RLU-8/2002

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW W LUBLINIE 20-074 Lublin, ul. Spokojna 9a Tel. (0-81) 532-35-31, 743-77-30, 532-54-48, Tel/Fax (0-81) 532-08-26 E-mail: lublin@uokik.gov.pl Lublin, dnia 5 lipca 2002 roku RLU – 536S – 1 /26/02/EW Decyzja RLU Nr 8 / 02 Na podstawie art. 104 k.p.a. i art. 11 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów ( Dz. U. z 2000 r. Nr 122 poz. 1319 ze zm. ) po przeprowadzeniu postępowania antymonopolowego wszczętego z urzędu , w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nie stwierdza się stosowania przez UPC Telewizję Kablowa Sp. z o.o. z Warszawy praktyki ograniczającej konkurencję określonej w art. 8 ust.1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie ( ...) , a polegającej na naduŜywaniu pozycji dominującej na rynku poprzez narzucenie nieuczciwych cen w tym cen nadmiernie wygórowanych za pakiet podstawowy . Uzasadnienie Do Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura w Lublinie wpłynęły skargi pisemne i ustne od konsumentów – abonentów UPC TK Sp. z o.o. z Warszawy. z terenu róŜnych miast Polski . W swoich skargach konsumenci zarzucili temu operatorowi nadmierną podwyŜkę opłaty za abonament podstawowy z 2,20 zł na 6 zł miesięcznie . Dodatkowo wskazywano , Ŝe podwyŜką tej opłaty zostali objęci tylko abonenci , którzy mają podpisane indywidualne umowy z tym operatorem , natomiast nie objęto nią tych abonentów , którzy płacą za pakiet podstawowy poprzez swoich gestorów zasobów mieszkaniowych , pomimo , ze bardzo często jest to ten sam obszar działania UPC TK Sp. z o.o. W wyniku analizy otrzymanych skarg na mocy upowaŜnienia Prezesa UOK i K wydanego na podstawie art. 28 ust. 4 ustawy o ochronie ( ... ) zostało wszczęte z urzędu przeciwko UPC TK Sp. z o.o. z Warszawy postępowanie antymonopolowe w sprawie uznania działań tego operatora za praktykę ograniczającą konkurencję oraz nakazanie jej zaniechania , a polegających na naduŜywaniu pozycji dominującej na rynku w zakresie podwyŜszenia opłaty 2 za pakiet podstawowy , co moŜe stanowić naruszenie art. 8 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów ( Dz. U. z 2000 r. Nr 122 poz. 1319 ze zm. ) . Ustosunkowując się do przedstawionych w postanowieniu o wszczęciu postępowania antymonopolowego zarzutów UPC TK Sp. z o.o. z Warszawy wyjaśniła , co następuje : 1. Przedmiotowa podwyŜka będąca przedmiotem postępowania antymonopolowego skierowana jest do wszystkich abonentów pakietu podstawowego , bez względu na fakt , czy są to abonenci rozliczający się indywidualnie , czy za pośrednictwem właścicieli zasobów mieszkaniowych . Faktem jest , Ŝe akcję wprowadzenia podwyŜki rozpoczęto od abonentów indywidualnych , ale stopniowo poprzez renegocjacje umów z gestorami zasobów mieszkaniowych objęci nią zostaną takŜe abonenci pozostali . Fakt rozpoczęcia podwyŜki od grupy abonentów indywidualnych uzasadniony jest tym , Ŝe UPC TK Sp. z o.o. ponosi proporcjonalnie wyŜsze koszty na indywidualnego abonenta ( np. jednorazowa wysyłka rachunku wynosi 1,29 zł ) , a co za tym idzie większe straty . 2. PodwyŜkę opłaty abonamentowej z kwoty 2,20 zł do 6 zł wprowadzono abonentom z którymi podpisano indywidualne umowy na odbiór pakietu podstawowego w następujących obszarach : Lublin , Kraśnik , Chełm , Rejowiec Wierzbica , Radzyń, Międzyrzec , Września , DzierŜoniów , Kraków , Gniezno , Częstochowa , Gliwice , Mikołów , Rydułtowy , Rybnik , Tychy , Kęty , Ustroń , Brzeg Dolny , Gostyń , Krotoszyn , Oleśnica , Rawicz , Syców , Środa Śląska , Trzebnica , Wieruszów , Psie Pole , pojedyncze budynki w Gdańsku i Gdyni Oliwie . 3. Na wskazanych w pkt 2 rynkach UPC TK sp. z o.o. spotyka się z konkurencją ze strony operatorów lokalnych ( Multimedii, LTK , Telsat , TVK Vectra ) , Cyfry+ i Polsatu Cyfrowego . 4. W skład pakietu podstawowego wchodzi sześć programów : TVP 1 , TVP 2 , program regionalny , TV Plonia , TVN i Polsat . 5. Zastosowana podwyŜka pakietu podstawowego wynika z konieczności urealnienia opłaty za tę usługę . Opłata pobierana wcześniej nie pokrywała wszystkich kosztów m. in. Wzrostu podatku VAT z 7% na 22% , opłat telekomunikacyjnych , pocztowych , energetycznych .Decyzja o zmianie tej opłaty poprzedzona została analizą ekonomiczną świadczonych usług ( kalkulacja poszczególnych pakietów przed i po podwyŜce ) z uwzględnieniem zewnętrznych uwarunkowań ekonomicznych . Wpływ na to miał takŜe fakt , iŜ wraz z dąŜeniem przez UPC TK Sp. z o.o. do zachowania wysokiego poziomu świadczonych usług operator ten ponosił straty wynikłe z ogromnych nakładów poniesionych przy rozpoczęciu działalności tj. kosztów związanych z rozbudową i utrzymaniem sieci , standardu sygnału przesyłanego do abonenta . 6. Odnośnie kosztów stwierdzić naleŜy , Ŝe większość z nich nie moŜe być przyporządkowana bezpośrednio do danego pakietu . Poza kosztami programingu ( opłaty licencyjne ) oraz ZAIKSu ( opłaty z tytułu praw autorskich ) wszystkie koszty są kosztami ogólnymi . Utrzymanie struktur regionalnych , w tym biur obsługi klienta jest kosztem związanym ze wszystkimi pakietami programowymi ( w tym i pakietem podstawowym ) . Podobnie jest z kosztami prawnymi , informatycznymi , bilingowymi , jakością sygnału , utrzymaniem sieci , studia nadawczego itp. Rozgraniczenie kosztów bezpośrednich od kosztów pośrednich jest bardzo trudne do uchwycenia . Prowadzona przez UPC TK Sp. z o.o. ewidencja kosztów traktuje jedynie koszty programowe i koszty praw autorskich jako koszty bezpośrednie. Wszystkie pozostałe koszty traktowane są jako koszty operacyjne prowadzonej działalności i nie są alokowane bezpośrednio do Ŝadnego konkretnego pakietu programowego . Dla celów wewnętrznych koszty operacyjne alokuje się w proporcji do liczby abonentów danego pakietu . 3 7. Wysokość opłaty za pakiet podstawowy nie jest opłatą nadmiernie wygórowaną . Cena ta nie jest wyŜsza od cen przeciętnie pobieranych przez konkurentów i nie jest raŜąco zawyŜona w stosunku do wartości świadczenia . Konkurenci UPC TK Sp. z o.o. pobierają za taki sam pakiet podstawowy cenę : Telsat – 5,50 zł , Lubelska Telewizja Kablowa – 6 zł , Vectra – 5 zł . 8. Odbiór pakietu podstawowego zawierającego sześć programów moŜliwy jest równieŜ poprzez zastosowanie substytutów w postaci anten pokojowych , balkonowych , telewizji satelitarnej , zatem nie moŜe być mowy o pozycji dominującej na rynku UPC TK Sp. z o.o. , gdyŜ abonent nie chcąc ponosić określonych przez operatora kosztów ma moŜliwość wyboru innego systemu odbierania tych samych programów jakie oferowane mu są w pakiecie podstawowym za 6 zł miesięcznie . Nie jest zatem zdany na wyłączne usługi UPC TK Sp. z o.o. W trakcie prowadzonego postępowania antymonopolowego Prezes UOK i K ustalił , co następuje : UPC TK Sp. z o.o. w Warszawie prowadzi działalność jako operator telewizji na obszarze całego kraju , koncentrując się na terenach wokół wielkich aglomeracji miejskich : Warszawy, Trójmiasta , Bydgoszczy , Wrocławia , Katowic , Krakowa , Lublina i Szczecina . Na dzień 30.09.2001 r. UPC TK Sp. z o.o. liczyła ………… abonentów z czego na pakiet podstawowy przypadało 323.951 abonentów . W skali całego kraju operator ten zawartych ma ……….. umów z róŜnymi podmiotami , umowy te nie są jednolite . Wynika to z faktu , Ŝe przejmując w roku 1999 sieci przejęto takŜe podpisane przez poprzednich ich właścicieli umowy z róŜnymi gestorami zasobów mieszkaniowych . Obecnie podjęto prace nad stworzeniem jednego wzoru umowy i renegocjowane są stare umowy . Ze względu na to , Ŝe działalność tego operatora występuje na wielu rynkach lokalnych i tam spotyka się z róŜną konkurencją ze strony innych lokalnych i krajowych operatorów właściwymi w tej sprawie wydają się poszczególne rynki lokalne , na których objęto podwyŜką abonentów pakietu podstawowego . Kwestionowaną podwyŜką abonamentu z 2,20 zł na 6 zł miesięcznie objęci zostali abonenci pakietu podstawowego w skład , którego wchodzi 6 programów telewizyjnych : TV1 . TV2 . TV Polonia , program regionalny , TVN, Polsat , z którymi operator ten miał podpisane indywidualne umowy abonenckie . W toku postępowania ustalono , Ŝe zmiana cen obejmować będzie wszystkich abonentów , w tym i tych , którzy odbierają ten pakiet a abonament płaci za nich gestor zasobów mieszkaniowych . W stosunku do tych odbiorców moŜliwość zastosowania nowych cen związana jest z koniecznością renegocjacji umów z gestorami i wymaga dłuŜszego okresu czasu . Do końca stycznia 2002 r. podwyŜką tą objęto…… tys. abonentów pakietu podstawowego . Na rynkach lokalnych UPC TK Sp. z o.o. spotyka się z konkurencją ze strony innych operatorów telewizji kablowej i satelitarnej : LTK , Telsat, Multimedia , TK Vectra , Cyfra+ , Polsat Cyfrowy . Ze względu na rodzaj księgowości jaką prowadzi UPC TK Sp. z o.o. nie ma moŜliwości ustalenia kosztów rzeczywistych dla poszczególnych pakietów programowych . Znaczna część kosztów jest wspólna dla wszystkich pakietów : koszty utrzymania i konserwacji sieci, biur obsługi klienta , opłat za wysłanie rachunku , bilingu . Są to koszty operacyjne prowadzonej działalności i nie mogą być alokowane bezpośrednio do Ŝadnego pakietu programowego . Istnieje tylko moŜliwość ustalenia kosztów bezpośrednich w postaci kosztów praw autorskich , opłat ZAIKS-u . Jest to jednak tylko część kosztów przypisana dla poszczególnego pakietu , koszty pozostałe są wspólne dla wszystkich odbiorców i nie zaleŜą 4 od ilości programów w pakiecie . Z przedstawionej kalkulacji dla pakietu podstawowego wynika , Ŝe przy cenie 2,20 zł miesięcznie za ten pakiet strata na sprzedaŜy dla tego operatora wynosiła ……….. zł – ……..zł , a po podwyŜce opłaty na 6 zł miesięcznie stratę zmniejszono do …….. zł . W dalszym ciągu jednak na tym pakiecie operator ten ponosi straty , które pokrywa z opłat w ramach całej prowadzonej działalności gospodarczej . Wskazani przez UPC TK Sp. z o.o. operatorzy kablowi będący jego konkurentami za ten sam pakiet programów stosują podobne ceny od 5 do 7 zł miesięcznie . Dodatkowo Prezes UOK i K prowadząc postępowanie antymonopolowe w podobnej sprawie z wniosku innego przedsiębiorcy powołał biegłego , którego zadaniem było ustalenie czy antena pokojowa , balkonowa , satelitarna mogą być substytutami pakietu podstawowego telewizji kablowej dostarczanego abonentom przez UPC TK Sp. z o.o. W sporządzonej przez biegłego opinii wyraŜa on stanowisko , Ŝe przestawione wyŜej moŜliwości odbioru pakietu podstawowego są substytutami dla programów pakietu podstawowego dostarczanych abonentom tego operatora – opinia biegłego sądowego do sprawy RLU – 536S – 3/60/02/EW. Reasumując ustalony stan faktyczny Prezes UOK i K zwaŜył , co następuje : Art.8 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów ( Dz. U. z 2000 r. Nr 122 poz. 1319 zez zm. ) statuuje zakaz naduŜywania pozycji dominującej na rynku . Natomiast art. 8 ust.2 stanowi przykładowy , otwarty katalog praktyk ograniczających konkurencję . Praktyki te istnieją zawsze na określonym rynku , który jest rynkiem właściwym w danej sprawie ( tzw. rynek relewantny ) . W świetle praktyki organów antymonopolowych , w tym orzecznictwa , w celu wyznaczenia rynku relewantnego określona działalność gospodarcza powinna zostać poddana analizie przynajmniej z dwóch punktów widzenia : asortymentowego ( produktowego) i geograficznego . W niniejszej sprawie rynkiem produktowym są usługi telewizji kablowej polegające na rozprowadzaniu programów telewizyjnych wchodzących w skład pakietu podstawowego oferowane przez UPC TK Sp. z o.o. abonentom , z którymi operator ten podpisał indywidualne umowy na dostarczanie tych programów , w zamian za uiszczanie przez tych odbiorców miesięcznej opłaty abonamentowej . W skład pakietu podstawowego wchodzi średnio sześć programów telewizyjnych ( TVP 1 , TVP 2 , program regionalny , TV Polonia , Polsat i TVN ) i 10 radiowych . Substytutem tych usług jest , zdaniem Prezesa UOK i K( na co posiada stosowną opinię biegłego powołanego w analogicznej sprawie RLU – 536S – 3/60/02/EW , jest antena pokojowa , balkonowa i satelitarna . Rynek telewizji kablowej w ujęciu geograficznym powinien być traktowany jako rynek wyznaczony przez sieć telewizji kablowej za pośrednictwem , której UPC TK Sp. z o.o. z Warszawy sprzedaje pakiet podstawowy . Ze względu na to , Ŝe operator ten działa na terenie całego kraju , warunki dostarczania i ilość programów oraz ich cena w pakiecie podstawowym róŜnią się , nie ma moŜliwości wyznaczenia jednego rynku geograficznego w tej sprawie . Dlatego teŜ Prezes UOK i K opierając się na przeprowadzonym badaniu rynku krajowego w tej sprawie stoi na stanowisku , Ŝe właściwym rynkiem będą tu poszczególne rynki lokalne , na których działa ten operator i które zostały przez niego objęte podwyŜką abonamentu za pakiet podstawowy w okresie czwarty kwartał 2001 r. i I półrocze 2002 r. Na tak wyznaczonych rynkach UPC TK Sp. z o.o. nie posiada pozycji dominującej gdyŜ spotyka się z istotną konkurencją ze strony innych operatorów telewizji kablowej . 5 Konkurentami tymi są inni lokalni operatorzy tacy jak : poszczególne rejony Lublina- Lubelska Telewizja Kablowa, Telsat , Polsat Cyfrowy , Canal+ , Kraśnika - Cyfra+ , Polsat Cyfrowy , Chełma – Multimedia , Cyfra+ , Polsat Cyfrowy , Rejowca - Cyfra+ , Polsat Cyfrowy , DzierŜoniowa – TVK Vectra, Cyfra + , Polsat Cyfrowy , Krakowa , Gniezna , Częstochowy Gliwic , Mikołowa , Tych , Rydułtowa , Kęt , Ustronia , Brzegu Dolnego , Gostynia , Krotoszyna , Oleśnicy , Rawicza , Sycowa , Środy Śląskiej , Trzebnicy , Wieruszowa ,Psiego Pola , Gdańska , Gdyni Oliwa –Cyfra + , Polsat Cyfrowy , Vectra , Multimedia , Dami , Małopolska Telewizja Kablowa S- TAR . Wobec powyŜszego naleŜy przyznać , Ŝe UPC TK Sp. z o.o. z Warszawy nie ma pozycji dominującej na rynku usług telewizji kablowej w zakresie dostarczania pakietu podstawowego . Konkurują z nią przedsiębiorcy będący takŜe operatorami telewizji kablowej lub działający poprzez system telewizji satelitarnej . Dodatkowo istnieją na tym rynku substytuty usług oferowanych przez UPC TK Sp. z o.o. w zakresie pakietu podstawowego , którymi są anteny balkonowe , pokojowe , satelitarne analogowe lub cyfrowe . Urządzenia te za stosunkowo niewielkie kwoty ( koszt anteny pokojowej , balkonowej wynosi od 23-38zł ) pozwalają na odbiór takiego samego zakresu programów , co oferowany przez UPC TK sp. z o.o. w pakiecie podstawowym . Natomiast instalacja anteny satelitarnej pozwala takŜe na odbiór pakietu podstawowego , a dodatkowo umoŜliwia bezpłatny odbiór wielu innych programów telewizyjnych oferowanych przez UPC TK Sp. z o.o. w pakiecie pełnym . Konsument – abonent ma więc moŜliwość wyboru środka dzięki , któremu będzie miał zapewniony odbiór programów takich samych jak dostarczane mu przez UPC TK Sp. z o.o. w pakiecie podstawowym . Z informacji przedstawionych przez UPC TK sp. z o.o. wynika , Ŝe podwyŜka abonamentu średnio z 2,20zł do 6zł miesięcznie za pakiet podstawowy spowodowana została koniecznością urealnienia tej opłaty , gdyŜ pobierana wcześniej opłata nie pokrywała wszystkich kosztów związanych z dostarczaniem tego pakietu . Decyzje podjęto po analizie opłacalności świadczenia tej usługi, a jej duŜy jednorazowy wzrost spowodowany jest faktem, Ŝe opłata ta nie była zmieniana na przestrzeni dwóch lat (umowy przewidywały podwyŜkę przynajmniej raz w roku ) i stąd w ocenie abonentów tak duŜy jej wzrost . Prezes UOK i K przeanalizował kalkulację dostarczoną przez UPC TK Sp. z o.o. , z której wynika , Ŝe przy cenie 2,20 zł za pakiet podstawowy operator ten ponosił stratę miesięczną na jednego abonenta w wysokości ……. zł , a po podwyŜce tego abonamentu na 6 zł w dalszym ciągu ponosi stratę w wysokości …….. zł . W związku z tym , Ŝe prowadzona działalność w tym zakresie przez UPC TK Sp. z o.o. nie przynosi zysku trudno uznać , Ŝe operator ten stosuje nieuczciwe ceny , w tym ceny nadmiernie wygórowane do wartości świadczeń , których udziela . śaden przedsiębiorca prowadzący działalność handlową nie moŜe powadzić jej ze stratą i nie moŜna mu czynić zarzutu , Ŝe stosuje nieuczciwe ceny – raŜąco wygórowane , gdy nie pokrywają mu one nawet kosztów związanych z prowadzeniem tej działalności . Dodatkowo biorąc pod uwagę wysokość cen stosowanych za ten sam rodzaj usług u innych operatorów telewizji kablowej ( LTK- 6 zł , Telsat - 5,50 zł , Vectra - 5 zł ) działających jako konkurenci UPC TK Sp. z o.o. opłata abonamentowa u tego operatora w wysokości 6 zł nie odbiega cenowo od opłat innych operatorów za ten sam rodzaj usługi . Pozycja dominująca to , zgodnie z art. 4 pkt 9 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów taka pozycja przedsiębiorcy , która umoŜliwia mu zapobiegania skutecznej konkurencji na rynku poprzez stworzenie moŜliwości działania w znacznym zakresie niezaleŜnie od konkurentów , kontrahentów i konsumentów . Posiadanie takiej pozycji stanowi warunek konieczny do postawienia takiemu przedsiębiorcy zarzutu naruszenia ustawy , o której mowa wyŜej . Skoro zatem z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika , Ŝe UPC TK Sp. 6 z o.o. spotyka się z czynną konkurencją na rynkach swojego działania i istnieją substytuty towarów ( programów telewizyjnych ) o porównywalnych cenach i właściwościach , które moŜe zastosować konsument rezygnując z usług tego operatora , trudno przypisać UPC TK Sp. z o.o. posiadanie na rynku pozycji dominującej , a co za tym idzie brak jest moŜliwości uruchomienia przepisów materialno – prawnych do stwierdzenia , Ŝe narusza on przepisy ustawy o ochronie ( ... ) . Prowadzone postępowanie antymonopolowe nie wykazało równieŜ , Ŝe stosowane przez tego operatora ceny za pakiet podstawowy w wysokości 6 zł zostały abonentom narzucone , skoro mieli oni z tym operatorem podpisane umowy , które przewidywały moŜliwość podwyŜki , nie były to w szczególności ceny nadmiernie wygórowane , bo miały uzasadnienie i w analizie kosztowej i w porównaniu do konkurentów były na podobnym poziomie . Z tych względów orzeczono jak w sentencji decyzji . Od niniejszej decyzji słuŜy stronie odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Antymonopolowego w terminie dwutygodniowym od daty otrzymania decyzji za pośrednictwem Prezesa UOK i K – Delegatura w Lublinie . Otrzymuje : UPC TK Sp. z o.o. Warszawa Decyzja została podpisana przez Ewę Wiszniowską pełniącą obowiązku dyrektora Delegatury w Lublinie.