RLU-15/2013

PREZES URZĘDU OCHRONY Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Lublinie 20-012 Lublin, ul. Ochotnicza 10 Tel. (0-81) 532-35-31, 532-54-48, Fax (0-81) 532-08-26 E-mail: lublin@uokik.gov.pl RLU 61-04/2013/MW Lublin, dnia 8 sierpnia 2013 r. za p.o. DECYZJA RLU 15/2013 Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. nr 50 poz. 331 ze zm.), na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie określenia właściwości miejscowej i rzeczowej Delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. z 2009 Nr 107 poz. 887), po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu przeciwko WyŜszej Szkole Nauk Społecznych z siedzibą w Lublinie - w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów I. na podstawie art. 27 ust. 2 w związku z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz.331 ze zm.) uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów bezprawne działania WyŜszej Szkoły Nauk Społecznych z siedzibą w Lublinie , polegające na stosowaniu: 2. 1. w ,,Regulaminie opłat za studia w WyŜszej Szkoły Nauk Społecznych z siedzibą w Lublinie” postanowień o treści: - „Opłata rekrutacyjna nie podlega zwrotowi w przypadku niepodjęcia studiów”; - „Za sporządzenie i przesłanie wezwania do zapłaty WSNS pobiera opłatę w wysokości 20,00 zł” ; - „W przypadku opóźnienia terminów opłat o więcej niŜ 30 dni – WSNS ma prawo rozwiązać umowę zawartą ze studentem i wykreślić go z listy studentów”; 2. we wzorcu „Tabeli opłat za studia w WyŜszej Szkole Nauk Społecznych z siedzibą w Lublinie w roku akademickim 2012/2013” postanowienia o treści : 2 „ Opłaty związane z pozostałymi czynnościami administracyjnymi: - za odstąpienie od umowy w warunkach odpłatności za studia przez studenta, poprzez złoŜenie oświadczenia o skreśleniu z listy studentów nie z winy Uczelni – 50 zł ”, - które to postanowienia są wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964r.- Kodeks Postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43 poz. 296, z późn. zm. ) tj. praktykę z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy oraz stwierdza się zaniechanie jej stosowania z dniem 08.04.2013r. II. Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz.331 ze zm.) uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów bezprawne działania WyŜszej Szkoły Nauk Społecznych z siedzibą w Lublinie , polegające na stosowaniu w Tabeli opłat za studia w WSNS w Lublinie, stanowiącym załącznik nr 1 do wzorca „Regulaminu opłat za studia w WyŜszej Szkole Nauk Społecznych z siedzibą w Lublinie” bezprawnych postanowień, o treści: „Opłaty związane z egzaminami poprawkowymi i egzaminami komisyjnymi : - za wyznaczenie terminu egzaminu komisyjnego z jednego przedmiotu przeprowadzonego na wniosek studenta” – 100 zł ” ; „Opłaty związane z procesem dyplomowania po terminie zasadniczym: 1) za oddanie pracy dyplomowej po terminie zasadniczej sesji egzaminacyjnej najpóźniej do dnia 30 czerwca i za wyznaczenie terminu egzaminu dyplomowego 100 zł ”; 2 ) za oddanie pracy dyplomowej po terminie 30 czerwca i wyznaczenie terminu obrony -200 zł ; 4)za wyznaczenie terminu poprawkowego egzaminu dyplomowego- 300 zł ”, co stanowi naruszenie art. 99 a ustawy z dnia 27 lipca 2005r. Prawo o szkolnictwie wyŜszym (Dz.U. z 2012r. poz. 572 t.j. ), a zatem naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz nakazuje zaniechania jej stosowania. III. Na podstawie art. 26 ust. 2 w związku z art. 27 ust 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.), stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy oraz na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie określenia właściwości miejscowej i rzeczowej Delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. z 2009 Nr 107 poz. 887), w związku z uznaniem stosowanych przez WyŜszą Szkołę Nauk Społecznych z siedzibą w Lublinie praktyk za naruszające zbiorowe interesy konsumentów tj. art. 24 ust 1 i 2 pkt 1 oraz art. 24 ust 1 i 2 w/w ustawy działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: celem usunięcia trwających skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów opisanych w pkt I. sentencji decyzji zobowiązuje się WyŜszą Szkołę Nauk 3 Społecznych z siedzibą w Lublinie do zamieszczenia na stronie internetowej oraz tablicy informacyjnej Uczelni informacji o wydaniu przez Prezesa UOKIK niniejszej decyzji oraz zamieszczeniu sentencji pkt I. niniejszej decyzji wraz z informacją o treści dokonanych zmian w „Regulaminie opłat za studia w WyŜszej Szkole Nauk Społecznych z siedzibą w Lublinie” obowiązujących od dnia 30 września 2012r. do 8 kwietnia 2013r. w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji. IV. Na podstawie art. 106 ust.1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.), stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy oraz na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie określenia właściwości miejscowej i rzeczowej Delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. z 2009 Nr 107 poz. 887) działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego o naruszenie zbiorowych interesów konsumentów nakłada się na WyŜszą Szkołę Nauk Społecznych z siedzibą w Lublinie karę pienięŜną : 1. z tytułu naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust.1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.), w zakresie opisanym w pkt I sentencji decyzji, w wysokości 2 286,00 zł (słownie: dwa tysiące dwieście osiemdziesiąt sześć złotych), 2. z tytułu naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust.1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.), w zakresie opisanym w pkt II sentencji decyzji, w wysokości 14 859 zł (słownie: czternaście tysięcy osiemset pięćdziesiąt dziewięć złotych ). UZASADNIENIE Postanowieniem nr 193/2012 z dnia 19 września 2012 r., Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej takŜe jako „Prezes Urzędu”) w związku z pismem Kanclerza WyŜszej Szkoły Nauk Społecznych w Lublinie zawierającym prośbę „ o ocenę zgodności wprowadzonych wzorców z obowiązującym prawem ” wszczął z urzędu postępowanie wyjaśniające w sprawie ustalenia treści wzorców umownych „Umowy o warunkach odpłatności za studia” oraz „Regulaminu Opłat za studia” stosowanych przez WyŜszą Szkołę Nauk Społecznych z siedzibą w Lublinie zwanej dalej WSNS lub Uczelnią), w tym w sprawie wstępnego ustalenia, czy nastąpiło naruszenie przepisów ustawy uzasadniające wszczęcie postępowania w sprawie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. W toku tego postępowania Prezes Urzędu poddał analizie stosowane przez WSNS wzorce umowne, tj. „Umowa o warunkach odpłatności za studia”, „Regulamin opłat za studia w WyŜszej Szkole Nauk Społecznych z siedzibą w Lublinie” oraz ,,Tabeli opłat za studia w WyŜszej Szkole Nauk Społeczny z siedzibą w Lublinie w roku akademickim 2012/2013” stanowiącej załącznik do w/w Regulaminu opłat (…). Analiza postanowień zawartych w w/w wzorcach pod kątem zgodności z ustawą o ochronie konkurencji i konsumentów dała podstawy do wszczęcia Postanowieniem Nr 79/2013 z dnia 13 marca 2013r. postępowania administracyjnego z urzędu przeciwko WSNS w związku z zarzutem podejrzenia stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, poprzez stosowanie : 4 I.1. we wzorcu „Regulaminu opłat za studia w WyŜszej Szkole Nauk Społecznych z siedzibą w Lublinie ” postanowień o treści : - „ Opłata rekrutacyjna nie podlega zwrotowi w przypadku niepodjęcia studiów”; - „Za sporządzenie i przesłanie wezwania do zapłaty WSNS pobiera opłatę w wysokości 20,00 zł” ; - „W przypadku opóźnienia terminów opłat o więcej niŜ 30 dni – WSNS ma prawo rozwiązać umowę zawartą ze studentem i wykreślić go z listy studentów ”; 2. we wzorcu „Tabeli opłat za studia w WyŜszej Szkole Nauk Społecznych z siedzibą w Lublinie w roku akademickim 2012/2013” postanowienia o treści : - „ Opłaty związane z pozostałymi czynnościami administracyjnymi: (…) 4) za odstąpienie od umowy w warunkach odpłatności za studia przez studenta, poprzez złoŜenie oświadczenia o skreśleniu z listy studentów nie z winy Uczelni – 50 zł”, - które to postanowienia mogą być wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964r.- Kodeks Postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43 poz. 296, z późn. zm. ) tj. poprzez praktykę z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 w/w ustawy. II. w Tabeli opłat za studia w WSNS w Lublinie, stanowiącym załącznik nr 1 do wzorca „Regulaminu opłat za studia w WyŜszej Szkole Nauk Społecznych z siedzibą w Lublinie” bezprawnych postanowień, o treści: „Opłaty związane z egzaminami poprawkowymi i egzaminami komisyjnymi : - (…) za wyznaczenie terminu egzaminu komisyjnego z jednego przedmiotu przeprowadzonego na wniosek studenta” – 100 z ł” ; „Opłaty związane z procesem dyplomowania po terminie zasadniczym: 1) za oddanie pracy dyplomowej po terminie zasadniczej sesji egzaminacyjnej najpóźniej do dnia 30 czerwca i za wyznaczenie terminu egzaminu dyplomowego 100 zł”; 2) za oddanie pracy dyplomowej po terminie 30 czerwca i wyznaczenie terminu obrony -200 zł ; (…) 4)za wyznaczenie terminu poprawkowego egzaminu dyplomowego- 300 zł”, co moŜe stanowić naruszenie art. 99 a ustawy z dnia 27 lipca 2005r. Prawo o szkolnictwie wyŜszym (Dz.U. Nr 164 poz. 1365 ze zm.), a zatem naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Postanowieniem nr 79 z dnia 21 marca 2013r., Prezes Urzędu zawiadomił o zaliczeniu w poczet dowodów całości informacji dotyczących WSNS, zebranych w trakcie postępowania wyjaśniającego o sygn. akt RLU 403-16/12/MW. W odpowiedzi na zawiadomienie o wszczęciu postępowania, Uczelnia pismem z dnia 08.04.2013r. oświadczyła, Ŝe zakwestionowane przez Prezesa Urzędu postanowienia zamieszczone w „Regulaminie opłat za studia w WyŜszej Szkole Nauk 5 Społecznych z siedzibą Lublinie w roku akademickim 2012/2/13” zostały usunięte Zarządzeniem Kanclerza nr 09/2013 z dnia 08.04.2013 r. ze skutkiem od dnia 4 maja 2013r. W załączeniu WSNS przekazał: - Zarządzenie Kanclerza WyŜszej Szkoły Nauk Społecznych w siedzibą w Lublinie z dnia 8 kwietnia 2013r. w sprawie zmian w zapisach Regulaminu opłat za studia w WyŜszej Szkole Nauk Społecznych z siedzibą Lublinie w roku akademickim 2012/2013 ; - Regulamin Studiów WyŜszej Szkoły Nauk Społecznych w siedzibą w Lublinie. Pismem z dnia 22 kwietnia WSNS w Lublinie złoŜył informację o wysokości przychodu za rok 2012r. Prezes Urzędu poinformował WSNS pismem z dnia 26 kwietnia 2013r. o zakończeniu zbierania materiału dowodowego w sprawie i o moŜliwości zapoznania się z nim w siedzibie Delegatury UOKIK w Lublinie. Prezes Urzędu ustalił następujący stan faktyczny: WyŜsza Szkoła Nauk Społecznych z siedzibą w Lublinie, jest niepubliczną wyŜszą szkołą zawodową, wpisaną do rejestru uczelni niepublicznych i związków uczelni niepublicznych pod liczbą porządkową nr 197 – na mocy Decyzji Ministra Nauki i Szkolnictwa WyŜszego znak MNiSW-DNS-WUN-6014-23356-1/12. W Rejestrze w rubryce „data wydania pozwolenia na utworzenie uczelni albo związku uczelni” zamieszczona jest informacja – pozwolenie na czas nieokreślony. Uczelnia działa na podstawie ustawy z dnia 27 lipca 2005r. Prawo o szkolnictwie wyŜszym (Dz.U. 2012 poz. 572 j.t.) oraz postanowień Statutu WSNS z siedzibą w Lublinie, zatwierdzonego decyzją Ministra Nauki i Szkolnictwa WyŜszego z dnia 29.03.2007r. znak DSW-3-07-411-64/07, posiada osobowość prawną, a jej załoŜycielem jest Wschodni Ośrodek Kształcenia Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w Lublinie. Zgodnie z § 3 Statutu podstawowymi zadaniami WSNS jest kształcenie studentów, rozwijanie w nich umiejętności samodzielnego myślenia oraz przygotowanie ich do profesjonalnego i samodzielnego wykonywania zawodu. W zakresie prowadzonej działalności edukacyjnej WSNS świadczy usługi edukacyjne n a studiach pierwszego stopnia jako studia stacjonarne i niestacjonarne, aktualnie na 8 kierunkach. Studia na uczelni są odpłatne. W związku z prowadzoną działalnością edukacyjną, przy zawieraniu ze studentami umów na kierunkach: Socjologia, Dietetyka, Kosmetologia, Techniki Dentystyczne, Ratownictwo Medyczne, Pedagogika, Praca socjalna i Taniec, Uczelnia stosuje, opracowane w ramach wewnętrznych procedur wzorce umowne pt „Umowa o warunkach odpłatności za studia” oraz Regulamin opłat za Studia w WyŜszej Szkole Nauk Społecznych z siedzibą Lublinie” wraz z załącznikiem nr 1 : „Tabele opłat za studia w WyŜszej Szkole Nauk Społecznych z siedzibą Lublinie”. Zgodnie z postanowieniami § 26 Statutu zasady pobierania opłat i wysokość opłat w WSNS na dany rok akademicki określa Kanclerz Uczelni. Uczelnia zawiera ze studentem umowę na cały okres studiów tj. na 6 semestrów. Przepis art. 99a ustawy Prawo o szkolnictwie wyŜszym stanowi, Ŝe Uczelnia nie pobiera opłat za rejestrację na kolejny semestr lub rok studiów, egzaminy, w tym 6 egzamin poprawkowy, egzamin komisyjny, egzamin dyplomowy, wydanie dziennika praktyk zawodowych, złoŜenie i ocenę pracy dyplomowej oraz wydanie suplementu do dyplomu. W ramach prowadzonej działalności edukacyjnej, na podstawie art. 160 ust. 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyŜszym, który wskazuje, Ŝe warunki odpłatności za studia określa umowa zawarta między uczelnią a studentem w formie pisemnej – WSNS zawiera ze studentami umowy, określające warunki odpłatności za studia w formie pisemnej. Przy zawieraniu takich umów Uczelnia od początku roku akademickiego 2012/13 posługuje się opracowanymi przez siebie wzorcami umów, które przedstawiane są studentom do podpisania. Prezes Urzędu ustalił, Ŝe w roku akademickim 2012/2013 obowiązywały : 1. wzorzec „Umowy o warunkach odpłatności za studia” ; W oparciu o w/w wzorzec Uczelnia zawierała ze studentami umowy na studia tj. na 6 semestrów. 2. „Regulamin opłat za Studia w WyŜszej Szkole Nauk Społecznych z siedzibą w Lublinie”, w którym zamieszczone były postanowienia o treści: - § 2 pkt 2 „ Opłata rekrutacyjna nie podlega zwrotowi w przypadku niepodjęcia studiów ”; - § 6 pkt 2 „ Za sporządzenie i przesłanie wezwania do zapłaty WSNS pobiera opłatę w wysokości 20,00 zł ” ; - § 6 pkt 4 „ W przypadku opóźnienia terminów opłat o więcej niŜ 30 dni – WSNS ma prawo rozwiązać umowę zawartą ze studentem i wykreślić go z listy studentów” ; 3. „Tabela opłat za studia w WyŜszej Szkole Nauk Społecznych z siedzibą w Lublinie w roku akademickim 2012/2013” stanowiąca załącznik nr 1 do Regulaminu, w której zamieszczono postanowienia o treści : - § 3 pkt 1 „Opłaty związane z egzaminami poprawkowymi i egzaminami komisyjnymi : - (…) 1) „ za wyznaczenie terminu egzaminu komisyjnego z jednego przedmiotu przeprowadzonego na wniosek studenta” – 100 zł” ; - § 3 pkt 3 „ Opłaty związane z procesem dyplomowania po terminie zasadniczym: 1) za oddanie pracy dyplomowej po terminie zasadniczej sesji egzaminacyjnej najpóźniej do dnia 30 czerwca i za wyznaczenie terminu egzaminu dyplomowego 100 zł”; 2) za oddanie pracy dyplomowej po terminie 30 czerwca i wyznaczenie terminu obrony -200 zł ; (…) 4) za wyznaczenie terminu poprawkowego egzaminu dyplomowego- 300 zł” . - § 3 pkt 4 „ Opłaty związane z pozostałymi czynnościami administracyjnymi : 7 - (…) 4 ) za odstąpienie od umowy w warunkach odpłatności za studia przez studenta, poprzez złoŜenie oświadczenia o skreśleniu z listy studentów nie z winy Uczelni – 50 zł”. W/w Regulamin ustanawiał opłaty obowiązujące w danym roku akademickim. Zakwestionowane postanowienia „Regulaminu opłat za Studia w WyŜszej Szkole Nauk Społecznych z siedzibą w Lublinie” zostały usunięte z wzorców Zarządzeniem Kanclerza nr 09/2013 z dnia 08.04.2013r. poprzez zamieszczenie w nim zapisu w § 1 o treści:” Usuwa się w Regulaminie opłat za studia w roku akademickim 2012/2013 następujące zapisy: ust. 2 w § 2 oraz ust. 2 i ust. 4 w § 6. Zarządzenie to weszło w Ŝycie z dniem wydania tj. z dniem 8 kwietnia 2013 r. natomiast zostało zatwierdzone Uchwałą ZałoŜyciela WSNS nr 03/12/NZ z dnia 7 maja 2012r. Ponadto w/w Zarządzeniem Kanclerza nr 09/2013 z dnia 08.04.2013r. zakwestionowane postanowienia zamieszczone w „Tabeli opłat…” zostały zastąpione zapisami o treści: 1. Opłaty za czynności administracyjne w załączniku nr 1 do Tabeli opłat za studia do Regulaminu opłat za studia w roku akademickim 2012/2013 następujących zapisów : 1) za indywidualnie zorganizowane zaliczenia praktyk w trybie poprawkowym – 100 zł, 2) za przedłuŜenie sesji egzaminacyjnej o okres: nie dłuŜszy niŜ dwa tygodnie – 50 zł, dwóch kolejnych tygodni – 100 zł, kolejnego miesiąca i za kaŜdy kolejny rozpoczęty miresiac-200 zł; 3) za wyznaczenie ostatecznego terminu zaliczenia semestru lub roku studiów - 200 zł; 4) za złoŜenie w dziekanacie indeksu oraz karty okresowych osiągnięć studenta po wyznaczonym terminie – 100 zł , 5) za warunkowe wpisanie na kolejny rok studiów- 200 zł opłata jednorazowa wnoszona przed wydaniem decyzji oraz po 100 zł za kaŜdy powtarzany przedmiot – wnoszona przed wydaniem poprawkowej karty osiągnięć studenta, 6) za wyznaczenie nowego terminu egzaminu dyplomowego ( w przypadku nie stawienia się na pierwszy wyznaczony termin bez podania istotnego powodu) – 300 zł, 7) za przywrócenie w prawach studenta, poprzez ponowne przyjęcie na studia w celu ich kontynuowania-300 zł opłata jednorazowa wnoszona przed wydaniem decyzji ( niezaleŜna od czesnego obowiązującego w danym roku). Do Rejestru niedozwolonych postanowień wzorów umów wpisane są: - pod nr 1297 postanowienie o treści: ” Opłaty w postaci wpisowego oraz czesne nie podlegają zwrotowi ” (wyrok SOKIK z dnia 03.04.2006 r. sygn. akt. XVII Amc 19/05, data wpisu do Rejestru 18.01.2008r.) , - pod nr 392 postanowienie o treści: „ Wszelkie wniesione przez kursanta opłaty nie podlegają zwrotowi” oraz pod nr 393 postanowienie o treści: „ Wpłaty dokonane przez słuchacza nie podlegają zwrotowi” (wpis na podstawie wyroku SOKiK z dnia 16 grudnia 2004 r. sygn. akt XVII Amc 19/04); - pod nr 838 postanowienie o treści: „ 50 zł – wpisowe płatne w sekretariacie przy zapisie do grupy językowej, jest to kwota bezzwrotna” (wpis na podstawie wyroku z dnia 22 czerwca 2006 r., sygn. akt XVII AmC 50/05); 8 - pod nr 788 postanowienie o treści: „ Przy rezygnacji z nauki uczestnik nie otrzymuje zwrotu wpłaty rezerwacyjnej” (wpis na podstawie wyroku SOKiK z dnia 13 kwietnia 2006 r. sygn. akt XVII Amc 43/05); - pod nr 426 postanowienie o treści : „ Wpłacona w momencie zapisu kwota 150 zł jest przeznaczona na pokrycie kosztów administracyjnych i dystrybucyjnych i nie podlega zwrotowi” (wpis na podstawie wyroku SOKiK z dnia 9 czerwca 2003 r. sygn. akt XVII Amc 44/02); -pod nr 978 postanowieniem o treści: „ Opłaty dodatkowe, które ponosi Zleceniodawca: - (...) - za przyznanie okresu karencji w spłacie rat na 1 miesiąc – 50 PLN - za przyznanie okresu karencji w spłacie rat na 2 miesiące – 100 PLN - za wysłanie upomnienia za zwłokę w zapłacie raty – 20 PLN - za wysłanie wezwania do zapłaty raty – 30 PLN - za wysłanie przedsądowego wezwania do zapłaty – 50 PLN - za wizytę indykatorów w związku z brakiem spłaty 2 rat – 100 PLN - (…) - za telegram informujący o zadłuŜeniu przeterminowanym – 30 PLN - za monit telefoniczny – 20 PLN - (...)”, (wyrok SOKIK z dnia 9 października 2006r. sygn. akt XVII Amc 101/05, data wpisu do Rejestru 03.01.2007r.). - pod nr 726 postanowieniem o treści: „ Nieusprawiedliwione zaleganie z uiszczeniem czesnego lub innych opłat spowoduje skreślenie z listy studentów ” (wyrok SOKIK z dnia 27 lutego 2006r. sygn. akt XVII Amc 105/04, data wpisu do Rejestru 29.05.2006r.) - pod nr 3495 o treści: „ Dziekan moŜe skreślić studenta z listy w przypadku (…) nie wniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów ” ( wyrok SOKIK z dnia 17 kwietnia 2012r. sygn. akt XVII Amc 3757/10, data wpisu do Rejestru 06.08.2012r.). Przychód przedsiębiorcy za rok 2012 wyniósł xxx zł. Prezes Urzędu zwaŜył, co następuje: Naruszenie interesu publicznoprawnego Stosownie do art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, ochrona interesów przedsiębiorców i konsumentów podejmowana w ramach działań Prezesa Urzędu jest prowadzona w interesie publicznym. Podstawą ingerencji Prezesa Urzędu jest uprzednie ustalenie, Ŝe doszło do naruszenia interesów zbiorowości, a nie wprost poszczególnych, indywidualnych uczestników rynku. Sąd NajwyŜszy w wyroku z dnia 29 maja 2001r. sygn. akt I CKN 1217/98 stwierdził, Ŝe w odniesieniu do konsumentów ustawa chroni ich interesy jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym, zbiorowym, a nie indywidualnym czy nawet grupowym w rozumieniu sumy indywidualnych interesów konsumentów. Działaniami antykonsumenckimi są więc jedynie takie działania, które dotykają sfery interesów szerszego kręgu uczestników rynku. W ocenie Prezesa Urzędu, rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny. WiąŜe się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy skorzystali lub mogli skorzystać z oferty edukacyjnej WSNS. Konsumentami są studenci, którzy podpisali lub zamierzają podpisać umowy określające zasady odpłatności za usługi edukacyjne. Na podstawie art. 160 ust. 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyŜszym WSNS obowiązany jest bowiem do zawarcia pisemnej umowy 9 z kaŜdym studentem określającej warunki odpłatności za studia lub usługi edukacyjne, o których mowa w art. 99 ust. 1 tej ustawy. Działania WSNS nie dotyczą więc interesów poszczególnych osób, których sprawy miałyby charakter jednostkowy, indywidualny i nie dający się porównać z innymi, ale kręgu konsumentów – studentów, których sytuacja jest identyczna. Naruszenie interesu publicznoprawnego przejawia się tym samym w naruszeniu zbiorowego interesu konsumentów. W niniejszej sprawie istnieje więc moŜliwość poddania zachowania WSNS dalszej ocenie pod kątem stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. Zatem uzasadnione było w niniejszej sprawie podjęcie przez Prezesa Urzędu działań przewidzianych w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów. Naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 oraz art. 24 ust. 1 i 2pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów W przedmiotowym postępowaniu Prezes Urzędu postawił WSNS zarzut stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, polegającej na: - stosowaniu postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c., co moŜe stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; - stosowaniu działań bezprawnych, poprzez stosowanie postanowień naruszających art. 99 a ustawy z dnia 27 lipca 2005r. Prawo o szkolnictwie wyŜszym (Dz.U. Nr 164 poz. 1365 ze zm.). Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Stosownie do art. 24 ust. 2 tej ustawy, przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności poprzez : 1) stosowanie postanowień wzorów umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964r.- Kodeks Postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43 poz. 296, z późn. zm.). Tym samym dla stwierdzenia stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest wykazanie kumulatywne spełnienie trzech przesłanek: 1) działanie lub zaniechanie przedsiębiorcy; 2) noszące znamiona bezprawności, w tym poprzez: stosowanie postanowień wzorów umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964r.- Kodeks Postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43 poz. 296, z późn. zm. ) oraz stosowanie postanowień sprzecznych z przepisami prawa; 3) godzące w zbiorowe interesy konsumentów. 10 Ad. 1 ) Status przedsiębiorcy Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów (...) obejmuje pojęciem „przedsiębiorcy” takŜe podmioty, których działalność nie kojarzy się z typową działalnością gospodarczą. Takimi podmiotami są niepaństwowe uczelnie wyŜsze. Organizowanie i prowadzenie szkoły wyŜszej z odpowiednim programem nauczania stanowi świadczenie usług o charakterze uŜyteczności publicznej, podmiot organizujący i prowadzący takie nauczanie moŜe być uznany za przedsiębiorcę w rozumieniu art. 4 pkt 1 lit. a) ustawy o ochronie (…). Tym samym podmiot ten (w niniejszej sprawie WSNS) posiada legitymację bierną w postępowaniu w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, zaś osoby (słuchacze), które korzystają z usług tej uczelni odpłatnie, stosownie do zawieranych w tym zakresie umów, są konsumentami w rozumieniu art. 4 pkt 12 w/w ustawy. PowyŜsze stanowisko Prezesa Urzędu znajduje swoje potwierdzenie w orzecznictwie sądowym. I tak, w wyroku z dnia 9 marca 2006 r. Sąd NajwyŜszy (sygn. akt I CSK 135/05) uznał prowadzącego szkołę policealną za przedsiębiorcę. RównieŜ Sąd NajwyŜszy w uchwale z dnia 3 lipca 2003 r. (sygn. akt III CZP 38/03) stwierdził, iŜ niepaństwowe szkoły wyŜsze posiadają na gruncie prawa cywilnego status przedsiębiorcy. Sąd NajwyŜszy ocenił, iŜ „Odpłatne i systematyczne wykonywanie przez szkołę zajęć dydaktycznych jest wykonywaniem przez osobę prawną we własnym imieniu, zawodowo działalności usługowej w sposób zorganizowany i ciągły. Działalność taka, wykonywana przez uprawnionych pracowników uczelni, charakteryzuje się profesjonalnym charakterem, jest podporządkowana regułom opłacalności i racjonalnego gospodarowania, jest działaniem wykonywanym na własny rachunek uczelni jako odrębnej osoby prawnej, a nie na rachunek jej załoŜyciela, a ponadto charakteryzuje się niewątpliwie powtarzalnością działań i uczestnictwem w obrocie gospodarczym”. Natomiast w wyroku z dnia 7 kwietnia 2004 r. (sygn. akt III SK 22/2004) Sąd NajwyŜszy orzekł, iŜ „Uczelnia niepaństwowa jest przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (j. t.: Dz. U. z 2003 r. Nr 86, poz. 804 ze zm.)” – obecnie art. 4 pkt 1 lit. a) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . Ad 2) Bezprawność w rozumieniu przepisów z zakresu ochrony konkurencji i konsumentów jest taką cechą działania, która polega na jego sprzeczności z normami prawa, ale takŜe z zasadami współŜycia społecznego bądź dobrymi obyczajami bez względu na winę, a nawet świadomość sprawcy. Dla ustalenia bezprawności działania wystarczy zatem ustalenie, Ŝe określone zachowanie koliduje z przepisami prawa, zasadami współŜycia społecznego czy dobrymi obyczajami. Bezprawność działań WSNS w Lublinie określonych w pkt I sentencji decyzji, w ocenie Prezesa Urzędu, wynika z naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Jak bowiem wskazał SOKiK w wyroku z dnia 25 marca 2004 r. (sygn. akt XVII AmA 51/03), w oparciu o art. 24 ust. 2 moŜna sformułować samoistną przesłankę bezprawności, jeŜeli ustali się, Ŝe przedsiębiorca stosował postanowienia wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru 11 postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. NaleŜy podnieść, Ŝe stosowanie postanowienia, które po uznaniu go przez SOKiK za niedozwolone zostało wpisane do rejestru niedozwolonych postanowień umownych, jest prawnie zakazane. Zgodnie z art. 479 43 k.p.c. od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do Rejestru prawomocny wyrok ma skutek wobec osób trzecich. W ocenie Prezesa Urzędu, wpisanie postanowień do tego Rejestru oznacza zatem, Ŝe od tej chwili są one zakazane we wszystkich wzorcach umów. Zakaz stosowania postanowień wpisanych do Rejestru dotyczy nie tylko tego przedsiębiorcy, przeciwko któremu zapadł wyrok w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone, lecz równieŜ innych przedsiębiorców. Za takim ujęciem przemawia podstawowy cel postępowania w sprawach o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone, jakim jest usunięcie z obrotu postanowień, które Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał za sprzeczne z obowiązującym porządkiem prawnym, bądź dobrymi obyczajami. Chodzi bowiem o to, by prawa i obowiązki przyszłych potencjalnych konsumentów nie były kształtowane na podstawie postanowień umownych uznanych przez Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone. Ponadto, zdaniem Prezesa Urzędu, zakaz stosowania niedozwolonych postanowień wpisanych do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c., dotyczy takŜe postanowień toŜsamych. MoŜe zdarzyć się bowiem taka sytuacja, w której przedsiębiorca stosować będzie umowę, w której zawarte będą postanowienia, których istota jest taka sama, lecz konstrukcja gramatyczna, szyk wyrazów w zdaniu są róŜne. W związku z tym, zakazane jest teŜ stosowanie postanowienia, którego zakres jest toŜsamy z zakresem postanowienia wpisanego do tego Rejestru. Nie jest zatem konieczna dokładna, literalna identyczność tychŜe postanowień. Stanowisko Prezesa Urzędu znajduje uzasadnienie w orzecznictwie Sądu NajwyŜszego, który w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. o sygnaturze akt III SZP 3/06 wskazał, iŜ stosowanie postanowień wzorców umów o treści toŜsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do Rejestru moŜe być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Sąd NajwyŜszy uznał równieŜ, iŜ jeŜeli Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna określone postanowienie za niedozwolone w wyniku przeprowadzonej kontroli abstrakcyjnej i zostanie ono wpisane do Rejestru, praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 23a ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (obecnie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów) dopuszcza się kaŜdy z przedsiębiorców, który wprowadza do stosowanych postanowień zmiany o charakterze kosmetycznym, polegające na przykład na przestawieniu szyku wyrazów lub zmianie uŜytych wyrazów, jeŜeli zmiany te nie prowadzą do zmiany istoty postanowień. Zatem wykazanie w przedmiotowym postępowaniu, Ŝe przedsiębiorca wprowadził do obrotu wzorzec umowny zawierający postanowienia o treści juŜ wpisanej do rejestru klauzul abuzywnych stanowi wystarczającą przesłankę do uznania bezprawności działania WSNS. Wskazać naleŜy, iŜ Uczelnia, zgodnie z art. 160 ust. 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyŜszym, zawiera ze studentami umowy o kształcenie, wykorzystując wzorce umów w postaci wzorca „Umowy o warunkach odpłatności na studiach” oraz 12 Regulaminu opłat za Studia w WyŜszej Szkole Nauk Społecznych z siedzibą w Lublinie . Wymienione wyŜej wzorce stanowią wzorce umowne w rozumieniu art. 384 § 1 k.c. Są bowiem jednostronnie przygotowanymi z góry przed zawarciem umowy, gotowymi klauzulami umownymi, które poprzez włączenie ich do stosunku prawnego między WSNS a studentem regulują ich wzajemne zobowiązania o charakterze cywilnoprawnym. Dotychczasowe orzecznictwo SOKiK w pełni potwierdza, Ŝe „wewnątrzuczelniane akty o charakterze abstrakcyjnym” takie jak: regulaminy studiów, statuty czy zarządzenia mają charakter wzorców umownych (por. np. wyrok SOKiK z 7 sierpnia 2006 r., sygn. akt XVII AmC 45/05, wyrok SOKiK z dnia 27 lutego 2006 r. sygn. akt XVII AmC 105/04, wyrok SOKiK z dnia 24 sierpnia 2006 r. sygn. akt XVII AmC 115/05). Działanie bezprawne w rozumieniu art. 24 ust.1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (…) to równieŜ stosowanie w obrocie z konsumentami postanowień wzorców umownych sprzecznych z powszechnie obowiązującą normą prawną. W okolicznościach sprawy zarzucono Uczelni bezprawność działania, poprzez stosowanie w Tabeli opłat za studia w WSNS w Lublinie, stanowiącej załącznik nr 1 do wzorca „Regulaminu opłat za studia w WSNS w Lublinie” postanowień sprzecznych z przepisami ustawy z dnia 27 lipca 2005r. Prawo o szkolnictwie wyŜszym (Dz.U. 2012 poz. 572 j.t.) . Z treści 99a w/w ustawy wynika, Ŝe przepis ten bezwzględnie zakazuje pobierania opłat za rejestrację na kolejny semestr lub rok studiów, egzaminy, w tym egzamin poprawkowy, egzamin komisyjny, egzamin dyplomowy, wydanie dziennika praktyk zawodowych, złoŜenie i ocenę pracy dyplomowej oraz wydanie suplementu do dyplomu. Norma zawarta w art. 99a w/w ustawy jest normą bezwzględnie obowiązującą, zatem strony nie mają moŜliwości innego uregulowania treści stosunku prawnego w powyŜszym zakresie. Dlatego wszelkie zapisy umowne, które są niezgodnie z w/w przepisem stanowią o bezprawności działań przedsiębiorcy i statuują praktykę z art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (…). Ad I. sentencji decyzji W ocenie Prezesa Urzędu, stosowanie przez WSNS we wzorcach umownych postanowienia, zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 kpc, z uwagi na to, iŜ : - zamieszczone w ,,Regulaminie opłat za studia w WyŜszej Szkoły Nauk Społecznych z siedzibą w Lublinie” postanowienie o treści: - „Opłata rekrutacyjna nie podlega zwrotowi w przypadku niepodjęcia studiów” jako toŜsame co do celów i skutków z treścią postanowień wpisanych do Rejestru pod pozycjami: - 1297 o treści: „ Opłaty w postaci wpisowego oraz czesne nie podlegają zwrotowi”, (wpis na podstawie wyroku SOKiK z dnia 3 kwietnia 2006 r. sygn. akt XVII Amc 19/05); - 392 o treści: „ Wszelkie wniesione przez kursanta opłaty nie podlegają zwrotowi” oraz 393 o treści: „ Wpłaty dokonane przez słuchacza nie podlegają zwrotowi” (wpis na podstawie wyroku SOKiK z dnia 16 grudnia 2004 r. sygn. akt XVII Amc 19/04); 13 - 838 o treści: „ 50 zł – wpisowe płatne w sekretariacie przy zapisie do grupy językowej, jest to kwota bezzwrotna” (wpis na podstawie wyroku z dnia 22 czerwca 2006 r., sygn. akt XVII AmC 50/05); - 788 o treści: „ Przy rezygnacji z nauki uczestnik nie otrzymuje zwrotu wpłaty rezerwacyjnej” (wpis na podstawie wyroku SOKiK z dnia 13 kwietnia 2006 r. sygn. akt XVII Amc 43/05); - 426 o treści : „ Wpłacona w momencie zapisu kwota 150 zł jest przeznaczona na pokrycie kosztów administracyjnych i dystrybucyjnych i nie podlega zwrotowi” (wpis na podstawie wyroku SOKiK z dnia 9 czerwca 2003 r. sygn. akt XVII Amc 44/02); Wymienione postanowienia zostały uznane przez SOKiK za niedozwolone i wpisane do Rejestru, gdyŜ: - wyłączają obowiązek zwrotu konsumentowi uiszczonej przez niego zapłaty za świadczenie niespełnione w całości lub części, jeŜeli konsument rezygnuje z zawarcia umowy lub jej wykonania (art. 385 3 pkt 12 k.c.), - przewidują utratę prawa Ŝądania zwrotu świadczenia konsumenta spełnionego wcześniej niŜ świadczenie kontrahenta, gdy strony wypowiadają, rozwiązują lub odstępują od umowy (art. 385 3 pkt 13 k.c.) , - oraz nakładają wyłącznie na konsumenta obowiązek zapłaty ustalonej sumy na wypadek rezygnacji z zawarcia lub wykonania umowy (art. 385 3 pkt 16 k.c.), przez co kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, raŜąco naruszając jego interesy (art. 385 1 § 1 k.c.). Powodem uznania tych klauzul za abuzywne było pozbawienie konsumenta prawa do zwrotu wniesionej przez niego opłaty rekrutacyjnej, opłaty tytułem wpisowego lub czesnego w sytuacji, gdy rezygnuje on z zawarcia lub wykonania umowy. W uzasadnieniu wyroku z dnia 3 kwietnia 2006 r. sygn. akt XVII Amc 19/05 SOKiK zwrócił uwagę, Ŝe tego rodzaju klauzule j ednoznacznie i bezwarunkowo stanowią, Ŝe przedsiębiorca nie ma obowiązku w Ŝadnym wypadku zwrotu konsumentowi uiszczonej zapłaty za świadczenie nie spełnione w całości lub części wpisowego, w tym w szczególności w przypadku rezygnacji konsumenta z zawarcia lub wykonania umowy, a takŜe odstąpienia od umowy lub jej rozwiązania. SOKiK podkreślił, Ŝe klauzula tej treści nie zawiera w tym zakresie Ŝadnych wyjątków. Podobnie w wyroku z dnia 16 grudnia 2004 r. sygn. akt XVII Amc 19/04, SOKiK podzielił argumentację Prezesa Urzędu, Ŝe klauzule te mogą takŜe naruszać zasady współŜycia takie jak: zaufanie, Ŝyczliwość i uczciwość i kolidować z dobrymi obyczajami kupieckimi. Brak moŜliwości otrzymania zwrotu wpłaconych środków, pomimo rezygnacji słuchacza przed rozpoczęciem wykonywania umowy tj. przed rozpoczęciem zajęć, jest bowiem nieadekwatny do ochrony kupca przed pochopnością decyzji i działań konsumenta. Stanowisko w przedmiotowym zakresie zostało równieŜ potwierdzone przez SOKiK w wyroku z dnia 22 czerwca 2006 r., sygn. akt XVII AmC 50/05, w którym orzekł, Ŝe nałoŜenie wyłącznie na konsumenta obowiązku zapłaty ustalonej sumy na wypadek rezygnacji z zawarcia lub wykonania umowy powoduje, iŜ uprawnienia stron umowy nie są równowaŜne; rozwiązanie takie powoduje naruszenie równowagi kontraktowej stron umowy, bowiem konsument, który zostaje zmuszony do zapłaty określonej z góry kwoty na wypadek rezygnacji z zawarcia umowy bez względu na jej przyczyny. Stanowisko w tym zakresie zostało podtrzymane przez SOKiK w wyroku z dnia 13 kwietnia 2006 r., sygn. akt XVII AmC 43/05, z którego wynika, iŜ generalna zasada niezwracania konsumentowi wpłaconych przez niego kwot czy to za naukę czy innych opłat - opłaty rezerwacyjnej w przypadku gdy nie dojdzie do wykonania 14 umowy, zaprzecza utrwalonym dobrym obyczajom i raŜąco narusza interesy konsumentów. „ Uczestnik kursu nie moŜe zostać pozbawiony moŜliwości uzyskania zwrotu własnego, wcześniej spełnionego świadczenia w przypadku gdy nie dojdzie do wykonania umowy. Brak moŜliwości otrzymania wpłaconych pieniędzy jest nieadekwatny do ochrony kupca przed pochopnością decyzji i działań konsumenta. W sytuacji gdy decyzja konsumenta wynika ze zdarzeń losowych, na które konsument nie miał wpływu, postanowienia regulaminu raŜąco naruszają jego interesy ekonomiczne ”. Z kolei w uzasadnieniu wyroku z dnia 9 czerwca 2003r. sygn. akt XVII Amc 44/02, SOKiK uznał za niedozwolone postanowienie w brzmieniu: Wpłacona w momencie zapisu kwota 150 zł jest przeznaczona na pokrycie kosztów administracyjnych i dystrybucyjnych i nie podlega zwrotowi w przypadku rezygnacji (poz. 426 rejestru). W ocenie Prezesa Urzędu, opłata rekrutacyjna stanowi ekwiwalent za czynności administracyjne podjęte przez WSS, mające na celu przeprowadzenie procesu rekrutacyjnego. Kopię dowodu opłaty kandydat zobowiązany jest złoŜyć wraz z kompletem dokumentów wymaganych do przyjęcia na studia zatem przed rozpoczęciem procesu rekrutacji. Treść zakwestionowanego w niniejszym postępowaniu zapisu umownego, określa konsekwencje finansowe nie podjęcia przez studenta studiów na Uczelni. Zatem w takiej sytuacji, pobierane przez WSSN w Lublinie od studenta opłaty rekrutacyjne nie podlegają zwrotowi, niezaleŜnie od tego, na jakim etapie student zrezygnował z podjęcia studiów na WSS tj. przed przeprowadzeniem rekrutacji, czy teŜ po jej przeprowadzeniu. Zatem w takich wypadkach, gdy Uczelnia nie zwraca studentowi opłaty rekrutacyjnej pomimo braku podjęcia przez Uczelnie czynności na poczet których pobrała tę opłatę, zakwestionowane postanowienie jest toŜsame w skutkach z w.w. postanowieniami wpisanymi do Rejestru. Narusza bowiem zasadę ekwiwalentności świadczeń na niekorzyść konsumenta. MoŜe się zdarzyć równieŜ sytuacja, Ŝe pomimo przeprowadzenia przez Uczelnie procesu rekrutacyjnego zatrzymanie „opłaty rekrutacyjnej”, gdy student zrezygnuje z podjęcia nauki uznane będzie za toŜsame z ww. postanowieniami wpisanymi do Rejestru. Opłata rekrutacyjna moŜe nie być zwrócona konsumentowi równieŜ wtedy, gdy rezygnacja ze studiów nastąpiła z przyczyn niezaleŜnych od studenta lub nawet leŜących po stronie Uczelni. Oceniane postanowienie, identycznie jak ww. niedozwolone klauzule umowne, pozostawia po stronie przedsiębiorcy uprawnienie do zatrzymania opłat przygotowawczych nawet w przypadku niedojścia do realizacji świadczenia głównego z przyczyn leŜących po stronie Uczelni. Wskazać zatem naleŜy, iŜ uprawnienie Uczelni do zatrzymania „opłaty rekrutacyjnej” ma charakter bezwarunkowy i nie uwzględnia charakteru obrotu konsumenckiego ani róŜnorodności moŜliwych sytuacji. MoŜe ono powstawać niezaleŜnie od tego, czy Uczelni wykonała ze swojej strony świadczenie ekwiwalentne oraz niezaleŜnie od okoliczności braku dojścia do skutku realizacji umowy głównej . Tym samym, mimo róŜnic w sformułowaniu treści, została uprawdopodobniona toŜsamość porównywanych powyŜej zapisów. Dodatkowo podkreślenia wymaga okoliczność, Ŝe wskazane postanowienia abuzywne wpisane do Rejestru oraz postanowienia będące przedmiotem zarzutu w niniejszym postępowaniu, dotyczą odpłatnych umów świadczenia usług edukacyjnych, co oznacza, iŜ zachodzi toŜsamość stosunków prawnych. 15 W ocenie Prezesa Urzędu równieŜ zamieszczone w ,,Regulaminie opłat za studia w WyŜszej Szkoły Nauk Społecznych z siedzibą w Lublinie” postanowienie o treści: - „Za sporządzenie i przesłanie wezwania do zapłaty WSNS pobiera opłatę w wysokości 20,00 zł” jest toŜsame z wpisanym do Rejestru niedozwolonych postanowień wzorów umów pod nr 978 postanowieniem o treści: „Opłaty dodatkowe, które ponosi Zleceniodawca: - (...) - za przyznanie okresu karencji w spłacie rat na 1 miesiąc – 50 PLN - za przyznanie okresu karencji w spłacie rat na 2 miesiące – 100 PLN - za wysłanie upomnienia za zwłokę w zapłacie raty – 20 PLN - za wysłanie wezwania do zapłaty raty – 30 PLN - za wysłanie przedsądowego wezwania do zapłaty – 50 PLN - za wizytę indykatorów w związku z brakiem spłaty 2 rat – 100 PLN - (…) - za telegram informujący o zadłuŜeniu przeterminowanym – 30 PLN - za monit telefoniczny – 20 PLN - (...)” ( wyrok SOKIK z dnia 9 października 2006r. sygn. akt XVII AmC 101/05). Jak wynika z uzasadnienia wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (SOKIK) z dnia 9 października 2006 r. (sygn. XVII AmC 101/05), stanowiącego podstawę do wpisu powyŜszego postanowienia do rejestru klauzul niedozwolonych, wskazane powyŜej opłaty za poszczególne czynności windykacyjne uznane zostały za raŜąco wygórowane, sprzeczne z dobrymi obyczajami oraz raŜąco naruszające interesy konsumenta. Skutkiem takiej oceny Sądu było uznanie powyŜszych klauzul za niedozwoloną i stwierdzenie, iŜ nie wywołuje ona skutku prawnego w obrocie konsumenckim. RównieŜ w przypadku zakwestionowanego postanowienia kontrahent konsumenta Ŝąda zapłaty przez konsumenta z góry ustalonej zryczałtowanej opłaty za przesłanie mu wezwania do zapłaty. Na tym etapie windykacji brak jest jakichkolwiek podstaw prawnych do Ŝądania zapłaty przez konsumenta za wysłanie mu wezwania do zapłaty, a tym bardziej ustalonej z góry, zryczałtowanej kwoty, która nie ma odzwierciedlenia w faktycznie poniesionych przez kontrahenta konsumenta kosztach przesłania mu wezwania do zapłaty. Zatem obydwa postanowienia przewidują tak samo niekorzystny skutek dla konsumenta, w postaci obciąŜenia go nieuzasadnioną opłatą, raŜąco naruszając interes konsumenta. Kolejne z zakwestionowanych postanowień, zamieszone w ,,Regulaminie opłat za studia w WyŜszej Szkoły Nauk Społecznych z siedzibą w Lublinie” o treści: „ W przypadku opóźnienia terminów opłat o więcej niŜ 30 dni – WSNS ma prawo rozwiązać umowę zawartą ze studentem i wykreślić go z listy studentów” jest w ocenie Prezesa toŜsame z wpisanym do Rejestru niedozwolonych postanowień wzorów umów np. pod nr 726 postanowieniem o treści: „ Nieusprawiedliwione zaleganie z uiszczeniem czesnego lub innych opłat spowoduje skreślenie z listy studentów ” lub pod nr 3495 o treści: ” Dziekan moŜe skreślić studenta z listy w przypadku (…) nie wniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów ”. 16 Porównując postanowienie zakwestionowane w niniejszym postępowaniu oraz postanowienia wpisane do rejestru stwierdzić naleŜy, iŜ wywołują one taki sam skutek dla konsumenta, a mianowicie powodują skreślenie studenta z listy, co uniemoŜliwia mu kontynuowanie studiów. Przyczyną takiego stanu rzeczy jest nieuiszczenie w terminie opłaty związanej z odbywaniem studiów. Przepis art. 491 §1 kc wymaga, aby w stosunku do strony zobowiązania, która pozostaje w zwłoce w jego wykonaniu, druga strona umowy wyznaczyła jej odpowiedni termin do wykonania z zagroŜeniem, Ŝe w razie bezskutecznego upływu terminu będzie uprawniona do odstąpienia od umowy. Wprawdzie zgodnie z art. 492 kc w razie zastrzeŜenia w umowie prawa do odstąpienia od umowy w związku z niewykonaniem zobowiązania w terminie ściśle określonym, strona uprawniona moŜe w razie zwłoki drugiej strony od umowy odstąpić bez wyznaczania terminu dodatkowego, jednakŜe w obrocie z konsumentami przyjmuje się, iŜ dobry obyczaj nakazuje przesłanie w razie zwłoki w zapłacie dodatkowego wezwania do zapłaty. Zwłoka konsumenta w zapłacie moŜe być spowodowana okolicznościami od niego niezaleŜnymi, natomiast konsekwencje zwłoki są dla konsumenta niezwykle restrykcyjne. Dobre obyczaje stanowiące normy postępowania w obrocie gospodarczym z udziałem konsumentów nakazują, by nie wykorzystywać przewagi przedsiębiorcy nad konsumentem – który działa w zaufaniu do profesjonalisty. Zatem naruszeniem dobrego obyczaju byłoby skreślenie studenta z listy słuchaczy bez doręczenia mu dodatkowego wezwania do zapłaty. Prezes Urzędu dostrzega, iŜ ww. sytuacja uregulowana jest odmiennie w dwóch odrębnych, obowiązujących wzorcach umownych. Poza kwestionowanym postanowieniem zamieszczonym w ,,Regulaminie opłat za studia w WyŜszej Szkoły Nauk Społecznych z siedzibą w Lublinie” Uczelnia zamieściła w § 8 i 9 wzorca „Umowy o warunkach odpłatności za studia” postanowienie stanowiące, Ŝe w przypadku zaprzestania przez studenta uiszczania opłat za studia, zgodnie z ustaleniami umowy, Uczelnia wzywa na piśmie studenta do zapłaty zaległych opłat, wyznaczając jednocześnie dodatkowy termin do ich zapłacenia, zaś nie wniesienie opłat w wyznaczonym terminie moŜe skutkować wypowiedzeniem umowy i skreśleniem z listy studentów. Postanowienie to prawidłowo formułuje prawa i obowiązki stron umowy i zapewnia studentowi ochronę w sytuacji opisanej w hipotezie postanowienia. JednakŜe z faktu zamieszczenia w innym, obowiązującym wzorcu umownym regulacji, do której Prezes UOKIK nie zgłasza Ŝadnych zastrzeŜeń, nie moŜna wywodzić braku toŜsamości zakwestionowanego postanowienia z postanowieniem wpisanym do Rejestru, a w konsekwencji stosowania przez Uczelnię niedozwolonego postanowienia umownego. Pomijając, iŜ zapis zamieszczony we wzorcu „Umowy…” dotyczy sytuacji określonej przez Uczelnię jako „zaprzestanie pobierania opłat”, gdy tymczasem zapis Regulaminu ma zastosowanie w sytuacji „opóźnienia terminów opłat o więcej niŜ 30” a zatem nie wiadomo, czy dyspozycja postanowienia zamieszczonego we wzorcu Umowy (obligatoryjne wysłanie wezwania do zapłaty) będzie stosowana w sytuacji zwłoki w uiszczeniu opłat przez studentów, to w przypadku, gdy Uczelnia zmieni wzorzec umowy, uchylając postanowienia korzystne dla konsumenta, w obrocie pozostaną jedynie te, zakwestionowane przez Prezesa Urzędu w niniejszym postępowaniu. Zatem student w kaŜdym czasie moŜe zostać pozbawiony ochrony jaką dawały mu postanowienia korzystniejsze i być naraŜonym na skutki zakwestionowanego postanowienia. Dlatego teŜ, ocena postanowienia wzorca umownego dokonywana przez Prezesa Urzędu dotyczy postanowienia zamieszczonego w konkretnym wzorcu 17 umownym, abstrahując od tego jak podobna sytuacja uregulowana jest w innych stosowanych przez przedsiębiorcę wzorcach umownych. Stąd teŜ, skoro obydwa porównywane postanowienia wywołują ten sam skutek dla konsumenta uznać naleŜy ich toŜsamość. Zatem wykazane zostało, iŜ oceniane postanowienie stosowanie przez WSNS wpisane jest do Rejestru postanowień wzorów umów uznanych za niedozwolone. W odniesieniu do zamieszczonego we wzorcu „Tabeli opłat za studia w WyŜszej Szkole Nauk Społecznych z siedzibą w Lublinie w roku akademickim 2012/2013” postanowienia o treści : „Opłaty związane z pozostałymi czynnościami administracyjnymi: - za odstąpienie od umowy w warunkach odpłatności za studia przez studenta, poprzez złoŜenie oświadczenia o skreśleniu z listy studentów nie z winy Uczelni – 50 zł”, to, w ocenie Prezesa Urzędu, jest ono toŜsame co do celów i skutków z wpisanym do Rejestru niedozwolonych postanowień : pod nr 1231 postanowieniem o treści: „Ponadto student zobowiązany jest do uiszczenia w nieprzekraczalnym terminie jednego miesiąca od momentu złoŜenia pisemnej rezygnacji bądź skreślenia go z listy studentów opłaty karnej w wysokości 450 zł ” (wyrok SOKIK z dnia 25 maja 2007 r. sygn. akt VII Amc 33/06). W uzasadnieniu w/w wyroku, SOKIK wskazał, iŜ nie kwestionuje co do zasady uprawniania Uczelni do zamieszczania we wzorcu umownym postanowień, które słuŜą zabezpieczeniu interesów szkól wyŜszych na wypadek odstąpienia studenta od umowy lub jej niewykonania. „Jest oczywiste – argumentuje SOKIK, Ŝe w przypadku Szkoły WyŜszej rezygnacja studenta w czasie trwania nauki oznacza automatycznie zmniejszenie jego przychodu przy jednoczesnym niezmiennym poziomie kosztów związanych z organizacją procesu kształcenia”. Jednak oceniane postanowienie, w brzmieniu występującym we wzorcu umownym, wykracza poza ramy, w których zabezpieczenie interesu strony, powinno zostać uznane za słuszne i dopuszczalne. „W ocenie Sądu, o abuzywności zakwestionowanego postanowienie przesądza jego kategoryczne brzmienie, które nie przewiduje Ŝadnych wyjątków od reguły, związanych chociaŜby z okolicznościami uzasadniającymi rezygnację studenta. Zdaniem Sądu właściwe jest przyjęcie, Ŝe istnieją pewne okoliczności obiektywne, które usprawiedliwiają rezygnację studenta z nauki, do okoliczności takich zaliczyć naleŜy np. chorobę studenta, trudną sytuację osobistą, nagły konieczny wyjazd, czy inne okoliczności, za które student nie moŜe ponosić odpowiedzialności. W ocenie Sądu zakwestionowane postanowienie (lub inne postanowienie wzorca) powinno uwzględnić wystąpienie tego typu okoliczności i dopuszczać moŜliwość odstąpienia w podobnych przypadkach od obciąŜania studenta karą umowną. Zakwestionowane postanowienie sformułowane zostało natomiast w sposób kategoryczny i nie przewidujący Ŝadnych odstępstw od reguły, co przesądza zdaniem Sądu, o jego abuzywnym charakterze. Postanowienie oceniane w niniejszym postępowaniu równieŜ nie przewiduje Ŝadnych wyjątków od konieczności uiszczenia przez studenta opłaty dodatkowej z tytułu odstąpienia od umowy. Zatem w ten sam sposób narusza interesy konsumenta, poprzez nie uwzględnienie sytuacji niezaleŜnych od studenta, w których student byłby od takiej opłaty zwolniony. 18 Stąd teŜ, skoro obydwa porównywane postanowienia wywołują ten sam skutek dla konsumenta uznać naleŜy ich toŜsamość. Zatem wykazane zostało, iŜ oceniane postanowienie stosowanie przez WSNS wpisane jest do Rejestru postanowień wzorów umów uznanych za niedozwolone. Ad. II sentencji decyzji W ocenie Prezesa Urzędu, zamieszczone przez WSNS w Tabeli opłat za studia …” postanowienia o treści : 1.„Opłaty związane z egzaminami poprawkowymi i egzaminami komisyjnymi : 1)za wyznaczenie terminu egzaminu komisyjnego z jednego przedmiotu przeprowadzonego na wniosek studenta” – 100 zł” oraz 2.Opłaty związane z procesem dyplomowania po terminie zasadniczym: 1) „ za oddanie pracy dyplomowej po terminie zasadniczej sesji egzaminacyjnej najpóźniej do dnia 30 czerwca i za wyznaczenie terminu egzaminu dyplomowego 100 zł”. ‘ 2) za oddanie pracy dyplomowej po terminie 30 czerwca i wyznaczenie terminu obrony -200 zł ; (…) 4)za wyznaczenie terminu poprawkowego egzaminu dyplomowego- 300 zł” jako stosowane w roku akademickim 2012/2013, naruszają bezwzględnie obowiązujące przepisy prawa, a zatem stanowią działania bezprawne, o których mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. JeŜeli chodzi o uczelnie niepubliczne to zasadą jest odpłatny charakter świadczonych usług. Wyjątek, jak wynika z ust. 99 a ustawy o szkolnictwie wyŜszym wprowadza zakaz pobierania opłat z tytułu : - rejestracji na kolejny semestr lub rok studiów, - egzaminy, w tym egzamin poprawkowy, egzamin komisyjny, egzamin dyplomowy, - wydania dziennika praktyk zawodowych, - złoŜenia i oceny pracy dyplomowej oraz wydanie suplementu do dyplomu. Określając szczegółowe zasady pobierania opłat za usługi edukacyjne organ uczelni ma obowiązek uwzględnienia w/w zakazów. Oceniane postanowienia zamieszczone w „Tabeli opłat…” wprowadzają opłatę w wysokości 100 zł za wyznaczenie terminu egzaminu komisyjnego z jednego przedmiotu przeprowadzonego na wniosek studenta oraz opłatę w wysokości 100 zł za oddanie pracy dyplomowej po terminie zasadniczej sesji egzaminacyjnej najpóźniej do dnia 30 czerwca i za wyznaczenie terminu egzaminu dyplomowego, natomiast w wysokości 200 zł za oddanie pracy dyplomowej po terminie 30 czerwca i wyznaczenie terminu obrony. Dodatkowo Tabela przewiduje, Ŝe student ma zapłacić 300 zł za wyznaczenie terminu poprawkowego egzaminu dyplomowego. 19 W ocenie Prezesa Urzędu, nie moŜna interpretować ustawowego zakazu pobierania opłat przez uczelnie niepubliczne z tytułu przeprowadzania egzaminów w ten sposób, Ŝe Uczelnia wprawdzie nie będzie pobierać opłat za przeprowadzanie (…) egzaminów, w tym egzamin poprawkowy, egzamin komisyjny, egzamin dyplomowy”, ale wolno jej będzie pobierać opłaty za wyznaczenie terminu egzaminu komisyjnego z jednego przedmiotu przeprowadzonego na wniosek studenta” – 100 zł” lub za „ za oddanie pracy dyplomowej po terminie zasadniczej sesji egzaminacyjnej najpóźniej do dnia 30 czerwca i za wyznaczenie terminu egzaminu dyplomowego 100 zł”, względnie za 2) za oddanie pracy dyplomowej po terminie 30 czerwca i wyznaczenie terminu obrony -200 zł ; (…) 4)za wyznaczenie terminu poprawkowego egzaminu dyplomowego- 300 zł” „Przeprowadzenie egzaminu” jest to pojęcie ogólne, na które składa się szereg róŜnych czynności, w odróŜnieniu od czynności konkretnych i określonych jednoznacznie tj. „wydanie dziennika praktyk zawodowych” czy „wydanie suplementu do dyplomu”. Zatem, skoro przepis zakazuje pobierania opłat z tytułu egzaminów, w tym egzaminów poprawkowych, egzaminów komisyjnych, egzaminów dyplomowych to rozumieć przez to naleŜy, Ŝe zakaz obowiązuje, co do wszystkich czynności związanych z przeprowadzeniem tych egzaminów. Stąd teŜ Ŝądanie opłaty za wyznaczenie terminu egzaminu komisyjnego i dyplomowego oraz terminu obrony stoi w sprzeczności z treścią art. 99a ustawy o szkolnictwie wyŜszym. Podobnie jest ze stosowanym przez WSNS postanowieniem umoŜliwiającym pobieranie opłaty: ”za oddanie pracy dyplomowej po terminie zasadniczej sesji egzaminacyjnej najpóźniej do dnia 30 czerwca i za wyznaczenie terminu egzaminu dyplomowego 100 zł oraz za oddanie pracy dyplomowej po terminie 30 czerwca i wyznaczenie terminu obrony -200 zł”. Skoro przepis zakazuje pobierania opłat za złoŜenie i ocenę pracy dyplomowej, to brak jest podstaw do pobierania opłat za „oddanie” pracy dyplomowej, chociaŜ byłoby to po terminach wskazanych przez WSNS. W kaŜdym bowiem przypadku, jakkolwiek po terminie, to jest to dla studenta pierwszy wyznaczony termin, a zatem nie przysparza Uczelni dodatkowych czynności, poza tymi, za które student juŜ zapłacił w ramach czesnego. Wykazano zatem brak podstaw prawnych do moŜliwości Ŝądania od studentów opłat wskazanych w zakwestionowanych postanowieniach, a zatem bezprawność kwestionowanego postanowienia. Ad 3) Przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie definiują pojęcia zbiorowego interesu konsumentów. Przepis art. 24 ust. 3 tej ustawy stanowi jedynie, Ŝe nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Ze zbiorowym interesem konsumentów mamy do czynienia wówczas, gdy działanie przedsiębiorcy dotyczy, bądź moŜe dotyczyć nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da się zindywidualizować. 20 Prezes Urzędu podkreśla, Ŝe o tym, czy naruszony został interes zbiorowy, nie zawsze przesądza kryterium ilościowe, poniewaŜ niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta moŜe być przejawem stosowanej praktyki naruszającej interes zbiorowy. W jednym z orzeczeń Sąd NajwyŜszy stwierdził, iŜ: „(…) nie jest zasadne uznawanie, Ŝe postępowanie z tytułu naruszenia ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów moŜna wszcząć tylko wtedy, gdy zagroŜone są interesy wielu odbiorców, a nie jest to moŜliwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko jeden konsument. Wydawane orzeczenie ma bowiem wymiar znacznie szerszy, pełni takŜe funkcję prewencyjną, słuŜy bowiem ochronie takŜe nieograniczonej liczbie potencjalnych konsumentów” (wyrok z dnia 12 września 2003 r., sygn. akt I CKN 504/01). W przedmiotowej sprawie Prezes Urzędu ma do czynienia z zagroŜeniem naruszenia praw nieograniczonej i nieokreślonej liczby konsumentów, którzy zapoznali się, bądź mogli zapoznać się z dostępnymi wzorcami umowy i zawarli, bądź mogli zawrzeć z WSNS umowy zawierające niedozwolone postanowienia umowne oraz postanowienia bezprawne. W tej sytuacji kwestionowane postanowienia stosowane przez WSNS nie dotyczą interesów poszczególnych osób, których sprawy mają charakter jednostkowy, indywidualny i nie dający się porównać z innymi, lecz moŜe naruszać uprawnienia określonego kręgu konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla całej grupy studentów WSNS. Stosowanie opisanej wyŜej praktyki moŜe godzić zatem w zbiorowe interesy konsumentów. W związku z powyŜszym, Prezes Urzędu stwierdził, Ŝe trzecia przesłanka niezbędna do stwierdzenia stosowania przez WSNS praktyki wskazanej w art. 24 ust. 1 i 2 oraz art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów została spełniona. Podstawa prawna wydania decyzji w zakresie punktu I i II sentencji decyzji. Art. 27 ust.1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stanowi, Ŝe nie wydaje się decyzji, o której mowa w art. 26, jeŜeli przedsiębiorca zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 24. W przypadku określonym w ust.1 Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania (ust. 2). W piśmie z dnia 8.04.2013 r. przedsiębiorca, poinformowany uprzednio (pismem z dnia 21.03.2013 r.) o rygorze odpowiedzialności z art. 106 ust. 2 pkt. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, za złoŜenie informacji nieprawdziwych oświadczył, Ŝe dokonał zmiany zakwestionowanych postanowień Zarządzeniem Kanclerza WSNS z dnia 08.04.2013r, które weszło w Ŝycie z dniem 8 .04.2013r., przy czym Zarządzenie to zostało zatwierdzone Uchwałą załoŜyciela WSNS z dnia 07.05.2013r. Przyjąć zatem naleŜy, Ŝe zakwestionowane w pkt I sentencji decyzji postanowienia zostały usunięte z dniem 08.04.2013r. z wzorca,. W tej samej dacie, tj. 08.04.2013r. zakwestionowane w pkt II sentencji decyzji postanowienia zostały zastąpione postanowieniem o treści : 1) za indywidualnie zorganizowane zaliczenia praktyk w trybie poprawkowym – 100 zł, 21 2) za przedłuŜenie sesji egzaminacyjnej o okres: nie dłuŜszy niŜ dwa tygodnie – 50 zł, dwóch kolejnych tygodni – 100 zł, kolejnego miesiąca i za kaŜdy kolejny rozpoczęty miresiac-200 zł; 3) za wyznaczenie ostatecznego terminu zaliczenia semestru lub roku studiów - 200 zł; 4) za złoŜenie w dziekanacie indeksu oraz karty okresowych osiągnięć studenta po wyznaczonym terminie – 100 zł , 5) za warunkowe wpisanie na kolejny rok studiów - 200 zł opłata jednorazowa wnoszona przed wydaniem decyzji oraz po 100 zł za kaŜdy powtarzany przedmiot – wnoszona przed wydaniem poprawkowej karty osiągnięć studenta, 6) za wyznaczenie nowego terminu egzaminu dyplomowego ( w przypadku nie stawienia się na pierwszy wyznaczony termin bez podania istotnego powodu) – 300 zł, 7) za przywrócenie w prawach studenta, poprzez ponowne przyjęcie na studia w celu ich kontynuowania-300 zł opłata jednorazowa wnoszona przed wydaniem decyzji ( niezaleŜna od czesnego obowiązującego w danym roku). Prezes Urzędu nadal jednak kwestionuje w/w opłaty, w zakresie § 3 pkt 1 ppkt 3,5 i 6 załącznika nr 1 do Regulaminu. za wyznaczenie ostatecznego terminu zaliczenia semestru lub roku studiów -200 zł; W świetle art. 99 a ustawy Prawo o szkolnictwie wyŜszym brak jest podstaw do pobierania przez Uczelnie zarówno opłaty za „wyznaczenie nowego terminu egzaminu dyplomowego (w przypadku nie stawienia się na pierwszy wyznaczony termin bez podania istotnego powodu)”, za warunkowe wpisanie na kolejny rok studiów - 200 zł opłata jednorazowa wnoszona przed wydaniem decyzji oraz po 100 zł za kaŜdy powtarzany przedmiot – wnoszona przed wydaniem poprawkowej karty osiągnięć studenta, jak i za wyznaczenie nowego terminu egzaminu dyplomowego (w przypadku nie stawienia się na pierwszy wyznaczony termin bez podania istotnego powodu) – 300 zł. Ocena dokona przez Prezesa Urzędu, pozwoliła stwierdzić, Ŝe zakwestionowane postanowienie w zakresie opisanym w pkt I sentencji decyzji zostały zmienione z dniem 08.04.2013 r., co uzasadnia wydanie decyzji w oparciu o art. 27 ust. 2, w związku z art. 27 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Natomiast w sytuacji braku zaniechania stosowania przez Uczelnię praktyki opisanej w pkt II sentencji decyzji uzasadnione jest wydanie decyzji w oparciu o art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Stąd, orzeczono jak w pkt I i II sentencji decyzji. Podstawa prawna wydania decyzji w zakresie III sentencji decyzji. Zgodnie z art. 26 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, który ma zastosowania w przypadku wydawania przez Prezesa Urzędu decyzji na podstawie 22 art. 27 ust. 1 i 2, w związku z treścią art. 27 ust. 3 w/w ustawy, w decyzji Prezes Urzędu moŜe określić środki usunięcia trwających skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów w celu zapewniania wykonania nakazu, w szczególności zobowiązać przedsiębiorcę do złoŜenia wielokrotnego lub jednorazowego oświadczenia o treści i w formie określonej w decyzji, moŜe równieŜ nakazać publikację decyzji całości lub w części na koszt przedsiębiorcy. W okolicznościach sprawy, naruszenie zbiorowych interesów konsumentów przez Uczelnię polegało na stosowaniu we wzorcach umownych, na podstawie których zawierane były umowy ze studentami, niedozwolonych oraz sprzecznych z prawem postanowień. Na podstawie tych postanowień Uczelnia pobierała lub mogła pobierać od studentów nieuprawnione opłaty lub teŜ zastosować wobec studenta nieuprawnione sankcje. W związku z tym studenci, którzy takie opłaty uiścili lub wobec których zastosowano nielegalne sankcje jak równieŜ ci, którzy tylko naraŜeni byli na dolegliwości związane ze stosowaniem zakwestionowanych postanowień, powinni mieć wiedzę, iŜ w od dnia 8 kwietnia 2013r. zmianie uległ „Regulamin (…) oraz Tabela opłat, w związku z czym opłaty te nie są juŜ pobierane oraz jaka jest przyczyna tej zmiany. W ocenie Prezesa Urzędu, właściwym środkiem usunięcia trwających skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów jest nałoŜenie na Uczelnię zobowiązania do zamieszczenia na stronie internetowej oraz tablicy informacyjnej Uczelni sentencji pkt I i II Decyzji Prezesa Urzędu wraz z informacją o zmianach dokonanych w „Regulaminie opłat za studia w WyŜszej Szkole Nauk Społecznych z siedzibą w Lublinie wraz w załączniku nr 1 tj. Tabeli opłat za studia w WSNS w Lublinie” obowiązujących od dnia 30 września 2012r. do 8 kwietnia 2013r. w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Podstawa prawna wydania decyzji w pkt IV Kara pienięŜna Zgodnie z art. 106 ust.1 pkt 4 ustawy o ochronie (…), Prezes Urzędu moŜe nałoŜyć na przedsiębiorcę, w drodze decyzji karę pienięŜną w wysokości nie większej niŜ 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałoŜenia kary, jeŜeli przedsiębiorca ten, choćby nieumyślnie dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24. Z treści przepisu wynika, iŜ ww. kara ma charakter fakultatywny. W związku z tym, Prezes Urzędu w ramach uznania administracyjnego decyduje, czy zasadne jest w danej sprawie nałoŜenie kary. Ustawa nie zawiera katalogu przesłanek, od których uzaleŜniona jest decyzja o nałoŜeniu kary. W art. 111 ustawy o ochronie (…) jedynie wskazano, iŜ ustalając wysokość kary Prezes Urzędu winien wziąć pod uwagę okres, stopień oraz okoliczności uprzedniego naruszenia przepisów ustawy. W niniejszej sprawie, w punkcie I i II sentencji decyzji stwierdzono, Ŝe WSNS w Lublinie naruszył zakaz, o którym mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie (…). Zakaz ten ma charakter bezwzględny, zatem nie istnieją przesłanki natury prawnej, które umoŜliwiały zalegalizowanie tych praktyk. Spełniona jest zatem podstawowa przesłanka warunkująca nałoŜenie kary pienięŜnej. Z treści w.w art. 106 ustawy o ochronie (…) wynika równieŜ, iŜ nałoŜenie na przedsiębiorcę kary pienięŜnej uzaleŜnione jest od spełnienia w okolicznościach sprawy przesłanki „choćby nieumyślnego” naruszenia przepisów w.w ustawy. Jakkolwiek więc ustawodawca nie posługuje się wprost pojęciem „winy”, to jednak 23 uzaleŜnia moŜliwość nałoŜenia kary pienięŜnej od stwierdzenia subiektywnych podstaw tej odpowiedzialności, jakimi są umyślność, albo co najmniej nieumyślność. Prezes Urzędu stwierdził w pkt I sentencji decyzji, iŜ WSNS w Lublinie stosował cztery postanowienia wpisane do Rejestru niedozwolonych postanowień wzorców umów. Jak wskazano juŜ wcześniej, Rejestr ma charakter jawny i został utworzony właśnie po to, by kaŜdy mógł zapoznać z treścią postanowienia, które jest niedozwolone w obrocie z konsumentami. Skutek prawomocnego wyroku sądu ochrony konkurencji i konsumentów w sprawie uznania postanowień wzorca umowy za niedozwolone jest właśnie taki, iŜ z chwilą stosownego wpisu do rejestru wywiera on skutek erga omnes . Występuje więc w tym przypadku zjawisko tzw. prawomocności rozszerzonej, a więc wyrok wywołuje skutki nie tylko w stosunku do stron procesowych, ale i wobec osób trzecich (dla wszystkich i przeciwko wszystkim). Oznacza to, Ŝe zakaz stosowania postanowień wpisanych do Rejestru obowiązywał równieŜ WSNS. NiezaleŜnie od tego iŜ kaŜdy, zgodnie z art. 83 Konstytucji RP, ma obowiązek przestrzegania prawa Rzeczpospolitej Polskiej, to obowiązek znajomości i przestrzegania norm prawa ciąŜy tym bardziej na profesjonalnych uczestnikach obrotu rynkowego, takich jak WSNS w Lublinie. Podmioty profesjonalne działające na rynku mają obowiązek działać sumiennie i ostroŜnie, co winno przejawiać się między innymi w stałym monitorowaniu treści Rejestru, celem aktualizowanie swojej wiedzy na ten temat. WSNS. Gdyby WSNS takie działania podejmował, miałby moŜliwość przewidzenia, Ŝe stosowane przez nie postanowienia są niedozwolone a ich stosowanie moŜe zostać uznane przez Prezesa Urzędu za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Natomiast WSNS takiej ostroŜności i staranności nie dopełnił (chociaŜ powinien to zrobić) co przejawiało się w naruszeniu zakazu określonego w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…). Subiektywna przesłanka nałoŜenia kary pienięŜnej jest spełniona nie tylko wtedy, jeŜeli zostanie wykazane, Ŝe przedsiębiorca miał świadomość, Ŝe swoim zachowaniem narusza zakaz, ale takŜe jeŜeli zostanie wykazane, Ŝe przedsiębiorca ten mógł (lub powinien był) tę świadomość mieć. Skoro zatem WSNS jako profesjonalny uczestnik obrotu powinien mieć świadomość naruszenia w/w zakazu uznać naleŜy, Ŝe jego działania opisane w pkt I sentencji decyzji były nieumyślne. Natomiast praktyka określona w pkt II sentencji decyzji, polega na stosowaniu przez Uczelnię postanowień, które mają charakter bezprawny, gdyŜ naruszają bezwzględnie obowiązujące przepisy prawa. O ocenie Prezesa Urzędu, działania WSNS, polegające na zamieszczeniu w załączniku do Regulaminu zakwestionowanych zapisów były działaniami celowymi i świadomymi, co przesądza o ich umyślnym charakterze. RównieŜ ocena działań WSNS polegająca na zamieszczeniu w w/w Regulaminie postanowień sprzecznych z przepisami ustawy Prawo o szkolnictwie wyŜszym, pozwala stwierdzić, iŜ WSNS miał obowiązek znać te przepisy i z pewnością je znał, poniewaŜ dotyczą one branŜy, w której przedsiębiorca od wielu lat prowadzi działalność gospodarczą. Z uwagi na profesjonalny charakter działalności WSNS i rodzaj naruszonych przepisów ewentualna nieświadomość bezprawności działania nie byłaby w okolicznościach sprawy uzasadniona. Zatem uzasadniony jest wniosek, Ŝe WSNS w zakresie praktyki opisanej pkt II sentencji decyzji przypisać naleŜy umyślność naruszenia. 24 W roku 2012 r. WSNS osiągnął przychód w wysokości xxx zł . Kwota w/w przychodu jest podstawą ustalenia wysokości kary pienięŜnej nałoŜonej na przedsiębiorcę, co wynika z treści art. 106 ust.1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (…). Zatem górna granica kary, jaką Prezes Urzędu mógł nałoŜyć na przedsiębiorcę to kwota xxx zł. IV. 1. Na ustalenie wysokości kary w pkt IV 1 tj. w wysokości 2 286 zł z tytułu stosowania praktyki opisanej w pkt I sentencji decyzji wpłynęła ocena charakteru tej praktyki dokonana w świetle art.111 ustawy o ochronie (…) tj. z uwzględnieniem stopnia jej szkodliwości dla interesów ekonomicznych konsumentów, w tym okresu trwania naruszenia. W/w przepis stanowi, Ŝe przy ustalaniu wysokości kar pienięŜnych, o których mowa w art. 106-108, naleŜy uwzględnić w szczególności okres, stopień oraz okoliczność naruszenia przepisów ustawy, a takŜe uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Wszystkie cztery zakwestionowane postanowienia stosowane było w okresie od 30.09.2012 r. do 08.04.2013r., a zatem przez okres ponad 6 miesięcy. Okres ten odpowiada długości stosowanej praktyki. Oceniając bowiem okres stosowania praktyki naleŜy wziąć pod uwagę, kiedy postanowienie porównywane z postanowieniem zakwestionowanym w niniejszym postępowaniu zostało wpisane do Rejestru. Wyjść naleŜy bowiem z załoŜenia, Ŝe przedsiębiorca stosował zarzuconą mu praktykę, jeŜeli po dacie zamieszczenia w Rejestrze postanowienia toŜsamego z postanowieniem stosowanym przez przedsiębiorcę nadal stosował takie postanowienie. Najpóźniej wpisane postanowienie do Rejestru to postanowienie wpisane pod nr 1297 w dacie 18 stycznia 2008r. r. Zatem okres stosowania praktyki nie był długi, poniewaŜ wynosił mniej jak 1 rok. Stąd stopień naruszenia mierzony czasem stosowania praktyki określić naleŜy jako nieznaczny. Jednak w ocenie Prezesa Urzędu stopień naruszenia mierzony czasem stosowania praktyki nie odzwierciedla szkodliwości tego naruszenia. Prezes Urzędu wziął pod uwagę, iŜ trzy kwestionowane postanowienia dotyczyły opłat pobieranych przez WSNS od studentów, które były opłatami bądź nienaleŜnymi, bądź teŜ Uczelnia dokonywała nieuzasadnionego ich zatrzymania. Czwarte postanowienie wzorca umownego wprawdzie nie dotyczyło wprost interesów finansowych studentów ale powodowało dla studentów bardzo dotkliwe i nieodwracalne konsekwencje – skreślenie z listy studentów. Postanowienia te stosowane były wobec wszystkich studentów WSNS co oznacza, iŜ na negatywne skutki postanowień naraŜona była duŜa liczba konsumentów. Dla oceny szkodliwości naruszenia istotne jest równieŜ, iŜ WSNS, poprzez stosowanie 3 zakwestionowanych postanowień mógł zapewnić sobie nieuzasadnione korzyści finansowe, które mogły być osiągnięte tylko kosztem konsumentów. W toku postępowania o stosowanie niedozwolonych postanowień wzorców umowy wpisanych do Rejestru nie bada się rzeczywistych warunków stosowania umowy zawartej w oparciu o wzorce zawierające zakwestionowane postanowienie ani teŜ faktycznego wpływu tych postanowień na interesy konsumentów. Przy ustalaniu kary pienięŜnej ocenie podlega, czy oceniane postanowienie wzorca mogło, choćby potencjalnie naruszyć interesy konsumentów. Zatem w ocenianym przypadku, uzasadniona jest ocena Prezesa Urzędu, iŜ skutki naruszenia przepisów mogły przełoŜyć się dla konsumentów na szkodę finansową. Biorąc pod uwagę wszystkie ww. okoliczności oraz fakt, Ŝe przedsiębiorca dopuścił 25 się po raz pierwszy naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, kwota bazowa będąca podstawą nałoŜenia kary została ustalona jako xx przychodu przedsiębiorcy. W ocenie Prezesa Urzędu, w okolicznościach niniejszej sprawy brak jest okoliczności obciąŜających WSNS, a zatem wpływających na podwyŜszenie wyŜej ustalonej kwoty bazowej. Prezes Urzędu wziął pod uwagę natomiast jako okoliczność łagodzącą, tj. okoliczność Ŝe przedsiębiorca zaniechał stosowania praktyki bezzwłocznie po postawieniu mu zarzutu. Uwzględnienie w/w okoliczności spowodowało zmniejszenie kwoty bazowej o 30%. W ocenie Prezesa Urzędu okolicznością łagodzącą wymiar kary winna być równieŜ okoliczność, iŜ Uczelnia sama zwróciła się do Prezesa Urzędu o dokonanie oceny stosowanych wzorców umownych. NaleŜy to interpretować w ten sposób, iŜ Uczenia sama zainicjowała kontrolę stosowanych wzorców, a więc przyczyniła się do wszczęcia i szybkiego przeprowadzenia postępowania. Uwzględnienie w/w okoliczności spowodowało zmniejszenie kwoty bazowej o 20%. Zatem wpływ okoliczności łagodzących spowodował obniŜenie kwoty bazowej o 50%. Kara pienięŜna została zatem ustalona (po zaokrągleniu) w wysokości 2 286 zł, co stanowi xx % przychodu przedsiębiorcy oraz xx % maksymalnej kary moŜliwej do nałoŜenia na przedsiębiorcę w tym postępowaniu. IV. 2. Na ustalenie wysokości kary w pkt III. 2 tj. w wysokości 14 859 zł, z tytułu stosowania praktyki opisanej w pkt II sentencji decyzji wpłynęła ocena charakteru tej praktyki dokonana w świetle art.111 ustawy o ochronie (…) tj. z uwzględnieniem stopnia jej szkodliwości dla interesów ekonomicznych konsumentów, w tym okresu trwania naruszenia. W/w przepis stanowi, Ŝe przy ustalaniu wysokości kar pienięŜnych, o których mowa w art. 106-108, naleŜy uwzględnić w szczególności okres, stopień oraz okoliczność naruszenia przepisów ustawy, a takŜe uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Zakwestionowane postanowienie stosowane było w okresie od 30.09.2012 r. do 08.04.2013r., a zatem przez okres 6 miesięcy, co wyznacza długość stosowanej praktyki. Zatem okres stosowania praktyki nie był długi, poniewaŜ wynosił mniej jak 1 rok. Stąd stopień naruszenia mierzony czasem stosowania praktyki określić naleŜy jako nieznaczny. Jednak w ocenie Prezesa Urzędu stopień naruszenia mierzony czasem stosowania praktyki nie odzwierciedla szkodliwości tego naruszenia. Prezes Urzędu wziął pod uwagę, iŜ kwestionowane postanowienie dotyczyło nienaleŜnie pobieranych opłat przez WSNS od studentów w czterech róŜnych sytuacjach. Postanowienia te stosowane były wobec wszystkich studentów WSNS co oznacza, iŜ na negatywne skutki postanowień naraŜona była duŜa liczba konsumentów. Dla oceny szkodliwości naruszenia istotne jest równieŜ, iŜ praktyka stosowana była przez WSNS na etapie wykonywania kontraktu ze studentem oraz to, Ŝe mogła zapewnić Uczelni nieuzasadnione korzyści finansowe, które mogły być osiągnięte tylko kosztem konsumentów. Zatem w ocenianym przypadku, uzasadniona jest ocena Prezesa Urzędu, iŜ skutki naruszenia przepisów mogły przełoŜyć się dla konsumentów na szkodę finansową. Biorąc pod uwagę wszystkie w.w okoliczności oraz fakt, Ŝe przedsiębiorca dopuścił się po raz pierwszy naruszenia zbiorowych 26 interesów konsumentów, kwota bazowa będąca podstawą nałoŜenia kary została ustalona jako 0,3% przychodu przedsiębiorcy. W ocenie Prezesa Urzędu, w okolicznościach niniejszej sprawy okolicznością obciąŜającą jest umyślność działania WSNS w zakresie praktyki opisanej w pkt II sentencji decyzji a zatem wpływających na podwyŜszenie wyŜej ustalonej kwoty bazowej o 50% W ocenie Prezesa Urzędu okolicznością łagodzącą wymiar kary winna być okoliczność, iŜ Uczelnia sama zwróciła się do Prezesa Urzędu o dokonanie oceny stosowanych wzorców umownych. NaleŜy to interpretować w ten sposób, iŜ Uczenia sama zainicjowała kontrolę stosowanych wzorców, a więc przyczyniła się do wszczęcia i szybkiego przeprowadzenia postępowania. Uwzględnienie w/w okoliczności spowodowało zmniejszenie kwoty bazowej o 20%. Zatem wpływy okoliczności łagodzących i obciąŜających spowodował zwiększenie kwoty bazowej o 30%. Kara pienięŜna została zatem ustalona (po zaokrągleniu) w wysokości 14 859 zł, co stanowi xx% przychodu przedsiębiorcy oraz xx % maksymalnej kary moŜliwej do nałoŜenia na przedsiębiorcę w tym postępowaniu. Przyjmując wspomniane wcześniej okoliczności naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (…), jak równieŜ fakt, iŜ kara winna być orzekana na poziomie wystarczającym do osiągnięcia zamierzonego celu i odczuwalna dla przedsiębiorcy (funkcja represyjna kary), ale równocześnie pozwalającym mu na dalsze prowadzenie działalności, Prezes Urzędu postanowił nałoŜyć na WSNS z tytułu stosowania praktyki określonej w pkt I i II karę w kwotę wysokości 17 145 zł, co stanowi xx % maksymalnej kary moŜliwej do nałoŜenia na przedsiębiorcę. Kara w w/w wysokości spełnia funkcję represyjną ale równieŜ prewencyjną zapobiegając stosowaniu przez przedsiębiorcę opisanych w decyzji działań bezprawnych w przyszłości. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie (…) karę pienięŜną naleŜy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Warszawie: NBP O/O Warszawa 51101010100078782231000000. Mając powyŜsze na uwadze, orzeczono jak w punkcie II sentencji decyzji. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c. - od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie- Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwóch tygodni od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów- Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Lublinie. Z upowaŜnienia Prezesa UOKIK Dyrektor Delegatury UOKIK w Lublinie Ewa Wiszniowska 27 Otrzymuje: WyŜsza Szkoła Nauk Społecznych z siedzibą w Lublinie Ul. Olchowa 8 20-335 Lublin