RLU-21/2012

1 PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW Delegatura w Lublinie 20-012 Lublin, ul. Ochotnicza 10 Tel. (0-81) 532-35-31, 532-54-48, Fax (0-81) 532-08-26 E-mail: lublin@uokik.gov.pl Lublin, dnia 5 października 2012r. RLU – 61 – 14/12/PM za p.o. Decyzja RLU Nr 21/ 2012 Stosownie do art. 33 ust. 4, 5 i 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz § 5 pkt 2 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887) po przeprowadzeniu z urzędu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów przeciwko przedsiębiorcy : Jerzego G. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą „P.-E.” w L. – w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów określoną w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, bezprawne działanie przedsiębiorcy : Jerzego G. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą „P.-E.” w L. polegające na przedstawianiu w ulotce reklamowej wypożyczalni samochodów „autonaczas.pl” nieaktualnego cennika świadczonych usług, co stanowi nieuczciwą praktykę rynkową określoną w art. 7 pkt 5 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. z 2007r., Nr 171, poz. 1206) i stwierdza się zaniechanie jej stosowania z dniem 03.06.2012r. Uzasadnienie Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów- Delegatura w Lublinie (dalej w tekście: Prezes Urzędu lub Prezes UOKiK ) przeprowadził postępowanie wyjaśniające w sprawie badania rynku wypożyczania samochodów osobowych w miastach, w których będą odbywać się eliminacje Mistrzostw Europy w Piłce nożnej w 2012r. W toku w/w postępowania wyjaśniającego Prezes UOKiK poddał między innymi analizie „Regulamin wypożyczalni samochodów”, „Umowę najmu samochodu”, stronę internetową www.autonaczas.pl prowadzoną przez przedsiębiorcę Jerzego G. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą „P.-E.” w L. (dalej w tekście: P. E. lub Przedsiębiorca ) oraz stosowane przez niego w kontaktach z konsumentami materiały reklamowe - ulotka. Analiza 2 treści w/w materiałów wykazała, że przedstawione na ulotce reklamowej ceny wynajmu samochodów osobowych są nieaktualne – niższe niż w aktualnym cenniku umieszczonym na stronie internetowej. W związku z powyższym, zostało wszczęte, w imieniu Prezesa Urzędu, postępowanie w związku z podejrzeniem stosowania przez P. E. praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, polegającej na przedstawianiu na ulotce reklamowej wypożyczalni samochodów „autonaczas.pl” nieaktualnego cennika świadczonych usług, co może być sprzeczne z art. 7 pkt 5 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. z 2007r., Nr 171, poz. 1206)(dalej w tekście: upnpr ) i stanowić praktykę z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów. W piśmie z dnia 03.06.2012r. będącym ustosunkowaniem się P. E. do zarzutów sformułowanych w zawiadomieniu o wszczęciu niniejszego postępowania, Przedsiębiorca stwierdził: „ Nie zamierzałem nikogo wprowadzać w błąd. Jednak przyznaję, że do takiej sytuacji mogło dojść (…). Kwestionowane przez UOKiK ulotki nigdzie nie rozsyłałem, a wręczałem ją moim klientom dopiero podczas popisywania umowy o wynajem pojazdu. Tej praktyki już zaniechałem .” Jednocześnie Przedsiębiorca wniósł do Prezesa UOKiK o wydanie w niniejszej sprawie decyzję w oparciu o art. 28 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) (dalej: ustawa o ochronie (…) ). Prezes Urzędu ustalił, co następuje: W trakcie postępowania, Prezes Urzędu ustalił, że Jerzego G. prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą „P. E.” w L. jest przedsiębiorcą wpisanym do ewidencji działalności gospodarczej prowadzonej przez Burmistrza Miasta L. pod numerem [taj. przeds.] Zgodnie z zaświadczeniem o dokonaniu wpisu do ewidencji działalności gospodarczej, przedmiotem działalności w/w przedsiębiorcy jest między innymi wypożyczanie samochodów – usługa polegająca na wynajmowaniu samochodów osobowych. Działalność polegającą na wynajmowaniu samochodów Przedsiębiorca prowadzi od 14.07.2011r., posiada na stanie 19 samochodów. W 2011r. P. E. zawarł 65 umów na wynajem samochodów. Zasięg działalności wypożyczalni ogranicza się do miast P. i L. W celu dokonania rezerwacji wynajmu samochodu od Przedsiębiorcy konsument może skorzystać z formularza zamieszczonego na stronie internetowej prowadzonej przez PRO EDU – www.autonaczas.pl . W trakcie wypełniania formularza konsument ma możliwość zapoznania się z aktualnym cennikiem usług. W momencie podpisywania umowy Przedsiębiorca wręczał ulotkę reklamową na której były zamieszczone między innymi dane kontaktowe oraz cennik wynajmu samochodów. Cennik zamieszczony na w/w ulotce był nieaktualny – przedstawione ceny wynajmu samochodów były niższe niż stosowane przez Przedsiębiorcę. Przedsiębiorca oświadczył, że ulotki reklamowe były wręczane konsumentom (przy podpisywaniu umowy) od 26.09.2011r., nie były nigdzie rozsyłane, ich głównym zadaniem było przedstawienie danych kontaktowych. Przedsiębiorca zaprzestał w dniu 3.06.2012r. wręczania w/w ulotek swoim klientom. W toku niniejszego postępowania Prezes Urzędu zważył, co następuje: Zarzut stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów można postawić wyłącznie przedsiębiorcy. Zgodnie z przepisem art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie (…) ilekroć w ustawie jest mowa o przedsiębiorcy rozumie się przez to przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 3 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2007 r., Nr 155, poz. 1095 ze zm.), a także osobę fizyczną, osobę prawną, a także jednostkę organizacyjną nie mającą osobowości prawnej, której ustawa przyznaje zdolność prawną, organizującą lub świadczącą usługi o charakterze użyteczności publicznej, które nie są działalnością gospodarczą w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Nie ulega więc wątpliwości, że Jerzy G. wpisany do ewidencji działalności gospodarczej prowadzonej przez Burmistrza Miasta L. jest przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie (…). Stosownie do art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Art. 24 ust. 2 w/w ustawy przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie godzące w nie bezprawne działania przedsiębiorcy, w szczególności: stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego (pkt 1), naruszenie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji (pkt 2) oraz nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji (pkt 3). Stwierdzenie przedmiotowych praktyk wymaga spełnienia dwóch przesłanek: bezprawności działania przedsiębiorcy i naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. Jako bezprawne należy kwalifikować zachowania sprzeczne z prawem, zasadami współżycia społecznego lub dobrymi obyczajami, bez względu na winę, a nawet świadomość sprawcy. Dla ustalenia bezprawności działania wystarczy, że określone zachowanie koliduje z przepisami prawa (por. Komentarz do ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji pod red. Janusza Szwaji, Wyd. CH Beck, Warszawa 2000r., str. 117-118). Druga z wymienionych powyżej przesłanek jest spełniona, gdy działanie lub zaniechanie przedsiębiorcy godzi w interesy konsumentów jako zbiorowości rozumianej jako nieokreślona i nieograniczona grupa podmiotów, których nie da się zidentyfikować. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie definiuje pojęcia zbiorowego interesu konsumentów, wskazuje jednak w art. 24 ust. 3, że nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 12 września 2003r. sygn. akt I CKN 504/01 stwierdził, że nie jest zasadne uznawanie, że postępowanie z tytułu naruszenia ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów można wszcząć tylko wtedy, gdy zagrożone są interesy wielu odbiorców, a nie jest to możliwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko jeden konsument. Wydawane orzeczenie ma bowiem wymiar znacznie szerszy, pełni także funkcję prewencyjną, służy bowiem ochronie także nieograniczonej liczby potencjalnych konsumentów . Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, ochrona interesów przedsiębiorców i konsumentów podejmowana w ramach działań Prezesa Urzędu jest prowadzona w interesie publicznym. Ingerencja Prezesa Urzędu ma więc na celu ochronę interesów zbiorowości, a nie wprost poszczególnych, indywidualnych uczestników rynku. Naruszenie interesu publicznego stanowi bezwzględny warunek uznania kompetencji Prezesa Urzędu do rozstrzygnięcia określonej sprawy. Interes publiczny zostaje naruszony wówczas, gdy działania przedsiębiorcy godzą w interesy ogólnospołeczne i dotykają szerokiego kręgu uczestników rynku, zaburzając jego prawidłowe funkcjonowanie. Dla stwierdzenia naruszenia zbiorowych interesów konsumentów istotne jest więc ustalenie, że działanie przedsiębiorcy nie ma ściśle określonego, konkretnego adresata, ale jest kierowane do nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów. Oznacza to, że nie ilość faktycznych, potwierdzonych naruszeń, ale przede wszystkim ich charakter, a w związku z tym możliwość (chociażby tylko potencjalna) wywołania negatywnych skutków wobec określonej zbiorowości przesądza o naruszeniu zbiorowego interesu. Godzenie w zbiorowe interesy konsumentów może polegać zarówno na ich naruszeniu, jak i na zagrożeniu ich 4 naruszenia. Dla uznania, że doszło do naruszenia zbiorowych interesów konsumentów nie jest więc konieczne stwierdzenie, że którykolwiek z konsumentów został rzeczywiście poszkodowany wskutek stosowanej przez przedsiębiorcę praktyki. W ocenie Prezesa Urzędu rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wiąże się i dotyczy ochrony interesu szerszej, bliżej nieokreślonej grupy konsumentów, którzy są lub mogą być klientami Przedsiębiorcy. Tym samym w sprawie tej mogło dojść do naruszenia interesu nieograniczonej liczby aktualnych i potencjalnych klientów P. E. będących konsumentami. Oznacza to, iż sprawa ta dotyczy zbiorowego interesu konsumentów, czyli, iż jest prowadzona w interesie publicznoprawnym. Zatem uzasadnione było w niniejszej sprawie wszczęcie przez Prezesa Urzędu przeciwko P. E. postępowania w sprawie naruszenia zbiorowego interesu konsumentów w zakresie wskazanym w sentencji niniejszej decyzji. Interes konsumentów należy rozumieć jako interes prawny (a nie faktyczny), a więc uznany przez ustawodawcę jako zasługujący na ochronę i zabezpieczenie. Pod tym pojęciem należy rozumieć zarówno stricte ekonomiczne interesy konsumentów (o wymiarze majątkowym), jak również prawo konsumentów do uczestniczenia w przejrzystych i niezakłóconych przez przedsiębiorcę warunkach rynkowych, zapewniających konsumentom możliwość dokonywania transakcji przy całkowitym zrozumieniu, jaki jest ich rzeczywisty sens ekonomiczny i prawny na etapie przedkontraktowym i w czasie wykonywania umowy. W tym też aspekcie w niniejszej sprawie naruszenie interesu konsumentów nastąpiło poprzez zamieszczenie na ulotce reklamowej innych cen usługi (niższych) niż Przedsiębiorca faktycznie stosował. Prezes Urzędu zakwalifikował działanie Przedsiębiorcy polegające na zamieszczeniu na ulotce reklamowej innych cen usługi (niższych) niż Przedsiębiorca faktycznie stosował jako nieuczciwą praktykę rynkową. Odnosząc się do przedmiotowego zarzutu należy wskazać, co następuje. Art. 24 ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje za godzące w interesy konsumentów stosowanie nieuczciwych praktyk rynkowych. Nieuczciwe praktyki rynkowe zostały określone w ustawie z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (dalej: upnpr ). Na podstawie definicji zawartej w art. 2 pkt 4 upnpr przez praktyki rynkowe rozumie się działanie lub zaniechanie przedsiębiorcy, sposób postępowania, oświadczenie lub informację handlową, w szczególności reklamę lub marketing, bezpośrednio związane z promocją lub nabyciem produktu przez konsumenta. Należy wskazać, że pojęcie produktu wskazane w art. 2 pkt 3 upnpr ma szeroki zakres i obejmuje każdy towar lub usługę. Dokonując oceny praktyki rynkowej stosowanej przez Przedsiębiorcę należy poddać ocenie w świetle upnpr to, czy dana praktyka jest nieuczciwa. Należy zauważyć, iż w świetle art. 4 upnpr, praktyka rynkowa stosowana przez przedsiębiorców jest nieuczciwa, jeżeli jest sprzeczna z dobrymi obyczajami i w istotny sposób zniekształca lub może zniekształcić zachowanie rynkowe przeciętnego konsumenta, zarówno przed zawarciem umowy, w trakcie jej zawierania jak i po jej zawarciu. Podkreślenia wymaga, że art. 3 upnpr wprost zakazuje stosowania nieuczciwych praktyk rynkowych. W art. 4 ust. 1 tej ustawy określono dwie przesłanki, których łączne spełnienie pozwala na zakwalifikowanie praktyki przedsiębiorcy jako nieuczciwej, a mianowicie: sprzeczność z dobrymi obyczajami oraz rzeczywiste lub potencjalne zniekształcenie w istotny sposób zachowań rynkowych przeciętnego konsumenta przed zawarciem umowy dotyczącej 5 produktu, w trakcie jej zawierania lub po jej zawarciu. Przepis ten ma charakter klauzuli generalnej, która w celu wykazania stosowania danej praktyki wymaga odpowiedniej konkretyzacji. W art. 7 w/w ustawy wymienione są praktyki rynkowe wprowadzające w błąd. Wskazana lista nieuczciwych zachowań wprowadzających konsumentów w błąd stanowi tzw. "czarną listę praktyk". Zakwalifikowanie stosowanej przez przedsiębiorcę praktyki rynkowej do tego katalogu praktyk oznacza, że jest ona nieuczciwa w każdych okolicznościach . Nieuczciwymi praktykami rynkowymi w każdych okolicznościach są praktyki rynkowe wprowadzające w błąd wymienione w art. 7 upnpr. Praktyki te nie podlegają ocenie i wykładni pod kątem realizacji przesłanek z art. 4 ust. 1 przedmiotowej ustawy, czyli klauzuli generalnej. Oznacza to, iż takie praktyki zawsze będą sprzeczne z dobrymi obyczajami i będą w istotny sposób zniekształcać lub potencjalnie zniekształcać zachowanie rynkowe przeciętnego konsumenta. Zatem działanie przedsiębiorcy spełniające przesłanki praktyki wskazanej w art. 7 omawianej ustawy zawsze będzie skutkować uznaniem go za nieuczciwą praktykę rynkową. Powyższa interpretacja jest zgodna z ustawodawstwem wspólnotowym w tym zakresie. Należy zwrócić uwagę, iż treść omawianego art. 7 stanowi realizacje dyspozycji zawartych w przepisach Dyrektywy 2005/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 maja 2005r. dotyczącej nieuczciwych praktyk handlowych stosowanych przez przedsiębiorstwa wobec konsumentów na rynku wewnętrznym oraz zmieniającą dyrektywę Rady 84/450/„WG, dyrektywy 97/7/WE, 98/27/WE i 2002/65/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz rozporządzenie (WE) nr 2006/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady („Dyrektywa o nieuczciwych praktykach handlowych”) (Dz. Urz. UE L 149 z 11.06.2005, str. 22). Pkt 17 preambuły stanowi, iż „W celu zapewnienia większej pewności prawnej wskazane jest zidentyfikowanie tych praktyk handlowych, które są nieuczciwe w każdych okolicznościach.(…) Są to jedyne praktyki handlowe, które można uznać za niedozwolone bez konieczności oceny konkretnego przypadku w świetle przepisów art. 5-9” (w przepisach art. 5-9 dyrektywy wskazane są ogólne przesłanki nieuczciwości, które muszą zaistnieć aby działanie przedsiębiorcy można było uznać za nieuczciwą praktykę rynkową). Z treści przepisów dyrektywy i implementującej ją ustawy wynika zatem, iż działanie przedsiębiorcy spełniające przesłanki konkretnej praktyki z listy praktyk zakazanych w każdych okolicznościach zawsze będzie skutkować uznaniem go za nieuczciwa praktykę rynkową, bez konieczności wykazania ogólnych przesłanek nieuczciwości- zawartych w art. 4 ust. 1 w/w ustawy o ochronie (…). Przedsiębiorcy zarzucono stosowanie praktyki rynkowej stypizowanej w art. 7 pkt 5 ustawy upnpr poprzez zamieszczenie na ulotce reklamowej innych cen usługi (niższych) niż Przedsiębiorca faktycznie stosował. Wskazana praktyka obejmuje zakaz stosowania reklamy „przynęty” polegającej na zaproszeniu do dokonania zakupu po określonej cenie wskazanej w komunikacie handlowym, w przypadku gdy Przedsiębiorca nie będzie w stanie świadczyć takiej usługi po zaproponowanej niższej cenie. Zdaniem Prezesa Urzędu, pomimo zapewnień Przedsiębiorcy, że w/w ulotki reklamowe nie były nigdzie rozsyłane, ich dystrybucja była działaniem promocyjnym, zmierzającym do pozyskania jak największej liczby klientów. Przyjmując oświadczenie P. E. nie można wykluczyć, że ulotki wręczane klientom w momencie podpisywania umowy wynajmu samochodu nie mogły być udostępniane osobom trzecim, które na podstawie zawartych tam informacji (cennik usług) mogły podjąć decyzję o skorzystaniu z usług tego Przedsiębiorcy. Zawarta w w/w przekazie cena usługi niższa niż rzeczywiście stosowana, mogła wpłynąć na decyzję konsumenta co do jej nabycia, gdyż sugeruje mu, że ma do czynienia z ofertą wyjątkowo atrakcyjną, korzystniejszą od ofert przedstawianych przez innych przedsiębiorców. 6 Jednocześnie Przedsiębiorca sam przyznał, że jego działanie mogło wprowadzić konsumentów w błąd, jak stwierdził w piśmie z dnia 3.06.2012r. „ Nie zamierzałem nikogo wprowadzać w błąd. Jednak przyznaję, że do takiej sytuacji mogło dojść (…) ”. Biorąc pod uwagę powyższe, w ocenie Prezesa Urzędu nie ulega wątpliwości, że opisane działanie Przedsiębiorcy (zamieszczenie na ulotce reklamowej cen niższych od cen, które konsument musi w rzeczywistości uiścić dokonując najmu samochodu) wypełnia normę przepisu art. 7 pkt 5 upnpr czyli stanowi nieuczciwą praktykę rynkową i stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów zgodnie z art. 24 ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów gdyż działania Przedsiębiorcy były powszechne i mogły dotknąć każdego potencjalnego klienta w/w Przedsiębiorcy. W tym miejscu należy podkreślić, że Przedsiębiorca zaniechał wręczania konsumentom w/w ulotek reklamowych w dniu 3.06.2012r. (w dacie otrzymania zawiadomienia o wszczęciu postępowania administracyjnego). W związku z powyższym uzasadnione stało się uznanie, na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy o ochronie (…), w/w praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzenie zaniechania jej stosowania z dniem 3 czerwca 2012r. W odpowiedzi na zawiadomienie o wszyciu postępowania administracyjnego P. E. złożył wniosek o wydanie w niniejszej sprawie decyzji w oparciu o art. 28 ustawy o ochronie (…) – decyzji zobowiązującej. Odnosząc się do w/w wniosku Prezes Urzędu stwierdza, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego i oraz wyjaśnień złożonych przez Przedsiębiorcę, że w niniejszej sprawie nie może mieć zastosowanie w/w art. 28. Prezes Urzędu może wydać decyzję zobowiązującą w przypadku gdy w toku postępowania zostanie uprawdopodobnione, że przedsiębiorca stosuje praktykę opisaną w art. 24 w/w ustawy, a przedsiębiorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu i jednocześnie zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom. W niniejszej sprawie nie zaistniały powyższe przesłanki, stosowanie zarzucanej praktyki zostało udowodnione przez Prezesa Urzędu, Przedsiębiorca przyznał się do jej stosowania (chociaż brak było umyślności w jego działaniu) oraz zaprzestał jej stosowania. W związku z powyższym uzasadnione stało się wydanie decyzji na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy o ochronie (…). Wobec powyższego orzeka się jak w pkt I sentencji . Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od daty jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów- Delegatura w Lublinie. Z up. Prezesa UOKiK Dyrektor Delegatury UOKiK w Lublinie E. Wiszniowska Otrzymuje: Jerzy G. P.-E. z siedzibą w L. a/a