RLU-21/2000

Lublin, dnia 7 listopada 2000 r. RLU –56S-14/341/2000/MW Decyzja RLU – NR 21/00 Na podstawie art.104 kodeksu postępowania administracyjnego, w związku z art. 5 ust. 1 pkt. 3 ustawy z dnia 24 lutego 1990 r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów ( Dz. U. z 1999 Nr 52 poz. 547 ) , po rozpatrzeniu sprawy wszczętej na wniosek Grzegorza G. prowadzącego Zakład Pogrzebowy w O. . Przemysłowa 23 przeciwko firmie „Znicz” ul. Lubelska 9 w O. reprezentowanej przez Janusza Ł. odmawia się uwzględnienia Ŝądania strony w przedmiocie stwierdzenia stosowania i nakazania zaniechania praktyki monopolistycznej , polegającej na podziale rynku według kryterium podmiotowego w następstwie stosowania ulg w opłatach za usługi cmentarne wobec osób , które zleciły Zakładowi Pogrzebowemu „Znicz” równieŜ usługę pogrzebową , niedostępną dla pozostałych klientów . Uzasadnienie Do Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura w Lublinie wpłynął wniosek Grzegorza G. prowadzącego Zakład Pogrzebowy w O. o wszczęcie postępowania i stwierdzenie stosowania praktyk monopolistycznych przez firmę „Znicz” Art. Pogrzebowe w O. . Wnioskodawca podniósł , Ŝe w wyniku oddania administracji cmentarza parafialnego w O. w październiku 1999 r. firmie „Znicz” z Opola, która równieŜ świadczy usługi pogrzebowe, obroty jego zakładu spadły o 50 %. Wnioskodawca twierdzi , Ŝe pozycja firmy „Znicz” – jako administratora cmentarza umoŜliwia przedsiębiorcy stosowanie praktyk monopolistycznych, w postaci uzaleŜniania całkowitego kosztu pochówku , poprzez jego zmniejszenie o 200-500 zł , jeŜeli klient zdecyduje się na zlecenie usługi pogrzebowej w jego firmie . Jako dowód dołączył oświadczenia trzech osób – rodzin osób zmarłych, które organizując pogrzeb doświadczyły, zdaniem wnioskodawcy, zarzucanej praktyki . Ponadto , firma „Znicz” w sposób nachalny i nieetyczny narzuca usługi pogrzebowe rodzinom osób zmarłych , dyskredytując przy tym usługi innych firm pogrzebowych. Postępowanie takie w sposób oczywisty godzi w interes wnioskodawcy , czego dowodem jest stały spadek zainteresowania usługami świadczonymi przez firmę Grzegorza G. . 2 W odpowiedzi na wszczęcie postępowania właściciel firmy „Znicz” – Janusz Ł. – zaprzeczył , Ŝe stosuje zarzucane mu praktyki monopolistyczne i wyjaśnił , Ŝe prowadzi zakład pogrzebowy w O. od 1995 r. W październiku 2000 r. zgłosił ofertę na administrację cmentarza parafialnego , który jest własnością Parafii Rzymsko – Katolickiej w O. Lubelskim . Ofertę zgłosił równieŜ Pan G. , jednak oferta firmy „Znicz” w wyniku głosowania Rady Parafialnej została wybrana jednogłośnie . Administracja cmentarza wymaga znacznych nakładów finansowych , jak do tej pory nie było jednak na jego działalność Ŝadnych skarg . Uczestnik kategorycznie zaprzecza, jakoby koszt pochówku uzaleŜniony był od tego , czy klient korzysta z usług pogrzebowych u konkurencji , czy teŜ u niego . Koszt pochówku oraz koszt ceremonii pogrzebowej moŜe być róŜny , a wynika to stąd , Ŝe usługi pogrzebowe , róŜnią się zakresem , charakterem i standardem . Podobnie usługi cmentarne - pomimo , Ŝe obowiązuje cennik zdarzają się sytuacje , Ŝe dopiero po otwarciu grobu moŜna ocenić konieczny nakład pracy i materiałów. Dowody przedstawione przez wnioskodawcę w formie oświadczeń uwaŜa za spreparowane i nieprzydatne , poniewaŜ wymienione w oświadczeniach kwoty są niezgodne z wystawionymi fakturami . Uczestnik nie zgadza się z zarzutem zajęcia przez swoją firmę , po objęciu administracji cmentarza pozycji monopolistycznej na rynku usług pogrzebowych w O. . Twierdzi , Ŝe pozycję taką zajmuje Zakład Pogrzebowy wnioskodawcy , poniewaŜ Grzegorz G. ma wyłączność na transport zwłok z oddziałów szpitalnych do prosektorium w O. Lubelskim i Poniatowej , gdzie prowadzi równieŜ prosektorium i chłodnię . Ponadto, ma umowę z Prokuraturą o wyłączność na zwoŜenie zwłok z wypadków . Po objęciu przez firmę „Znicz” administracji cmentarza parafialnego wnioskodawca, zdaniem uczestnika , poczuł się zagroŜony i podjął wszelkie moŜliwe kroki w celu usunięcia konkurencji z tego rynku . Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Lublinie podjęła czynności wyjaśniające w sprawie , a następnie uwzględniając poczynione w tym trybie ustalenia, działając na podstawie art. 17 ust. 1 i 4 ustawy o przeciwdziałaniu /.../ , w związku z par. 2 pkt 4 oraz par. 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 stycznia 1999 r. w sprawie określenia właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów ( Dz. U. Nr 7 poz. 55) i art. 479 28 k.p.c. – wszczęła postępowanie administracyjne w sprawie stosowania przez firmę „Znicz” z O. praktyk monopolistycznych określonych w art. 5 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu /.../ . Na podstawie zgromadzonych dowodów organ antymonopolowy ustalił i zwaŜył, co następuje : 3 Cmentarz Parafialny – będący własnością Parafii Rzymsko – Katolickiej w O. jest jedynym cmentarzem w O. i najbliŜszej okolicy – do 10 km. Administratorem tego cmentarza na podstawie umowy z dnia 25 października 1999 r. jest firma „Znicz” , której właścicielem jest Janusz Ł. , prowadzący od 1995 r, zakład pogrzebowy w O. . Administracja cmentarzem wiąŜe się z : 1.kopaniem grobów , murowaniem grobowców , remontem lub przebudową grobów i pobieraniem za to wynagrodzenia według ceny uzgodnionej z zamawiającymi te prace; 2.asystowaniem przy modlitwach księdza nad grobem w czasie pogrzebu , oraz spuszczaniem trumny go grobu. Ponadto obowiązki administratora dotyczą , zamykania , otwierania bramy cmentarnej i pobierania opłaty za wwóz, dbania o czystość cmentarza i kaplicy, wywóz śmieci , wyznaczania miejsc kopania grobów i dbania o porządek na cmentarzu zgodnie z opracowanym planem . Wykonywanie usług cmentarnych dokonywane jest w oparciu o następujący cennik usług: 1. grobowiec murowany – 1 kwatera –800 zł 2 kwatery – 1500 zł 3 kwatery – 2100 zł 4 kwatery 2800 zł 2. grób ziemny - 1 kwatera 250 zł - 2 kwatery 400 zł 3.otwarcie , zamurowanie grobowca , ceremonia pogrzebowa – 300 zł 4. rabatka pojedyncza - 400 zł podwójna - 600 zł 5. obsługa ceremonii pogrzeb. , zasklepienie grobowca - 250 zł 6. wpuszczanie do grobu - 50 zł Art Na rynku usług pogrzebowych w O. Lubelskim funkcjonują trzy firmy : wnioskodawca Grzegorz G. , który ponadto dzierŜawi pomieszczenia prosektorium w O. i P. , gdzie zainstalował chłodnie do przechowywania zwłok , firma „Znicz” Janusza Ł. oraz Zakład Gospodarki Komunalnej . W okresie do 1 listopada 1999 r. najsilniejszą pozycję na rynku usług pogrzebowych posiadał Zakład Pogrzebowy Grzegorza G., obsługując około 70 - 80 % rynku . Firma „Znicz” obsługiwała około 20 – 30 % rynku , kilka pogrzebów rocznie wykonywał Zakład Gospodarki Komunalnej i firmy spoza O. . Po objęciu przez Janusza Ł. funkcji administratora cmentarza proporcje te zmieniły się : od dnia 1 .01. 2000 r. do 20.08.2000 r. na cmentarzu parafialnym w O. odbyły się 102 pogrzeby , z czego firma Grzegorza G. obsłuŜyła 32 pogrzeby , firmy spoza O. 4-5 pogrzebów , a pozostałe firma Janusza Ł. , co stanowi około 70 % udziałów w rynku . 4 W toku postępowania, organ antymonopolowy badał prawdziwość treści oświadczeń ElŜbiety S., Genowefy G. i Marii M. na okoliczność zarzucanej uczestnikowi praktyki monopolistycznej , a mianowicie uzaleŜniania przez administratora cmentarza ceny grobowca od tego , czy usługa pogrzebowa zlecona została zakładowi pogrzebowemu administratora , czy teŜ firmie konkurencyjnej . W tym celu dwukrotnie zwrócił się do autorów w/w oświadczeń z zapytaniem , czy potwierdzają prawdziwość treści oświadczeń i własnoręczność złoŜonych podpisów , ale jedynie Maria M. złoŜyła pismo potwierdzające prawdziwość swojego wcześniejszego oświadczenia . Jak wynika z treści oświadczenia , twierdzi ona , Ŝe administrator cmentarza zaŜądał od niej kwoty 1400 zł za pojedynczy grób ( wg cennika 800 zł ), poniewaŜ zakupiła trumnę w Zakładzie Pogrzebowym Grzegorza G.. Załączona faktura za grobowiec opiewa jednak na kwotę 800 zł , z czego wynika , Ŝe Maria M. zapłaciła za grobowiec 800 zł. Nie jest to więc dowód na okoliczność stosowania ulg w opłatach cmentarnych dostępnych jedynie tym klientom , którzy zlecą usługę pogrzebową firmie „Znicz” . Oświadczenie nie stanowi równieŜ dowodu , Ŝe administrator cmentarza zawyŜył cenę na grobowiec ,poniewaŜ faktura opiewa na kwotę 800 zł. Administrator cmentarza prowadzi działalność gospodarczą w obrębie dwóch rynków usług lokalnych , a mianowicie administracji cmentarza i świadczenia usług z tym związanych oraz w zakresie działalności pogrzebowej. Na lokalnym rynku związanym z administracją cmentarza posiada pozycję monopolistyczną w rozumieniu art. 2 pkt. 6 ustawy o przeciwdziałaniu, gdyŜ nie spotyka się z konkurencją ze strony innych przedsiębiorców . Natomiast działalność w zakresie usług pogrzebowych prowadzi w warunkach konkurencji na rynku . Ustawa antymonopolowa , jak wynika to z jej preambuły , uchwalona została w celu zapewnienia rozwoju konkurencji , ochrony przedsiębiorców naraŜonych na stosowanie praktyk monopolistycznych oraz ochronę interesów konsumentów . Sankcje ustawy skierowane są przeciwko przedsiębiorcom mającym na rynku pozycję monopolistyczną (art. 2 pkt. 6 ustawy) lub dominującą (art. 2 pkt. 7 ustawy) ograniczających w sposób sprzeczny z prawem , w następstwie swojej pozycji rynkowej samodzielność innych uczestników rynku . Administrowanie cmentarzem , ułatwiające kontakt z rodziną zmarłego jest niewątpliwie istotnym czynnikiem sprzyjającym administratorowi cmentarza w utrzymaniu i umacnianiu mocnej pozycji takŜe na rynku usług pogrzebowych kosztem konkurencji . JednakŜe, posiadanie przez przedsiębiorcę , pozycji monopolistycznej , bądź dominującej nie jest zabronione przepisami prawa , ani teŜ regulowane . Dlatego nie moŜna czynić firmie „Znicz” zarzutu z faktu , Ŝe od czasu podjęcia się 5 administrowania cmentarzem jej pozycja na rynku usług pogrzebowych zwiększyła się kosztem konkurencji z 30 % do 70 % . Nie bez znaczenia jest fakt , Ŝe „Znicz” umacnia swoją pozycję w konfrontacji z przedsiębiorcą , który do tej pory sam był dominantem rynkowym, a to dzięki monopolistycznej pozycji na rynku usług prosektoryjnych i wynajmu chłodni do przechowywania zwłok w O. i P.. Okoliczność podnoszona przez wnioskodawcę , Ŝe sam budował rynek usług pogrzebowych w O. inwestując w sprzęt i wyposaŜenie oraz wkładając w to wiele pracy nie moŜe przesądzać w opinii organu antymonopolowego , Ŝe jego pozycja na tym rynku jest trwale zagwarantowana i wręcz usankcjonowana . Rynkiem tym, jak kaŜdym innym , Ŝądzą prawa konkurencji i dopóki przedsiębiorcy funkcjonujący na tym rynku nie naduŜywają posiadanej przez siebie pozycji dominującej lub monopolistycznej, działania ich nie są sankcjonowane w trybie przewidzianym w w/w ustawie . . 5 ust. 1 pkt. 2 ustawy o przeciwdziałaniu za praktyki monopolistyczne uznaje naduŜywanie pozycji dominującej na rynku , a w szczególności podział rynku wg kryteriów podmiotowych . Dla stwierdzenia stosowania praktyk, zachowanie przedsiębiorcy musi wypełniać wszystkie przesłanki wynikające z przytoczonego wyŜej przepisu , a mianowicie : (1) posiadać pozycję dominującą i naduŜywać ją (2), poprzez działania doprowadzające do podziału rynku wg kryterium podmiotowego . Na rynku usług związanych z administrowaniem cmentarzem – jego administrator - Janusz Ł. posiada pozycję monopolistyczną , która jest kwalifikowaną formą pozycji dominującej , a więc odnoszą się do niej wszelkie ograniczenia władzy rynkowej wskazane w w/w przepisie . Zarzucone przez wnioskodawcę działania w postaci stosowania ulg w opłatach cmentarnych dostępnych jedynie dla tych klientów , którzy zlecą usługę pogrzebową firmie „Znicz”, o ile zostanie udowodniona , stanowi naduŜycie pozycji dominującej i jest zakazana jako praktyka monopolistyczna w świetle art. 5 ust. 1 pkt. 2 w.w ustawy. W konkretnym stanie faktycznym , zarzucona administratorowi cmentarza parafialnego praktyka monopolistyczna , dzieląca rynek według kryterium podmiotowego nie została udowodniona . Administrator cmentarza nie przyznał się do stosowania zarzuconej mu praktyki i jako dowód przedstawił cennik stosowanych opłat na usługi cmentarne . Przyznał wprawdzie , Ŝe czasami stosuje odstępstwa od cennika , ale jest to uzasadnione zakresem wykonywanych prac . W postępowaniu administracyjnym , mając na uwadze treść art. 21 ust. 2 pkt.1 ustawy o przeciwdziałaniu /.../ w sprawie wszczętej na Ŝądanie uprawnionego podmiotu cięŜar dowodu na okoliczność stosowania praktyk monopolistycznych obciąŜa ten podmiot oraz ogólnej reguły dowodowej z art. 6 KC , w świetle którego, cięŜar dowodu spoczywa na osobie , która z tego faktu wywodzi skutki prawne , cięŜar dowodu odnośnie w/w praktyki spoczywa na wnioskodawcy , 6 czyli na Grzegorzu G. . Wnioskodawca , jako dowód stosowanych praktyk monopolistycznych , dostarczył trzy oświadczenia , z których dwa jako niepotwierdzone przez autorów w ocenie Urzędu są niewiarygodne , a jedno nie jest dowodem na okoliczność wskazaną przez wnioskodawcę . Mając jednakŜe na uwadze treść art. 7 oraz 77 par. 1 k.p.a. , który nakłada na organ antymonopolowy obowiązek zebrania w sposób wyczerpujący oraz rozpatrzenia całego materiału dowodowego, Urząd przeanalizował faktury wystawione przez firmę Znicz” w okresie styczeń – czerwiec 2000 r. oraz faktury za ten sam okres wystawione przez administratora cmentarza , pod kątem stosowania ulg w opłatach za usługi cmentarne od osób, które zlecą usługę pogrzebową np. zakup trumny - firmie „Znicz” , ewentualnie pod kątem zawyŜania opłat za usługi cmentarne , o ile usługa pogrzebowa zlecona została firmie innej niŜ administrator cmentarza . Analiza tych faktur nie prowadzi , w ocenie Urzędu do wniosku , Ŝe administrator cmentarza Janusz Ł.stosował zarzucaną mu praktykę monopolistyczną . Mając powyŜsze na względzie Urząd orzekł jak w sentencji . Od decyzji niniejszej przysługuje stronom odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Antymonopolowego w terminie dwutygodniowym od daty doręczenia decyzji za pośrednictwem Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura w Lublinie . Otrzymują : 1/ Grzegorz G. ul. Przemysłowa 23 2/ Zakład Pogrzebowy „Znicz” ul. Lubelska 9 : Z upowaŜnienia Prezesa UOKIK Dyrektor Delegatury w L. Krzysztof Daszyński