RLU-8/2013

1 PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW Delegatura w Lublinie 20-012 Lublin, ul. Ochotnicza 10 Tel. (0-81) 532-35-31, 743-77-30, 532-54-48, Fax (0-81) 532-08-26 E-mail: lublin@uokik.gov.pl za p.o. Lublin, dnia 12 czerwca 2013 r. RLU – 61-1/13/BP DECYZJA RLU Nr 8/2013 Na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 83 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. nr 50 poz. 331 ze zm.) oraz art. 33 ust. 6 ww. ustawy i § 5 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie określenia właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. Nr 207, poz. 887 z późn. zm.), po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów - w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, umarza się postępowanie administracyjne wszczęte z urzędu przeciwko Nauczycielskiemu Kolegium Języków Obcych mgr Krystyny Ludzińskiej z siedzibą w Lublinie, w związku z zarzutem naruszenia zbiorowych interesów konsumentów poprzez bezprawne działanie polegające na stosowaniu postanowień, których treść może być tożsama z postanowieniami wpisanymi do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o których mowa w 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r.- Kodeks Postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43 poz. 296, z późn. zm.), co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50 poz. 331 z późn. zm.). Uzasadnienie Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej w tekście: Prezes UOKiK lub Prezes Urzędu) przeprowadził postępowanie wyjaśniające, w ramach którego poddał analizie stosowane przez Nauczycielskie Kolegium Języków Obcych mgr Krystyny Ludzińskiej z siedzibą w Lublinie (dalej w tekście Kolegium lub Przedsiębiorca), wzorce umowne, tj. „Umowę określającą warunki płatności za studia podejmowane w Nauczycielskim Kolegium Języków Obcych mgr 2 Krystyny Ludzińskiej w roku akademickim 2011/2012” (dalej w tekście: Umowa), „Statut Niepublicznego Nauczycielskiego Kolegium Języków Obcych w Lublinie / dotyczy nauczania języka angielskiego” (dalej w tekście: Statut) oraz „Regulamin studiów Nauczycielskiego Kolegium Języków Obcych w Lublinie Specjalność: język angielski” (dalej w tekście: Regulamin). Analiza w/w wzorców pod kątem zgodności z ustawą o ochronie konkurencji i konsumentów wykazała, że wzorce umów stosowane w obrocie z konsumentami przez w/w przedsiębiorcę mogą zawierać postanowienia, naruszające zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Mając powyższe na uwadze, postanowieniem nr 10/13 z dnia 21 stycznia 2013 r. wszczęto postępowanie administracyjne RLU-61-1/13/BP w sprawie podejrzenia naruszenia przez Przedsiębiorcę, zbiorowych interesów konsumentów, poprzez stosowanie następujących postanowień zawartych we wzorcach umownych: Umowa określająca warunki płatności za studia podejmowane w Nauczycielskim Kolegium Języków Obcych mgr Krystyny Ludzińskiej w roku akademickim 2011/2012 §6 „W przypadku rezygnacji słuchacza z nauki w Kolegium w trakcie trwania semestru, czesne stanowiące opłatę za dany semestr winno być uiszczone w całości.” Statut Niepublicznego Nauczycielskiego Kolegium Języków Obcych w Lublinie / dotyczy nauczania języka angielskiego §13 „Słuchacz obowiązany jest powiadomić niezwłocznie dyrektora Kolegium o zmianie stanu cywilnego, nazwiska lub adresu, pisma wysyłane na ostatni podany adres uważa się doręczone.” Regulamin studiów Nauczycielskiego Kolegium Języków Obcych w Lublinie Specjalność: język angielski §20 ust. 1 od słów „(...) Jednocześnie Dyrektor Kolegium zastrzega sobie możliwość podwyższenia opłaty za naukę od początku następnego roku akademickiego.” Ustosunkowując się do Zawiadomienia Prezesa Urzędu z dnia 21 stycznia 2013r. Przedsiębiorca oświadczył, że w czasie prowadzenia działalności gospodarczej w okresie od 23 lipca 1997r. do 30 września 2012r. starał się sumiennie wykonywać usługi na rzecz słuchaczy Kolegium oraz dążył do zapewnienia profesjonalnych zajęć dydaktycznych poprzez zatrudnienie wykwalifikowanej kadry akademickiej. Przedsiębiorca wskazał także, że w swojej działalności posługiwał się sprawdzonymi metodami i dokumentami opracowanymi przez wykwalifikowane osoby. Wykorzystywane wzorce umowne miały za zadanie określić podstawowe warunki uczestnictwa i płatności w zajęciach organizowanych przez Kolegium oraz zabezpieczyć prawidłowe finansowe funkcjonowanie Kolegium. Przedsiębiorca wyjaśnił, że na początku każdego roku akademickiego na pierwszym spotkaniu organizacyjnym słuchacze otrzymywali do podpisu umowę, z którą w terminie kilku dni mieli się zapoznać oraz złożyć ewentualne zastrzeżenia co do jej treści. Przedsiębiorca nadmienił, że oprócz jednego przypadku nie było sytuacji, w których studenci- słuchacze Kolegium mieliby jakiekolwiek wątpliwości czy zastrzeżenia do treści umowy. Jednocześnie Przedsiębiorca oświadczył, że 3 niejednokrotnie wychodził naprzeciw oczekiwaniom słuchaczy i wyrażał zgodę na rozłożenie płatności za studia na raty, obniżał wysokość czesnego czy fundował stypendia obniżające wysokość czesnego. Przedsiębiorca oświadczył, że nigdy nie miał na celu prowadzenia nieuczciwych praktyk w stosunku do studentów. Odnośnie zarzutu Nr 1 Przedsiębiorca wyjaśnił, że pkt 6 nie był stosowany restrykcyjnie, student był obciążany jedynie opłatą za wykorzystany przez niego czas zajęć. Odnośnie zarzutu Nr 2 Przedsiębiorca wskazał, że w związku z uczestnictwem w zajęciach wielu osób zameldowanych czasowo lub pozostających bez koniecznego meldunku, niezbędnym stało się określenie w Statucie adresu do korespondencji. Adres był wskazywany przez słuchacza i to na nim ciążył obowiązek uaktualniania danych. Zakwestionowane postanowienie było zaakceptowane przez Ministerstwo Edukacji Narodowej (dalej w tekście: MEN). Odnośnie zarzutu Nr 3 Przedsiębiorca wyjaśnił, że postanowienie Regulaminu było uznane za ewentualną zapowiedź możliwości zmiany cennika usług Kolegium w kolejnym roku akademickim. O wszelkich zmianach zawsze uprzednio informowano słuchaczy Kolegium, natomiast same zmiany cen były wynikiem niezależnego zwiększenia kosztów pracy. Brak akceptacji zmian zawsze skutkował rozwiązaniem umów łączących Kolegium ze słuchaczami. Przedsiębiorca oświadczył, że zakwestionowany przez Prezesa Urzędu wzór Umowy respektował zasadę swobody umów, a zawarcie umowy było dobrowolne i poprzedzone możliwością wyjaśnienia wszelkich wątpliwości. Statut oraz Regulamin były opracowane z uwzględnieniem praktyki i pragmatyki określonej przez MEN. Przedsiębiorca wyjaśnił, że zakwestionowany przez Prezesa Urzędu wzorzec był stosowany od początku istnienia Kolegium tj od 23 lipca 1997r. Kolegium wskazało także przybliżoną liczbę zawartych umów w roku akademickim 2010/2011 oraz 2011/2012. Przedsiębiorca oświadczył, iż z dniem 30 września 2012r zakończył prowadzenie działalności gospodarczej w postaci Nauczycielskiego Kolegium Języków Obcych mgr Krystyny Ludzińskiej, wyrejestrował firmę z Urzędu Statystycznego i złożył stosowane oświadczenie Ministrowi Edukacji Narodowej. Przedsiębiorca podkreślił, iż od chwili wszczęcia postępowania przed Prezesem UOKiK nie zawarł żadnej umowy w oparciu o zakwestionowany wzór-ostatnie umowy przy wykorzystania przedmiotowego wzoru zostały zawarte podczas naboru na rok akademicki 2011/2012. Przedsiębiorca podał także informacje dotyczące wykreślenia go z Krajowego Rejestru Urzędowego Podmiotów Gospodarki Narodowej, a także wysokość przychodu osiągniętego z prowadzonej działalności gospodarczej w 2011r., z uwagi na brak rozliczenia za rok 2012 w dniu wysłania stosownej odpowiedzi do Prezesa Urzędu. Pismem z dnia 21 lutego 2013r. Prezes UOKiK wezwał Przedsiębiorcę do nadesłania kopii oświadczenia skierowanego do MEN o likwidacji Kolegium z dniem 30 września 2012r. oraz do wskazania, czy w Kolegium prowadzone są zajęcia w roku akademickim 2012/2013. W odpowiedzi na pismo Prezesa Urzędu, Przedsiębiorca oświadczył, iż zakończył swoją działalność z dniem 30 września 2012r., na dowód czego przedstawił kopię pisma wysłanego do MEN o zakończeniu działalności Kolegium z dniem 30 września 2012r. Przedsiębiorca wyjaśnił także, że nie prowadzi zajęć w roku akademickim 2012/2013, z uwagi na to, iż z dniem 30 września 2012r. Kolegium zakończyło swoją działalność. Odpowiadając na pismo Prezesa UOKiK z dnia 8 marca 2013r., Przedsiębiorca oświadczył, iż od momentu zlikwidowania Kolegium tj. od dnia 30 września 2012r. nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej. Jednocześnie Kolegium przesłało pismo MEN z dnia 28 lutego 2013r. potwierdzające fakt likwidacji Kolegium. 4 Postanowieniem Nr 44/13 z dnia 21 lutego 2013 r. zaliczono w poczet prowadzonego postępowania administracyjnego w tej sprawie dowody uzyskane w przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym RLU-405-8/12/MB. Pismem z dnia 30 kwietnia 2013r. poinformowano Przedsiębiorcę o zakończeniu zbierania materiału dowodowego w postępowaniu administracyjnym. Przedsiębiorca skorzystał z tego prawa. Prezes Urzędu ustalił następujący stan faktyczny w tej sprawie: Nauczycielskie Kolegium Języków Obcych w Lublinie prowadzone przez Krystynę Ludzińską działało na podstawie decyzji Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 lipca 1997r., zezwalającej na utworzenie Niepublicznego Nauczycielskiego Kolegium Języków Obcych w Lublinie. Przedmiotem działalności Kolegium było prowadzenie studiów, kończących się uzyskaniem dyplomu nauczyciela języka angielskiego, uprawniającego do nauczania języka angielskiego we wszystkich typach szkół z wyłączeniem szkół wyższych. W związku z prowadzoną działalnością gospodarczą Przedsiębiorca stosował w kontaktach z konsumentami następujące wzorce umowne: Umowa określająca warunki płatności za studia podejmowane w Nauczycielskim Kolegium Języków Obcych mgr Krystyny Ludzińskiej w roku akademickim 2011/2012, Statut Niepublicznego Nauczycielskiego Kolegium Języków Obcych w Lublinie / dotyczy nauczania języka angielskiego, Regulamin studiów Nauczycielskiego Kolegium Języków Obcych w Lublinie Specjalność: język angielski Analiza wzorców pod kątem zgodności z ustawą o ochronie konkurencji i konsumentów wykazała, że wzorce umów stosowane w obrocie z konsumentami przez w/w Przedsiębiorcę mogą zawierać postanowienia, naruszające zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U Nr 50, poz. 331) (dalej w tekście: Ustawa o ochronie (...). Umowa określająca warunki płatności za studia podejmowane w Nauczycielskim Kolegium Języków Obcych mgr Krystyny Ludzińskiej w roku akademickim 2011/2012 „W przypadku rezygnacji słuchacza z nauki w Kolegium w trakcie trwania semestru, czesne stanowiące opłatę za dany semestr winno być uiszczone w całości.” Statut Niepublicznego Nauczycielskiego Kolegium Języków Obcych w Lublinie / dotyczy nauczania języka angielskiego „Słuchacz obowiązany jest powiadomić niezwłocznie dyrektora Kolegium o zmianie stanu cywilnego, nazwiska lub adresu, pisma wysyłane na ostatni podany adres uważa się doręczone.”; Regulamin studiów Nauczycielskiego Kolegium Języków Obcych w Lublinie Specjalność: język angielski „(...) Jednocześnie Dyrektor Kolegium zastrzega sobie możliwość podwyższenia opłaty za naukę od początku następnego roku akademickiego.” 5 Mając na uwadze zebrany materiał dowodowy Prezes Urzędu zważył, co następuje: Treść art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie (...) ogranicza zastosowanie jej przepisów wyłącznie do ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów, podejmowanej w interesie publicznym . Oznacza to, że warunkiem koniecznym do uruchomienia procedur i zastosowania instrumentów określonych w tej ustawie jest zaistnienie takiego stanu faktycznego, w którym działania przedsiębiorców - naruszając jej przepisy – stanowią potencjalne zagrożenie interesu publicznego. Niniejsze postępowanie dotyczy treści wzorców umownych stosowanych przez Nauczycielskie Kolegium Języków Obcych w Lublinie , wobec nieograniczonego kręgu adresatów, tj. wszystkich zainteresowanych zawarciem umowy na studiach nauczycielskich z języka angielskiego, którym - na gruncie art. 4 ust. 11 ustawy o ochronie (…) - przysługuje status konsumenta. Zdaniem Prezesa UOKiK rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wiąże się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy są lub będą albo mogli być klientami Przedsiębiorcy. Każde naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocześnie naruszeniem interesu publicznoprawnego. Zatem uzasadnione było w niniejszej sprawie podjęcie przez Prezesa UOKiK działań przewidzianych w ustawie o ochronie (...). W tym stanie rzeczy przyjąć należy, iż do oceny stanu faktycznego niniejszej sprawy zastosowanie mają przepisy w/w ustawy, a dotyczące jej postępowanie prowadzone było w interesie publicznym. Wszczynając postępowanie administracyjne wobec Przedsiębiorcy, Prezes UOKiK postawił zarzuty naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…). Zgodnie z treścią art. 24 ust. 1 w/w ustawy „ Zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów.” Art. 24 ust. 2 w/w ustawy stanowi, iż „Przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: 1) stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.” Aby w niniejszej sprawie działania Przedsiębiorcy, mogły być skutecznie ocenione w ramach art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…), muszą spełniać poniższe przesłanki: 1. być działaniem przedsiębiorcy; 2. być działaniem bezprawnym; 3. godzić w zbiorowe interesy konsumentów. Status przedsiębiorcy Odnosząc się do pierwszej z przesłanek art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie (…), tj. do statusu przedsiębiorcy, stwierdzić należy, że stosownie do art. 4 pkt 1 w/w ustawy pod pojęciem przedsiębiorcy rozumie się m in. przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. Z 2007 r., Nr 155, poz. 1095 ze zm.). Zgodnie z art. 4 ust. 1 w/w ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna nie będąca osobą 6 prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną – wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Zatem decydujące znaczenie dla uznania podmiotu za przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie (…), ma faktyczne wykonywanie przez niego działalności gospodarczej lub zawodowej. Analiza powołanych przepisów wskazuje, że Nauczycielskie Kolegium Języków Obcych w Lublinie prowadzone przez Krystynę Ludzińską prowadziło działalność gospodarczą na podstawie decyzji Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 lipca 1997r. zezwalającej na utworzenie Niepublicznego Nauczycielskiego Kolegium Języków Obcych w Lublinie do dnia 30 września 2012r. Zatem w dacie wszczęcia postępowania administracyjnego (21 stycznia 2013r.) Kolegium zostało zlikwidowane i wykreślone z wykazu jednostek nadzorowanych, stanowiącego załącznik do obwieszczenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 6 listopada 2012r w sprawie wykazu jednostek organizacyjnych podległych Ministrowi Edukacji Narodowej lub przez niego nadzorowanych (M.P. poz. 911). Stwierdzić należy, że po zakończeniu prowadzenia działalności przez Kolegium nie przesłano Prezesowi UOKiK stosownej informacji o likwidacji Kolegium i skreśleniu z w/w wykazu. Jednocześnie z uwagi na fakt, iż prowadzenie tego rodzaju działalności nie wymaga wpisu do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej czy Krajowego Rejestru Sądowego Prezes UOKiK miał utrudnioną możliwość weryfikacji, czy Kolegium nadal prowadzi swoją działalność. Informację o zakończeniu prowadzenia działalności gospodarczej i likwidacji Kolegium przekazano Prezesowi Urzędu pismem z dnia 14 lutego 2013r. (data wpływu 18 luty 2013r.), a zatem w toku postępowania administracyjnego . Powyższe oznacza, że w okolicznościach sprawy nie wypełniona została pierwsza przesłanka warunkująca stwierdzenie stosowania praktyki z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…). Skutkiem braku spełnienia chociażby jednej z w/w przesłanek jest, że Prezes Urzędu nie może stwierdzić naruszenia zakazu stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, a w konsekwencji wydać w sprawie decyzji administracyjnej w oparciu o art. 26 ust. 1, 27 ust. 1 i 2 lub 28 ust. 1 ustawy o ochronie (…). Wobec braku spełnienia pierwszej ze wskazanych przesłanek warunkujących zastosowania art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie (…) zbędne jest udowadnianie przez Prezesa Urzędu zaistnienia przesłanek Ad. 2 i Ad. 3 tj. bezprawności działania oraz godzenia tymi działaniami w zbiorowe interesy konsumentów, bowiem jak wspomniano wyżej, wszystkie przesłanki muszą wystąpić łącznie. Zgodnie z art. 83 ustawy o ochronie (…) w sprawach nie uregulowanych w tej ustawie, do postępowania przed Prezesem Urzędu stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Art. 105 KPA stanowi natomiast, że organ administracji państwowej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania, gdy z jakiejkolwiek przyczyny stało się ono bezprzedmiotowe. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie co do jej istoty. Zarzut naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie (…) wymaga udowodnienia w pierwszym rządzie posiadania przez stronę tego postępowania przymiotu przedsiębiorcy. W powyższym zakresie należy zatem stwierdzić, że skoro Nauczycielskie Kolegium Języków Obcych mgr Krystyny Ludzińskiej w Lublinie już w dacie wszczęcia postępowania administracyjnego nie było przedsiębiorcą, to nie można wydać decyzji administracyjnej załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie co do jej istoty. Skoro w sprawie nie można wydać 7 decyzji administracyjnej stwierdzającej naruszenie zakazu określonego w art. 24 ustawy o ochronie (…) lub stwierdzającej zaniechanie stosowania praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów lub tez decyzji uprawdopodobniającej stosowania praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów uznać należy, iż prowadzone postępowanie jest bezprzedmiotowe. Zatem postępowanie należy umorzyć jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 83 ustawy o ochronie (…) w związku z art. 105 § 1 kpa. Biorąc powyższe pod uwagę, orzeczono jak w sentencji. Od niniejszej decyzji, na podstawie art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie (…) w związku z art. 479 28 § 2 kpc, przysługuje stronom odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Lublinie, w terminie dwóch tygodni od dnia jej doręczenia . Otrzymuje: Krystyna Ludzińska Nauczycielskie Kolegium Języków Obcych (tajemnica Przedsiębiorcy) Z upoważnienia Prezesa UOKIK Dyrektor Delegatury w Lublinie Ewa Wiszniowska