także takie postanowienia umów, które mieszczą się w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, której treść zostanie ustalona w oparciu o dokonaną jej wykładnię. 14 Jak już wskazano wyżej, przedmiotem niniejszego postępowania jest wykazanie, że wyżej wymienione, zakwestionowane przez Prezesa Urzędu postanowienia wzorców umowy stosowanych przez Spółkę w obrocie konsumenckim, są tożsame z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnymi wyrokami Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego pod pozycjami: 353, 1216 i 2206. Postanowienie narzucające właściwość sądową w przypadku wystąpienia sporów. Wyrokiem z dnia 18 października 2004 roku r. (sygn. akt XVII Amc101/03) Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał za niedozwolone postanowienie o treści: „Wszelkie sprawy jakie mogą powstać w związku z realizacją umowy strony będą rozstrzygać w drodze negocjacji, a w przypadku niemożności osiągnięcia porozumienia przez Sąd miejscowo właściwy dla siedziby ZEORK S.A”. Postanowienie to zostało wpisane do Rejestru o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego pod pozycją 353. Tego typu postanowienia kwestionowane były przez ww. Sąd także później, który przykładowo w uzasadnieniu do wyroku z dnia 14 marca 2005 roku r. (sygn. akt XVII AmC 6/04) stwierdził, iż postanowienie zamieszczone przez przedsiębiorcę we wzorcu umownym, które jako sąd właściwy wskazuje zawsze sąd jego siedziby, jest niedozwolonym postanowieniem umownym, o którym mowa w art. 385 1 § 1 k.c. Tak bowiem, rozwiązanie to wymusza, aby sądem właściwym na przyszłość był zawsze sąd najdogodniejszy dla przedsiębiorcy, co pozbawia konsumenta prawa do wyboru innego sądu i naraża go na ewentualne dodatkowe niedogodności związane z dotarciem do nieraz odległej siedziby sądu. Stosowane przez Spółkę postanowienia o treści: „Wszelkie spory związane z wykonywaniem niniejszej Umowy będą rozstrzygane przez Sąd powszechny właściwy miejscowo dla siedziby Sprzedawcy.”, „Wszelkie spory wynikłe na tle stosowania niniejszej umowy Strony poddają rozstrzygnięciu przez właściwy rzeczowo sąd powszechny w Częstochowie.” oraz „Wszelkie spory wynikłe z nieprzestrzegania umowy rozstrzygać będzie Sąd Gospodarczy właściwy dla siedziby Dostawcy.” w sposób tożsamy jak przytoczona powyżej klauzula abuzywna, wskazują jako jedynie właściwy dla rozstrzygania sporów, sąd powszechny właściwy dla siedziby Spółki lub jego oddziału. Wprowadzają one zatem do umowy kompleksowej sprzedaży ciepła oraz umów sprzedaży ciepła rozwiązanie, które, jak to wskazał Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, jest sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interes konsumentów. Sąd ten nie zawsze będzie miejscowo właściwy, co może stanowić dolegliwość dla konsumentów. Mając powyższe na uwadze uznać należy, iż skutek stosowania kwestionowanych postanowień zamieszczonych w: § 14 ust. 3 wzorca umowy o nazwie „Umowa sprzedaży ciepła nr U-03/…”; § 22 wzorca umowy o nazwie „Umowa sprzedaży ciepła nr” oraz § 11 ust. 4 wzorca umowy o nazwie „Umowa nr…/Fortum/…/20…. sprzedaży ciepła” jest taki sam, jak tego, które zostało umieszczone w Rejestrze pod poz. 353, co w tym wypadku przesądza o tożsamości porównywanych zapisów. Bez znaczenia są odmienności wynikające z różnic w sformułowaniach i użytych zwrotach porównywanych klauzul. Postanowienie dotyczące braku bonifikat i upustów w razie ograniczeń mocy cieplnej W stosowanym przez Fortum wzorcu umowy p.n. „Umowa sprzedaży ciepła nr U- 03/…”, znajduje się postanowienie o treści: „Sprzedawca nie udziela upustów w razie nieplanowanych przerw trwających poniżej 24 godzin lub ograniczeń krótszych niż 48 godzin, jeżeli łącznie ilość tych przerw i ograniczeń nie jest większa od dwóch w danym okresie rozliczeniowym” 15 Wyrokiem z dnia 22 maja 2007 r. (sygn. akt XVII AmC 40/06) Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał za niedozwolone postanowienie o treści: „Jeżeli okres niedotrzymania parametrów umownych będzie dłuższy niż 24 godziny, to Odbiorcy przysługują upusty za każdą rozpoczętą dobę niedogrzania w wysokości ustalonej w przepisach określonych w par. 2 pkt a umowy”. Postanowienie to zostało wpisane do Rejestru w dniu 22 sierpnia 2007 r. pod pozycją 1216. Uzasadniając powyższy wyrok SOKiK podzielił argumentację Prezesa Urzędu, który był powodem w sprawie, że przedmiotowa klauzula wypełnia hipotezę art. 385 3 pkt 2 i pkt 22 k.c. i stanowi niedozwolone postanowienie umowne. Sąd w uzasadnieniu wyroku stwierdził: „Umowa dostawy energii cieplnej jest umową wzajemną, na podstawie której w zamian za świadczenie przedsiębiorcy polegające na dostawie energii cieplnej o określonych w umowie parametrach konsument zobowiązany jest spełnić świadczenie polegające na zapłacie określonej sumy pieniężnej. Przedmiotowe postanowienie zaś zakłada, że nawet w sytuacji, gdy przedsiębiorca nienależycie wykona swoje zobowiązania, czyli dostarczona przez niego energia cieplna nie będzie spełniała parametrów umownych, nie będzie ponosił z tego tytułu odpowiedzialności względem konsumenta, czyli postanowienie to wypełnia hipotezę art. 385 3 pkt 2 k.c. Jednocześnie postanowienie to skutkuje tym, że konsument nadal będzie musiał spełnić swoje świadczenie w całości, mimo iż przedsiębiorca wykonał swoje zobowiązanie nienależycie. Tym samym wypełnia również hipotezę art. 385 3 pkt 22 k.c.”. Sąd zauważył ponadto, że takie ukształtowanie obowiązków stron nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach prawa, tj. rozporządzeniu wykonawczym do ustawy Prawo energetyczne. Zauważyć trzeba, że wprawdzie rozporządzenie taryfowe, obowiązujące w dniu wydania powyższego wyroku, zostało zastąpione aktualnie obowiązującym rozporządzeniem Ministra Gospodarki z dnia 17 września 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz rozliczeń z tytułu zaopatrzenia w ciepło (Dz.U. Nr 194, poz. 1291) [dalej jako: rozporządzenie taryfowe], jednak również ono nie określa okresu, po upływie którego powinny być stosowane rozliczenia z tytułu niedotrzymania standardów jakościowych w dostawie ciepła. Zdaniem Sądu „arbitralne wyznaczenie przez przedsiębiorcę okresu, w którym wyłącza on swoją odpowiedzialność za nienależyte wykonanie umowy zachowując obowiązek konsumenta do spełnienia całości jego świadczenia, które nie znajduje uzasadnienia w obowiązujących przepisach jest sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta i jako takie stanowi niedozwolone postanowienie umowne.” Treść objętego zarzutem postanowienia stosowanego przez Spółkę również ustanawia zasadę, że nie ponosi ona odpowiedzialności za niedostarczenie energii cieplnej lub niedotrzymanie standardów jakościowych obsługi odbiorców wynikające w razie: przerw trwających krócej niż 24 godziny i ograniczeń trwających krócej niż 48 godzin, jeżeli łącznie ilość tych przerw i ograniczeń nie jest większa od dwóch w danym okresie rozliczeniowym”, co oznacza, że konsumentowi nie przysługują w takich przypadkach roszczenia za nienależyte wykonanie umowy, w tym bonifikaty i upusty. Analogicznie zatem jak w klauzuli wpisanej do Rejestru, postanowienie objęte zarzutem skutkuje tym, że konsument będzie musiał spełnić swoje świadczenie w całości (tj. zapłacić fakturę), mimo że przedsiębiorca wykonał swoje zobowiązanie nienależycie (wprowadził przerwy lub ograniczenia w dostawie energii cieplnej). Takie ukształtowanie obowiązków stron nie znajduje uzasadnienia w przepisach ww. rozporządzenia taryfowego, które nie określa minimalnego okresu, po upływie którego powinny być stosowane rozliczenia z tytułu niedotrzymania standardów jakościowych w dostawie ciepła. Zatem skutek stosowania kwestionowanego postanowienia jest taki sam, jak umieszczonego w Rejestrze pod poz. 1216, co w tym wypadku przesądza o tożsamości obu zapisów, pomimo odmienności wynikających z różnic w sformułowaniach i użytych zwrotach porównywanych klauzul. Postanowienia regulujące kwestię doręczeń korespondencji konsumentom. 16 W wyroku z dnia 3 listopada 2010 r. (sygn. akt XVII Amc 1783/09) Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał za niedozwolone postanowienie - wpisane potem do Rejestru pod poz. 2206 – o treści: „W razie zaniechania obowiązku niezwłocznego zawiadomienia banku o zmianie adresu, pisma wysłane do posiadacza rachunku pod dotychczasowy adres pozostawia się w dokumentacji rachunku ze skutkiem doręczenia, chyba że nowy adres jest znany bankowi.” Niedozwolonym jest także postanowienie, wpisane do Rejestru pod poz. 1482 o treści: „Oświadczenia i zawiadomienia Activ Investment przesłane Kupującemu na podany adres do korespondencji uważa się za skutecznie doręczone. Kupujący zobowiązany jest w trakcie trwania niniejszej Umowy do natychmiastowego zawiadomienia Activ Investment o każdej zmianie adresu swego miejsca zamieszkania, pod rygorem uznania za skutecznie doręczone oświadczeń i zawiadomień Activ Investment przesłanych Kupującemu na adres wskazany w niniejszej umowie.” (wyrok SOKiK z dnia 20 maja 2008 r., sygn. akt XVII Amc 107/07). W wyroku z dnia 30 czerwca 2009 r. Sygn. akt XVII AmC 513/09). Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał także za niedozwolone postanowienie, iż „Wszelka korespondencja wysłana przez Bank do Kredytobiorcy pocztą lub kurierem na ostatni podany przez niego adres do korespondencji (adres zameldowania, w przypadku, gdy Kredytobiorca nie podał adresu do korespondencji), będzie uważana za doręczoną.” (klauzula wpisana do Rejestru pod poz. 1681). Z powyższego wynika, że Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów co do zasady kwestionuje postanowienia umowne, które przyjmują fikcję doręczenia pism kierowanych do konsumentów, w razie, gdy nie zawiadomią oni na piśmie o zmianie swoich danych. Uzasadniając abuzywność tego rodzaju klauzuli, jak wymienione powyżej, Sąd ten, w wyroku z dnia 17 sierpnia 2006 r. (Sygn. akt XVII Amc 100/05) stwierdził, iż uznany za niedozwolony zapis umowny „kształtuje sytuację konsumenta niekorzystnie w porównaniu z sytuacją pozwanego, nakładając na konsumenta bardzo rygorystyczne skutki w zakresie odbierania korespondencji pozwanego analogicznie jak przepisy k.p.c. w odniesieniu do korespondencji sądowej. Instytucja doręczenia zastępczego należy do prawa procesowego i negatywnie należy ocenić próbę jej adaptowania do obrotu gospodarczego, zwłaszcza, gdy jedną ze stron umowy jest konsument oraz mając na uwadze art. 61 k.c., zgodnie z którym oświadczenie woli, które ma być złożone innej osobie, jest złożone z chwilą gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią (…). Takie ukształtowanie obowiązków konsumenta rażąco narusza jego interesy i jest sprzeczne z dobrymi obyczajami.” Objęte zarzutem niniejszego postępowania stosowane przez Spółkę postanowienia o treści: „Wszelka korespondencja wysłana na wskazany ostatnio Sprzedawcy adres Odbiorcy uważana będzie, mimo braku poświadczenia odbioru, za prawidłowo doręczoną w dniu zwrotu jej przez pocztę lub gońca do Sprzedawcy z adnotacją podającą powód zwrotu (adresat (…) pod wskazanym adresem nie przebywa lub jest nieznany, wyprowadził się lub inną podobną)”, „Nie zawiadomienie Sprzedawcy o każdej zmianie adresu, (…) Odbiorcy powoduje, że oświadczenia i zawiadomienia Sprzedawcy kierowane do Odbiorcy według ostatnich danych uważa się za skutecznie doręczone.” oraz „Nie zawiadomienie Dostawcy o zmianie danych, o których mowa w ust. 11 powoduje, że oświadczenie i zawiadomienia Dostawcy kierowane do Odbiorcy według ostatnich danych i pod ostatni adres uważa się za skutecznie doręczone.” również ustanawiają fikcję skutecznego złożenia oświadczenia woli przez Spółkę i to w przypadku, gdy konsument pozbawiony byłby realnej możliwości zapoznania się z jego treścią. W opinii Prezesa Urzędu, o ile w sytuacji niedochowania przez konsumenta obowiązku powiadomienia przedsiębiorstwa Spółki o zmianie adresu do korespondencji, można obciążyć go np. kosztami przesyłania korespondencji na nieaktualny adres, to niedopuszczalna jest regulacja sankcjonująca dokonanie przez przedsiębiorcę czynności, która w istocie nie nastąpiła (np. zmiana umowy, zasad rozliczeń). Zatem skutek stosowania kwestionowanych zapisów jest taki sam, jak tych, który został umieszczone w Rejestrze, m.in., pod poz. 2206, co w tym wypadku przesądza o 17 tożsamości obu zapisów. Bez znaczenia są odmienności wynikające z różnic w sformułowaniach i użytych zwrotach porównywanych klauzul. Reasumując powyższe, należy uznać za uprawdopodobnione, iż wymienione w punkcie I sentencji niniejszej decyzji postanowienia mieszczą się w hipotezach klauzul wpisanych do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone: • w klauzuli zamieszczonej pod nr 353 postanowienia o treści: „Wszelkie spory związane z wykonywaniem niniejszej Umowy będą rozstrzygane przez Sąd powszechny właściwy miejscowo dla siedziby Sprzedawcy.”, „Wszelkie spory wynikłe na tle stosowania niniejszej umowy Strony poddają rozstrzygnięciu przez właściwy rzeczowo sąd powszechny w Częstochowie.” oraz „Wszelkie spory wynikłe z nieprzestrzegania umowy rozstrzygać będzie Sąd Gospodarczy właściwy dla siedziby Dostawcy.”; • w klauzuli zamieszczonej pod nr 1216 postanowienie o treści: „Sprzedawca nie udziela upustów w razie nieplanowanych przerw trwających poniżej 24 godzin lub ograniczeń krótszych niż 48 godzin, jeżeli łącznie ilość tych przerw i ograniczeń nie jest większa od dwóch w danym okresie rozliczeniowym”; • w klauzuli zamieszczonej pod nr 2206 postanowienia o treści: „Wszelka korespondencja wysłana na wskazany ostatnio Sprzedawcy adres Odbiorcy uważana będzie, mimo braku poświadczenia odbioru, za prawidłowo doręczoną w dniu zwrotu jej przez pocztę lub gońca do Sprzedawcy z adnotacją podającą powód zwrotu (adresat (…) pod wskazanym adresem nie przebywa lub jest nieznany, wyprowadził się lub inną podobną)”, „Nie zawiadomienie Sprzedawcy o każdej zmianie adresu, (…) Odbiorcy powoduje, że oświadczenia i zawiadomienia Sprzedawcy kierowane do Odbiorcy według ostatnich danych uważa się za skutecznie doręczone.” oraz „Nie zawiadomienie Dostawcy o zmianie danych, o których mowa w ust. 11 powoduje, że oświadczenie i zawiadomienia Dostawcy kierowane do Odbiorcy według ostatnich danych i pod ostatni adres uważa się za skutecznie doręczone.”. Ad 2) Druga przesłanka naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów – godzenie działaniami bezprawnymi w zbiorowy interes konsumentów. W myśl art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stosowanie postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone jest praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Mówiąc o „zbiorowym interesie konsumentów” należy zaznaczyć, iż ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie podaje jego definicji, wskazując jednak w art. 24 ust. 3, że nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. O tym, czy naruszony został interes zbiorowy, nie zawsze przesądza kryterium ilościowe, ponieważ niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta może być przejawem często lub nawet powszechnie stosowanej praktyki naruszającej interes zbiorowy. W niniejszej sprawie bez wątpienia mamy do czynienia z prawami licznej grupy konsumentów, wszystkich konsumentów będących klientami Spółki, jak i potencjalnych zainteresowanych, którzy mogą zawrzeć z nią umowę o świadczenie usług dostawy energii cieplnej. W rozpatrywanym stanie faktycznym zachowanie nie dotyczy interesów poszczególnych osób, których sprawy mają charakter jednostkowy, indywidualny i nie dający się porównać z innymi, lecz mamy do czynienia z uprawnieniami określonego kręgu konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla całej, licznej grupy obecnych i przyszłych kontrahentów przedsiębiorcy. Mając powyższe na względzie, Prezes Urzędu stwierdził, że zostało uprawdopodobnione spełnienie łącznie wszystkich przesłanek niezbędnych dla zakwalifikowania opisanych działań 18 jako praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, określonej w art. 24 ust. 2 pkt 1) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Mając powyższe na uwadze, należało orzec jak w pkt I sentencji decyzji. 3. 4. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie II sentencji decyzji. 3.4.1. Przesłanki naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Postępowanie niniejsze ma na celu wykazanie, iż przedsiębiorca naruszył ciążący na nim obowiązek udzielenia konsumentom informacji w zakresie określonym w art. 5 ust. 3 w związku z art. 5 ust. 2 pkt 1 i pkt 2 ustawy Prawo energetyczne (Dz.U. z 2006r., Nr 89, poz. 625 j.t. ze zm.). Aby można było stwierdzić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów muszą kumulatywnie zostać spełnione następujące przesłanki: 1) rozważana praktyka w zakresie naruszenia obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji musi być bezprawna, 2) praktyka taka musi godzić w zbiorowe interesy konsumentów. Ad. 1) Pierwsza przesłanka naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów – bezprawność działania przedsiębiorcy. Zbiorowe interesy konsumentów podlegają ochronie przed działaniami przedsiębiorców, które są sprzeczne z prawem, tj. przepisami określonych aktów prawnych a także sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i dobrymi obyczajami. Jak wspomniano wyżej, zgodnie z art. 24 ust. 2 pkt 2) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów „za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów uważa się w szczególności naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, pełnej i prawdziwej informacji”. Zgodnie z treścią art. 5 ust. 2 pkt 1) i 2) oraz ust. 3 ustawy Prawo energetyczne umowa kompleksowa dostarczania energii powinna zawierać m.in. co najmniej postanowienia określające wysokość bonifikat za niedotrzymanie standardów jakościowych obsługi odbiorców oraz bonifikat za niedotrzymanie przez przedsiębiorstwo energetyczne warunków umowy. Jednocześnie, po myśli art. 5 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo energetyczne umowa sprzedaży energii powinna zawierać m.in. co najmniej postanowienia określające cenę stosowaną w rozliczeniach oraz bonifikaty za niedotrzymanie przez przedsiębiorstwo energetyczne warunków umowy. Przepisy te podają podstawowe elementy, jakie powinny zawierać umowy sprzedaży energii cieplnej, czy też umowa kompleksowa. Przeprowadzona w niniejszej sprawie analiza treści wzorców umowy stosowanych przez Fortum wykazała, że Spółka nie zawarła w nich wszystkich wymaganych składników. Przede wszystkim w stosowanym wzorcu umowy p.n. „Umowa sprzedaży ciepła nr U- 03/…” zaniechano umieszczenia postanowień określających wysokość bonifikat za niedotrzymanie standardów jakościowych obsługi odbiorców oraz bonifikat za niedotrzymanie przez przedsiębiorstwo energetyczne warunków umowy w zakresie terminów rozpoczęcia i zakończenia dostarczania ciepła w celu ogrzewania. W § 9 ust. 4 omawianego wzorca umowy znajdują się postanowienia określające odpowiedzialność Spółki z tytułu niedotrzymania terminów planowanych przerw w dostawie ciepła w okresie letnim. Jednocześnie jednak § 9 ust. 3 tego wzorca wskazuje co prawda, iż konsumentom przysługują upusty w przypadku powstania zakłóceń pracy sieci ciepłowniczej odsyłając w tym zakresie do „obowiązującego prawa w tym 19 zakresie”, trzeba jednak podkreślić, iż odesłanie to jest niewystarczające i nie ma znaczenia przy ocenie wzorca. Przedmiotowe kwestie – zgodnie z art. 5 ust. 3 w zw. z art. 5 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy Prawo energetyczne – powinny być uregulowane wprost w umowie. Jednocześnie, we wzorcach umowy p.n. „Umowa sprzedaży ciepła nr” oraz „Umowa nr…/Fortum/…/20…. sprzedaży ciepła” zaniechano umieszczenia postanowień określających bonifikaty za niedotrzymanie przez przedsiębiorstwo energetyczne warunków umowy. Odpowiedzialność przedsiębiorstwa energetycznego w tym zakresie określona została w § 40 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 17 września 2010 roku w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz rozliczeń z tytułu zaopatrzenia w ciepło, który wskazuje, iż konsumentom przysługują bonifikaty w przypadku niedotrzymania przez przedsiębiorstwo energetyczne warunków umowy kompleksowej lub umowy sprzedaży, w zakresie terminów rozpoczęcia i zakończenia dostarczania ciepła w celu ogrzewania oraz planowanych przerw w dostarczaniu ciepła w okresie letnim. Jak wskazywano już powyżej przedmiotowe kwestie – zgodnie z art. 5 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo energetyczne – powinny być uregulowane wprost w umowie. Ponadto, we wzorcu umowy p.n. „Umowa sprzedaży ciepła nr” Fortum nie zamieściło informacji dotyczącej ceny stosowanej w rozliczeniach z konsumentami. Podnieść należy, iż innym rozwiązaniem może być zawarcie takiej informacji w formie załącznika, stanowiącego integralną część umowy, przy czym umowa musi wyraźnie wskazywać, że załącznik stanowi jej integralną część. W tym przypadku jednak nie znajduje on zastosowania. Skoro – co stwierdzono powyżej – Spółka nie zawarła w stosowanych wzorcach umowy wymaganych regulacji, to takie działanie należy uznać za naruszające interesy konsumentów, ponieważ nie są oni informowani o przysługujących im prawach. Zakwestionowane działanie Spółki należało zatem uznać za bezprawne i naruszające interesy konsumentów, ponieważ naruszenie obowiązku informacyjnego wyznaczonego przez art. 5 ust. 3 w zw. z art. 5 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy Prawo energetyczne prowadzi do obejścia przepisów chroniących konsumentów. W związku z powyższym, należało uznać za uprawdopodobnione, iż opisane wyżej zachowanie Spółki wypełnia pierwszą przesłankę praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, gdyż jest zachowaniem bezprawnym, polegającym na niewykonaniu obowiązku opisanego w art. 5 ust. 3 w zw. z art. 5 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy Prawo energetyczne. Ad 2) Druga przesłanka naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów – godzenie działaniami bezprawnymi w zbiorowy interes konsumentów. Mówiąc o godzeniu w „zbiorowy interes konsumentów” należy zaznaczyć, iż ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie podaje jego definicji, wskazując jednak w art. 24 ust. 3, że nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. O tym, czy naruszony został interes zbiorowy, nie zawsze przesądza kryterium ilościowe, ponieważ niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta może być przejawem często lub nawet powszechnie stosowanej praktyki naruszającej interes zbiorowy. W niniejszej sprawie bez wątpienia mamy do czynienia z naruszeniem praw licznej grupy konsumentów, nie tylko tych będących klientami Spółki ale i potencjalnych zainteresowanych, którzy mogą zawrzeć z nią umowę dotyczącą dostarczania energii cieplnej. Na skutek naruszenia ww. obowiązków informacyjnych, Spółka ograniczyła wszystkim tym osobom możliwość dochodzenia przez nich ewentualnych roszczeń z tytułu nienależytego wykonywania umowy przez Spółkę i uzyskanie w związku z tym konkretnych bonifikat/upustów przy płatnościach. Tak więc, przedsiębiorca zastosował regulację, która niewątpliwie godzi w ekonomiczne interesy konsumentów ograniczając ich prawa gwarantowane wyżej wskazanymi przepisami ustawy Prawo energetyczne. 20 Zachowanie Spółki nie godzi w interesy poszczególnych osób, których sprawy mają charakter jednostkowy, indywidualny i nie dający się porównać z innymi, lecz mamy do czynienia z naruszonymi uprawnieniami nieokreślonego kręgu konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla całej grupy obecnych i przyszłych kontrahentów przedsiębiorcy. Tym samym uprawdopodobniono trzecią przesłankę, w związku z omawianym zarzutem naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, tj. zakwestionowane działanie przedsiębiorcy musi godzić w zbiorowe interesy konsumentów. Mając powyższe na względzie, Prezes Urzędu stwierdził, że zostało uprawdopodobnione spełnienie łącznie wszystkich przesłanek koniecznych dla zakwalifikowania opisanych działań jako praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, określonej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegającej na naruszeniu przez Spółkę obowiązku informacyjnego określonego art. 5 ust. 3 w związku z art. 5 ust. 2 pkt 1 i pkt 2 ustawy Prawo energetyczne. 3.5. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie III sentencji decyzji. 3.5.1. Przesłanki naruszenia art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stanowi, iż „Zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów.” Natomiast art. 24 ust. 2 określa, iż „Przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy (…)” . Do stwierdzenia tej praktyki spełnione muszą zostać kumulatywnie dwie przesłanki tj.: 1) bezprawność działań przedsiębiorcy, 2 ) godzenie tymi działaniami w zbiorowy interes konsumentów. Ad 1) Pierwsza przesłanka naruszenia art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów - bezprawność działań przedsiębiorcy. Omawiając pierwszą z przesłanek – bezprawność działań przedsiębiorcy – należy zauważyć, iż ustawodawca nie uregulował w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów jej konstrukcji. Zatem działania te mogą okazać się bezprawne w razie ustalenia, że doszło do naruszenia przepisów innych ustaw, zasad współżycia społecznego oraz dobrych obyczajów. Bezprawność najogólniej należy rozumieć jako niezgodność działania z prawem. W związku z tym, że bezprawność jest kategorią obiektywną, dokonując oceny, czy działanie przedsiębiorcy jest bezprawne, w pierwszej kolejności należy stwierdzić, czy wykazuje ono sprzeczność z nakazami i zakazami wynikającymi z norm prawnych, jak również tych, które wynikają z zasad współżycia społecznego, czyli z norm moralnych i obyczajowych. Dla stwierdzenia bezprawności działania przedsiębiorcy bez znaczenia pozostaje strona podmiotowa czynu, a zatem wina sprawcy (w znaczeniu subiektywnym, oznaczającym wadliwość procesu decyzyjnego sprawcy) i stopień tej winy (umyślność bądź nieumyślność), a także świadomość istnienia naruszonych norm prawnych. Sąd Najwyższy wskazał, że o bezprawności działania decyduje całokształt okoliczności konkretnego stanu faktycznego. 1 Można o niej mówić wówczas, gdy nie zachodzi żadna ze szczególnych okoliczności usprawiedliwiających określone działanie, tj. działanie dozwolone 1 uzasadnienie do I PKN 267/2001 wyrok Sądu Najwyższego – Izba Administarcyjna – Lex Polonica 21 przez obowiązujące przepisy, wykonywanie prawa podmiotowego, zgoda pokrzywdzonego oraz działanie w obronie uzasadnionego interesu. 2 Zaś w wyroku z dnia 23 lutego 2006r. (sygn. akt XVII Ama 118/04) Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów stwierdził, iż w stosunkach z konsumentami istota dobrego obyczaju sprowadza się do właściwego informowania o przysługujących uprawnieniach, niewykorzystywaniu uprzywilejowanej pozycji profesjonalisty i rzetelnego traktowania partnerów umowy. Za sprzeczne z dobrymi obyczajami Sąd uznał działania zmierzające do niedoinformowania, dezorientacji, wywołania błędnego przekonania u konsumenta, także wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności. Przedmiotem niniejszego postępowania jest wykazanie, że treść § 13 ust. 5 wzorca umowy p.n. „Umowa sprzedaży ciepła nr” jest sprzeczna z § 46 ust. 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 17 września 2010 roku w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz rozliczeń z tytułu zaopatrzenia w ciepło oraz, iż treść § 6 ust. 2 wzorca umowy o nazwie „Umowa nr…/Fortum/…/20…. sprzedaży ciepła” jest sprzeczna z § 46 ust. 2 i 5 ww. rozporządzenia. Przepis § 46 ust. 1 rozporządzenia taryfowego stanowi, iż „W przypadku gdy ciepło jest pobierane bez zawarcia umowy sprzedaży ciepła lub umowy o świadczenie usług przesyłania lub dystrybucji ciepła albo umowy kompleksowej, przedsiębiorstwo energetyczne obciąża nielegalnie pobierającego ciepło opłatami w wysokości wynikającej z pięciokrotności cen za zamówioną moc cieplną i ciepło oraz stawek opłat stałych i zmiennych za usługi przesyłowe, określonych w taryfie dla grupy taryfowej, której kryteria odpowiadają nielegalnie pobierającemu ciepło, oraz: 1) wielkości nielegalnie pobranej przez niego mocy cieplnej, ustalonej na podstawie wielkości jego obiektów, w których ciepło jest pobierane bez zawarcia umowy, oraz zamówionej mocy cieplnej dla podobnych obiektów; 2) wielkości nielegalnie pobranego przez niego ciepła, ustalonej na podstawie wielkości nielegalnie pobranej mocy cieplnej, o której mowa w pkt 1, i średniego czasu jej wykorzystania dla podobnych obiektów”. Powyższe opłaty oblicza się dla całego nieobjętego przedawnieniem okresu udowodnionego nielegalnego pobierania ciepła, a w przypadku braku możliwości udowodnienia tego okresu - dla okresu roku (§ 46 ust. 2). W myśl § 46 ust. 3 i ust. 5 rozporządzenia w sprawie zasad kalkulacji taryf, w przypadku, gdy odbiorca pobierał ciepło niezgodnie z warunkami określonymi w umowie sprzedaży ciepła przedsiębiorstwo energetyczne może obciążyć odbiorcę opłatami w wysokości obliczonej na podstawie dwukrotności cen i stawek opłat, określonych w taryfie dla danej grupy taryfowej, obliczanymi dla każdego miesiąca, w którym nastąpił pobór ciepła niezgodnie z umową. Zatem w powyższych przepisach prawnych ustawodawca jasno określił reguły poboru opłat za bezumowne lub niezgodne z warunkami umowy pobieranie ciepła i nie przewidział od tych zasad żadnych odstępstw. Natomiast Spółka, wbrew woli ustawodawcy, ustaliła inny, niekorzystny dla konsumentów sposób pobierania opłat . Po pierwsze wskazać należy, iż postanowienie zawarte w § 13 ust. 5 wzorca umowy o nazwie „Umowa sprzedaży ciepła nr” odnosi się do sposobu ustalenia opłat za nielegalny pobór ciepła rozumiany, jako pobór ciepła bez zawarcia umowy, co wynika z treści § 13 ust. 4 tego wzorca umowy. Tak sformułowane postanowienie modyfikuje wskazany w § 46 ust. 5 ww. rozporządzenia sposób ustalania opłat za nielegalny pobór energii cieplnej. Ustala ono uprawnienie przedsiębiorcy do pobierania opłat za cały udowodniony okres nielegalnego pobierania ciepła. W ten sposób odstępuje od normatywnej reguły obliczania opłat dla całego nieobjętego przedawnieniem okresu udowodnionego nielegalnego pobierania ciepła, a w 2 wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19.10.1989 r., sygn. II CR 419/89, OSP 1990/11-12 poz. 377 22 przypadku braku możliwości udowodnienia tego okresu - dla okresu roku. Takie rozwiązanie godzi w zbiorowy interes konsumentów gdyż przyznaje Spółce prawo do obciążania konsumentów wyższymi opłatami nawet za przedawniony już okres nielegalnego pobierania ciepła. Biorąc powyższe pod uwagę, Prezes Urzędu uznał, że opisane działania Spółki spełniają pierwszą z dwóch ww. przesłanek, tj. bezprawność działań przedsiębiorcy, polegającą na naruszeniu § 46 ust. 5 rozporządzenia taryfowego. Po drugie podnieść trzeba, że postanowienie zawarte w § 6 ust. 2 wzorca umowy p.n. „Umowa nr…/Fortum/…/20…. sprzedaży ciepła” odnosi się do sposobu ustalenia okresu nielegalnego poboru ciepła zarówno w przypadku, gdy ciepło jest pobierane bez zawarcia umowy, jak i w przypadku, gdy pobieranie ciepła następuje niezgodnie z warunkami umowy, co wynika z treści § 6 ust. 1 przedmiotowego wzorca. Tak sformułowane postanowienie modyfikuje wskazany w § 46 ust. 2 i 5 ww. rozporządzenia sposób ustalania opłat za nielegalny pobór energii cieplnej. Ustala ono uprawnienie przedsiębiorcy do pobierania opłat za nielegalny pobór energii, wiążąc początek jego biegu z terminem ostatniej kontroli przez przedsiębiorcę urządzeń i instalacji ciepłowniczych odbiorcy, lub datą stwierdzenia faktu nielegalnego poboru. W ten sposób odstępuje od normatywnych reguł obliczania opłat: dla całego nieobjętego przedawnieniem okresu udowodnionego nielegalnego pobierania ciepła, a w przypadku braku możliwości udowodnienia tego okresu - dla okresu roku – jeśli chodzi o pobór bezumowny oraz zasady obliczania opłat dla każdego miesiąca, w którym nastąpił pobór ciepła niezgodne z umową. Okres, który na podstawie kwestionowanego postanowienia może być wzięty przez Spółkę pod uwagę dla obliczania opłat karnych może przekroczyć zakreślony w § 46 ust. 2 rozporządzenia nieobjęty przedawnieniem okres nielegalnego pobierania ciepła jak i wskazany tam okres roku. Jednocześnie regulacja ta odchodzi zupełnie od opisanego w § 46 ust. 5 ww. rozporządzenia uprawnienia Spółki do obciążania konsumentów zwielokrotnionymi opłatami dla każdego miesiąca, w którym nastąpił pobór ciepła niezgodne z umową. Takie rozwiązanie godzi w zbiorowy interes konsumentów, gdyż przyznaje Spółce prawo do obciążania konsumentów wyższymi opłatami nawet za okres, w którym niezgodny z warunkami umowy pobór ciepła mógł nie występować. Biorąc powyższe pod uwagę, Prezes Urzędu uznał, że opisane działania Spółki spełniają pierwszą z dwóch ww. przesłanek, tj. bezprawność działań przedsiębiorcy, polegającą na naruszeniu § 46 ust. 2 i 5 rozporządzenia taryfowego. Ad 2) Druga przesłanka naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów – godzenie działaniami bezprawnymi w zbiorowy interes konsumentów. W myśl art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stosowanie postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone jest praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Jak wskazywano już powyżej zgodnie art. 24 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zbiorowym interesem konsumentów nie jest suma indywidualnych interesów konsumentów. O tym, czy naruszony został interes zbiorowy, nie zawsze przesądza kryterium ilościowe, ponieważ niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta może być przejawem często lub nawet powszechnie stosowanej praktyki naruszającej interes zbiorowy. W niniejszej sprawie bez wątpienia mamy do czynienia z prawami licznej grupy konsumentów, wszystkich konsumentów będących klientami Spółki, jak i potencjalnych zainteresowanych, którzy mogą zawrzeć z nią umowę o świadczenie usługi przyłączenia do sieci energetycznej. W rozpatrywanym stanie faktycznym zachowanie nie dotyczy interesów poszczególnych osób, których sprawy mają charakter jednostkowy, indywidualny i nie dający się 23 porównać z innymi, lecz mamy do czynienia z uprawnieniami określonego kręgu konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla całej, licznej grupy obecnych i przyszłych kontrahentów przedsiębiorcy. Jak wykazano powyżej Spółka zamieściła we wzorcach umowy p.n. „Umowa sprzedaży ciepła nr” oraz „Umowa nr…/Fortum/…/20…. sprzedaży ciepła” odpowiednio postanowienia § 13 ust. 5 i § 6 ust. 2, w których wykraczając poza ramy ustalone przez ustawodawcę w § 46 ust. 2 i 5 rozporządzenia taryfowego, znacznie rozszerzyła zakres swoich uprawnień, co do nakładania na konsumentów podwyższonych opłat z tytułu nielegalnego poboru ciepła. Działania takie godzą w ekonomiczny interes konsumentów, gdyż narażają ich na konieczność zapłaty dodatkowych opłat, których zgodnie z ww. przepisem rozporządzenia nie powinni ponosić. Tym samym uprawdopodobniono drugą przesłankę, w związku z omawianym zarzutem naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, tj. zakwestionowane działanie przedsiębiorcy godzi w zbiorowe interesy konsumentów. Mając powyższe na względzie, Prezes Urzędu stwierdził, że zostały spełnione łącznie wszystkie przesłanki niezbędne dla zakwalifikowania opisanych działań jako praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, określonej w art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Mając powyższe na uwadze, należało orzec jak w pkt III sentencji decyzji. 4. Zastosowanie art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . Zgodnie z art. 28 ust.1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , jeżeli w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione - na podstawie okoliczności sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu lub innych informacji będących podstawą wszczęcia postępowania z urzędu – że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24 tej ustawy, a przedsiębiorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom, Prezes Urzędu może, w drodze decyzji, nałożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. Taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ Spółka zobowiązała się do podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia naruszeniom wskazanym przez Prezesa Urzędu [patrz: pkt 2.7 uzasadnienia niniejszej decyzji], w tym do zmiany kwestionowanych postanowień oraz uzupełnienia wzorców umowy w stosownym zakresie. Zakres zobowiązania obejmuje zarówno zmiany we wzorcach umowy stosowanych przy nowo podpisywanych umowach, jak i aktualnie obowiązujących. Oznacza to konieczność aneksowania wszystkich umów istniejących w obrocie prawnym Po zapoznaniu się z propozycją Fortum, co do zakresu zmian we wzorcach umowy, Prezes Urzędu uznał, iż przyjęte zobowiązanie uwzględnia zarzuty będące przedmiotem niniejszego postępowania. Treść nowych, zaproponowanych postanowień, nie budzi wątpliwości co do ich poprawności i zgodności z prawem. Również nowo wprowadzone postanowienia uzupełniające wzorce umowy o zapisy określające: cenę stosowaną w rozliczeniach, wysokość bonifikat za niedotrzymanie standardów jakościowych obsługi oraz bonifikat za niedotrzymanie przez przedsiębiorstwo energetyczne warunków umowy, są zgodne z przepisami zawartymi w ustawie Prawo energetyczne i w rozporządzeniu taryfowym. Jednocześnie mając na względzie złożone przez Fortum w niniejszej sprawie zobowiązanie oraz liczbę indywidualnych odbiorców świadczonych przez Spółkę usług, Prezes Urzędu zobowiązał ww. przedsiębiorcę do zawierania umów na podstawie zmienionych wzorców umowy po upływie miesiąca od dnia uprawomocnienia się decyzji oraz aneksowania wszystkich 24 umów obowiązujących w dniu wydania decyzji w terminie czterech miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji. 5. Rozstrzygniecie zawarte w punkcie IV sentencji decyzji. Zgodnie z art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w decyzji wydanej na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu nakłada na przedsiębiorcę obowiązek złożenia w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowiązań. Za termin wystarczający do realizacji tego obowiązku Prezes Urzędu uznał pięć miesięcy od dnia uprawomocnienia się decyzji, czyli miesiąc od daty realizacji nałożonych na Fortum zobowiązań. Jednocześnie Prezes Urzędu określił sposób wykonania sprawozdania z przyjętego przez Spółkę zobowiązania pozwalający na weryfikację działań, które mają przez nią zostać podjęte. W związku z powyższym, należało orzec jak w pkt IV sentencji decyzji. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c., od niniejszej decyzji przysługuje stronie odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów we Wrocławiu. Otrzymuje: r.pr. Jarosław Sroczyński ul. Św. Tomasza 34, Dom Na Czasie, lok. 12 31-027 Kraków