RŁO-39/2013

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA w ŁODZI ul. Piotrkowska 120 90-006 Łódź tel. (42) 636 36 89, fax (42) 636 07 12 e’mail: lodz@uokik.gov.pl RŁO-61-10/13/MD Łódź, dnia 30 sierpnia 2013 r. DECYZJA Nr RŁO 39/2013 I. Na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy, po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów wszczętego z urzędu przeciwko Karolowi Pawelec prowadzącemu działalność gospodarczą pod nazwą Karol Pawelec P.H.U. ”DREW-BUD” z siedzibą w Lisich Jamach – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: po uprawdopodobnieniu stosowania przez tego przedsiębiorcę praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów , o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 tej ustawy, polegającej na stosowaniu postanowień wzorca umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.) poprzez stosowanie we wzorcu umów pod nazwą „ZLECENIE – UMOWA” postanowienia umownego, o treści: „Wszelkie spory wynikłe na tle zawartej umowy podlegają wyłączności sądu powszechnego dla siedziby firmy przyjmującej zamówienie.” , i przyjęciu zobowiązania Karola Pawelca prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Karol Pawelec P.H.U. ”DREW-BUD” z siedzibą w Lisich Jamach do podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom poprzez dokonanie zmian we wzorcu umów pod nazwą „ZLECENIE – UMOWA” i w obowiązujących w obrocie umowach zawartych z konsumentami poprzez zastąpienie zakwestionowanego postanowienia postanowieniem, o treści: „Wszelkie spory wynikłe na tle zawartej umowy podlegają wyłączności sądu powszechnego”, nakłada się na Karola Pawelca prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Karol Pawelec P.H.U. ”DREW-BUD” z siedzibą w Lisich Jamach obowiązek wykonania przyjętego zobowiązania poprzez: − wprowadzenie zmiany we wzorcu umów pod nazwą „ZLECENIE – UMOWA”, zgodnie z przyjętym zobowiązaniem, w terminie 16 (szesnastu) dni roboczych od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji , 2 − doręczenie konsumentom aneksów do obowiązujących w obrocie umów, uwzględniających zmianę we wzorcu umów pod nazwą „ZLECENIE – UMOWA”, w terminie 16 (szesnastu) dni roboczych od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji . II. Na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy, po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów wszczętego z urzędu przeciwko Karolowi Pawelec prowadzącemu działalność gospodarczą pod nazwą Karol Pawelec P.H.U. ”DREW-BUD” z siedzibą w Lisich Jamach – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: po uprawdopodobnieniu stosowania przez tego przedsiębiorcę praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów , o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 tej ustawy, polegającej na bezprawnym działaniu poprzez umieszczenie w umowach zawieranych z konsumentami na podstawie wzorca umów pod nazwą „ZLECENIE – UMOWA” postanowienia, o treści: „W wypadku rezygnacji przez zamawiającego z wykonania usługi przez przyjmującego zlecenie ewentualnie uniemożliwienie przystąpienia do wykonania usługi, strony zgodnie ustalają, że zadatek nie zostanie zwrócony.” , które jest sprzeczne z art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 1225) i przyjęciu zobowiązania Karola Pawelca prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Karol Pawelec P.H.U. ”DREW-BUD” z siedzibą w Lisich Jamach do podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom poprzez dokonanie zmiany we wzorcu umów pod nazwą „ZLECENIE – UMOWA” i w obowiązujących w obrocie umowach zawartych z konsumentami poprzez wykreślenie postanowienia, o treści: „W przypadku rezygnacji przez zamawiającego z wykonania usługi przez przyjmującego zlecenie ewentualnie uniemożliwienie przystąpienia do wykonania usługi, strony zgodnie ustalają, że zadatek nie zostanie zwrócony.”, nakłada się na Karola Pawelca prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Karol Pawelec P.H.U. ”DREW-BUD” z siedzibą w Lisich Jamach obowiązek wykonania przyjętego zobowiązania poprzez: − wprowadzenie zmiany we wzorcu umów pod nazwą „ZLECENIE – UMOWA”, zgodnie z przyjętym zobowiązaniem, w terminie 16 (szesnastu) dni roboczych od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji , − doręczenie konsumentom aneksów do obowiązujących w obrocie umów, uwzględniających zmianę we wzorcu umów pod nazwą „ZLECENIE – UMOWA”, w terminie 16 (szesnastu) dni roboczych od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji . III. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: nakłada się na Karola Pawelca prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Karol Pawelec P.H.U. ”DREW-BUD” z siedzibą w Lisich Jamach obowiązek złożenia informacji o stopniu realizacji przyjętego zobowiązania , zawierającej: 3 1) nowy wzorzec umów pod nazwą „ZLECENIE – UMOWA”, uwzględniający zmiany wynikające ze złożonego zobowiązania, 2) kopię pierwszej i dwóch kolejnych umów zawartych w oparciu o nowy wzorzec umów pod nazwą „ZLECENIE – UMOWA”, o ile takie umowy zostaną zawarte, 3) wzór aneksu do umów zawartych z konsumentami na podstawie dotychczasowego wzorca umów pod nazwą „ZLECENIE – UMOWA”, uwzględniający zmiany wynikające ze złożonego zobowiązania oraz kopie trzech aneksów do umów wysłanych do konsumentów, 4) dane o liczbie konsumentów, którym doręczono aneksy do umów zawartych na podstawie dotychczasowego wzorca umów pod nazwą „ZLECENIE – UMOWA” wraz z dowodami potwierdzającymi doręczenie, 5) dane o liczbie konsumentów, którym nie doręczono aneksów do umów zawartych na podstawie dotychczasowego wzorca umów pod nazwą „ZLECENIE – UMOWA” wraz z pisemnymi wyjaśnieniami ewentualnych przyczyn niedoręczenia ww. aneksów, w terminie 2 (dwóch) miesięcy od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Uzasadnienie Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – zwany dalej: „Prezesem Urzędu” – przeprowadził postępowanie wyjaśniające w celu wstępnego ustalenia, czy na lokalnym rynku sprzedaży stolarki okiennej i drzwiowej, nastąpiło naruszenie przepisów ustawy uzasadniające wszczęcie postępowania w sprawie zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów (sygn. akt RŁO-405-4/12/RB). W oparciu o zebrany w toku postępowania wyjaśniającego materiał dowodowy Prezes Urzędu ustalił, że Karol Pawelec prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą Karol Pawelec P.H.U. ”DREW-BUD” z siedzibą w Lisich Jamach – zwany dalej: „Karolem Pawelcem” – w zakresie sprzedaży stolarki okiennej i drzwiowej stosuje w obrocie z konsumentami wzorzec umów pod nazwą „ZLECENIE – UMOWA” – zwany dalej: „ZLECENIEM” – który może zawierać postanowienie o podobnej treści do postanowień wpisanych do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone – zwanego dalej: „Rejestrem”, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.) – zwanej dalej: „k.p.c.” oraz postanowienie sprzeczne z przepisami ustawy z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 1225) – zwanej dalej: „ustawą o ochronie niektórych praw konsumentów”. W dniu 11 czerwca 2013 r. Prezes Urzędu wszczął z urzędu Postanowieniem Nr 1/61-10/13 (dowód: karty Nr 1 – 2) postępowanie w sprawie podejrzenia stosowania przez Karola Pawelca praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów polegających na: 1) stosowaniu postanowień wzorca umowy, które zostały wpisane do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. poprzez stosowanie we wzorcu umów „ZLECENIE” postanowienia umownego, o treści: „Wszelkie spory wynikłe na tle zawartej umowy podlegają wyłączności sądu powszechnego dla siedziby firmy przyjmującej zamówienie.” , co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.) – zwanej dalej: „ustawą o ochronie konkurencji i konsumentów”; 4 2) bezprawnym działaniu poprzez umieszczenie w umowach zawieranych z konsumentami na podstawie wzorca umów „ZLECENIE” postanowienia, o treści: „W wypadku rezygnacji przez zamawiającego z wykonania usługi przez przyjmującego zlecenie ewentualnie uniemożliwienie przystąpienia do wykonania usługi, strony zgodnie ustalają, że zadatek nie zostanie zwrócony.” , które jest sprzeczne z art. 2 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów, co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Karol Pawelec, w odpowiedzi na zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, w piśmie z dnia 10 lipca 2013 r. zobowiązał się do zaniechania stosowania zarzucanych mu praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów (dowód: karta Nr 17). Pismem z dnia 5 sierpnia 2013 r. Prezes Urzędu zawiadomił Karola Pawelca o zakończeniu zbierania materiału dowodowego i możliwości zapoznania się z aktami sprawy (dowód: karta Nr 19). Prezes Urzędu ustalił, co następuje: Karol Pawelec prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą Karol Pawelec P.H.U. ”DREW-BUD” z siedzibą w Lisich Jamach i jest od dnia 1 stycznia 2012 r. wpisany do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (dowód: karta Nr 14). Przeważająca działalność gospodarcza Karola Pawelca to zakładanie stolarki budowlanej. Karol Pawelec w ramach sprzedaży stolarki okiennej i drzwiowej oraz świadczenia usług montażu zawiera z konsumentami umowy. Karol Pawelec prowadzi działalność gospodarczą głównie na terenie województwa świętokrzyskiego, jak również w kilku miastach przyległych (dowód: karta Nr 5). Przedmiotem analizy Prezesa Urzędu w ramach niniejszego postępowania był wzorzec umów „ZLECENIE”, stosowany przez Karola Pawelca przy zawieraniu umów z konsumentami (dowód: karta Nr 6). W pkt 6 „ZLECENIA”, które stanowi wzorzec umowy w rozumieniu art. 384 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, ze zm.) – zwanej dalej: „k.c.” – Karol Pawelec ustalił jednostronnie postanowienie o treści: „Wszelkie spory wynikłe na tle zawartej umowy podlegają wyłączności sądu powszechnego dla siedziby firmy przyjmującej zamówienie.” (dowód: karta Nr 6). Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów – zwany dalej: „Sądem Ochrony Konkurencji i Konsumentów” – w wyroku z dnia 23 października 2006 r. (sygn. akt XVII AmC 158/05) uznał za niedozwolone postanowienie, o treści: „W przypadku rozstrzygnięć sądowych – przez sąd właściwy dla siedziby Sprzedawcy” . Postanowienie to zostało wpisane w dniu 3 stycznia 2007 r., pod numerem 969, do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 27 listopada 2006 r. (sygn. akt XVII AmC 162/05) uznał za niedozwolone postanowienie o treści „Spory powinny być w miarę możliwości rozstrzygane polubownie. W przypadku rozstrzygnięć sądowych – w sądzie właściwym dla siedziby Zleceniobiorcy". Postanowienie to zostało wpisane w dniu 5 lutego 2007 r., pod numerem 1020, do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. W ramach prowadzonej działalności gospodarczej Karol Pawelec zawiera również umowy z konsumentami poza lokalem przedsiębiorstwa. Karol Pawelec oświadczył, że jeżeli zadzwoni klient zainteresowany wymianą stolarki, to wtedy zawiera taką umowę z klientem poza lokalem przedsiębiorcy (dowód: karta Nr 5). 5 W pkt 1 „ZLECENIA” Karol Pawelec ustalił jednostronnie postanowienie, o treści „W wypadku rezygnacji przez zamawiającego z wykonania usługi przez przyjmującego zlecenie ewentualnie uniemożliwienie przystąpienia do wykonania usługi, strony zgodnie ustalają, że zadatek nie zostanie zwrócony.” (dowód: karta Nr 6). Zgodnie z art. 2 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów, konsument, który zawarł umowę poza lokalem przedsiębiorstwa, może od niej odstąpić bez podania przyczyn, składając stosowne oświadczenie na piśmie w terminie dziesięciu dni od zawarcia umowy. Do zachowania tego terminu wystarczy wysłanie oświadczenia przed jego upływem. Nie jest dopuszczalne zastrzeżenie, że konsumentowi wolno odstąpić od umowy za zapłatą oznaczonej sumy (odstępne). Karol Pawelec w piśmie z dnia 10 lipca 2013 r. (dowód: karta Nr 17) zobowiązał się do zaniechania stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wskazując, że stosowany przez niego wzorzec umowy zostanie zmieniony w ten sposób, iż: – postanowienie w pkt 6 wzorca umów „ZLECENIE” otrzyma brzmienie: „Wszelkie spory wynikłe na tle zawartej umowy podlegają wyłączności sądu powszechnego”, – postanowienie w pkt 1 wzorca umów „ZLECENIE”, o treści: „W wypadku rezygnacji przez zamawiającego z wykonania usługi przez przyjmującego zlecenie ewentualnie uniemożliwienie przystąpienia do wykonania usługi, strony zgodnie ustalają, że zadatek nie zostanie zwrócony.” zostanie wykreślone. Jednocześnie Karol Pawelec zobowiązał się dostarczyć klientom aneksy do umów, które w obecnej chwili są w obrocie, anulujące nieprawidłowo sformułowane postanowienia, w terminie 30 dni roboczych od otrzymania decyzji. Prezes Urzędu zważył, co następuje: Podstawą do rozstrzygania sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest uprzednie zbadanie przez Prezesa Urzędu, czy w danej sprawie zagrożony został interes publicznoprawny. Stwierdzenie, że to nastąpiło pozwala na realizację celu tej ustawy, wskazanego w art. 1 ust. 1, którym jest określenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów. Zdaniem Prezesa Urzędu rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wiąże się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy są lub będą klientami Karola Pawelca. Interes publicznoprawny przejawia się także w postaci zbiorowego interesu konsumentów. Innymi słowy, naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocześnie naruszeniem interesu publicznoprawnego. Zatem uzasadnione było w niniejszej sprawie podjęcie przez Prezesa Urzędu działań przewidzianych w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jeżeli w toku postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione – na podstawie okoliczności sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu, o którym mowa w art. 100 ust. 1 tej ustawy, lub innych informacji będących podstawą wszczęcia postępowania, że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24 tej ustawy, a przedsiębiorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia naruszeniom, Prezes Urzędu może, w drodze decyzji, nałożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. W decyzji tej, jak wynika z art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu nakłada na przedsiębiorcę obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowiązań. 6 Przytoczony powyżej przepis jako przesłanki warunkujące możliwość wydania decyzji wskazuje: uprawdopodobnienie, że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz zobowiązanie się przedsiębiorcy, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, do podjęcia lub zaniechania działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom. W niniejszym postępowaniu wymaga zatem rozważenia, czy wskazane warunki zaistniały w odniesieniu do działania i zobowiązania Karola Pawelca, a ponadto, czy w przypadku ich wystąpienia uzasadnione jest przyjęcie zobowiązania strony postępowania i wydanie przez Prezesa Urzędu decyzji w oparciu o ww. przepis. Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów – zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Stosownie do art. 24 ust. 2 tej ustawy, przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: − stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c., − naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, − nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Dla uprawdopodobnienia stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest jednak każdorazowo uprawdopodobnienie kumulatywnego spełnienia trzech przesłanek: 1) działanie lub zaniechanie przedsiębiorcy, 2) noszące znamiona bezprawności, 3) godzące w zbiorowy interes konsumentów. Ad 1) Stosownie do art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, ilekroć w ustawie jest mowa o przedsiębiorcy, rozumie się przez to przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej (…). Przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r., poz. 672) – zwanej dalej: „ustawą o swobodzie działalności gospodarczej” – jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną – wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Za przedsiębiorców uznaje się także wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej. Ponadto, zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej przedsiębiorca może podjąć działalność gospodarczą w dniu złożenia wniosku o wpis do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej albo po uzyskaniu wpisu do rejestru przedsiębiorców w Krajowym Rejestrze Sądowym. Przepis art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej definiuje działalność gospodarczą jako zarobkową działalność wytwórczą, budowlaną, handlową, usługową oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodową, wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły. Karol Pawelec prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą Karol Pawelec P.H.U. ”DREW-BUD” z siedzibą w Lisich Jamach i jest od dnia 1 stycznia 2012 r. wpisany do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. Karol Pawelec zajmuje się sprzedażą stolarki okiennej i drzwiowej, jak również oferuje do sprzedawanej przez siebie stolarki usługę montażu. Nie ulega zatem wątpliwości, że Karol Pawelec jest przedsiębiorcą w rozumieniu powołanego wyżej art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Tym samym Karol Pawelec przy wykonywaniu działalności gospodarczej podlega rygorom 7 określonym w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów i jego działania mogą podlegać ocenie pod kątem naruszenia zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. W związku z powyższym Prezes Urzędu stwierdził, że pierwsza przesłanka niezbędna do uprawdopodobnienia stosowania przez Karola Pawelca praktyki wskazanej w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów została spełniona. Ad 2) Dla uprawdopodobnienia, że działania przedsiębiorcy są praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest, aby miały one charakter bezprawny. Bezprawność tradycyjnie ujmowana jest jako sprzeczność z obowiązującym porządkiem prawnym. Porządek prawny obejmuje normy prawa powszechnie obowiązującego, a także nakazy i zakazy wynikające z zasad współżycia społecznego i dobrych obyczajów (wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 13 listopada 2007 r., sygn. akt XVII AmA 45/07). W przepisie art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ustawodawca wskazał przykładowe rodzaje praktyk, które naruszają zbiorowe interesy konsumentów, zaliczając do nich stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. (tak art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów). Bezprawność zachowań Karola Pawelca zostanie rozważona oddzielnie w odniesieniu do każdej z praktyk. Ad pkt I. sentencji niniejszej decyzji Odnosząc się do zarzutu zawartego w pkt I. sentencji niniejszej decyzji, Prezes Urzędu wskazuje, że stosownie do art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów uważa się w szczególności stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Na mocy art. 479 45 § 1 k.p.c., Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów jest obowiązany przesyłać Prezesowi Urzędu odpis każdego prawomocnego wyroku uwzględniającego powództwo o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone. Na podstawie takich wyroków, Prezes Urzędu jest zobowiązany do prowadzenia rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, stosownie do art. 479 45 § 2 k.p.c. Przepis art. 479 45 § 3 k.p.c. ustanawia zasadę tzw. formalnej jawności rejestru, stanowiąc, że rejestr jest jawny. Jawność rejestru oznacza, że rejestr jest dostępny dla każdego zainteresowanego, czyli każdy ma do niego prawo wglądu. Skutkiem formalnej jawności rejestru jest niemożność zasłaniania się nieznajomością dokonanych w nim wpisów. W rejestrze tym przytacza się treść postanowień wzorców umowy uznanych przez Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone. W ocenie Prezesa Urzędu, wpisanie takich postanowień do rejestru, o którym mowa wyżej, oznacza, że od tej chwili postanowienia te są zakazane we wszystkich wzorcach umów. Zakaz stosowania postanowień wpisanych do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. dotyczy nie tylko tego przedsiębiorcy, przeciwko któremu zapadł wyrok w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone, lecz również innych przedsiębiorców z danej branży. Za takim ujęciem przemawia podstawowy cel postępowania w sprawach o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone, jakim jest usunięcie z obrotu postanowień, które Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał za niedozwolone. Chodzi bowiem o to, by konsumenci nie byli narażeni na te postanowienia 8 w przyszłości w umowach zawieranych z innymi przedsiębiorcami. Ponadto, zdaniem Prezesa Urzędu, zakaz stosowania niedozwolonych postanowień wpisanych do ww. Rejestru dotyczy także postanowień podobnych. Przedsiębiorcy stosują bowiem postanowienia, których istota jest taka sama, lecz konstrukcja gramatyczna, szyk wyrazów w zdaniu są różne. W związku z tym, zakazane jest też stosowanie postanowienia, którego zakres jest tożsamy z zakresem postanowienia wpisanego do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Nie jest konieczna dokładna, literalna identyczność tych postanowień. Stanowisko Prezesa Urzędu znajduje uzasadnienie w orzecznictwie. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (Sygn. akt III SZP 3/06) wskazał, iż stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Sąd Najwyższy uznał również, iż jeżeli Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna określone postanowienie za niedozwolone w wyniku przeprowadzonej kontroli abstrakcyjnej i zostanie ono wpisane do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 23a ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów – którego odpowiednikiem w ustawie z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów jest art. 24 ust. 2 pkt 1 – dopuszcza się każdy z przedsiębiorców, który wprowadza do stosowanych postanowień zmiany o charakterze kosmetycznym, polegające np. na przestawieniu szyku wyrazów lub zmianie użytych wyrazów, jeżeli zmiany te nie prowadzą do zmiany istoty postanowienia. W ocenie Prezesa Urzędu postanowienie, o treści: „Wszelkie spory wynikłe na tle zawartej umowy podlegają wyłączności sądu powszechnego dla siedziby firmy przyjmującej zamówienie.” (pkt 6 wzorca umowy pn. „ZLECENIE”) – jest tożsame z wymienionymi poniżej postanowieniami wpisanymi do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 23 października 2006 r. (sygn. akt XVII AmC 158/05) uznał za niedozwolone następujące postanowienie, wpisane na mocy ww. wyroku pod numerem 969 do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. – „W przypadku rozstrzygnięć sądowych – przez sąd właściwy dla siedziby Sprzedawcy.” . Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 27 listopada 2006 r. (sygn. akt XVII AmC 162/05) uznał za niedozwolone następujące postanowienie, wpisane na mocy ww. wyroku pod numerem 1020 do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. – „Spory powinny być w miarę możliwości rozstrzygane polubownie. W przypadku rozstrzygnięć sądowych – w sądzie właściwym dla siedziby Zleceniobiorcy.” . Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 23 października 2006 r. (sygn. akt XVII AmC 158/05) uznał, iż ww. postanowienie spełnia przesłanki art. 385 1 § 1 k.c. i art. 385 3 pkt 23 k.c. Stosownie do art. 385 3 pkt 23 k.c., w razie wątpliwości uważa się, że niedozwolonymi postanowieniami umownymi są te, które w szczególności narzucają rozpoznanie sprawy przez sąd, który wedle ustawy nie jest miejscowo właściwy. Sąd podniósł, że we wzorcu przewidziano zapis o poddaniu sporu do rozpoznania przez sąd, który nie zawsze będzie właściwy miejscowo. Zapis ten wyłącza możliwość skorzystania z właściwości przemiennej. W sytuacjach, gdy miejsce zamieszkania konsumenta i miejsce wykonania umowy będzie położone poza okręgiem sądu właściwego dla siedziby kontrahenta, powyższy zapis będzie narzucał rozpoznanie sprawy przez Sąd, który wedle ustawy nie jest miejscowo właściwy. Sąd podkreślił, że w umowach z konsumentami zasada swobody umów ulega ograniczeniu ze względu na treść art. 385 1 § 1 k.c., zgodnie z którym, postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wiążą 9 go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Dopuszczalne jest więc zawarcie we wzorcu umownym klauzuli prorogacyjnej, ale tylko takiej która nie narzuca sądu, który wedle ustawy nie jest miejscowo właściwy (a więc w praktyce wskazanie albo sądu właściwości ogólnej albo właściwości przemiennej). W ocenie Prezesa Urzędu, postanowienie stosowane przez Karola Pawelca oraz postanowienia wpisane do rejestru, odpowiednio pod numerami 969, 1020 mogą zostać uznane za tożsame. Każde z wyżej wymienionych postanowień dotyczy wskazania sądu właściwego dla rozpoznania sporu wynikłego na gruncie wiążącej strony umowy i każde z nich ustala wyłączną właściwość sądu na podstawie siedziby przedsiębiorcy. Stosowanie postanowień wpisanych do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. oraz postanowienia stosowanego przez Karola Pawelca może wywołać tożsame skutki, bowiem w przypadku powstania sporu na tle wykonywania umowy, postanowienia te narzucają konsumentom właściwość miejscową sądu i ograniczają ich prawa do wytoczenia powództwa, wynikające z przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. Zgodnie z obowiązującymi przepisami, mówiąc o właściwości miejscowej sądu, można wyróżnić właściwość: ogólną, przemienną i wyłączną. Podstawowa zasada dotycząca właściwości ogólnej została wyrażona w art. 27 § 1 k.p.c., zgodnie z którym, powództwo wytacza się przed sąd pierwszej instancji, w którego okręgu pozwany ma miejsce zamieszkania. W przypadku, gdy powodem jest Karol Pawelec to sądem właściwym jest sąd, w którego okręgu konsument ma miejsce zamieszkania. Nie w każdym przypadku sądem właściwym będzie sąd w miejscowości, w której znajduje się siedziba Karola Pawelca. Z kolei istota właściwości przemiennej polega na tym, że obok sądu właściwości ogólnej zostaje wskazany inny jeszcze sąd, przed który można wytoczyć powództwo. Wybór sądu należy w takich wypadkach do podmiotu wnoszącego pozew. W zakresie roszczeń z umów, przepisy Kodeksu postępowania cywilnego przewidują możliwość wytoczenia powództwa o zawarcie umowy, ustalenie jej treści, o zmianę umowy oraz o ustalenie istnienia umowy, o jej wykonanie, rozwiązanie lub unieważnienie, a także o odszkodowanie z powodu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy przed sąd miejsca jej wykonania. Jednakże powód może, według swego uznania, wytoczyć powództwo bądź według przepisów o właściwości ogólnej, bądź przed sąd miejsca wykonania umowy (art. 31 w związku z art. 34 k.p.c.). Nie jest zatem dopuszczalne narzucenie właściwości przemiennej przez jedną ze stron stosunku prawnego, a jedynie następczy jej wybór w chwili powstania roszczenia wynikającego z umowy. Sąd wskazany jako właściwy w postanowieniu wzorca umowy, stosowanym przez Karola Pawelca, jest w zakresie jego obowiązywania sądem wyłącznie właściwym, tzn. że treść wzorca umowy wyłącza skuteczne stosowanie przepisów o właściwości ogólnej i przemiennej. Z tego właśnie powodu, postanowienia wpisane do rejestru pod numerem 969 i 1020 zostały uznane za niedozwolone postanowienia umowne. Podkreślenia wymaga fakt, iż przytoczone powyżej przepisy Kodeksu postępowania cywilnego o właściwości miejscowej sądu znajdują zastosowanie w każdego rodzaju działalności prowadzonej przez przedsiębiorcę. Ad pkt II. sentencji niniejszej decyzji Odnosząc się do zarzutu zawartego w punkcie II. sentencji niniejszej decyzji należy wskazać, iż stosownie do art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów (ust. 1). Przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy (ust. 2). 10 Jak zostało już powyżej wskazane w niniejszej decyzji, bezprawność to sprzeczność zachowania z szeroko rozumianym porządkiem prawnym jako całością. Istotnym jest również fakt, iż bezprawność jest czynnikiem o charakterze obiektywnym, niezależnym od wystąpienia szkody, czy od zamiaru podmiotu dopuszczającego się działań bezprawnych. W związku z powyższym, jako bezprawne należy zakwalifikować zachowanie sprzeczne z nakazem zawartym w ustawie. Aktem prawnym, do którego należy odwołać się w przedmiotowej sprawie jest ustawa o ochronie niektórych praw konsumentów. Prezes Urzędu postawił Karolowi Pawelcowi zarzut bezprawnego działania poprzez umieszczenie w umowach zawieranych z konsumentami na podstawie wzorca umów „ZLECENIE” postanowienia, o treści: „W wypadku rezygnacji przez zamawiającego z wykonania usługi przez przyjmującego zlecenie ewentualnie uniemożliwienie przystąpienia do wykonania usługi, strony zgodnie ustalają, że zadatek nie zostanie zwrócony.” , co jest sprzeczne z art. 2 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów. W ramach prowadzonej działalności Karol Pawelec zawiera również umowy z konsumentami poza siedzibą swojej firmy. Warunki odstąpienia przez konsumenta od umowy zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa są uregulowane w ustawie o ochronie niektórych praw konsumentów. Zgodnie z art. 2 ust. 1 i 2 tej ustawy, konsument, który zawarł umowę poza lokalem przedsiębiorstwa, może od niej odstąpić bez podania przyczyn, składając stosowne oświadczenie na piśmie w terminie dziesięciu dni od zawarcia umowy. Do zachowania tego terminu wystarczy wysłanie oświadczenia przed jego upływem. Nie jest dopuszczalne zastrzeżenie, że konsumentowi wolno odstąpić od umowy za zapłatą oznaczonej sumy (odstępne). Tymczasem w treści wzorca umów „ZLECENIE” stosowanym przez Karola Pawelca znajduje się postanowienie, które przewiduje, że zadatek nie zostanie zwrócony konsumentowi w każdym przypadku rezygnacji przez niego z wykonania usługi przez przyjmującego zlecenie. Tym samym Prezes Urzędu uznał, że uniemożliwienie konsumentom skorzystania z prawa do odstąpienia od umowy, bez ponoszenia dodatkowych opłat, może naruszać art. 2 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów. Mając na uwadze powyższe Prezes Urzędu stwierdził, że druga przesłanka niezbędna do uprawdopodobnienia stosowania przez Karola Pawelca praktyki wskazanej w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów została spełniona. Ad 3) Przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie definiują pojęcia zbiorowego interesu konsumentów. Przepis art. 24 ust. 3 tej ustawy stanowi jedynie, że nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Z całą pewnością mamy do czynienia ze zbiorowym interesem konsumentów wówczas, gdy działanie przedsiębiorcy dotyczy, bądź może dotyczyć nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da się zindywidualizować. Prezes Urzędu podkreśla, że o tym, czy naruszony został interes zbiorowy, nie zawsze przesądza kryterium ilościowe, ponieważ niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta może być przejawem stosowanej praktyki naruszającej interes zbiorowy. W jednym z orzeczeń Sąd Najwyższy stwierdził, iż nie jest zasadne uznawanie, że postępowanie z tytułu naruszenia ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów można wszcząć tylko wtedy, gdy zagrożone są interesy wielu odbiorców, a nie jest to możliwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko jeden konsument. Wydawane orzeczenie ma bowiem wymiar znacznie szerszy, pełni także funkcję prewencyjną, służy bowiem ochronie także nieograniczonej liczbie potencjalnych konsumentów (wyrok SN z dnia 12 września 2003 r., sygn. akt I CKN 504/01). 11 W przedmiotowej sprawie Prezes Urzędu ma do czynienia z naruszeniem praw nieograniczonej i nieokreślonej liczby konsumentów, którzy zapoznali się, bądź mogli zapoznać się z dostępnym wzorcem umowy i zawarli, bądź mogli zawrzeć z Karolem Pawelcem umowę, zawierającą niedozwolone postanowienie umowne oraz postanowienie sprzeczne z przepisami ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów. W tej sytuacji zachowanie Karola Pawelca nie dotyczy interesów poszczególnych osób, których sprawy mają charakter jednostkowy, indywidualny i niedający się porównać z innymi, lecz dotyczy naruszonych uprawnień określonego kręgu konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla całej grupy kontrahentów Karola Pawelca. Stosowanie opisanych wyżej praktyk może godzić zatem w zbiorowe interesy konsumentów. W związku z powyższym Prezes Urzędu stwierdził, że trzecia przesłanka niezbędna do uprawdopodobnienia stosowania przez Karola Pawelca praktyki wskazanej w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów została spełniona. Ad pkt I. i pkt II. sentencji niniejszej decyzji Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jeżeli w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione na podstawie okoliczności sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu, o którym mowa w art. 100 ust. 1tej ustawy, lub innych informacji będących podstawą wszczęcia postępowania, że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24 tej ustawy, a przedsiębiorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom, Prezes Urzędu może, w drodze decyzji, nałożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. Ponadto, stosownie do art. 28 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, przyjmując zobowiązanie Prezes Urzędu może określić termin wykonania zobowiązań. Jak Prezes Urzędu wykazał w niniejszej decyzji, okoliczności sprawy uprawdopodobniły, że Karol Pawelec stosuje praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów, określone w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Jednocześnie Karol Pawelec zobowiązał się do zaniechania stosowania wskazanych praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. W ocenie Prezesa Urzędu, podjęte przez Karola Pawelca zobowiązanie do dokonania zmiany treści wzorca umowy pod nazwą: „ZLECENIE”, w ten sposób, że: − postanowienie, o treści: „Wszelkie spory wynikłe na tle zawartej umowy podlegają wyłączności sądu powszechnego dla siedziby firmy przyjmującej zamówienie.” (pkt 6 wzorca umów „ZLECENIE”) otrzyma brzmienie: „Wszelkie spory wynikłe na tle zawartej umowy podlegają wyłączności sądu powszechnego”, − postanowienie, o treści: „W wypadku rezygnacji przez zamawiającego z wykonania usługi przez przyjmującego zlecenie ewentualnie uniemożliwienie przystąpienia do wykonania usługi, strony zgodnie ustalają, że zadatek nie zostanie zwrócony.” (pkt 1 wzorca umów „ZLECENIE”) zostanie wykreślone, eliminuje z wzorca umów niedozwolone postanowienie umowne oraz postanowienie sprzeczne z przepisami ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów. Jednocześnie, wobec okoliczności, że Karol Pawelec zobowiązał się do równoczesnego wystosowania do konsumentów aneksów do obowiązujących w obrocie umów, uwzględniających zmiany wzorca umów – Prezes Urzędu uznał złożone zobowiązanie 12 za zupełne, gdyż w równorzędny sposób zabezpiecza interesy prawne konsumentów, którzy już zawarli umowy z Karolem Pawelcem, jak i konsumentów, którzy mogą zawrzeć tego typu umowy w przyszłości. W rezultacie, stosownie do przepisu art. 28 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu nałożył na Karola Pawelca obowiązek wykonania przyjętego zobowiązania poprzez: − wprowadzenie zmian we wzorcu umów „ZLECENIE”, zgodnie z przyjętym zobowiązaniem, w terminie 16 (szesnastu) dni roboczych od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji, − doręczenie konsumentom aneksów do obowiązujących w obrocie umów, uwzględniających zmiany we wzorcu umów „ZLECENIE”, w terminie 16 (szesnastu) dni roboczych od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Prezes Urzędu uznał, że wskazane przez Karola Pawelca terminy na wykonanie obowiązków wynikających ze złożonego zobowiązania są wystarczające na ich zrealizowanie, a także pozwolą na szybkie wyeliminowanie skutków praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Wobec spełnienia przesłanek wydania decyzji na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu orzekł jak w pkt I. i pkt II. sentencji niniejszej decyzji. Ad pkt III. sentencji niniejszej decyzji Zgodnie z art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w decyzji nakładającej na przedsiębiorcę obowiązek wykonania zobowiązania, Prezes Urzędu nakłada na przedsiębiorcę obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowiązań. Wobec tego Prezes Urzędu nałożył na Karola Pawelca obowiązek złożenia informacji o stopniu realizacji przyjętego zobowiązania, zawierającej: 1) nowy wzorzec umów „ZLECENIE”, uwzględniający zmiany wynikające ze złożonego zobowiązania, 2) kopię pierwszej i dwóch kolejnych umów zawartych w oparciu o nowy wzorzec umów „ZLECENIE”, o ile takie umowy zostaną zawarte, 3) wzór aneksu do umów zawartych z konsumentami na podstawie dotychczasowego wzorca umów „ZLECENIE”, uwzględniający zmiany wynikające ze złożonego zobowiązania oraz kopie trzech aneksów do umów wysłanych do konsumentów, 4) dane o liczbie konsumentów, którym doręczono aneksy do umów zawartych na podstawie dotychczasowego wzorca umów „ZLECENIE” wraz z dowodami potwierdzającymi doręczenie, 5) dane o liczbie konsumentów, którym nie doręczono aneksów do umów zawartych na podstawie dotychczasowego wzorca umów „ZLECENIE” wraz z pisemnymi wyjaśnieniami ewentualnych przyczyn niedoręczenia ww. aneksów, w terminie 2 (dwóch) miesięcy od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji. W związku z tym Prezes Urzędu orzekł jak w pkt III. sentencji niniejszej decyzji. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.) w związku z art. 479 28 § 1 i 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, 13 poz. 296, ze zm.) – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi. Z upoważnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury Barbara Romańczak-Graca