RŁO-42/2011

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA w ŁODZI ul. Piotrkowska 120 90-006 Łódź tel. (42) 636 36 89, fax (42) 636 07 12 e’mail: lodz@uokik.gov.pl RŁO 61- 22(14)/11/AB Łódź, dnia 29 listopada 2011 r. DECYZJA Nr RŁO 42/2011 I. Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy, po przeprowadzeniu postępowania w sprawie podejrzenia stosowania przez Gminę Bogoria praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów : uznaje się za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów działania Gminy Bogoria , polegające na: 1. stosowaniu w umowach o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków zawieranych w obrocie gospodarczym z konsumentami w oparciu o wzorzec umowy o nazwie „Umowa na zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków” postanowienia o treści: 1) „W przypadku niesprawności wodomierza głównego, ilość pobranej wody ustala się na podstawie średniego zużycia wody w okresie 6-ciu miesięcy przed stwierdzeniem niesprawności wodomierza, a gdy nie jest to możliwe – na podstawie średniego zużycia wody w analogicznym okresie roku ubiegłego lub iloczynu średniomiesięcznego zużycia wody w roku ubiegłym i liczby miesięcy niesprawności wodomierza”, które uprawnia Gminę Bogoria do ustalenia ilości pobranej wody w przypadku niesprawności wodomierza głównego na podstawie średniego zużycia wody w okresie 6-ciu miesięcy przed stwierdzeniem niesprawności wodomierza, którego treść stoi w sprzeczności z przepisem § 18 ust. 1 rozporządzeniem Ministra Budownictwa z dnia 28 czerwca 2006 r. w sprawie określenia taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozliczeń za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków (Dz. U. Nr 127, poz. 886), 2) „Umowa może być rozwiązana przez Dostawcę za trzymiesięcznym wypowiedzeniem ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego w przypadku niewykonania lub 2 nienależytego wykonania umowy przez odbiorcę”, które uprawnia Gminę Bogoria do wstrzymania świadczenia usług na rzecz odbiorcy w innych przypadkach, niż określone w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tekst jednolity: Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858, ze zmianami), 3) „Ustala się dodatkowe opłaty za niżej wymienione czynności w kwocie: nielegalny pobór wody z hydrantów – 1.000,00 zł, nielegalny pobór wody poza wodomierzem – 2.000,00 zł, nielegalne przyłącze - 2.000,00 zł”, które uprawnia Gminę Bogoria do nakładania na odbiorców usług dodatkowych sankcji, innych niż określone w art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tekst jednolity: Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858, ze zmianami), 4) „Ustala się dodatkowe opłaty za niżej wymienione czynności w kwocie: samowolne zerwanie plomby Dostawcy wody lub plomby legalizacyjnej – 1.000,00 zł, ingerencja w urządzenia pomiarowe, powodująca zatrzymanie lub utratę właściwości lub funkcji metrologicznych urządzenia pomiarowego (magnes neodymowy lub zwykły) – 3.000,00 zł”, które uprawnia Gminę Bogoria do nakładania na odbiorców usług dodatkowych sankcji, innych niż określone w art. 28 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tekst jednolity: Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858, ze zmianami), 5) „Ustala się dodatkowe opłaty za niżej wymienione czynności w kwocie: wrzucenie do studzienki kanalizacyjnej stałych odpadów komunalnych lub ich pozostałości – 500,00 zł”, które uprawnia Gminę Bogoria do nakładania na odbiorców usług dodatkowych sankcji, innych niż określone w art. 28 ust. 4 i ust. 4a ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tekst jednolity: Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858, ze zmianami). 2. Zaniechaniu objęcia treścią umów postanowień określających obowiązki przedsiębiorstwa wodociągowo kanalizacyjnego w zakresie standardów i terminów rozpatrywania zgłaszanych przez konsumentów reklamacji, wbrew wymogowi określonemu w art. 6 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tekst jednolity: Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858, ze zmianami) i nakazuje się zaniechanie ich stosowania. II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.) – w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: nakłada się na Gminę Bogoria, karę pieniężną w wysokości 5.624 zł (słownie: pięć tysięcy sześćset dwadzieścia cztery złote), płatną do budżetu państwa, z tytułu naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 cytowanej na wstępie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. III. Na podstawie art. 77 ust. 1 i art. 80 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz art. 263 § 1 i art. 264 § 1 ustawy z dnia 3 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, ze zm.) w związku z art. 83 wyżej wymienionej ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów – w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów : postanawia się obciążyć Gminę Bogoria kosztami opisanego na wstępie postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów w kwocie 22,60 zł. (słownie: dwadzieścia dwa złote 60/100) i zobowiązuje się do ich zwrotu Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie 7 dni do dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Uzasadnienie W toku postępowania wyjaśniającego o sygnaturze RŁO-400-09/11 Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - zwany dalej: „Prezesem Urzędu” - ustalił, że są podstawy do podejrzenia, iż Gmina Bogoria stosuje praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów polegające na stosowaniu w umowach o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków zawieranych w obrocie gospodarczym z konsumentami w oparciu o wzorzec umowy pn. „Umowa na zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków” postanowień, których treść stoi w sprzeczności z przepisami ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tekst jednolity: Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858 ze zm.) – zwanej dalej: „ustawą o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków” oraz z wydanym na jej podstawie rozporządzeniem Ministra Budownictwa z dnia 28 czerwca 2006 r. w sprawie określenia taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozliczeń za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków (Dz. U. Nr 127, poz. 886) – zwane dalej: „rozporządzeniem w sprawie określenia taryf”, co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 roku o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) – zwanej dalej: „ustawą o ochronie konkurencji i konsumentów”. W związku z powyższym Prezes Urzędu, Postanowieniem Nr 1/61-22/11 wydanym w dniu 10 czerwca 2011 r. (dowód: karty Nr 1-2) wszczął postępowanie w sprawie podejrzenia stosowania przez Gminę Bogoria, praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów polegających na: 1. Bezprawnym działaniu, to jest stosowaniu w umowach o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków zawieranych w obrocie gospodarczym z konsumentami w oparciu o wzorzec umowy o nazwie „Umowa na zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków” postanowienia o treści: 1) „W przypadku niesprawności wodomierza głównego, ilość pobranej wody ustala się na podstawie średniego zużycia wody w okresie 6-ciu miesięcy przed stwierdzeniem niesprawności wodomierza, a gdy nie jest to możliwe – na podstawie średniego zużycia wody w analogicznym okresie roku ubiegłego lub iloczynu średniomiesięcznego zużycia wody w roku ubiegłym i liczby miesięcy niesprawności wodomierza”, którego treść stoi w sprzeczności z § 18 ust. 1 rozporządzeniem w sprawie określenia taryf, i tym samym może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, 4 2) „Umowa może być rozwiązana przez Dostawcę za trzymiesięcznym wypowiedzeniem ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego w przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania umowy przez odbiorcę”, które uprawnia Gminę Bogoria do wstrzymania świadczenia usług na rzecz odbiorcy w innych przypadkach, niż określone w art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, i tym samym może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, 3) „Ustala się dodatkowe opłaty za niżej wymienione czynności w kwocie: nielegalny pobór wody z hydrantów – 1.000,00 zł, nielegalny pobór wody poza wodomierzem – 2.000,00 zł, nielegalne przyłącze - 2.000,00 zł”, które uprawnia Gminę Bogoria do nakładania na odbiorców usług dodatkowych sankcji, innych niż określone w art. 28 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, i tym samym może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, 4) „Ustala się dodatkowe opłaty za niżej wymienione czynności w kwocie: samowolne zerwanie plomby Dostawcy wody lub plomby legalizacyjnej – 1.000,00 zł, ingerencja w urządzenia pomiarowe, powodująca zatrzymanie lub utratę właściwości lub funkcji metrologicznych urządzenia pomiarowego (magnes neodymowy lub zwykły) – 3.000,00 zł”, które uprawnia Gminę Bogoria do nakładania na odbiorców usług dodatkowych sankcji, innych niż określone w art. 28 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, i tym samym może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, 5) „Ustala się dodatkowe opłaty za niżej wymienione czynności w kwocie: wrzucenie do studzienki kanalizacyjnej stałych odpadów komunalnych lub ich pozostałości – 500,00 zł”, które uprawnia Gminę Bogoria do nakładania na odbiorców usług dodatkowych sankcji, innych niż określone w art. 28 ust. 4 i ust. 4a ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków i tym samym może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 2. Zaniechaniu objęcia treścią umów postanowień określających obowiązki przedsiębiorstwa wodociągowo kanalizacyjnego w zakresie standardów i terminów rozpatrywania zgłaszanych przez konsumentów reklamacji, wbrew wymogowi określonemu w art. 6 ust. 3 pkt 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, co może naruszać art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, o czym zawiadomił Gminę Bogoria (dowód: karty Nr 3-4). Gmina Bogoria w piśmie ROŚ.7021.4.2011 wyjaśniła, iż nie wystąpiły zdarzenia, których dotyczą postanowienia kwestionowane w pkt 1.2), 1.3), 1.4) i 1.5). W odniesieniu zaś do postanowienia kwestionowanego w pkt 1.1), w przypadku niesprawności wodomierza głównego ilość pobranej wody jest naliczana na podstawie średniego zużycia wody w okresie 3 miesięcy przed stwierdzeniem niesprawności wodomierza (dowód: karta Nr 57). Ponadto w piśmie tym Gmina Bogoria wskazała, iż postanowienia określające obowiązki przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego w zakresie standardów i terminów rozpatrywania zgłaszanych reklamacji zostaną wprowadzone do nowych umów. W tym celu zostały podjęte działania zmierzające do opracowania nowego wzorca umowy, którego zapisy będą zgodne z obowiązującym prawem (dowód: karta Nr 57). Do pisma ROŚ. 7021.5.2011 Gmina Bogoria załączyła projekt nowego wzorca umowy 5 o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków (dowód: karty Nr 59-65), w którym dokonała następujących zmian: − postanowienie o treści: „W przypadku niesprawności wodomierza głównego, ilość pobranej wody ustala się na podstawie średniego zużycia wody w okresie 6-ciu miesięcy przed stwierdzeniem niesprawności wodomierza, a gdy nie jest to możliwe – na podstawie średniego zużycia wody w analogicznym okresie roku ubiegłego lub iloczynu średniomiesięcznego zużycia wody w roku ubiegłym i liczby miesięcy niesprawności wodomierza” otrzymało brzmienie: „W przypadku stwierdzenia nieprawidłowego działania wodomierza głównego, ilość pobranej wody ustala się na podstawie średniego zużycia wody w okresie 3-ch miesięcy przed stwierdzeniem niesprawności wodomierza, a gdy nie jest to możliwe – na podstawie średniego zużycia wody w analogicznym okresie roku ubiegłego lub iloczynu średniomiesięcznego zużycia wody w roku ubiegłym i liczby miesięcy niesprawności wodomierza” (dowód: karta Nr 63), − postanowienie o treści: „Umowa może być rozwiązana przez Dostawcę za trzymiesięcznym wypowiedzeniem ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego w przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania umowy przez odbiorcę” nie zostało zmienione (dowód: karta Nr 64), − postanowienia wprowadzające sankcje nieuzasadnione przepisami prawa powszechnie obowiązującego za: nielegalny pobór wody z hydrantów, nielegalny pobór wody poza wodomierzem, nielegalne przyłącze, samowolne zerwanie plomby Dostawcy wody lub plomby legalizacyjnej, ingerencję w urządzenia pomiarowe powodującą zatrzymanie lub utratę właściwości lub funkcji metrologicznych urządzenia pomiarowego, wrzucenie do studzienki kanalizacyjnej stałych odpadów komunalnych lub ich pozostałości zostały usunięte (dowód: karty Nr 59-65), − w § 13 w pkt 1-5 zostały wprowadzone postanowienia określające obowiązki Gminy Bogoria w zakresie standardów i terminów rozpatrywania zgłaszanych reklamacji (dowód: karta Nr 62). W piśmie ROŚ.7021.6.2011 Gmina Bogoria zwróciła się o odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej (dowód: karta Nr 68). Zgodnie z przekazanym przez Gminę Bogoria sprawozdaniem z wykonania budżetu za 2010 r. zatwierdzonym Uchwałą Nr VII/63/2011 Rady Gminy Bogoria z dnia 16 czerwca 2011 r. – suma dochodów budżetowych Gminy Bogoria z majątku oraz jej pozostałych dochodów własnych, wykonanych w roku 2010 wynosiła (tajemnica przedsiębiorcy) zł (dowód: karty Nr 69 – 101). Prezes Urzędu ustalił, co następuje: Gmina Bogoria jest jednostką samorządu terytorialnego w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym – tekst jednolity Dz. U. z 2001r., Nr 142, poz. 1591 ze zm. – zwanej dalej: „ustawą o samorządzie gminnym” - posiadającą osobowość prawną i działającą przez swoje organy. Statut Gminy został przyjęty uchwałą Rady Gminy w Bogorii Nr VI/45/2003 z dnia 26 czerwca 2003 r. (dowód: karty Nr 24 – 41). Zgodnie ze statutem jest to gmina, obejmująca obszar 123,410 km 2 w powiecie staszowskim. Swoje zadania własne w zakresie zaspokajania zbiorowych potrzeb wspólnoty, dotyczące wodociągów i zaopatrzenia w wodę zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy o samorządzie gminnym, Gmina realizuje 6 samodzielnie. Realizacja dostaw wody ma miejsce za pośrednictwem gminnej sieci wodociągowej o łącznej długości 150,5 km, która dociera do 2174 odbiorców, zaś odbiór ścieków za pośrednictwem gminnej sieci kanalizacyjnej o łącznej długości 39,0 km, która odbiera ścieki od 665 dostawców (dowód: karta Nr 7). Zgodnie z art. 2 pkt 4 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków Gmina Bogoria jest przedsiębiorstwem wodociągowo-kanalizacyjnym. Na terenie Gminy przedsiębiorcy i konsumenci ubiegający się o przyłączenie do sieci wodociągowej, kanalizacyjnej nie mają możliwości dokonania w tym zakresie wyboru innego przedsiębiorcy, który świadczyłby usługi substytucyjne względem usług oferowanych przez Gminę. W ramach prowadzonej działalności związanej z zaopatrzeniem w wodę i odprowadzaniem ścieków Gmina Bogoria zawiera z odbiorcami wody i dostawcami ścieków pisemne umowy, stosując wzorzec pn. „Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków” (dowód: karty Nr 8 - 11). Umowy w oparciu o ten wzorzec są zawierane od stycznia 2010 r. (dowód: karta Nr 68). § 13 ust. 2 umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków zawieranych przez Gminę Bogoria w oparciu o wzorzec pn. „Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków” ma brzmienie: „W przypadku niesprawności wodomierza głównego, ilość pobranej wody ustala się na podstawie średniego zużycia wody w okresie 6-ciu miesięcy przed stwierdzeniem niesprawności wodomierza, a gdy nie jest to możliwe – na podstawie średniego zużycia wody w analogicznym okresie roku ubiegłego lub iloczynu średniomiesięcznego zużycia wody w roku ubiegłym i liczby miesięcy niesprawności wodomierza” (dowód: karta Nr 9 verte). § 18 ust. 1 rozporządzenia w sprawie określenia taryf brzmi: „W przypadku stwierdzenia nieprawidłowego działania wodomierza głównego ilość pobranej wody ustala się na podstawie średniego zużycia wody w okresie 3 miesięcy przed stwierdzeniem niesprawności działania wodomierza, a gdy nie jest to możliwe na podstawie średniego zużycia wody w analogicznym okresie roku ubiegłego lub iloczynu średniomiesięcznego zużycia wody w roku ubiegłym i liczby miesięcy nieprawidłowego działania wodomierza.” § 20 ust. 2 pkt 2 umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków zawieranych przez Gminę Bogoria w oparciu o wzorzec pn. „Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków” ma brzmienie: „Umowa może być rozwiązana przez Dostawcę za trzymiesięcznym wypowiedzeniem ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego w przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania umowy przez odbiorcę.” (dowód: karta Nr 10 verte). Art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków brzmi: „Przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne może odciąć dostawę wody lub zamknąć przyłącze kanalizacyjne jeżeli: 1) przyłącze wodociągowe lub przyłącze kanalizacyjne wykonano niezgodnie z przepisami prawa; 2) odbiorca usług nie uiścił należności za pełne dwa okresy obrachunkowe, następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaległej opłaty; 3) jakość wprowadzanych ścieków nie spełnia wymogów określonych w przepisach prawa lub stwierdzono celowe uszkodzenie albo pominięcie urządzenia pomiarowego; 4) został stwierdzony nielegalny pobór wody lub nielegalne odprowadzanie ścieków, to jest bez zawarcia umowy, jak również przy celowo uszkodzonych albo pominiętych wodomierzach lub urządzeniach pomiarowych.” § 15 ust. 2 umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków zawieranych przez 7 Gminę Bogoria w oparciu o wzorzec pn. „Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków” ma brzmienie: „Ustala się dodatkowe opłaty za niżej wymienione czynności w kwocie: − nielegalny pobór wody z hydrantów – 1.000,00 zł − nielegalny pobór wody poza wodomierzem – 2.000,00 zł − samowolne zerwanie plomby Dostawcy wody lub pomby legalizacyjnej – 1.000,00 zł − nielegalne przyłącze – 2.000,00 zł − ingerencja w urządzenia pomiarowe, powodująca zatrzymanie lub utratę właściwości lub funkcji metrologicznych urządzenia pomiarowego (magnes neodynamowy lub zwykły) – 3.000,00 zł − wrzucenie do studzienki kanalizacyjnej stałych odpadów komunalnych lub ich pozostałości – 500,00 zł (…)” (dowód: karta Nr 10). Art. 28 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków brzmi: „Kto bez uprzedniego zawarcia umowy, o której mowa w art. 6 ust. 1, pobiera wodę z urządzeń wodociągowych, podlega karze grzywny do 5.000 zł” Art. 28 ust. 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków brzmi: „Karze określonej w ust. 1 podlega także ten, kto: 1) uszkadza wodomierz główny, zrywa lub uszkadza plomby umieszczone na wodomierzach, urządzeniach pomiarowych lub zaworze odcinającym, a także wpływa na zmianę, zatrzymanie lub utratę właściwości lub funkcji metrologicznych wodomierza głównego lub urządzenia pomiarowego; 2) (…). Art. 28 ust. 4 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków brzmi: „Kto bez uprzedniego zawarcia umowy, o której mowa w art. 6 ust. 1, wprowadza ścieki do urządzeń kanalizacyjnych, podlega karze ograniczenia wolności albo grzywny do 10.000 zł.” Art. 28 ust. 4a ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków brzmi: „Karze określonej w ust. 4 podlega także ten, kto nie stosuje się do zakazów, o których mowa w art. 9 ust. 1 i 2”, zaś art. 9 ust. 2 pkt 1 brzmi: „Zabrania się wprowadzania do urządzeń kanalizacyjnych: odpadów stałych, które mogą powodować zmniejszenie przepustowości przewodów kanalizacyjnych, a w szczególności żwiru, piasku, popiołu, szkła, wytłoczyn, drożdży, szczeciny, ścinków skór, tekstyliów, włókien, nawet jeżeli znajdują się one w stanie rozdrobnionym;” Art. 6 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków wskazuje, iż „Dostarczanie wody lub odprowadzanie ścieków odbywa się na podstawie pisemnej umowy o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków zawartej między przedsiębiorstwem wodociągowo-kanalizacyjnym a odbiorcą usług.” Art. 6 ust. 3 brzmi: „Umowa, o której mowa w ust. 1, zawiera w szczególności postanowienia dotyczące: 1. ilości i jakości świadczonych usług wodociągowych lub kanalizacyjnych oraz warunków ich świadczenia; 2. sposobu i terminu wzajemnych rozliczeń; 3. praw i obowiązków stron umowy; 3a. warunków usuwania awarii przyłączy wodociągowych lub przyłączy kanalizacyjnych będących w posiadaniu odbiorcy usług; 4. procedur i warunków kontroli urządzeń wodociągowych i urządzeń kanalizacyjnych; 8 5. ustaleń zawartych w zezwoleniu, o którym mowa w art. 18; 6. okresu obowiązywania umowy oraz odpowiedzialności stron za niedotrzymanie warunków umowy, w tym warunków wypowiedzenia.”. Gmina Bogoria we wzorcu umowy pn. „Umowa na zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków” , a tym samym w zawieranych na jego podstawie umowach o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków nie zamieściła postanowień określających obowiązki przedsiębiorstwa wodociągowo kanalizacyjnego w zakresie standardów i terminów rozpatrywania zgłaszanych przez konsumentów reklamacji (dowód karty Nr 8-11). Na terenie gminy Bogoria obowiązuje Regulamin dostarczania wody i odprowadzania ścieków zatwierdzony Uchwałą Nr XXXVIII/260/09 Rady Gminy w Bogorii z dnia 25 listopada 2009 r. (dowód: karty Nr 15 – 18) – zwany dalej również: „Regulaminem”. Regulamin nie stanowi załącznika do zawieranych umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków. Zgodnie z § 22 ust. 2 umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków zawieranych przez Gminę Bogoria w oparciu o wzorzec pn. „Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków”, Regulamin dostępny jest w komórce finansowej Dostawcy (dowód: karta Nr 10 verte). W toku postępowania Gmina Bogoria opracowała nowy projekt wzorca umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków, w którym wprowadziła zmiany niektórych kwestionowanych przez Prezesa Urzędu postanowień. W nowoopracowanym projekcie postanowienie dotyczące sposobu rozliczenia zużycia wody w przypadku niesprawności wodomierza głównego otrzymało brzmienie: „W przypadku stwierdzenia nieprawidłowego działania wodomierza głównego, ilość pobranej wody ustala się na podstawie średniego zużycia wody w okresie 3-ch miesięcy przed stwierdzeniem niesprawności wodomierza, a gdy nie jest to możliwe – na podstawie średniego zużycia wody w analogicznym okresie roku ubiegłego lub iloczynu średniomiesięcznego zużycia wody w roku ubiegłym i liczby miesięcy niesprawności wodomierza” (dowód: karta Nr 63). Postanowienie, którego treść narusza art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków nie zostało zmienione (dowód: karta Nr 64). Postanowienia wprowadzające sankcje nieuzasadnione przepisami prawa powszechnie obowiązującego za: nielegalny pobór wody z hydrantów, nielegalny pobór wody poza wodomierzem, nielegalne przyłącze, samowolne zerwanie plomby Dostawcy wody lub plomby legalizacyjnej, ingerencję w urządzenia pomiarowe powodującą zatrzymanie lub utratę właściwości lub funkcji metrologicznych urządzenia pomiarowego, wrzucenie do studzienki kanalizacyjnej stałych odpadów komunalnych lub ich pozostałości zostały usunięte (dowód: karty Nr 59-65). Ponadto Gmina Bogoria w § 13 w pkt 1-5 określiła standardy i terminy rozpatrywania zgłaszanych przez konsumentów reklamacji wskazując, iż: 1. Odbiorcy przysługuje prawo składania reklamacji na jakość świadczonych przez Dostawcę usług oraz wysokości naliczonych opłat. 2. Reklamacje dotyczące świadczonych usług przez Dostawcę zgodnie z zawartą umową Odbiorca składa na piśmie w siedzibie Dostawcy, bądź wysyłając na adres dostawcy. Za datę wniesienia reklamacji uznajecie datę jej wpływu do siedziby Dostawcy. 3. Odbiorca składając reklamację wskaże lub dołączy dokumenty uzasadniające wnoszoną reklamację. 4. Na wniesioną przez Odbiorcę reklamację Dostawca udziela pisemnej odpowiedzi w ciągu 14 dni od daty wpływu reklamacji do siedziby Dostawcy. W szczególnych przypadkach wymagających konieczności wizji lokalnej termin udzielenia odpowiedzi przez Dostawcę może zostać przedłużony do jednego miesiąca. (dowód: karta Nr 62). 9 Suma dochodów budżetowych Gminy Bogoria z majątku oraz jej pozostałych dochodów własnych, wykonanych w roku 2010 wynosiła (tajemnica przedsiębiorcy) zł (dowód: karty Nr 69 – 101). Prezes Urzędu zważył, co następuje: Podstawą do rozstrzygania sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest uprzednie zbadanie przez Prezesa Urzędu, czy w danej sprawie zagrożony został interes publicznoprawny. Stwierdzenie, że to nastąpiło pozwala na realizację celu tej ustawy, wskazanego w art. 1 ust. 1, którym jest określenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów. Warunkiem koniecznym do uruchomienia procedur i zastosowania instrumentów określonych w ustawie jest zatem, aby działania przedsiębiorców – którym zarzucono naruszenie jej przepisów – stanowiły potencjalne zagrożenie interesu publicznego, nie zaś interesu jednostki lub grupy. Ustawa, w odniesieniu do przedsiębiorców chroni wobec tego konkurencję, a w odniesieniu do konsumentów ich interesy, jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym. Zdaniem Prezesa Urzędu rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem działania Gminy Bogoria nie były ograniczone do określonych odbiorców lub ich grupy. Dotyczyły wszystkich aktualnych i potencjalnych odbiorców wody i dostawców ścieków na terenie gminy Bogoria przyłączonych lub ubiegających się o przyłączenie do sieci wodociągowej i kanalizacyjnej. W tym stanie rzeczy uzasadnione było w niniejszej sprawie podjęcie przez Prezesa Urzędu działań przewidzianych w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów. Ad I. sentencji niniejszej decyzji W przedmiotowym postępowaniu Prezes Urzędu postawił Gminie Bogoria zarzut stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, polegających na: stosowaniu we wzorcu umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków, a tym samym w zawieranych na jego podstawie umowach o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków postanowienia, którego treść stoi w sprzeczności z art. 8 ust. 1, z art. 28 ust. 1, z art. 28 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 oraz z art. 28 ust. 4 i ust. 4a ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, postanowienia, którego treść stoi w sprzeczności z przepisem § 18 ust. 1 rozporządzenia w sprawie określenia taryf, a także zaniechaniu objęcia treścią umów postanowień określających obowiązki przedsiębiorstwa wodociągowo- kanalizacyjnego w zakresie standardów i terminów rozpatrywania zgłaszanych przez konsumentów reklamacji, co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Stosownie do art. 24 ust. 2 tej ustawy, przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy. Tym samym dla stwierdzenia stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest wykazanie kumulatywnego spełnienia trzech przesłanek: 1) działanie lub zaniechanie przedsiębiorcy, 10 2) noszące znamiona bezprawności, 3) godzące w zbiorowy interes konsumentów. Ad 1) Zgodnie z art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji konsumentów, pod pojęciem przedsiębiorcy należy rozumieć przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, a także: (a) osobę fizyczną, osobę prawną, oraz jednostkę organizacyjną niemającą osobowości prawnej, której ustawa przyznaje zdolność prawną, organizującą lub świadczącą usługi o charakterze użyteczności publicznej, które nie są działalnością gospodarczą w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, (b) osobę fizyczną wykonującą zawód we własnym imieniu i na własny rachunek lub prowadzącą działalność w ramach wykonywania takiego zawodu, (c) osobę fizyczną, która posiada kontrolę, w rozumieniu pkt 4, nad co najmniej jednym przedsiębiorcą, choćby nie prowadziła działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, jeżeli podejmuje dalsze działania podlegające kontroli koncentracji, o której mowa w art. 13, (d) związek przedsiębiorców w rozumieniu pkt 2. Na podstawie art. 2 ust. 2 i art. 11a ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym, gmina posiada osobowość prawną i działa przez swoje organy, a do zadań własnych gminy należy zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty. Zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 3 tej ustawy, zadania własne obejmują m.in. sprawy wodociągów i zaopatrzenia w wodę, kanalizacji, usuwania i oczyszczania ścieków komunalnych, utrzymania czystości i porządku oraz urządzeń sanitarnych, wysypisk. Również ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków – w art. 3 ust. 1 stanowi, że zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków jest zadaniem własnym gminy. Działalność tę Gmina Bogoria prowadzi samodzielnie i jako osoba prawna posiada status przedsiębiorcy w rozumieniu ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, gdyż organizuje i świadczy usługi o charakterze użyteczności publicznej w zakresie dostarczania wody i odprowadzania ścieków. Tym samym Prezes Urzędu stwierdził, że pierwsza przesłanka niezbędna do uznania działań Gminy Bogoria za niezgodne z zawartym w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów zakazie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów została spełniona . Ad 2) Bezprawność jest to sprzeczność zachowania z przepisami prawa oraz z zasadami współżycia społecznego. Chodzi więc o sprzeczność z szeroko rozumianym porządkiem prawnym jako całością. Pojęcie porządek prawny obejmuje nakazy i zakazy wynikające z normy prawnej, a także nakazy i zakazy wynikające z norm moralnych i obyczajowych określanych jako zasady współżycia społecznego. Bezprawność jest czynnikiem o charakterze obiektywnym, niezależnym od wystąpienia szkody, czy od zamiaru podmiotu dopuszczającego się działań bezprawnych. Przy ocenie bezprawności rozważenia wymaga kwestia, czy czyn był zgodny, czy też niezgodny z obowiązującymi zasadami porządku prawnego tj. normami prawa powszechnie obowiązującego a także z nakazami i zakazami wynikającymi z zasad współżycia społecznego. Przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie regulują konstrukcji bezprawności działań przedsiębiorcy. Zwrócił na to uwagę Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 23 czerwca 2006 r. (sygn. XVIII AmA 32/05) 11 wskazując, iż art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, (którego odpowiednikiem w ustawie z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów jest art. 24 ust. 2), nie ma samodzielnego znaczenia prawnego, lecz powinien być interpretowany oraz stosowany w określonym kontekście normatywnym. W związku z tym, w celu konkretyzacji przesłanki bezprawności należy sięgnąć do przepisów innych ustaw, gdyż dopiero na ich podstawie możliwe jest dokonanie oceny działań przedsiębiorcy w aspekcie ich zgodności z prawem. Gmina Bogoria zawiera z odbiorcami wody i dostawcami ścieków pisemne umowy w oparciu o wzorzec pn. „Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków”. Punktem wyjścia w ocenie, czy postanowienia zawarte w tych umowach noszą znamiona bezprawności są przepisy ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków oraz przepisy aktów wykonawczych do tej ustawy, a ściślej ujmując rozporządzenia w sprawie określenia taryf. Przepis § 18 ust. 1 rozporządzenia w sprawie określenia taryf nakazuje przedsiębiorstwu wodociągowo-kanalizacyjnemu w razie niesprawności wodomierza głównego ustalić ilość pobranej wody, w pierwszej kolejności, na podstawie średniego zużycia wody w okresie 3 miesięcy przed stwierdzeniem niesprawności wodomierza głównego. W razie braku możliwości ustalenia ilości pobranej wody w wyżej opisany sposób, ustawodawca dopuszcza możliwość ustalenia jej na podstawie średniego zużycia wody w analogicznym okresie roku ubiegłego lub iloczynu średniomiesięcznego zużycia wody w roku ubiegłym i liczby miesięcy nieprawidłowego działania wodomierza. Jednak ostatnie dwa sposoby rozliczania ilości wody w razie niesprawności wodomierza głównego, określone przez ustawodawcę mogą być zastosowane wyjątkowo, w określonym przypadku tj. braku możliwości ustalenia ilości pobranej wody na podstawie średniego zużycia wody w okresie 3 miesięcy przed stwierdzeniem niesprawności wodomierza. Taki sposób rozliczenia ilości zużytej wody w razie niesprawności wodomierza jest obowiązkiem przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego. W związku z tym, przyjęcie przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne innego sposobu rozliczenia ilości pobranej wody w okresie niesprawności wodomierza jest działaniem bezprawnym. Gmina Bogoria wbrew przepisowi w przypadku niesprawności wodomierza głównego ilość pobranej wody ustalała na podstawie średniego zużycia wody w okresie 6 miesięcy przed stwierdzeniem niesprawności tego wodomierza, a więc w sposób sprzeczny z przepisem § 18 ust. 1 rozporządzenia w sprawie określenia taryf. Art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków określa, w jakich okolicznościach przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne uprawnione jest do wstrzymania świadczenia usług na rzecz odbiorcy. Formułując ten przepis ustawodawca nie posłużył się sformułowaniem „w szczególności” „na przykład” lub podobnym. Oznacza to, że katalog okoliczności, które stanowią podstawę do wstrzymania między innymi dostaw wody ma charakter zamknięty, który nie może być dowolnie i arbitralnie rozszerzany przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne. Odcięcie dostaw wody może nastąpić tylko wówczas, gdy wystąpi jedna z przesłanek określonych w art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków. Przepis ten należy wykładać ściśle i przyjąć, iż odcięcie wody lub zamknięcie przyłącza kanalizacyjnego jest możliwe jedynie w sytuacjach w nim określonych. Nie ma zatem możliwości rozszerzania podstaw odcięcia lub zamknięcia na inne sytuacje nieokreślone wyraźnie w tym przepisie, niedopuszczalne jest 12 stosowanie analogii. Tymczasem Gmina Bogoria stosując w § 20 ust. 2 pkt 2 wzorca umowy pn. „Umowa na zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków”, a tym samym w zawieranych na jego podstawie umowach o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków, kwestionowane postanowienie rozszerza podstawy odcięcia dostaw wody lub zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego o przypadki niewykonania lub nienależytego wykonania umowy. I tak z treści tego postanowienia w zw. z § 15 ust. 1 zd. 1 wzorca umowy pn. „Umowa na zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków”, a tym samym z zawieranych na jego podstawie umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków wynika, że Gmina Bogoria ma prawo odciąć dostawy wody także w przypadku jeżeli odbiorca nie dopełni obowiązku natychmiastowego powiadomienia Dostawcy o stwierdzeniu zerwania plomby wodomierza, jego osłon, uszkodzeniu wodomierza, jego przemieszczeniu lub zaborze. Natomiast z treści § 20 ust. 2 pkt 2 w zw. z § 8 wzorca umowy pn. „Umowa na zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków”, a tym samym z zawieranych na jego podstawie umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków wynika, że Gmina Bogoria ma prawo odciąć dostawy wody np. w przypadku nieutrzymywania właściwego stanu technicznego urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych, nieutrzymywania studni wodomierzowej lub pomieszczenia, w którym znajduje się wodomierz główny w należytym stanie, uniemożliwienia upoważnionym przedstawicielom Dostawcy dostępu wraz z niezbędnym sprzętem do nieruchomości w celu wykonania czynności związanych z eksploatacją, konserwacją i usuwaniem awarii, itp. Stosując kwestionowane postanowienie Gmina Bogoria ma możliwość odcięcia dostaw wody lub zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego w sytuacjach, które nie zostały objęte art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków. Kwestionowane postanowienie statuuje więc możliwość przekroczenia przez Gminę Bogoria jej ustawowych kompetencji, jako dostawcy usług wodociągowych, w zakresie możliwości wstrzymania świadczenia usług, a tym samym stosowanie tego postanowienia jest działaniem bezprawnym. Wprowadzenie do ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków przepisów karnych ma na celu polepszenie efektywności ekonomicznej przedsiębiorstw wodociągowo-kanalizacyjnych. Biorąc pod uwagę, że zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków jest jednym z ustawowych zadań własnych gminy, penalizacja zachowań niezgodnych z ustawą o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków chroni jej interesy w tym zakresie, w tym także interesy ekonomiczne. Ustawodawca regulując kwestie zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków miał do wyboru dwie podstawowe metody uregulowania tychże stosunków prawnych. Mógł je poddać reżimowi prawa administracyjnego bądź poddać je regulacjom cywilnoprawnym. Wybór jednej z tych metod uregulowania dostarczania wody i odprowadzania ścieków nie ma jedynie charakteru organizacyjno-technicznego, ale wywołuje określone daleko idące konsekwencje prawne. Przed wejściem w życie ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków problematykę te regulowało Prawo wodne, w którym ustawodawca przyjął ewidentnie administracyjno-prawną metodę regulacji tychże stosunków prawnych. Pod rządami obecnie obowiązującej ustawy regulacje poddane zostały reżimowi prawa cywilnego, gdzie podstawową rolę pełni umowa. Należy jednak podkreślić, że pomimo poddania dostarczania wody i odprowadzania ścieków regulacji cywilnoprawnej, ustawodawca określił także pewne prawa i obowiązki stron tego stosunku prawnego w samej ustawie i sformułował je w przepisach bezwzględnie obowiązujących, przy czym strony umowy nie tylko 13 nie mogą wyłączyć możliwości stosowania tego przepisu, ale nawet nie mogą go zmodyfikować. Takimi przepisami są właśnie wprowadzone do ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków przepisy karne. Ustawodawca w art. 28 ust. 1 tej ustawy wskazuje, że karze grzywny do 5.000 zł podlega ten kto pobiera wodę z urządzeń wodociągowych bez uprzedniego zawarcia umowy. Zgodnie z ust. 5 tego przepisu w razie skazania za to wykroczenie sąd może orzec nawiązkę na rzecz przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego, w wysokości 1.000 zł za każdy miesiąc, w którym nastąpiło bezumowne pobieranie wody. Nawiązka to środek karny o szczególnym charakterze odszkodowawczym, środek pośredni pomiędzy grzywną a odszkodowaniem. Orzeczenie nawiązki ma tutaj za zadanie oprócz dodatkowego ukarania sprawcy poprzez zwiększenie dolegliwości orzeczonej kary w wymiarze finansowym, rekompensować straty poniesione przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne w związku z bezumownym pobieraniem wody. Istotne znaczenie ma również to, że nawiązka jest orzekana przez sąd bez konieczności występowania przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne z powództwem i ponoszenia z tego tytułu kosztów. Tymczasem Gmina Bogoria wprowadziła postanowienie, na mocy którego w przypadku bezumownego pobierania wody, tj. pobierania z hydrantu lub poza wodomierzem pobierze dodatkowe opłaty w wysokości z góry ustalonej – 1.000 lub 2.000 zł. Podobnie ustawodawca uregulował kwestie odpowiedzialności za zerwanie plomby, ingerencję w urządzenia pomiarowe, przewidując za te wykroczenia również, ale tylko jedynie karę grzywny do 5.000 zł. Natomiast Gmina Bogoria na mocy wprowadzonego do umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków postanowienia, na sprawcę takich wykroczeń nakłada dodatkowa opłatę w wysokości 1.000 lub 3.000 zł. Szeroko rozumiane zanieczyszczanie kanalizacji jest czynem społecznie bardziej szkodliwym, niż pobieranie wody bez umowy, czy uszkadzanie urządzeń pomiarowych. Dlatego też ustawodawca wprowadzając przepisy karne do ustawy chroni nie tylko interes przedsiębiorstw wodociągowo-kanalizacyjnych, ale także interes ogólnospołeczny w postaci środowiska naturalnego. Stąd też ustawodawca przewiduje za te czyny karę ograniczenia wolności albo grzywny do 10.000 zł. Natomiast Gmina Bogoria na mocy wprowadzonego do umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków postanowienia, na sprawcę takich występków nakłada opłatę w wysokości 500 zł. Art. 28 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków wskazuje sankcje, jakie mogą być nałożone za naruszenie prawa w zakresie zbiorowego zaopatrzenia w wodę i odprowadzania ścieków, a przepis ten jest bezwzględnie obowiązujący i nie może być przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne umownie modyfikowany, tj. rozszerzany o inne sankcje. W związku z powyższym stosowanie przez gminę Bogoria postanowień, które nadkładają na odbiorców wody i dostawców ścieków dodatkowych sankcji, innych niż te przewidziane przepisami jest działaniem bezprawnym. Gminie Bogoria został również postawiony zarzut stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o jakiej mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegającej na zaniechaniu objęciem treścią umów postanowień określających obowiązki przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego w zakresie standardów i terminów rozpatrywania zgłaszanych przez konsumentów reklamacji, wbrew wymogowi wynikającemu z art. 6 ust. 3 pkt 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków. 14 Analizując przesłankę bezprawności zachowania Gminy Bogoria należy wskazać, iż zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków dostarczanie wody lub odprowadzanie ścieków odbywa się na podstawie pisemnej umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków zawartej między przedsiębiorstwem wodociągowo-kanalizacyjnym a odbiorcą usług. Art. 6 ust. 3 tej ustawy zawiera wymogi, jakim powinna odpowiadać treść takich umów. Stosownie do art. 6 ust. 3 pkt 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, do postanowień takich należą postanowienia dotyczące praw i obowiązków stron umowy. W treści zawieranych przez Gminę Bogoria umów brak jest postanowień określających tryb postępowania reklamacyjnego. W umowach nie informuje się o formach i terminach, w jakich może być złożona reklamacja, ani o tym, w jakim terminie Gmina Bogoria - przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne zobowiązane jest do jej rozpatrzenia. Okoliczność zamieszczenia takich informacji w Regulaminie dostarczania wody i odprowadzania ścieków zatwierdzonym Uchwałą Nr XXXVIII/260/09 Rady Gminy w Bogorii z dnia 25 listopada 2009 r. nie może świadczyć o spełnieniu obowiązku zamieszczenia tych informacji w treści umów, bowiem jak wykazano powyżej, regulamin dostarczania wody i odprowadzania ścieków nie stanowi załącznika do zawieranych umów. Gmina jako profesjonalista świadczący usługi o charakterze użyteczności publicznej, powinien formułować treść umowy w taki sposób, aby nie doprowadzić do sytuacji, w której konsument – z uwagi na fakt, że nie otrzymuje za pośrednictwem umowy pełnej informacji na temat praw i obowiązków stron – nie jest w stanie korzystać z pełni swoich praw. Podkreślić również należy, iż z punktu widzenia konsumenta kluczowe znaczenie ma prawo do otrzymania usługi o należytej jakości w sposób ciągły i niezawodny, w dalszej zaś kolejności prawo do podejmowania działań w celu wyegzekwowania od dostawcy, aby świadczenie usług realizowane było w sposób należyty. Służyć ma temu właśnie tryb reklamacyjny. Informacja w powyższym zakresie jest dla konsumenta bardzo ważna, bowiem dotyczy możliwości dochodzenia przez konsumenta jego praw i roszczeń. Informacje dotyczące postępowania reklamacyjnego mają fundamentalne znaczenie dla konsumenta. Są konieczne dla uzyskania przez konsumenta pełnej wiedzy o zakresie jego praw i obowiązków. Należy zwrócić uwagę, iż w wyroku z dnia 14 maja 2010 r. Sąd Apelacyjny (sygn. akt VI ACa 1095/09) uznał, że zasady lojalności nakazują, aby umowy zawierane z konsumentami w możliwie najszerszy sposób informowały ich o przysługujących im prawach w zakresie dokonywania reklamacji, to jest zasad, trybu oraz terminów reklamacji w związku z nienależytym wykonaniem umowy, inaczej działanie takie może naruszać interesy konsumentów, powodować ich niedoinformowanie, a wręcz mieć znamiona wprowadzania w błąd. Postanowienia te mają istotne znaczenie dla klientów, albowiem wiążą się z zapewnieniem im możliwości należytego dochodzenia przysługujących im praw. Zatem wraz z umową klienci powinni otrzymać komplet informacji na temat jej warunków, w tym zakresie reklamacji i odpowiedzi na żądania, skargi i zażalenia. Odwołanie się w umowach do regulaminów zawartych w aktach prawa miejscowego nie spełnia wymogu określonego w art. 6 ust. 3 pkt 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków. W związku z powyższym Prezes Urzędu uznał, iż stosowanie przez Gminę Bogoria zakwestionowanych w prowadzonym postępowaniu postanowień jest działaniem bezprawnym. Tym samym Prezes Urzędu stwierdził, że druga przesłanka niezbędna do uznania działań Gminy Bogoria za niezgodne z zawartym w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów zakazem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów została spełniona. 15 Ad 3) Przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie definiują pojęcia zbiorowego interesu konsumentów. Przepis art. 24 ust. 3 stanowi jedynie, że nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Z całą pewnością mamy do czynienia ze zbiorowym interesem konsumentów wówczas, gdy działanie lub zaniechanie przedsiębiorcy dotyczy, bądź może dotyczyć nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da się zindywidualizować. Ponadto, godzenie w zbiorowe interesy konsumentów może polegać zarówno na ich naruszeniu, jak i na zagrożeniu ich naruszenia. Dla stwierdzenia naruszenia zbiorowych interesów konsumentów istotne jest ustalenie, że konkretne działanie przedsiębiorcy nie ma ściśle określonego adresata, lecz jest kierowane do nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów. Oznacza to, że nie ilość faktycznych, potwierdzonych naruszeń, ale przede wszystkim ich charakter, a w związku z tym możliwość (chociażby tylko potencjalna) wywołania negatywnych skutków wobec określonej zbiorowości przesądza o naruszeniu zbiorowego interesu. Takie stanowisko trwale podtrzymuje w swoim orzecznictwie Sąd Okręgowy w Warszawie - Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (por. wyroki Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 4 lipca 2001 r. sygn. akt XVII Ama 108/00, z dnia 23 lutego 2002 r. sygn. akt XVII Ama 133/2001). Stosowany przez Gminę Bogoria wzorzec umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków, wykorzystywany jest przy zawieraniu umów m.in. z konsumentami. Stroną takich umów są zarówno wszyscy aktualni, jak i wszyscy przyszli (potencjalni) odbiorcy wody i dostawcy ścieków na terenie gminy Bogoria. Zatem krąg adresatów takiego wzorca jest z góry nieokreślony, nieograniczony. Przy zawieraniu wskazanych umów Gmina Bogoria posługuje się opracowanym przez siebie wzorcem umowy. Swoboda odbiorców wody i dostawców ścieków jest wobec tego ograniczona jedynie do podpisania lub nie podpisania przedłożonej im umowy. W związku z tym wszelkie zawarte w niej bezprawne postanowienia godzą w ich interesy. Tym samym Prezes Urzędu stwierdził, że trzecia przesłanka niezbędna do uznania działań Gminy Bogoria za niezgodne z zawartym w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów zakazie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów została spełniona . Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, nie wydaje się decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującą zaniechanie jej stosowania, jeżeli przedsiębiorca zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 24 tej ustawy. Zgodnie z ust. 3 tego przepisu ciężar udowodnienia okoliczności zaniechania stosowania zarzucanej praktyki spoczywa na przedsiębiorcy. Z ustaleń dokonanych w niniejszej decyzji wynika, że Gmina Bogoria podjęła działania zmierzające do zaprzestania stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów poprzez opracowanie nowego projektu wzorca umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków. W nowoopracowanym projekcie postanowienie dotyczące sposobu rozliczenia zużycia wody w przypadku niesprawności wodomierza głównego otrzymało brzmienie zgodne z § 18 ust. 1 rozporządzenia w sprawie określenia taryf, postanowienia wprowadzające sankcje nieuzasadnione przepisami prawa zostały usunięte oraz zostały określone standardy i terminy rozpatrywania zgłaszanych przez konsumentów reklamacji. Gmina Bogoria nie zmieniła postanowienia, którego zastosowanie może naruszać art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków. 16 Działania te nie stanowią jednak zaniechania stosowania zarzucanych Gminie Bogoria praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów ponieważ w obrocie prawnym nadal pozostają umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków zawierające kwestionowane postanowienia, a jedno z kwestionowanych postanowień nie zostało zmienione nawet w nowoopracowanym projekcie wzorca umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków. Zgodnie z art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującą zaniechanie jej stosowania, jeżeli stwierdzi naruszenie zakazu określonego w art. 24 tej ustawy. Wobec spełnienia przesłanek koniecznych do stwierdzenia praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów określonych w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz przesłanek wydania decyzji o uznaniu praktyk za naruszające zbiorowe interesy konsumentów i nakazującej zaniechanie ich stosowania, wskazanych w art. 26 tej ustawy Prezes Urzędu orzekł jak w pkt I sentencji niniejszej decyzji. Ad II. sentencji niniejszej decyzji Zgodnie z art. 106 ust 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu może nałożyć na przedsiębiorcę, w decyzji, karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary, jeżeli przedsiębiorca ten, choćby nieumyślnie dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Z treści powyższego przepisu wynika, iż ww. kara ma charakter fakultatywny, a zatem od Prezesa Urzędu zależy – w ramach uznania administracyjnego – uznanie w decyzji zasadności nałożenia kary pieniężnej wraz z określeniem jej wysokości. Wprawdzie ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów, nie zawiera katalogu przesłanek, od których uzależniona jest decyzja o nałożeniu kary, jednakże art. 111 wskazuje, że przy ustalaniu wysokości kar pieniężnych należy uwzględnić w szczególności okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a także uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Ustalając wysokość kary pieniężnej w decyzjach stwierdzających naruszenie zakazów określonych w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów, należy zatem uwzględnić wagę tego naruszenia, rozmiar skutków stosowanej praktyki ograniczającej konkurencję, bądź praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, jak również zaistniałe okoliczności obciążające i łagodzące. W niniejszej sprawie Prezes Urzędu uznał za zasadne nałożenie na Gminę Bogoria kary pieniężnej. Ustalając wymiar kary za stwierdzoną praktykę Prezes Urzędu dokonał w pierwszej kolejności oceny wagi naruszenia, na podstawie której ustalono kwotę bazową, stanowiącą podstawę do dalszej kalkulacji kary, a następnie uwzględniając wszystkie okoliczności łagodzące i obciążające odpowiednio modyfikował ustaloną wysokość kwoty bazowej. Podkreślić należy, iż nakładana przez Prezesa Urzędu kara finansowa pełnić powinna funkcje: represyjną, prewencyjną i edukacyjną. Ustalając wymiar kary Prezes Urzędu wziął przede wszystkim pod uwagę funkcję prewencyjną kary, w tym prewencję ogólną. Kara bowiem winna być ustalona tak, aby powstrzymywać przedsiębiorcę stosującego praktykę oraz innych przedsiębiorców przed stosowaniem w przyszłości tego typu praktyk w obrocie z konsumentami. Nakładając karę pieniężną, Prezes Urzędu wziął również pod uwagę konieczność ustalenia, czy określone w tym przepisie naruszenie dokonane było co najmniej nieumyślnie. Konieczność brania pod uwagę tej przesłanki w przypadku stosowania kar pieniężnych wynika bezpośrednio z art. 106 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Z tego względu, 17 nakładając karę pieniężną, Prezes Urzędu wziął pod uwagę całokształt okoliczności sprawy, które wskazywać mogą na nieumyślny charakter naruszenia przez Gminę Bogoria zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Należy przyznać, że w zgromadzonym materiale dowodowym nie ma dowodów wyraźnej intencji Gminy Bogoria do naruszenia tych interesów. Zebrane w trakcie niniejszego postępowania wyjaśnienia i informacje mogą zatem wskazywać na wspomniane wyżej nieumyślne działanie. Pomimo tego – jak już wcześniej wskazano – samo stwierdzenie nieumyślności zakwestionowanej praktyki daje podstawę do nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W punkcie I sentencji niniejszej decyzji Prezes Urzędu stwierdził stosowanie przez Gminę Bogoria praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, o jakich mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, co daje podstawy do nałożenia na Gminę kary pieniężnej określonej w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Ustalając wymiar kary pieniężnej Prezes Urzędu w pierwszej kolejności dokonał oceny wagi stwierdzonych praktyk. W kontekście analizy wagi stwierdzonego naruszenia wzięto także pod uwagę okoliczność, iż naruszenia dopuścił się przedsiębiorca o bardzo silnej pozycji rynkowej, działający w warunkach monopolu naturalnego. W związku z tym po stronie konsumentów brak jest możliwości wyboru alternatywnego dostawcy usług, co również wpływa na dotkliwość zakwestionowanych praktyk. Uwzględniono także specyfikę rynku, na jakim doszło do kwestionowanych naruszeń. Zważono, że usługi zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków, których dotyczą stwierdzone naruszenia, należą do usług użyteczności publicznej, które są świadczone w sposób powszechny i które są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania wszystkich gospodarstw domowych. Stwierdzone naruszenia dotyczą zatem towaru, który należy uznać za niezbędny z punktu widzenia konsumentów, z którego nie mogą oni zrezygnować i którego nie mogą oni zastąpić towarem o częściowej choćby substytucyjności. Jednocześnie wzięto także pod uwagę geograficzny zasięg działania Gminy, który ogranicza terytorialny zasięg oddziaływania przedsiębiorcy do wymiaru lokalnego. Prezes Urzędu wziął pod uwagę także okres stosowania stwierdzonych naruszeń, wynikający z ustalenia, że umowy zawierające kwestionowane postanowienia są zawierane w oparciu o wzorzec umowy pn. „Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków” od stycznia 2010 r. Uznać zatem należy, iż wskazany okres może świadczyć o długotrwałości naruszenia. W powyższym kontekście wzięto pod uwagę, iż stosowane przez Gminę Bogoria naruszenia zbiorowych interesów konsumentów mają miejsce na etapie zawierania kontraktu i polegają na mającym wpływ na treść kontraktu naruszeniu przepisów prawa. Oceniając wagę naruszenia Prezes Urzędu miał również na względzie, iż zakwestionowane praktyki wymierzone są we wszystkich konsumentów korzystających z usług Gminy, a zatem mają charakter powszechny. Prezes Urzędu zważył, iż w wyniku stosowanych przez Gminę Bogoria praktyk, sytuacja konsumentów została osłabiona, gdyż umowa o dostarczania wody i odbiór ścieków może zostać rozwiązana w sytuacji nieprzewidzianej powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, konsumenci mogą zostać obciążeni opłatami niemającymi uzasadnienia w przepisach prawa, a to godzi w ich interes ekonomiczny, a poprzez brak informacji o obowiązkach przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego mogą nieskorzystać z niektórych przysługujących im uprawnień. 18 Podstawą obliczenia wysokości niniejszej kary jest przychód ustalany na podstawie rocznego budżetu. Ponieważ przychody z działalności gospodarczej są tylko częścią wpływów do budżetu gminy, do wyliczenia kary została przyjęta tylko suma dochodów budżetowych Gminy Bogoria z majątku oraz jej pozostałych dochodów własnych w roku 2010. Prezes Urzędu uznał, iż natura naruszenia uzasadnia ustalenie kwoty bazowej do wyliczenia kary pieniężnej na poziomie (tajemnica przedsiębiorcy)% przychodu, tj. kwoty w wysokości 6.249, po zaokrągleniu do pełnych złotych. W niniejszym przypadku okolicznością łagodzącą jest pozytywna reakcja na wszczęcie postępowania poprzez podjęcie działań mających na celu zaprzestanie praktyk, co przemawia za obniżeniem kwoty bazowej o 10%, co daje kwotę w wysokości 5.624 zł. Ustalona w ten sposób kwota kary stanowi (tajemnica przedsiębiorcy)% przychodu Gminy Bogoria oraz (tajemnica przedsiębiorcy) % kary maksymalnej. W związku z powyższym Prezes Urzędu orzekł jak w pkt. II sentencji niniejszej decyzji. Ad III. sentencji niniejszej decyzji Zgodnie z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu rozstrzyga o kosztach w drodze postanowienia, które może być zamieszczone w decyzji kończącej postępowanie. W myśl art. 77 ust. 1 tej ustawy, jeżeli w wyniku postępowania Prezes Urzędu stwierdził naruszenie przepisów ustawy, przedsiębiorca, który dopuścił się tego naruszenia, zobowiązany jest ponieść koszty postępowania. Zgodnie z art. 263 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r., Nr 98 poz. 1071, ze zm.) – zwanej dalej: „k.p.a.” – w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, do kosztów postępowania zalicza się koszty podróży i inne należności świadków i biegłych oraz stron w przypadkach przewidzianych w art. 56 k.p.a., a także koszty spowodowane oględzinami na miejscu, jak również koszty doręczenia stronom pism urzędowych. Niniejsze postępowanie zostało wszczęte z urzędu. W jego wyniku Prezes Urzędu w punkcie I sentencji niniejszej decyzji stwierdził naruszenie przez Gminę Bogoria art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Kosztami niniejszego postępowania są wydatki związane z prowadzoną w toku tego postępowania korespondencją. W związku z powyższym Prezes Urzędu postanowił obciążyć Gminę Bogoria kwotą kosztów postępowania w wysokości 22 zł 60 gr. (słownie: dwadzieścia dwa złote i sześćdziesiąt groszy). W związku z powyższym Prezes Urzędu postanowił jak w punkcie III sentencji niniejszej decyzji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów karę pieniężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie: NBP O/O Warszawa 51101010100078782231000000 . Stosownie do art. 264 § 1 k.p.a. w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów koszty niniejszego postępowania należy uiścić na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie do Narodowego Banku Polskiego, Oddział Okręgowy w Warszawie, na rachunek Nr 51101010100078782231000000 w terminie 7 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. 19 Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 1 i 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi. Jednak w przypadku kwestionowania wyłącznie postanowienia o kosztach zawartego w punkcie III sentencji niniejszej decyzji, stosownie do art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z 479 32 § 1 i 2 k.p.c. oraz art. 264 § 2 k.p.a. w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, przysługuje zażalenie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie tygodniowym od dnia doręczenia niniejszej decyzji, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi. Z upoważnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury Barbara Romańczak-Graca Otrzymuje: Gmina Bogoria ul. Opatowska 13 28-210 Bogoria