RLU-4/2013

1 Lublin, dnia 15 maja 2013r. RLU -61- 3/13/MW p.o. DECYZJA Nr RLU 04/2013 Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. nr 50 poz. 331 ze zm.), na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie określenia właściwości miejscowej i rzeczowej Delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. z 2009 Nr 107 poz. 887), po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu przeciwko Uniwersytetowi Marii Curie Skłodowskiej w Lublinie - w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów I. na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. nr 50 poz. 331 ze zm.), wobec uprawdopodobnienia, w toku postępowania o naruszenie zbiorowych interesów konsumentów, stosowania przez Uniwersytet Marii Curie Skłodowskiej w Lublinie praktyki określonej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ww. ustawy, polegającej na stosowaniu we wzorcach umów postanowień, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964r.- Kodeks Postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43 poz. 296, z późn. zm. ) tj. 1. we wzorcach umowy pt. „Umowy nr… o warunkach wnoszenia opłat za niestacjonarne studia doktoranckie”, „Umowy nr … o warunkach wnoszenia opłat za studia stacjonarne doktoranckie”, „Umowy nr …o warunkach odpłatności za studia stacjonarne”, „Umowy nr …o warunkach odpłatności za studia niestacjonarne” postanowień o treści: - „ W razie niezawiadomienia dziekanatu Wydziału o zmianie nazwiska lub adresu, pisma wysyłane na nazwisko i pod ostatni podany adres uważa się za doręczone”; - „Spory wynikłe na tle niniejszej umowy rozstrzygane będą przez właściwy rzeczowo Sąd w Lublinie ”; 2. we wzorcu umowy pt „Zarządzenie Nr 24/2012 Rektora Uniwersytetu Marii Curie Skłodowskiej w Lublinie z dnia 18 czerwca 2012r. w sprawie wysokości opłat za usługi edukacyjne w roku akademickim 2012/2013” postanowienia o treści : PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA UOKiK WLUBLINIE ul. Ochotnicza 10, 20-012 LUBLIN Tel. (0-81) 532-35-31, 532-54-48, Fax (0-81) 532-08-26 E-mail: lublin@uokik.gov.pl 2 „ Kandydat na studia podyplomowe wnosi wpisowe w wysokości 150 zł, które zalicza się na poczet należności za pierwszy semestr studiów. Nie podlega ono zwrotowi w przypadku rezygnacji ze studiów ”. oraz po przyjęciu zobowiązania złożonego przez Uniwersytet Marii Curie Skłodowskiej w Lublinie do podjęcia w terminie 30 dni od daty uprawomocniania się decyzji działań zmierzających do zaniechania naruszenia zbiorowych interesów konsumentów poprzez: - wykreślenie z wzorców umownych pt. „Umowy nr… o warunkach wnoszenia opłat za niestacjonarne studia doktoranckie”, „Umowy nr … o warunkach wnoszenia opłat za studia stacjonarne doktoranckie”, „Umowy nr …o warunkach odpłatności za studia stacjonarne”, „Umowy nr …o warunkach odpłatności za studia niestacjonarne” postanowienia o treści: „ W razie niezawiadomienia dziekanatu Wydziału o zmianie nazwiska lub adresu, pisma wysyłane na nazwisko i pod ostatni podany adres uważa się za doręczone ”; - zastąpienie w w/w wzorcach umowy postanowienia o treści: „ Spory wynikłe na tle niniejszej umowy rozstrzygane będą przez właściwy rzeczowo Sąd w Lub linie” postanowieniem o treści: „ Spory wynikłe na tle realizacji umowy rozstrzygane będą przez właściwy miejscowo i rzeczowo Sąd ”; oraz zastąpienie we wzorcu umowy pt „Zarządzenie Nr 24/2012 Rektora Uniwersytetu Marii Curie Skłodowskiej w Lublinie z dnia 18 czerwca 2012r. w sprawie wysokości opłat za usługi edukacyjne w roku akademickim 2012/2013” postanowienia o treści „ Kandydat na studia podyplomowe wnosi wpisowe w wysokości 150 zł, które zalicza się na poczet należności za pierwszy semestr studiów. Nie podlega ono zwrotowi w przypadku rezygnacji ze studiów ” postanowieniem o treści: „ Kandydat na studia podyplomowe wnosi wpisowe w wysokości 150 zł, które zalicza się na poczet należności za pierwszy semestr studiów. Opłata wpisowego podlega zwrotowi w przypadku rezygnacji ze studiów przed rozpoczęciem roku akademickiego, jeżeli rezygnacja ze studiów nastąpiła z przyczyn niezawinionych przez kandydata ”; nakłada się na Uniwersytet Marii Curie Skłodowskiej w Lublinie obowiązek: a) wykreślenia w terminie 30 dni od daty uprawomocniania się decyzji z wzorców umownych pt „Umowy nr… o warunkach wnoszenia opłat za niestacjonarne studia doktoranckie”, „Umowy nr … o warunkach wnoszenia opłat za studia stacjonarne doktoranckie”, „Umowy nr …o warunkach odpłatności za studia stacjonarne”, „Umowy nr …o warunkach odpłatności za studia niestacjonarne” postanowienia o treści: „ W razie niezawiadomienia dziekanatu Wydziału o zmianie nazwiska lub adresu, pisma wysyłane na nazwisko i pod ostatni podany adres uważa się za doręczone ”; b) zastąpienia w terminie 30 dni od daty uprawomocniania się decyzji, postanowienia w/w wzorców umów o treści: „ Spory wynikłe na tle niniejszej umowy rozstrzygane będą przez właściwy rzeczowo Sąd w Lublinie ” postanowieniem o treści: „ Spory wynikłe na tle realizacji umowy rozstrzygane będą przez właściwy miejscowo i rzeczowo Sąd ”; 3 oraz zastąpienie postanowienia we wzorcu umowy pt „Zarządzenie Nr 24/2012 Rektora Uniwersytetu Marii Curie Skłodowskiej w Lublinie z dnia 18 czerwca 2012r. w sprawie wysokości opłat za usługi edukacyjne w roku akademickim 2012/2013” o treści: „ Kandydat na studia podyplomowe wnosi wpisowe w wysokości 150 zł, które zalicza się na poczet należności za pierwszy semestr studiów. Nie podlega ono zwrotowi w przypadku rezygnacji ze studiów ” postanowieniem o treści: „ Kandydat na studia podyplomowe wnosi wpisowe w wysokości 150 zł, które zalicza się na poczet należności za pierwszy semestr studiów. Opłata wpisowego podlega zwrotowi w przypadku rezygnacji ze studiów przed rozpoczęciem roku akademickiego, jeżeli rezygnacja ze studiów nastąpiła z przyczyn niezawinionych przez kandydata ”; c) zamieszczenia w terminie 30 dni od daty uprawomocniania się decyzji na stronie internetowej UMSC informacji o dokonaniu zmian we wzorcach umownych, zamieszczenie na niej nowych wzorców umownych oraz poinformowanie o trybie dokonania zmian w umowach zawartych na podstawie wzorców, w których zamieszczone były zakwestionowane postanowienia; d) zawierania od roku akademickiego 2013/2014 umów ze studentami z wykorzystaniem nowych wzorców, natomiast w stosunku do umów już zawartych w oparciu o wzorce zawierające zakwestionowane postanowienia i będące nadal w obrocie cywilnoprawnym, przesłanie studentom do końca grudnia 2013 r. – stronom zawartych umów, propozycji podpisania aneksów do tych umów uwzględniających poczynione zmiany; II. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. nr 50 poz. 331 ze zm.) nakłada się na Uniwersytet Marii Curie Skłodowskiej w Lublinie obowiązek przekazania, w terminie do 50 dni od daty uprawomocnienia się decyzji informacji o stopniu realizacji zobowiązania nałożonego w pkt a), b) i c) oraz w terminie do 31 stycznia 2014r. o stopniu realizacji zobowiązania nałożonego w pkt d), poprzez przesłanie wzoru aneksu wysyłanego do studentów oraz wskazanie jaka była ogólna liczba studentów objęta obowiązkiem zaproponowania im aneksowania umów, do ilu studentów wysłano propozycje podpisania aneksów oraz ilu studentów podpisało przesłane aneksy. Uzasadnienie Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów- Delegatura w Lublinie (dalej: Prezes UOKIK) wszczął z urzędu postępowanie wyjaśniające sygn. akt RLU- 403-21/2012/MW, mające na celu wstępne ustalenie, czy nastąpiło naruszenie uzasadniające wszczęcie postępowania w sprawie zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów w zakresie świadczenia usług edukacyjnych przez Uniwersytet Marii Curie Skłodowskiej w Lublinie (zwany dalej UMSC lub Uczelnią). W wyniku dokonanej analizy Prezes UOKIK ustalił, że w roku akademickim 2012/2013 obowiązuje: 1. Zarządzenie Rektora UMSC nr 48/2012 z dnia 4 października 2012r. w sprawie zasad zawierania i rejestracji umów o warunkach wnoszenia opłat za stacjonarne i 4 niestacjonarne studia doktoranckie oraz określenie ich wzorców. Załącznikiem do w/w Zarządzenia jest wzorzec Umowy nr… o warunkach wnoszenia opłat za niestacjonarne studia doktoranckie” oraz wzorzec Umowy nr… o warunkach wnoszenia opłat za stacjonarne studia doktoranckie”; 2. Zarządzenie Rektora UMSC nr 47/2012 z dnia 4 października 2012r. w sprawie zasad zawierania i rejestracji umów o warunkach wnoszenia opłat za studia stacjonarne i niestacjonarne oraz określenie ich wzorców. Załącznikiem do w/w Zarządzenia jest wzorzec Umowy nr… o warunkach wnoszenia opłat za studia stacjonarne” oraz wzorzec Umowy nr… o warunkach wnoszenia opłat za studia niestacjonarne”. W w/w wzorcach umownych zamieszczone zostały następujące postanowienia : 1. „ W razie niezawiadomienia dziekanatu Wydziału o zmianie nazwiska lub adresu, pisma wysyłane na nazwisko i pod ostatni podany adres uważa się za doręczone”; 2. „Spory wynikłe na tle niniejszej umowy rozstrzygane będą przez właściwy rzeczowo Sąd w Lublinie ”. We wzorcu umownym pt. „Zarządzenie Nr 24/2012 Rektora Uniwersytetu Marii Curie Skłodowskiej w Lublinie z dnia 18 czerwca 2012 r. w sprawie wysokości opłat za usługi edukacyjne w roku akademickim 2012/2013” zamieszczone zostało postanowienie o treści : „ Kandydat na studia podyplomowe wnosi wpisowe w wysokości 150 zł, które zalicza się na poczet należności za pierwszy semestr studiów. Nie podlega ono zwrotowi w przypadku rezygnacji ze studiów ”. Analiza w/w wzorców umownych dała podstawy do wszczęcia z urzędu Postanowieniem Nr 75 z dnia 18 marca 2013 r. postępowania administracyjnego przeciwko Uniwersytetowi Marii Curie Skłodowskiej w Lublinie, w związku z zarzutem naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, poprzez: stosowanie we wzorcach- umowy postanowień, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964r.- Kodeks Postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43 poz. 296, z późn. zm. ), tj. poprzez praktykę z art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 1 w/w ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. nr 50 poz. 331 ze zm.) zwanej dalej ustawą o ochronie konkurencji i konsumentów. Zakresem wszczęcia objęto stosowanie we : 1. wzorcach umownych pt. „Umowy nr… o warunkach wnoszenia opłat za niestacjonarne studia doktoranckie” , „Umowy nr … o warunkach wnoszenia opłat za studia stacjonarne doktoranckie”, „Umowy nr …o warunkach odpłatności za studia stacjonarne”, „Umowy nr …o warunkach odpłatności za studia niestacjonarne”, postanowień o treści : a) „ W razie niezawiadomienia dziekanatu Wydziału o zmianie nazwiska lub adresu, pisma wysyłane na nazwisko i pod ostatni podany adres uważa się za doręczone”; b) „Spory wynikłe na tle niniejszej umowy rozstrzygane będą przez właściwy rzeczowo Sąd w Lublinie ”; 5 2. we wzorcu umownym pt „Zarządzenie Nr 24/2012 Rektora Uniwersytetu Marii Curie Skłodowskiej w Lublinie z dnia 18 czerwca 2012r. w sprawie wysokości opłat za usługi edukacyjne w roku akademickim 2012/2013” postanowienia o treści : „ Kandydat na studia podyplomowe wnosi wpisowe w wysokości 150 zł, które zalicza się na poczet należności za pierwszy semestr studiów. Nie podlega ono zwrotowi w przypadku rezygnacji ze studiów ”. UMSC w Lublinie złożył wyjaśniania pismem z dnia 27 marca 2013 r. oraz pismem z dnia 5 kwietnia 2013 r. W pierwszym piśmie Uczelnia uznała zasadność postawionych jej zarzutów oraz wyjaśniła, iż : 1. Pierwszy zakwestionowany zapis o treści: „ W razie niezawiadomienia dziekanatu Wydziału o zmianie nazwiska lub adresu, pisma wysyłane na nazwisko i pod ostatni podany adres uważa się za doręczone ” zostanie usunięty z obowiązujących wzorców. 2. Drugi zakwestionowany zapis o treści: „Spory wynikłe na tle niniejszej umowy rozstrzygane będą przez właściwy rzeczowo Sąd w Lublinie” zostanie zastąpiony postanowieniem o treści : „ Spory wynikłe na tle realizacji umowy rozstrzygane będą przez właściwy miejscowo i rzeczowo Sąd ”. 3. Natomiast postanowienie o treści: „ Kandydat na studia podyplomowe wnosi wpisowe w wysokości 150 zł, które zalicza się na poczet należności za pierwszy semestr studiów. Nie podlega ono zwrotowi w przypadku rezygnacji ze studiów ” zostanie zastąpione postanowieniem o treści: ” Kandydat na studia podyplomowe wnosi wpisowe w wysokości 150 zł, które zalicza się na poczet należności za pierwszy semestr studiów. Opłata wpisowego podlega zwrotowi w przypadku rezygnacji ze studiów przed rozpoczęciem roku akademickiego, jeżeli rezygnacja ze studiów nastąpiła z przyczyn niezawinionych przez kandydata ”. 4. Powyższe zmiany zostaną wprowadzone do wzorców umownych niezwłocznie i znajdą się w umowach zawieranych ze studentami od roku akademickiego 2013/2014. Pismem z dnia 5 kwietnia 2013 r. UMSC złożył wniosek o wydanie decyzji na podstawie art. 28 ust. 1, 2 i 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wnosząc jednocześnie, by potraktować wyjaśniania złożone wcześniej jako zobowiązanie do zaniechania zarzuconych mu działań. Sprecyzował również, że dokona deklarowanych zmian w terminie 30 dni od daty uprawomocnienia się decyzji oraz, że zmienione wzorce zostaną zamieszczone na stronie internetowej UMSC. Ponadto od nowego roku akademickiego tj. 2013/2014 wszystkie umowy ze studentami będą zawierane wg nowych wzorców umownych, natomiast w stosunku do umów już zawartych na dotychczasowych warunkach oraz nadal obowiązujących zostaną do dnia 31 grudnia 2013r. przesłane propozycje podpisania aneksów uwzględniających zmiany dokonane we wzorcach umownych. Prezes UOKIK zakończył zbieranie materiału dowodowego w sprawie oraz poinformował UMSC o możliwości zapoznania się z aktami sprawy pismem z dnia 24 kwietnia 2013 r. 6 Prezes UOKIK ustalił co następuje: Uniwersytet Marii Curie Skłodowskiej w Lublinie jest autonomiczną akademicką uczelnią publiczną działającą na zasadach określonych w ustawie z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. 2012r. poz. 572), zwanej dalej „ustawą Prawo o szkolnictwie wyższym” oraz przepisach wykonawczych do tej ustawy. Zgodnie z art. 12 w/w ustawy posiada osobowość prawną. Zgodnie z § 4 Statutu UMSC uchwalonym przez Senat UMSC w dniu 14 czerwca 2005r. UMSC prowadzi działalność naukową, dydaktyczną i wychowawczą. W zakresie prowadzonej działalności edukacyjnej UMSC w Lublinie kształci swoich studentów na studiach pierwszego i drugiego stopnia, jednolitych magisterskich, podyplomowych i doktoranckich. Tworzone są również studia o charakterze indywidualnym i interdyscyplinarnym. Kształcenie odbywa się w formach nieodpłatnych oraz w formach odpłatnych. Stosownie bowiem do treści art. 99 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, uczelnia publiczna może pobierać opłaty za świadczone usługi edukacyjne związane z: 1)kształceniem studentów na studiach niestacjonarnych oraz uczestników niestacjonarnych studiów doktoranckich; 1a) kształceniem studentów na studiach stacjonarnych, jeżeli są to ich studia na drugim lub kolejnym kierunku studiów w formie stacjonarnej; 1b) kształceniem studentów na studiach stacjonarnych, w przypadku korzystania z zajęć poza dodatkowym limitem punktów ECTS określonym w art. 170a ust. 2; 2) powtarzaniem określonych zajęć na studiach stacjonarnych oraz stacjonarnych studiach doktoranckich z powodu niezadowalających wyników w nauce; 3) prowadzeniem studiów w języku obcym; 4) prowadzeniem zajęć nieobjętych planem studiów; 5) prowadzeniem studiów podyplomowych oraz kursów dokształcających. Zgodnie z ust. 2 w/w przepisu wysokość opłat, o których mowa w ust. 1, ustala rektor uczelni publicznej, natomiast zgodnie z ust. 3 w/w przepisu Senat uczelni publicznej określa zasady pobierania opłat, wiążące rektora przy zawieraniu umów ze studentem, o których mowa w art. 160 ust. 3, oraz tryb i warunki zwalniania - w całości lub części - z tych opłat studentów lub doktorantów, w szczególności osiągających wybitne wyniki w nauce, a także tych, którzy znaleźli się w trudnej sytuacji materialnej. Ust. 4 art. 99 w/w ustawy stanowi, że zasady pobierania opłat i wysokość opłat w uczelni niepublicznej określa organ wskazany w statucie. W ramach prowadzonej działalności edukacyjnej, na podstawie art. 160 ust. 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, który wskazuje, że warunki odpłatności za studia określa umowa zawarta między uczelnią a studentem w formie pisemnej – UMSC zawiera ze studentami umowy określające warunki odpłatności za studia w formie pisemnej. Przy zawieraniu takich umów Uczelnia od początku roku akademickiego 2012/13 posługuje się opracowanymi przez siebie wzorcami umów, które przedstawiane są studentom do podpisania. Prezes UOKIK ustalił, że w roku akademickim 2012/2013 obowiązywały : 7 - wzorzec Umowy nr… o warunkach wnoszenia opłat za niestacjonarne studia doktoranckie” oraz wzorzec Umowy nr… o warunkach wnoszenia opłat za stacjonarne studia doktoranckie” wprowadzony jako załącznik do Zarządzenia Rektora UMSC nr 48/2012 z dnia 4 października 2012 r. w sprawie zasad zawierania i rejestracji umów o warunkach wnoszenia opłat za stacjonarne i niestacjonarne studia doktoranckie oraz określenie ich wzorców; - wzorzec Umowy nr… o warunkach wnoszenia opłat za studia stacjonarne” oraz wzorzec Umowy nr… o warunkach wnoszenia opłat za studia niestacjonarne” wprowadzony jako załącznik do Zarządzenia Rektora UMSC nr 47/2012 z dnia 4 października 2012 r. w sprawie zasad zawierania i rejestracji umów o warunkach wnoszenia opłat za studia stacjonarne i niestacjonarne oraz określenie ich wzorców. W w/w wzorcach umownych zamieszczone zostały postanowienia o treści : „ W razie niezawiadomienia dziekanatu Wydziału o zmianie nazwiska lub adresu, pisma wysyłane na nazwisko i pod ostatni podany adres uważa się za doręczone”; „Spory wynikłe na tle niniejszej umowy rozstrzygane będą przez właściwy rzeczowo Sąd w Lublinie ”; Ponadto Rektor UMSC wydał Zarządzenie Nr 24/2012 z dnia 18 czerwca 2012 r. w sprawie wysokości opłat za usługi edukacyjne w roku akademickim 2012/2013, w którym zamieszczone zostało postanowienie o treści : „ Kandydat na studia podyplomowe wnosi wpisowe w wysokości 150 zł, które zalicza się na poczet należności za pierwszy semestr studiów. Nie podlega ono zwrotowi w przypadku rezygnacji ze studiów ”. Do Rejestru niedozwolonych postanowień wzorów umów wpisane są: -pod nr 918 , na mocy wyroku SOKIK z dnia 17 sierpnia 2006r. sygn. akt XVII AmC 100/05, postanowienie o treści: „ Zawiadomienie o wypowiedzeniu umowy przez Fronton będzie wysłane listem poleconym na adres nabywcy, określony w umowie lub zawiadomieniu o zmianie adresu. Odmowa przyjęcia przez nabywcę lub dwukrotna adnotacja” nie podjęto terminie” (awizo) wywołuje skutki doręczenia. Skutki doręczenia wywołuje również doręczenie zastępcze tj. doręczenie pism dorosłemu domownikowi, administracji domu, sołtysowi lub dozorcy domu. Fronton pozostawia w aktach umowy pismo ze skutkiem doręczenia, jeżeli nabywca nie zawiadomi Frontonu o zmianie adresu i nazwiska, a wysłane zawiadomienie wróci z adnotacją ”adresat nieznany” lub temu podobną. Zawiadomienie stanowi integralną część umowy”; -pod nr 2305 , na mocy wyroku SOKIK z dnia 14 stycznia 2011 r. sygn. akt XVII AmC 1667/09), postanowienie o treści: „ Pisma towarzystwa skierowane pod ostatni znany towarzystwu adres ubezpieczającego uczestnika, uposażonego, uposażonego zastępczego lub innego uprawnionego z umowy ubezpieczenia, uważa się za doręczone po upływie trzydziestu dni od daty ich wysłania”; - pod nr 2208 , na mocy wyroku SOKIK z dnia 01.12.2010 r. sygn. akt XVII Amc 1789/09, postanowienie o treści: „Wszelka korespondencja wysyłana jest przez Bank na wskazany przez posiadacza rachunku adres do korespondencji i uważa się ją za doręczoną pod upływie 14 dni od daty jej wysłania przez Bank”; 8 -pod nr 922, na mocy wyroku SOKIK z dnia 17.08.2006 r. sygn. akt. XVII Amc 100/05, postanowienie o treści: „ Sądem właściwym dla rozpatrywania wszelkich sporów wynikłych z umowy jest sąd siedziby Frontonu ”; - pod nr 3448 , na mocy wyroku SOKIK z dnia 12.08.2012 r. sygn. akt XVII Amc 1940/11 postanowienie o treści: „ Wszelkie spory mogące wyniknąć na tle realizacji umowy, strony poddają pod rozstrzygniecie sądu powszechnego właściwego dla siedziby MNI Telecom ” ; - pod nr 388 , na mocy wyroku SOKIK z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt XVII AmC 15/04, postanowienie o treści: „ Za sąd właściwy do rozpoznania spraw spornych strony uznają Sąd miejscowo właściwy dla Impuls School ” ; -pod nr 1297 , na mocy wyroku SOKIK z dnia 3 kwietnia 2006 r. sygn. akt XVII AmC 19/05 postanowienie o treści: „ Opłaty w postaci wpisowego oraz czesne nie podlegają zwrotowi”; - pod nr 1283 , na mocy wyroku SOKIK z dnia 5 września 2006 r., sygn. akt XVII AmC 120/05 postanowienie o treści : „ W sytuacji rezygnacji ze studiów w WSDG lub nie podjęcia nauki albo skreślenia z listy studentów zwrot opłat nie przysługuje ”; - pod nr 806 , na mocy wyroku SOKIK z dnia z dnia 18 maja 2006 r., sygn. akt XVII AmC 70/05) postanowienie o treści : „ W przypadku rezygnacji po tym okresie, uiszczona kwota nie podlega zwrotowi ” . W trakcie prowadzonego postępowania o naruszenie zbiorowych interesów konsumentów UMSC zobowiązał się do: 1. opracowania w terminie do 30 dni od uprawomocniania się decyzji Prezesa UOKIK nowych wzorców umownych, w których postanowienie o treści: „ W razie niezawiadomienia dziekanatu Wydziału o zmianie nazwiska lub adresu, pisma wysyłane na nazwisko i pod ostatni podany adres uważa się za doręczone ” nie będzie zamieszczone; b) zastąpienia postanowienia o treści: „ Spory wynikłe na tle niniejszej umowy rozstrzygane będą przez właściwy rzeczowo Sąd w Lublinie ” postanowieniem o treści : „ Spory wynikłe na tle realizacji umowy rozstrzygane będą przez właściwy miejscowo i rzeczowo Sąd ”; c) postanowienie pkt 2 „Zarządzenia nr 24/2012 Rektora UMSC o treści: „Kandydat na studia podyplomowe wnosi wpisowe w wysokości 150 zł, które zalicza się na poczet należności za pierwszy semestr studiów. Nie podlega ono zwrotowi w przypadku rezygnacji ze studiów ”. zastąpione zostanie postanowieniem o treści: „ Kandydat na studia podyplomowe wnosi wpisowe w wysokości 150 zł, które zalicza się na poczet należności za pierwszy semestr studiów. Opłata wpisowego podlega zwrotowi w przypadku 9 rezygnacji ze studiów przed rozpoczęciem roku akademickiego, jeżeli rezygnacja ze studiów nastąpiła z przyczyn niezawinionych przez kandydata ”; d) zamieszczenia na stronie internetowej Uczelni informacji o dokonanych zmianach, trybie ich wprowadzenia oraz zamieszczenia na stronie internetowej treści nowych wzorców; e) od nowego roku akademickiego 2013/2014 umowy będą zawierane wg nowego wzorca, natomiast w stosunku do umów już zawartych w oparciu o wzorce zawierające zakwestionowane postanowienia i będące nadal w obrocie cywilnoprawnym, do końca grudnia 2013 r. (termin odległy ze względu na dużą liczbę zawartych umów) przesłane zostaną aneksy do umów. Prezes Urzędu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jeżeli w toku postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione – na podstawie okoliczności sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu, o którym mowa w art. 100 ust. 1 tej ustawy, lub innych informacji będących podstawą wszczęcia postępowania, że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24 tej ustawy, a przedsiębiorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom, Prezes Urzędu może, w drodze decyzji, nałożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. W decyzji tej, jak wynika z art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu nakłada na przedsiębiorcę obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowiązań. Przytoczony powyżej przepis jako przesłanki warunkujące możliwość wydania decyzji wskazuje: uprawdopodobnienie, że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz zobowiązanie się przedsiębiorcy, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, do podjęcia lub zaniechania działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom. W niniejszym postępowaniu wymaga zatem rozważenia, czy wskazane warunki zaistniały w odniesieniu do działań i zobowiązań UMSC, a ponadto, czy w przypadku ich wystąpienia uzasadnione jest przyjęcie zobowiązania strony postępowania i wydanie przez Prezesa UOKIK decyzji na podstawie art. 28 ust.1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W pierwszej kolejności zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w przedmiotowej sprawie niezbędne jest ustalenie, czy doszło do zagrożenia naruszenia interesu publicznoprawnego, a następnie uprawdopodobnienie naruszenia przesłanek praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów zarzucanej UMSC, o których mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 tej ustawy. Naruszenie interesu publicznoprawnego 10 Stosownie do art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, ochrona interesów przedsiębiorców i konsumentów podejmowana w ramach działań Prezesa UOKIK jest prowadzona w interesie publicznym. Podstawą ingerencji Prezesa UOKIK jest uprzednie ustalenie, że doszło do naruszenia interesów zbiorowości, a nie wprost poszczególnych, indywidualnych uczestników rynku. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 29 maja 2001r. sygn. akt I CKN 1217/98 stwierdził, że w odniesieniu do konsumentów ustawa chroni ich interesy jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym, zbiorowym, a nie indywidualnym czy nawet grupowym w rozumieniu sumy indywidualnych interesów konsumentów. Działaniami antykonsumenckimi są więc jedynie takie działania, które dotykają sfery interesów szerszego kręgu uczestników rynku. W ocenie Prezesa UOKIK, rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny. Wiąże się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy skorzystali lub mogli skorzystać z oferty edukacyjnej UMSC. Konsumentami są studenci, którzy podpisali lub zamierzają podpisać umowy określające zasady odpłatności za usługi edukacyjne. Na podstawie art. 160 ust. 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym UMSC obowiązany jest bowiem do zawarcia pisemnej umowy z każdym studentem określającej warunki odpłatności za studia lub usługi edukacyjne, o których mowa w art. 99 ust. 1 tej ustawy. Działania UMSC nie dotyczą więc interesów poszczególnych osób, których sprawy miałyby charakter jednostkowy, indywidualny i nie dający się porównać z innymi, ale kręgu konsumentów – studentów, których sytuacja jest identyczna. Naruszenie interesu publicznoprawnego przejawia się tym samym w naruszeniu zbiorowego interesu konsumentów. W niniejszej sprawie istnieje więc możliwość poddania zachowania UMSC dalszej ocenie pod kątem stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. Zatem uzasadnione było w niniejszej sprawie podjęcie przez Prezesa UOKIK działań przewidzianych w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów. Uprawdopodobnienie naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów W przedmiotowym postępowaniu Prezes UOKIK postawił UMSC zarzut stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, polegającej na stosowaniu postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c., co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Stosownie do art. 24 ust. 2 tej ustawy, przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy. Tym samym dla uprawdopodobnienia stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest wykazanie kumulatywnego spełnienia trzech przesłanek: 1) działanie lub zaniechanie przedsiębiorcy, 2) noszące znamiona bezprawności, 3) godzące w zbiorowe interesy konsumentów. 11 Ad. 1 ) Zgodnie z treścią art. 4 pkt 1 lit. a) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów pod pojęciem „przedsiębiorca”, rozumie się przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. Prawo działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 101, poz. 1178 z późn. zm.) - obecnie przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn. Dz. U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447 ze zm). - a także m.in. osobę prawną organizującą lub świadczącą usługi o charakterze użyteczności publicznej, które nie są działalnością gospodarczą w rozumieniu przepisów o działalności gospodarczej. W ocenie Prezesa UOKIK, UMSC w zakresie, w jakim świadczy odpłatnie usługi edukacyjne określone w art. 99 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, ma status przedsiębiorcy na gruncie ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn. Dz. U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447 ze zm.). Stosownie do przepisu art. 4 pkt 1 w zw. z art. 2 ww. ustawy, przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną - wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą tj. zarobkową działalność wytwórczą, budowlaną, handlową, usługową oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodową, wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły. Zawarte w przepisach ustawy o swobodzie działalności gospodarczej pojęcie przedsiębiorcy opiera się na dwóch kryteriach: podmiotowym i funkcjonalnym. Pierwsze z przywołanych kryteriów tj. kryterium podmiotowe ogranicza zakres tego pojęcia do trzech kategorii podmiotów: osób fizycznych, osób prawnych i jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną. Uczelnia ma osobowość prawną, o czym stanowi art. 12 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, nie budzi zatem wątpliwości, iż spełnia kryterium podmiotowe uznania jej za przedsiębiorcę na gruncie przywołanej definicji. Drugie kryterium pojęcia przedsiębiorcy tj. element funkcjonalny łączy się z prowadzeniem działalności gospodarczej, do zakresu której zalicza się także działalność zawodową. Dla uznania określonej działalności za działalność gospodarczą, konieczne jest łączne spełnienie trzech warunków. Po pierwsze, dana działalność musi być działalnością zarobkową, po drugie, działalnością wykonywaną w sposób zorganizowany oraz, po trzecie, w sposób ciągły. Odnosząc się do pierwszego ze wskazanych warunków uznania danej działalności za działalność gospodarczą, wskazać należy, że niewątpliwie uczelnie publiczne nie są podmiotami tworzonymi w celach komercyjnych, a ich działalność nie jest nastawiona na osiąganie zysku. Działalność podstawowa uczelni publicznej finansowana jest ze środków budżetowych. Stosownie natomiast do treści art. 99 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, wysokość opłat, o których mowa w ust. 1, ustala rektor uczelni publicznej, z tym że opłaty, o których mowa w ust. 1 pkt 1, 1a i 2, (przepis art. 99 ust. 1 cytowany na stronie 6 decyzji) nie mogą przekraczać kosztów ponoszonych w zakresie niezbędnym do uruchomienia i prowadzenia w danej uczelni, odpowiednio studiów lub studiów doktoranckich, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 1a, oraz zajęć na studiach i studiach doktoranckich, o których mowa w ust. 1 pkt 2, z uwzględnieniem kosztów przygotowania i wdrażania strategii rozwoju uczelni, w szczególności rozwoju kadr naukowych i infrastruktury dydaktyczno-naukowej, w tym amortyzacji i remontów. Wysokość opłat za te usługi edukacyjne nie powinna zatem uwzględniać jakiegokolwiek zysku uczelni publicznej. 12 Niemniej okoliczność, czy Uczelnia z prowadzonej działalności dydaktycznej na rzecz studentów studiów stacjonarnych i niestacjonarnych generuje zysk, nie ma przesądzającego znaczenia dla uznania, czy prowadzona przez nią działalność ma charakter działalności gospodarczej. Powyższe znajduje potwierdzenie w orzecznictwie i piśmiennictwie. Stosownie do art. 100 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, Uczelnia publiczna prowadzi samodzielną gospodarkę finansową na podstawie planu rzeczowo-finansowego, zatwierdzanego przez senat uczelni, zgodnie z przepisami o finansach publicznych oraz o rachunkowości. Uczelnia spełnia także drugi z warunków uznania prowadzonej przez nią działalności jako działalności gospodarczej tj. warunek prowadzenia jej w sposób zorganizowany. W literaturze zorganizowanie działalności utożsamia się z dokonaniem wyboru formy organizacyjno-prawnej. Uczelnia ma osobowość prawną z mocy prawa, a przepisy ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym w sposób szczegółowy określają ustrój i sposób funkcjonowania Uczelni. Działalność ta ma zatem charakter zorganizowany. Nie ulega również wątpliwości, że działalność Uczelni realizuje także trzecią przesłankę konieczną dla zakwalifikowania danej działalności jako działalności gospodarczej tj. przesłankę ciągłości działania. Przesłankę tę powszechnie rozumie się jako istnienie zamiaru powtarzalności określonych czynności celem osiągnięcia dochodu. Funkcjonowanie Uczelni zakłada podejmowanie określonych czynności w ramach ustalonych z góry cyklów – lat i semestrów akademickich, co przesądza o zamiarze powtarzalności tych działań i dowodzi istnienia cechy ciągłości działania. Mając na względzie wskazane powyżej cechy działalności gospodarczej, uznać należy, że uczelnia publiczna świadcząc odpłatne usługi edukacyjne, taką działalność gospodarczą prowadzi. Należy również zauważyć, iż przymiotu przedsiębiorcy nie odbiera uczelni przepis art. 106 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, zgodnie z którym prowadzenie przez uczelnię działalności dydaktycznej, naukowej, badawczej, doświadczalnej, artystycznej, sportowej, diagnostycznej, rehabilitacyjnej lub leczniczej nie stanowi działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Przepis ten ma bowiem tylko to znaczenie, że wskazuje, iż do tej kategorii podmiotów nie stosuje się wynikających z ustawy o swobodzie działalności gospodarczej rygorów regulujących zasady prowadzenia działalności gospodarczej (uczelnie nie podlegają wpisowi do rejestru przedsiębiorców). Jednocześnie wskazać należy, że nawet gdyby uznać, że UMSC nie spełnia przesłanek uznania za przedsiębiorcę w rozumieniu cyt. wyżej art. 4 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, tj. nie wypełnia definicji przedsiębiorcy w rozumieniu przepisów ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, to niewątpliwie można przyjąć, iż spełnia ona kryteria definicji przedsiębiorcy z art. 4 pkt 1 a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Stosownie do przywołanego przepisu ustawy, przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna, a także jednostka organizacyjna nie mająca osobowości prawnej, której ustawa przyznaje zdolność prawną, organizującą lub świadczącą usługi o charakterze użyteczności publicznej, które nie są działalnością gospodarczą w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Mając na względzie powyższe, stwierdzić należy, że również UMSC w zakresie swojej działalności świadczy usługi o charakterze użyteczności publicznej. 13 Ad 2) Bezprawność w rozumieniu przepisów z zakresu ochrony konkurencji i konsumentów jest taką cechą działania, która polega na jego sprzeczności z normami prawa, ale także z zasadami współżycia społecznego bądź dobrymi obyczajami bez względu na winę, a nawet świadomość sprawcy. Dla ustalenia bezprawności działania wystarczy zatem ustalenie, że określone zachowanie koliduje z przepisami prawa, zasadami współżycia społecznego czy dobrymi obyczajami. Bezprawność działań UMSC w Lublinie określonych w pkt I 1 i 2 sentencji decyzji może wynikać z naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Jak bowiem wskazał SOKiK w wyroku z dnia 25 marca 2004 r. (sygn. akt XVII AmA 51/03), w oparciu o art. 24 ust. 2 można sformułować samoistną przesłankę bezprawności, jeżeli ustali się, że przedsiębiorca stosował postanowienia wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. Należy podnieść, że stosowanie postanowienia, które po uznaniu go przez SOKiK za niedozwolone zostało wpisane do rejestru niedozwolonych postanowień umownych, jest prawnie zakazane. Zgodnie z art. 479 43 k.p.c. od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do Rejestru prawomocny wyrok ma skutek wobec osób trzecich. W ocenie Prezesa Urzędu, wpisanie postanowień do tego Rejestru oznacza zatem, że od tej chwili są one zakazane we wszystkich wzorcach umów. Zakaz stosowania postanowień wpisanych do Rejestru dotyczy nie tylko tego przedsiębiorcy, przeciwko któremu zapadł wyrok w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone, lecz również innych przedsiębiorców. Za takim ujęciem przemawia podstawowy cel postępowania w sprawach o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone, jakim jest usunięcie z obrotu postanowień, które Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał za sprzeczne z obowiązującym porządkiem prawnym, bądź dobrymi obyczajami. Chodzi bowiem o to, by prawa i obowiązki przyszłych potencjalnych konsumentów nie były kształtowane na podstawie postanowień umownych uznanych przez Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone. Ponadto, zdaniem Prezesa Urzędu, zakaz stosowania niedozwolonych postanowień wpisanych do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c., dotyczy także postanowień tożsamych . Może zdarzyć się bowiem taka sytuacja, w której przedsiębiorca stosować będzie umowę, w której zawarte będą postanowienia, których istota jest taka sama, lecz konstrukcja gramatyczna, szyk wyrazów w zdaniu są różne. W związku z tym, zakazane jest też stosowanie postanowienia, którego zakres jest tożsamy z zakresem postanowienia wpisanego do tego Rejestru. Nie jest zatem konieczna dokładna, literalna identyczność tychże postanowień. Stanowisko Prezesa Urzędu znajduje uzasadnienie w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. o sygnaturze akt III SZP 3/06 wskazał, iż stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do Rejestru może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Sąd Najwyższy uznał również, iż jeżeli Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna określone postanowienie za niedozwolone w wyniku przeprowadzonej kontroli 14 abstrakcyjnej i zostanie ono wpisane do Rejestru, praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 23a ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (obecnie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów) dopuszcza się każdy z przedsiębiorców, który wprowadza do stosowanych postanowień zmiany o charakterze kosmetycznym, polegające na przykład na przestawieniu szyku wyrazów lub zmianie użytych wyrazów, jeżeli zmiany te nie prowadzą do zmiany istoty postanowień. Zatem w przedmiotowym postępowaniu uprawdopodobnienie, że przedsiębiorca wprowadził do obrotu wzorzec umowny zawierający postanowienia o treści już wpisanej do rejestru klauzul abuzywnych stanowi wystarczającą przesłankę do uznania bezprawności działania UMSC. Prezes UOKiK zakwestionował stosowanie przez UMSC postanowień zamieszczonych we wzorcach: „Umowy nr… o warunkach wnoszenia opłat za niestacjonarne studia doktoranckie”, „Umowy nr … o warunkach wnoszenia opłat za studia stacjonarne doktoranckie”, „Umowy nr …o warunkach odpłatności za studia stacjonarne”, „Umowy nr …o warunkach odpłatności za studia niestacjonarne” oraz w „Zarządzeniu Nr 24/2012 Rektora Uniwersytetu Marii Curie Skłodowskiej w Lublinie z dnia 18 czerwca 2012r. w sprawie wysokości opłat za usługi edukacyjne w roku akademickim 2012/2013 . Uczelnia, zgodnie z art. 160 ust. 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, zawiera ze studentami umowy o kształcenie, wykorzystując w/w wzorce umowne, w których, w zakresie wysokości opłat za usługi edukacyjne w roku akademickim 2012/2013 odsyła do Zarządzenie Nr 24/2012 Rektora Uniwersytetu Marii Curie Skłodowskiej w Lublinie z dnia 18 czerwca 2012r. Wymienione wyżej umowy oraz Zarządzenie Rektora Uniwersytetu Marii Curie Skłodowskiej w Lublinie stanowią wzorce umowne w rozumieniu art. 384 § 1 k.c. Są bowiem jednostronnie przygotowanymi z góry, przed zawarciem umowy, gotowymi klauzulami umów, które poprzez włączenie ich do stosunku prawnego między UMSC a studentem regulują ich wzajemne zobowiązania o charakterze cywilnoprawnym. Dotychczasowe orzecznictwo SOKiK w pełni potwierdza, że „wewnątrzuczelniane akty o charakterze abstrakcyjnym” takie jak: regulaminy studiów, statuty czy zarządzenia mają charakter wzorców umownych (por. np. wyrok SOKiK z 7 sierpnia 2006 r., sygn. akt XVII AmC 45/05, wyrok SOKiK z dnia 27 lutego 2006 r. sygn. akt XVII AmC 105/04, wyrok SOKiK z dnia 24 sierpnia 2006 r. sygn. akt XVII AmC 115/05). Ad I. 1 sentencji decyzji Odnosząc się do postawionego UMSC zarzutu stosowania we wzorcach umów postanowień, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964r.- Kodeks Postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43 poz. 296, z późn. zm. ), to w ocenie Prezesa UOKIK, zamieszczone we wzorcach umowy : pt. „Umowy nr… o warunkach wnoszenia opłat za niestacjonarne studia doktoranckie”, „Umowy nr … o warunkach wnoszenia opłat za studia stacjonarne doktoranckie”, „Umowy nr …o warunkach odpłatności za studia stacjonarne”, „Umowy nr …o warunkach odpłatności za studia niestacjonarne” postanowienie o treści: 15 - „ W razie niezawiadomienia dziekanatu Wydziału o zmianie nazwiska lub adresu, pisma wysyłane na nazwisko i pod ostatni podany adres uważa się za doręczone”; może być uznane za tożsame co do celu i skutku z wpisanym do Rejestru postanowień wzorów umów: - pod nr 918 postanowieniem o treści: „ Zawiadomienie o wypowiedzeniu umowy przez Fronton będzie wysłane listem poleconym na adres nabywcy, określony w umowie lub zawiadomieniu o zmianie adresu. Odmowa przyjęcia przez nabywcę lub dwukrotna adnotacja” nie podjęto terminie” (awizo) wywołuje skutki doręczenia. Skutki doręczenia wywołuje również doręczenie zastępcze tj. doręczenie pism dorosłemu domownikowi, administracji domu, sołtysowi lub dozorcy domu. Fronton pozostawia w aktach umowy pismo ze skutkiem doręczenia, jeżeli nabywca nie zawiadomi Frontonu o zmianie adresu i nazwiska, a wysłane zawiadomienie wróci z adnotacją ”adresat nieznany” lub temu podobną. Zawiadomienie stanowi integralną część umowy ”. (wyrok SOKIK z dnia 17 sierpnia 2006r.sygn. akt XVII AmC 100/05); - pod nr 2305 postanowieniem o treści: „ Pisma towarzystwa skierowane pod ostatni znany towarzystwu adres ubezpieczającego uczestnika, uposażonego, uposażonego zastępczego lub innego uprawnionego z umowy ubezpieczenia, uważa się za doręczone po upływie trzydziestu dni od daty ich wysłania” (wyrok SOKIK z dnia 14 stycznia 2011r. sygn. akt XVII AmC 1667/09); - pod nr 2208 :postanowieniem o treści: „Wszelka korespondencja wysyłana jest przez Bank na wskazany przez posiadacza rachunku adres do korespondencji i uważa się ją za doręczoną pod upływie 14 dni od daty jej wysłania przez Bank” (wyrok SOKIK z dnia 01 .12. 2010r. sygn. akt XVII AmC 1789/09). W stosunkach handlowych pomiędzy usługodawcą a usługobiorcą (konsumentem) zwykle dochodzi do wymiany korespondencji na adres podany przez strony jako adres do korespondencji. Obowiązkiem strony umowy jest uaktualnienie ich adresu w przypadku jakichkolwiek zmian. Zaniedbanie tego obowiązku może spowodować, iż korespondencja wysłana do strony nie zostanie jej doręczona. W takim przypadku możliwe jest przyjęcie w umowie zapisu o tzw. fikcji doręczenia. Oznacza to, że w przypadku zaniechania przez stronę aktualizacji adresu do korespondencji może ona ponieść negatywne konsekwencje w postaci przyjęcia, iż pomimo faktycznego niedoręczenia korespondencji przyjmuje się, iż została ona doręczona w określonej dacie. Stąd, o ile co do zasady postanowienie, które przewiduje fikcję doręczenia w przypadku braku aktualizacji adresu do korespondencji przez stronę umowy jest prawidłowe, to zapis taki powinien zobowiązywać do uaktualniania adresu obydwie strony umowy, a w przypadku braku takiego działania przewidywać skutek obciążający nie tylko konsumenta ale również kontrahenta konsumenta. Stąd też SOKIK w uzasadnieniu w/w wyroków, na podstawie których w/w postanowienia zostały wpisane do rejestru niedozwolonych postanowień umownych wskazał, iż postanowienia te, w zakresie w jakim prowadzą do postawienia konsumenta w sytuacji słabszej strony stosunku prawnego w porównaniu z sytuacją i uprawnieniami przyznanymi przedsiębiorcy, naruszają kontraktową równowagę praw i obowiązków stron umowy. Wg zapisów zamieszczonych w rejestrze tylko konsument ponosi negatywne konsekwencje braku aktualizacji swojego adresu. Zatem zapis taki narusza dobre obyczaje i rażąco narusza interesy konsumentów, co stanowi niedozwolone postanowienie umowne w rozumieniu art. 385 1 § 1 kc. 16 Taka sama dysproporcja praw i obowiązków na niekorzyść konsumenta może być skutkiem postanowienia zakwestionowanego w niniejszym postępowaniu. Tylko konsument ponosi bowiem negatywne konsekwencje braku aktualizacji swojego adresu w postaci przyjęcia fikcji doręczenia. Tym samym postanowienie w taki sam sposób narusza interesy konsumenta, co postanowienie wpisane do Rejestru, co wskazuje, iż może ono być, w ocenie Prezesa UOKiK, tożsame z postanowieniem wpisanym do Rejestru. Uprawdopodobniono zatem możliwość stosowania przez UMCS w wyżej opisanym zakresie postanowienia wzorca umowy wpisanego do Rejestru niedozwolonych postanowień wzorów umów. b) Natomiast stosowane w w/w wzorcach postanowienie o treści: „Spory wynikłe na tle niniejszej umowy rozstrzygane będą przez właściwy rzeczowo Sąd w Lublinie ” może być uznane za tożsame co do celu i skutku z wpisanymi do Rejestru postanowieniami : - pod nr 922 o treści: „ Sądem właściwym dla rozpatrywania wszelkich sporów wynikłych z umowy jest sąd siedziby Frontonu” (wyrok SOKIK z dnia 17.08.2006 r. sygn. akt. XVII Amc 100/05) ; - pod nr 3448 o treści: „ Wszelkie spory mogące wyniknąć na tle realizacji umowy, strony poddają pod rozstrzygniecie sądu powszechnego właściwego dla siedziby MNI Telecom ” (wyrok SOKIK z dnia 17.08.2012 r. sygn. akt. XVII Amc 1940/11) ; - pod nr 388 o treści: „ Za sąd właściwy do rozpoznania spraw spornych strony uznają Sąd miejscowo właściwy dla Impuls School ” (wyrok z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt XVII AmC 15/04). W rejestrze postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone poza wyżej wymienionymi niedozwolonymi postanowieniami znajduje się szereg klauzul wskazujących, iż jedynym sądem właściwym do rozstrzygnięcia spraw spornych, które mogą wyniknąć z łączącego strony stosunku prawnego, jest sąd miejscowo właściwy dla siedziby przedsiębiorcy. SOKiK wielokrotnie już stwierdzał 1 , że abuzywność postanowień umownych zawierających klauzule prorogacyjne, tj. postanowienia, które narzucają konsumentowi we wzorcu umownym sąd właściwy do rozstrzygania spraw, które mogą w przyszłości wyniknąć z łączącego strony stosunku prawnego, godzi w interesy konsumenta, gdyż utrudnia mu znacznie drogę sądową. Zapis taki niejednokrotnie zmusza bowiem konsumenta do prowadzenia sporu sądowego w odległej od jego miejsca zamieszkania miejscowości (np. w sytuacji, gdy miejsce zamieszkania pozwanego przez Uczelnię studenta znajduje się w znacznej odległości od miejscowości, będącej siedzibą przedsiębiorcy). Takie postanowienia stanowią klauzule abuzywne określone w art. 385 3 pkt 23 k.c., gdyż narzucają rozpoznanie sprawy przez sąd, który wedle ustawy nie musi być miejscowo właściwy. Wszystkie w/w klauzule wskazują jako sąd właściwy do rozstrzygania kwestii spornych pomiędzy stronami umowy sąd miejscowo właściwy dla siedziby przedsiębiorcy, tak samo jak postanowienie zakwestionowane w niniejszym 1 Por. m.in. wyroki SOKiK o sygn. akt XVII Amc 50/01, XVII Amc 162/05, XVII Amc 156/05, XVII Amc 60/02, XVII Amc 59/03, XVII Amc 35/01, XVII Amc 78/03, XVII Amc 119/03, XVII Amc 94/03, XVII Amc 80/03 17 postępowaniu. W związku z czym należy uznać, iż postanowienia porównywane z postanowieniem zamieszczonym przez UMSC we wzorcach umowy wywołują dla konsumenta identyczne konsekwencje prawne. Zasadne jest zatem twierdzenie, że postanowienie wykorzystywane przez UMSC we wzorcach umownych może być tożsame z treścią przywołanych wyżej postanowień wpisanych do rejestru. Uznanie, iż ww. postanowienie umowne stosowane przez Uczelnię może być tożsame z postanowieniami wpisanymi do rejestru uprawdopodobnia zarzut bezprawności działania Uczelni, poprzez stosowanie postanowień wpisanych do Rejestru postanowień wzorców umownych uznanych za niedozwolone. Ad. I. 2. sentencji decyzji We wzorcu umowy pt „Zarządzenie Nr 24/2012 Rektora Uniwersytetu Marii Curie Skłodowskiej w Lublinie z dnia 18 czerwca 2012r. w sprawie wysokości opłat za usługi edukacyjne w roku akademickim 2012/2013” UMSC zamieścił ponadto postanowienie o treści: „ Kandydat na studia podyplomowe wnosi wpisowe w wysokości 150 zł, które zalicza się na poczet należności za pierwszy semestr studiów. Nie podlega ono zwrotowi w przypadku rezygnacji ze studiów ”. Postanowienie to może być uznane za tożsame co do celu i skutku z wpisanymi do Rejestru postanowieniami : -pod nr 1297 o treści „ Opłaty w postaci wpisowego oraz czesne nie podlegają zwrotowi” ( wyrok SOKIK z dnia 3 kwietnia 2006 sygn. akt XVII AmC 19/05 ); - pod nr 1283 o treści : „ W sytuacji rezygnacji ze studiów w WSDG lub nie podjęcia nauki albo skreślenia z listy studentów zwrot opłat nie przysługuje – (wyrok SOKiK z dnia 5 września 2006 r., sygn. akt XVII AmC 120/05); - pod nr 806 o treści : „ W przypadku rezygnacji po tym okresie, uiszczona kwota nie podlega zwrotowi ” (wyrok SOKiK z dnia 18 maja 2006 r., sygn. akt XVII AmC 70/05). Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał, że powyższe postanowienia są sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają interes konsumenta w zakresie, w jakim wyłączają obowiązek zwrotu konsumentowi uiszczonej zapłaty za świadczenie nie spełnione w całości lub w części, jeżeli konsument zrezygnuje z zawarcia umowy lub jej wykonania (art. 385 3 pkt 12 k.c.) oraz przewidują utratę prawa żądania zwrotu świadczenia konsumenta spełnionego wcześniej niż świadczenie kontrahenta, gdy strony wypowiadają, rozwiązują lub odstępują od umowy (art. 385 3 pkt 13 k.c.). Należy podnieść, że mimo stosowania przez przedsiębiorców różnych sformułowań, istota postanowienia pozostaje niezmieniona. Analiza porównawcza postanowienia stosowanego przez UMSC i wskazanych postanowień wpisanych do rejestru pozwala stwierdzić, że wszystkie te postanowienia wyłączają możliwość zwrotu studentowi opłat uiszczonych przez niego przed rozpoczęciem studiów, w przypadku, gdy rezygnuje on z nauki również jeszcze przed rozpoczęciem nauki niezależnie od okoliczności rezygnacji. Nie ulega zatem wątpliwości, że postanowienia te mogą wywierać identyczne skutki w sferze interesów studentów, odstępujących od umowy z Uczelnią przed rozpoczęciem studiów. 18 Mając na względzie analogiczność skutków wynikających dla studentów ze stosowania przywołanych powyżej klauzul – zdaniem Prezesa Urzędu – przyjąć należy, iż kwestionowane postanowienie może być tożsame z postanowieniami wpisanymi doi Rejestru, a zatem została uprawdopodobniona możliwość stosowania przez UMCS w wyżej opisanym zakresie działań bezprawnych, polegających na stosowaniu postanowienia wzorca umowy wpisanego do Rejestru postanowień wzorów umów uznanych za niedozwolone. Ad 3) Przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie definiują pojęcia zbiorowego interesu konsumentów. Przepis art. 24 ust. 3 tej ustawy stanowi jedynie, że nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Ze zbiorowym interesem konsumentów mamy do czynienia wówczas, gdy działanie przedsiębiorcy dotyczy, bądź może dotyczyć nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da się zindywidualizować. Prezes Urzędu podkreśla, że o tym, czy naruszony został interes zbiorowy, nie zawsze przesądza kryterium ilościowe, ponieważ niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta może być przejawem stosowanej praktyki naruszającej interes zbiorowy. W jednym z orzeczeń Sąd Najwyższy stwierdził, iż: „(…) nie jest zasadne uznawanie, że postępowanie z tytułu naruszenia ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów można wszcząć tylko wtedy, gdy zagrożone są interesy wielu odbiorców, a nie jest to możliwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko jeden konsument. Wydawane orzeczenie ma bowiem wymiar znacznie szerszy, pełni także funkcję prewencyjną, służy bowiem ochronie także nieograniczonej liczbie potencjalnych konsumentów” (wyrok z dnia 12 września 2003 r., sygn. akt I CKN 504/01). W przedmiotowej sprawie Prezes Urzędu ma do czynienia z zagrożeniem naruszenia praw nieograniczonej i nieokreślonej liczby konsumentów, którzy zapoznali się, bądź mogli zapoznać się z dostępnymi wzorcami umowy i zawarli, bądź mogli zawrzeć z UMSC umowy zawierające niedozwolone postanowienia umowne. W tej sytuacji bezprawne zachowanie UMSC może nie dotyczyć interesów poszczególnych osób, których sprawy mają charakter jednostkowy, indywidualny i nie dający się porównać z innymi, lecz może naruszać uprawnienia określonego kręgu konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla całej grupy studentów UMSC. Stosowanie opisanej wyżej praktyki może godzić zatem w zbiorowe interesy konsumentów. W związku z powyższym, Prezes UOKIK stwierdził, że trzecia przesłanka niezbędna do uprawdopodobnienia stosowania przez UMSC praktyki wskazanej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów została spełniona. UMSC podjął działania zmierzające do zapobieżenia stosowanym naruszeniom i złożył zobowiązanie do zmiany zakwestionowanych postanowień zawartych w stosowanych wzorcach umowy, poprzez usunięcie pierwszego z nich, 19 natomiast w przypadku dwóch następnych zastąpienie postanowieniami w nowym brzemieniu. Zatem, postanowienie o treści: „ Spory wynikłe na tle niniejszej umowy rozstrzygane będą przez właściwy rzeczowo Sąd w Lub linie” ma zostać zastąpione postanowieniem o treści : „ Spory wynikłe na tle realizacji umowy rozstrzygane będą przez właściwy miejscowo i rzeczowo Sąd ”. Natomiast postanowienie o treści: „ Kandydat na studia podyplomowe wnosi wpisowe w wysokości 150 zł, które zalicza się na poczet należności za pierwszy semestr studiów. Nie podlega ono zwrotowi w przypadku rezygnacji ze studiów ” ma zostać zastąpione postanowieniem o treści: „ Kandydat na studia podyplomowe wnosi wpisowe w wysokości 150 zł, które zalicza się na poczet należności za pierwszy semestr studiów. Opłata wpisowego podlega zwrotowi w przypadku rezygnacji ze studiów przed rozpoczęciem roku akademickiego, jeżeli rezygnacja ze studiów nastąpiła z przyczyn niezawinionych przez kandydata ”. Ponadto UMSC zobowiązał się do zamieszczenia na stronie internetowej informacji o zakresie dokonanych zmian we wzorcach umownych, informacji o trybie ich wprowadzenia oraz do zamieszczenia na niej treści nowych wzorców umownych, a ponadto do zawierania od roku akademickiego 2013/2014 nowych umów ze studentami z wykorzystaniem nowych wzorców. Natomiast w stosunku do umów już zawartych w oparciu o wzorce zawierające zakwestionowane postanowienia i będące nadal w obrocie cywilnoprawnym, do końca grudnia 2013 r. przesłanie studentom – stronom zawartych umów propozycji podpisania aneksów do tych umów uwzględniających poczynione zmiany; Zaproponowany przez UMSC zakres zmian, w ocenie Prezesa UOKIK, eliminuje podejrzenia co do tożsamości nowych postanowień z postanowieniami wpisanymi do Rejestru niedozwolonych postanowień umownych, a co za tym idzie możliwość naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Nowe postanowienia mogą zostać zamieszczone we wzorcach umownych stosowanych przez UMSC ze studentami. Złożone przy tym zobowiązanie UMSC jest kompletne i wystarczające dla realizacji celu tj. zabezpieczenia interesów prawnych konsumentów, którzy zawarli umowy z UMSC , jak i tych, którzy mogą zawrzeć tego typu umowy w przyszłości. Prezes Urzędu uznał, iż wskazany przez UMSC termin na wykonanie obowiązków wynikających ze złożonego zobowiązania jest adekwatny i wystarczający na ich zrealizowanie, a także pozwoli na wyeliminowanie skutków praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. Zatem, skoro Prezes UOKIK w toku postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów uprawdopodobnił – na podstawie okoliczności sprawy, że UMSC stosuje praktykę, o której mowa w art. 24 tej ustawy, natomiast UMSC, któremu w tym postępowaniu zarzucono naruszenie tego przepisu, złożył zobowiązanie do podjęcia oraz zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom, Prezes UOKIK w pkt I sentencji decyzji, nałożył na UMSC obowiązek wykonania tych zobowiązań. W związku z tym Prezes Urzędu orzekł jak w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. 20 Ad. II sentencji decyzji Stosownie do art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w decyzji, o której mowa w ust. 1 tego artykułu Prezes Urzędu nakłada na przedsiębiorcę obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowiązań. Wobec tego Prezes Urzędu nałożył na UMSC, obowiązek złożenia informacji o stopniu realizacji przyjętego zobowiązania, żądając od UMSC przekazania, w terminie do 50 dni od daty uprawomocnienia się decyzji informacji o stopniu realizacji zobowiązania nałożonego w pkt a) b) i c) oraz w terminie do 31 stycznia 2014r. o stopniu realizacji zobowiązania nałożonego w pkt d), poprzez przesłanie treści aneksu wysyłanego do studentów, wskazanie jaka była ogólna liczba studentów objęta obowiązkiem zaproponowania im aneksowania umów, do ilu studentów wysłane zostały propozycje podpisania aneksów oraz ilu studentów podpisało aneksy do umów. Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w punkcie II sentencji decyzji. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c. - od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie- Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwóch tygodni od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów- Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Lublinie . Otrzymuje: Uniwersytet Marii Curie – Skłodowskiej pl. Marii Curie Skłodowskiej 5 20-031 Lublin W imieniu Prezesa UOKIK Dyrektor Delegatury UOKIK W Lublinie Ewa Wiszniowska