RPZ-19/2007

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA UOKiK W POZNANIU ul. Zielona 8, 61-851 Pozna ń Tel. (0-61) 852-15-17, 852-77-50, Fax (0-61) 851-86-44 E-mail: poznan@uokik.gov.pl Pozna ń , dnia 14.03.2007 r. RPZ – 411/30/06/JW DECYZJA Nr RPZ - 19/2007 Stosownie do art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jednolity: Dz.U. nr 244 z 2005 r. poz. 2080 ze zm.) i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. Nr 18 z 2002 r., poz. 172 ze zm.), po przeprowadzeniu post ę powania antymonopolowego wszcz ę tego z urz ę du, w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów na podstawie art. 10 ust. 1 i 2 wy ż ej wskazanej ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje si ę za praktyk ę ograniczaj ą c ą konkurencj ę okre ś lon ą , w art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6, nadu ż ywanie przez Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp z o. o. z siedzib ą w Koninie pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków, obejmuj ą cym obszar miasta Konina, poprzez narzucanie uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci warunków umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków, polegaj ą cych na zamieszczaniu w ich tre ś ci zapisów, zgodnie z którymi przedsi ę biorca nie ponosi odpowiedzialno ś ci odszkodowawczej za przerwy w dostawie wody lub odbiorze ś cieków spowodowane przerwami w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych, i stwierdza si ę zaniechanie jej stosowania z dniem 27. 12.2006 r. Uzasadnienie W imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej zwany: Prezes Urz ę du) Delegatura w Poznaniu przeprowadzi ł a post ę powanie wyja ś niaj ą ce w sprawie dzia ł a ń przedsi ę biorców ś wiadcz ą cych us ł ugi w zakresie zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania ś cieków dzia ł aj ą cych na lokalnych rynkach w województwie wielkopolskim. Przedmiotem badania by ł y m. in. warunki umów o dostaw ę wody i odbiór ś cieków, stosowane przez przedsi ę biorstwa wodoci ą gowo – kanalizacyjne w relacjach z odbiorcami, pod k ą tem przestrzegania przez tych przedsi ę biorców przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W toku post ę powania wyja ś niaj ą cego zbadano warunki umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków zawieranych m.in. przez Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp z o. o. w Koninie (dalej zwanej Spó ł k ą ) z odbiorcami indywidualnymi i przedsi ę biorcami w oparciu o stosowane wzorce umów (karty akt adm. nr 2 - 17). 2 Analiza tre ś ci przedstawionych przez Spó ł k ę wzorców umownych oraz tryb zawierania umów da ł y podstawy do przyj ę cia, i ż w przedmiotowej sprawie mog ł o doj ść do naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Wobec powy ż szego Prezes Urz ę du, w oparciu o ustalenia poczynione w post ę powaniu wyja ś niaj ą cym, postanowieniem z dnia 6.12.2006 r. wszcz ął z urz ę du post ę powanie antymonopolowe przeciwko Spó ł ce w zwi ą zku z podejrzeniem naruszenia zakazu okre ś lonego w art. 8 ust.1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegaj ą cego na nadu ż ywaniu pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania ś cieków obejmuj ą cym obszar miasta Konina, co przejawia ł o si ę narzucaniem odbiorcom us ł ug uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci warunków umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków, poprzez zamieszczanie w tre ś ci umów zapisu przewiduj ą cego, ż e Spó ł ka nie ponosi odpowiedzialno ś ci odszkodowawczej za przerwy w dostawie wody lub odbiorze ś cieków, spowodowane przerwami w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych. Prezes Urz ę du stosownie do art. 84 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, pismem z dnia 6.12.2006 r. zawiadomi ł Spó ł k ę o wszcz ę ciu post ę powania antymonopolowego. Postanowieniem z dnia 6.02.2007 r Prezes Urz ę du zaliczy ł w poczet dowodów dokumenty zgromadzone w post ę powaniu wyja ś niaj ą cym dotycz ą cym bada ń lokalnych rynków zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków, a mianowicie: pismo Przedsi ę biorstwa Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o. o. z dnia 4.09 2006 r. z za łą cznikami, o czym zawiadomi ł Spó ł k ę . W odpowiedzi na zawiadomienie o wszcz ę ciu post ę powania antymonopolowego (pismo z dnia 21.12.2006 r.) Spó ł ka podnios ł a, i ż nie by ł o jej zamiarem ograniczanie konkurencji i nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i odbiór ś cieków, poprzez narzucanie uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci warunków umów, polegaj ą cych na zamieszczaniu w ich tre ś ci kwestionowanego zapisu. Zapis ten nie mia ł na celu ograniczenie czy wy łą czenia odpowiedzialno ś ci w sytuacji, gdy niewykonanie zobowi ą zania spowodowane przerwami w dostawie energii elektrycznej b ę dzie zawinione przez przedsi ę biorstwo. Wyk ł adni zakwestionowanego postanowienia, zdaniem Spó ł ki nale ż y dokonywa ć w nawi ą zaniu do art. 471 k.c. i nast ę pnych, a tak ż e art. 65 k.c.. O ś wiadczono równie ż , ż e na przestrzeni ostatnich wielu lat nie by ł o przerw czy ograniczenia ś wiadczonych us ł ug z powodu przerw w dostawie energii elektrycznej i kwestionowany zapis nigdy nie by ł podstaw ą roszcze ń i jakichkolwiek reklamacji. Spó ł ka uzna ł a jednak, ż e zakwestionowany przez Prezesa Urz ę du zapis nie jest precyzyjny i mo ż e budzi ć w ą tpliwo ś ci interpretacyjne. Wobec powy ż szego Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o. o. podj ęł o decyzj ę w sprawie zmiany tre ś ci kwestionowanego postanowienia. Wprowadzono zmian ę redakcji spornego zapisu nadaj ą c mu nast ę puj ą ce brzmienie: „ Przedsi ę biorstwo nie ponosi odpowiedzialno ś ci odszkodowawczej za przerwy w dostarczaniu wody/ odprowadzaniu ś cieków spowodowane: - przerwami w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych; zaistnia ł ymi z przyczyn niezawinionych przez Przedsi ę biorstwo, za które Przedsi ę biorstwo nie odpowiada, w rozumieniu art. 471k.c W za łą czeniu do ww. pisma Spó ł ka przekaza ł a druki nowych wzorców umów z wprowadzon ą poprawk ą , która uwzgl ę dnia zarzuty Prezesa Urz ę du (karta akt adm. nr 45-50). 3 Nowe wzorce umów wprowadzono do stosowania z przysz ł ymi odbiorcami od 27.12.2006 r. Postanowiono równie ż sukcesywnie dokona ć zmiany umów dotychczas zawartych z odbiorcami ś wiadczonych us ł ug. W uzupe ł nieniu wyja ś nie ń , w pi ś mie z dnia 2.03.2007 r. Spó ł ka poinformowa ł a Prezesa Urz ę du, i ż do ko ń ca lutego 2007 r. podpisano z odbiorcami 234 nowe umowy z dotychczasowymi odbiorcami oraz z nowymi odbiorcami pod łą czonymi do sieci wodno kanalizacyjnej. Do pisma do łą czono po 3 przyk ł adowe egzemplarze podpisanych umów z nowymi kontrahentami oraz z dotychczasowymi odbiorcami us ł ug. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustali ł , co nast ę puje: Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o. o. z siedzib ą w Koninie jest wpisane do Krajowego Rejestru S ą dowego pod nr 0000099912 przez S ą d Rejonowy w Poznaniu, XXII Wydzia ł Gospodarczy Krajowego Rejestru Sadowego (dowód: karty akt adm. nr 60 - 66). Przedmiotem dzia ł alno ś ci jest: ujmowanie, uzdatnianie i dostarczanie wody oraz odprowadzanie i oczyszczania ś cieków na terenie miasta Konin. Podstaw ę prawn ą dzia ł ania Spó ł ki na ww. obszarze stanowi Decyzja Prezydenta Miasta Konina z dnia 26 wrze ś nia 2002 r. w sprawie udzielenia zezwolenia na prowadzenie zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania ś cieków (dowód karta akt adm. nr. 51 - 55). Spó ł ka na terenie miasta Konina jest jedynym przedsi ę biorc ą ś wiadcz ą cym us ł ugi w zakresie zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków. W my ś l art.6 ust.1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę zbiorowym odprowadzaniu ś cieków (tekst jedn. Dz.U. z 2006 r., Nr 123, poz.858), Spó ł ka z odbiorcami ś wiadczonych us ł ug zawiera pisemne umowy, na podstawie których odbywa si ę dostarczanie wody oraz odprowadzanie ś cieków. W obrocie gospodarczym przedsi ę biorca pos ł ugiwa ł si ę nast ę puj ą cymi wzorcami umów: - umowa o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków (nr 1A) stosowana w obrocie z odbiorcami us ł ug, którym dokonano odbioru przy łą cza wody i kanalizacji, - umowa o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków (nr 3C) stosowana w obrocie z odbiorcami us ł ug, którym dokonano odbioru tylko przy łą cza wody,. -umowa o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków (nr 4D) stosowana w obrocie z odbiorcami us ł ug bez odbioru przy łą czy wody i ś cieków,. - umowa o zaopatrzenie w wod ę (nr 2B) stosowana w obrocie z odbiorcami, którym dokonano odbioru przy łą cza, - umowa o zaopatrzenie w wod ę (nr 5E) stosowana w obrocie z odbiorcami bez dokonanego odbioru przy łą cza, - umowa o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków (nr 6F) stosowana w obrocie z odbiorcami z dokonanym odbiorem przy łą cza kanalizacyjnego, - umowa o odprowadzanie ś cieków (nr 7G) stosowana w obrocie z odbiorcami z dokonanym odbiorem przy łą cza, - umowa o odprowadzanie ś cieków (nr 8H) stosowana w obrocie z odbiorcami bez dokonanego przy łą cza. W tre ś ci wymienionych wzorców umownych zawarte jest nast ę puj ą ce postanowienie umowne: „Przedsi ę biorstwo nie ponosi odpowiedzialno ś ci odszkodowawczej za: przerwy w dostarczaniu wody/ odprowadzaniu ś cieków spowodowane; -przerwami w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowych/ kanalizacyjnych,” 4 Wymieniony zapis, który zakwestionowano uj ę ty jest w par. 6 pkt a wszystkich stosowanych rodzajów umów. Spó ł ka, jak o ś wiadczy ł a w odpowiedzi, zawar ł a umowy o ś wiadczenie us ł ug z 2852 kontrahentami i kwestionowany zapis zawiera ł y wszystkie umowy. Z udzielonych wyja ś nie ń wynika równie ż , ż e warunki zawieranych umów by ł y przedmiotem negocjacji w nielicznych przypadkach i dotyczy ł y szkó ł i przedszkoli oraz kontrahentów przemys ł owych. Spó ł ka dokonywa ł a indywidualnych uzgodnie ń warunków umów w odniesieniu do okresu, na który jest zawierana umowa oraz wymaga ń technicznych jako ś ci podczyszczania ś cieków przemys ł owych. Indywidualne uzgodnienia nie dotyczy ł y w ż adnym przypadku tre ś ci kwestionowanego postanowienia stosowanych wzorców umów. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów zwa ż y ł , co nast ę puje : Spó ł ce postawiono zarzut nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku us ł ug zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i odbioru ś cieków polegaj ą cy na narzucaniu odbiorcom ś wiadczonych us ł ug uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci warunków umów, poprzez zamieszczanie w ich tre ś ci zapisu przewiduj ą cego, i ż przedsi ę biorca nie ponosi odpowiedzialno ś ci odszkodowawczej za przerwy w dostawie wody i odbiorze ś cieków spowodowane przerwami zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowych/ kanalizacyjnych, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 8 ust.1 i 2 pkt. 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Podstaw ą do zastosowania przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest ustalenie, czy w rozpatrywanej sprawie dosz ł o do naruszenia interesu publiczno- prawnego. Zgodnie z celem ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, opisanym w art.1 ust. 1, okre ś la ona „warunki rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsi ę biorców i konsumentów”. Tak okre ś lony cel ustawy pozwala przyj ąć , i ż ma ona charakter publiczny i s ł u ż y ochronie ogólnospo ł ecznego interesu. Interes publiczny w post ę powaniu administracyjnym nie jest poj ę ciem jednolitym i sta ł ym. Zgodnie ze stanowiskiem Sadu Najwy ż szego (wyrok z dnia 29 maja 2001 r., sygn.akt1 CKN 1217/98; por. te ż wyrok z 27 sierpnia 2003r. sygn. akt. I CKN 523/01), publicznoprawny charakter ustawy antymonopolowej powoduje, i ż znajduje ona zastosowanie wówczas, gdy jest zagro ż ony lub naruszony interes publiczny polegaj ą cy na zapewnieniu w ł a ś ciwych warunków do powstania i rozwoju konkurencji. Za zagro ż enie lub naruszenie konkurencji nale ż y uzna ć – zdaniem S ą du - jedynie takie dzia ł anie, które dotykaj ą sfery interesów szerszego kr ę gu uczestników rynku gospodarczego. W ś wietle ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów naruszenie interesu publicznego nast ę puje m.in. w drodze stosowania praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę . Praktyki ograniczaj ą ce konkurencj ę mo ż na podzieli ć na praktyki antykonkurencyjne, wywieraj ą ce bezpo ś redni wp ł yw na stan lub rozwój konkurencji oraz praktyki eksploatacyjne, których istot ą jest uzyskanie korzy ś ci kosztem innych podmiotów, w tym nie prowadz ą cych dzia ł alno ś ci gospodarczej. W przypadku praktyk eksploatacyjnych celem lub skutkiem dzia ł a ń przedsi ę biorcy jest naruszenie innych ni ż konkurencyjne interesów uczestników rynku poprzez wykorzystanie przez przedsi ę biorców istniej ą cej nad kontrahentami przewagi. Dla stwierdzenia naruszenia publicznoprawnego interesu wystarczaj ą ce jest dowolne nadu ż ycie si ł y rynkowej w relacjach ze s ł abszymi uczestnikami rynku, bowiem ju ż sam fakt nadu ż ycia posiadanej pozycji dominuj ą cej na rynku narusza interes publiczny (por. E Modzelewska – W ą chal Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów . Komentarz, Wyd. Twigger, Warszawa 2002, s 15). Zarzucana praktyka stosowana jest w sektorze us ł ug 5 wodoci ą gowo – kanalizacyjnych, które co do zasady maj ą charakter us ł ug powszechnych. Przedsi ę biorstwa z tego sektora dzia ł aj ą w warunkach monopolu sieciowego. Nie ulega wi ę c w ą tpliwo ś ci, ż e Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o. o. w Koninie z racji posiadanej si ł y rynkowej ma mo ż liwo ść eksploatowania zajmowanej na lokalnym rynku pozycji kosztem kontrahentów, w tym podejmowania dzia ł a ń b ę d ą cych przedmiotem postawionych w niniejszym post ę powaniu zarzutów. Praktyka zakwestionowana w niniejszym post ę powaniu dotyka szerokiego kr ę gu uczestników rynku, obejmuj ą cego odbiorców us ł ug, z którymi zawarto umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków, a tak ż e potencjalnych odbiorców tych us ł ug. Negatywne skutki mog ą godzi ć w szeroki, bli ż ej nieokre ś lony kr ą g podmiotów obejmuj ą cy zarówno przedsi ę biorców, jak i konsumentów. Nale ż y uzna ć zatem, ż e w niniejszej sprawie ma miejsce naruszenie przez Spó ł k ę interesu publiczno prawnego, co uzasadnia dzia ł ania Prezesa Urz ę du w formie post ę powania administracyjnego, na gruncie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zakazane jest narzucanie uci ąż liwych warunków umów przynosz ą cych narzucaj ą cemu takie warunki nieuzasadnione korzy ś ci. Do jego naruszenia dochodzi wówczas, gdy spe ł nione zostan ą łą cznie nast ę puj ą ce przes ł anki: - przedsi ę biorca, któremu postawiono zarzut, posiada na rynku w ł a ś ciwym pozycje dominuj ą c ą , - narzucanie warunków umów musi mie ć charakter przymusowy, - warunki te maj ą charakter uci ąż liwy, - przynosz ą one przedsi ę biorcy nieuzasadnione korzy ś ci w zwi ą zku z narzucanymi warunkami. Podstawow ą przes ł ank ą , której spe ł nienie jest niezb ę dne dla stwierdzenia praktyki ograniczaj ą cej konkurencje zdefiniowanej w wymienionym artykule jest, aby przedsi ę biorca stosuj ą cy praktyk ę zajmowa ł na rynku pozycj ę dominuj ą c ą . Zgodnie z art. 4 pkt 9 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przez pozycj ę dominuj ą ca rozumie si ę pozycj ę przedsi ę biorcy, która umo ż liwia mu zapobieganie skutecznej konkurencji na rynku w ł a ś ciwym przez stworzenie mu mo ż liwo ś ci dzia ł ania w znacznym zakresie niezale ż nie, od konkurentów, kontrahentów i konsumentów; domniemywa si ę , i ż przedsi ę biorca ma pozycj ę dominuj ą c ą na rynku, je ż eli jego udzia ł w rynku przekracza 40%. Aby wykaza ć spe ł nienie ww. przes ł anki, istotne znaczenie ma okre ś lenie rynku w ł a ś ciwego. Zgodnie z art. 4 pkt 8 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, przez poj ę cie rynku w ł a ś ciwego rozumie si ę rynek towarów, które ze wzgl ę du na przeznaczenie, cen ę oraz w ł a ś ciwo ś ci, w tym jako ść , s ą uznawane przez ich nabywców za substytuty oraz s ą oferowane na obszarze, na którym ze wzgl ę du na ich rodzaj i w ł a ś ciwo ś ci, istnienie barier dost ę pu do rynku, preferencje konsumentów, znacz ą ce ró ż nice cen i koszty transportu, panuj ą zbli ż one warunki konkurencji. Na rynek w ł a ś ciwy sk ł ada si ę rynek produktowy oraz rynek geograficzny. Przedmiotem dzia ł alno ś ci Spó ł ki w omawianej sprawie jest ś wiadczenie us ł ug zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków. Us ł ugi wymienione ś wiadczone s ą przy pomocy scentralizowanej sieci wodoci ą gowej i kanalizacyjne na terenie miasta Konina. Powy ż szy rodzaj dzia ł alno ś ci oraz jej zasi ę g geograficzny wyznaczaj ą w przedmiotowej sprawie wymiar produktowy i zasi ę g terytorialny rynku w ł a ś ciwego. Rynkiem w ł a ś ciwym w niniejszej sprawie jest zatem lokalny rynek zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków obejmuj ą cy obszar miasta Konina. 6 Spó ł ka na tak zdefiniowanym rynku w ł a ś ciwym jest monopolist ą naturalnym, co jest konsekwencj ą sieciowego charakteru urz ą dze ń s ł u żą cych do dostarczania wody i odprowadzania ś cieków. W zwi ą zku z tym odbiorcy nie maj ą mo ż liwo ś ci alternatywnego zakupu us ł ug zaopatrzenia w wod ę i odprowadzanie ś cieków od innego us ł ugodawcy. Sankcjonowaniu w trybie przewidzianym w art. 8 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów podlega nie samo posiadanie pozycji dominuj ą cej, ale jej nadu ż ywanie. Z faktu ustalenia, ż e dany podmiot zajmuje na rynku pozycj ę dominuj ą c ą wynika, ż e podmiot ten podlega ograniczeniom przeciwdzia ł aj ą cym nadu ż ywaniu si ł y rynkowej wynikaj ą cym z ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Mi ę dzy innymi ograniczony jest w podejmowaniu dzia ł a ń eksploatuj ą cych pozycj ę zajmowan ą na rynku kosztem kontrahentów. Dla uznania, ż e Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp z o. o. w Koninie stosuje praktyk ę okre ś lon ą w ww. przepisie konieczne jest wykazanie, ż e kwestionowane warunki umów zosta ł y odbiorcom ś wiadczonych us ł ug narzucone. Do narzucania warunków umów dochodzi wówczas, gdy przedsi ę biorca wykorzystuj ą c swoj ą przewag ę ekonomiczn ą w warunkach niedostatecznej konkurencji na rynku, ogranicza swobod ę kszta ł towania tre ś ci umów za strony kontrahentów dzia ł aj ą cych pod przymusem. Dzi ę ki posiadanej sile rynkowej dominat mo ż e nie liczy ć si ę z wol ą innych uczestników rynku, którzy zmuszeni s ą zaakceptowa ć ustalone przez niego warunki umowne, nawet je ś li nie gwarantuj ą one ekwiwalentno ś ci ś wiadcze ń . Tym samym narzuca on kontrahentom takie warunki umów, które nie mia ł yby racji bytu w przypadku, gdyby na rynku istnia ł a konkurencja i mo ż liwo ść wyboru oferty spo ś ród ofert konkuruj ą cych ze sob ą podmiotów gospodarczych. Reasumuj ą c narzucanie warunków umów ma miejsce wtedy, gdy przedsi ę biorca eksploatuj ą c zajmowan ą na rynku pozycj ę dominuj ą c ą i sytuacj ę przymusow ą kontrahentów wynikaj ą c ą z braku rzeczywistych alternatyw na rynku, wymusza na nich okre ś lone zachowania. Spó ł ka prowadzi dzia ł alno ść gospodarcz ą w warunkach, w których dysponuje potencja ł em niezb ę dnym do narzucania odbiorcom ś wiadczonych us ł ug warunków umowy. Sprzyja temu fakt, i ż przy zawieraniu umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków przedsi ę biorca pos ł uguje si ę opracowanymi przez siebie wzorcami umów. Stosowanie wzorców umownych przy zawieraniu jednorodzajowych umów o charakterze masowym, jakimi niew ą tpliwie s ą umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków, wymaga aprobaty przez odbiorców ich warunków, które s ą jednostronnie okre ś lone przez profesjonalist ę . Tre ść umowy, do której przychylaj ą si ę us ł ugobiorcy jest arbitralnie ustalana i nie podlega w zasadzie negocjacjom, co wynika z wyja ś nie ń Spó ł ki. Swoboda odbiorców us ł ug wodoci ą gowych i kanalizacyjnych jest tutaj ograniczona do minimum, a zawarcie umowy nast ę puje poprzez przyst ą pienie do warunków ustalonych autorytatywnie przez dostawc ę us ł ug. Stanowi to o adhezyjnej naturze tych umów, a jednocze ś nie o istocie narzucania warunków umownych w przedmiotowej sprawie. W przypadku umów tego typu, dla uznania, ż e nast ę puje narzucanie ich warunków wystarczaj ą ce jest oferowanie ich przez dominata w stosunkach danego rodzaju . ( E Modzelewska – W ą chal, Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz , Wydawnictwo Twigger, Warszawa 2002 s. 118). Sytuacja taka ma miejsce w niniejszej sprawie albowiem sposobem dzia ł ania Spó ł ki jest zawieranie umów o ś wiadczenie us ł ug dostawy wody i odbioru ś cieków z wykorzystaniem wzorców, których postanowienia nie s ą indywidualnie uzgadniane z odbiorcami tych us ł ug. Odbiorca aprobuje zatem warunki umowy jednostronnie ustalone przez przedsi ę biorc ę , przyst ę puje do umowy bez indywidualnego negocjowania jej postanowie ń . W okoliczno ś ciach niniejszej sprawy nale ż y uzna ć , ż e warunki umów s ą odbiorcom us ł ug przez Spó ł k ę narzucane. Spe ł niona wi ę c zosta ł a jedna z przes ł anek niezb ę dna do stwierdzenia naruszenia art. 8 ust. 1i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 7 Kolejn ą przes ł ank ą niezb ę dn ą do wykazania naruszenia ww. przepisu jest dowiedzenie, ż e kwestionowany zapis umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków jest uci ąż liwy. Za uci ąż liwy uznaje si ę ka ż dy warunek umowy oznaczaj ą cy dla jednej ze stron ci ęż ar wi ę kszy od powszechnie przyj ę tych w stosunkach danego rodzaju. Dla ustalenia uci ąż liwo ś ci warunków umownych nale ż y rozwa ż y ć , czy w hipotetycznej sytuacji istnienia konkurencji na danym rynku w ł a ś ciwym, czyli istnienia rzeczywistej swobody zawierania umów i kszta ł towania ich tre ś ci, dominat by ł by w stanie wynegocjowa ć takie postanowienia umowne. Rozpatruj ą c uci ąż liwo ść kwestionowanego w niniejszej decyzji zapisu warunków umów nale ż y przede wszystkim podnie ść , i ż do umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków znajduj ą tak ż e zastosowanie przepisy prawa cywilnego – Kodeks cywilny. Artyku ł 471 i nast ę pne Kodeksu cywilnego reguluj ą odpowiedzialno ść odszkodowawcz ą za szkody spowodowane niewykonaniem lub nienale ż ytym wykonaniem zobowi ą zania. Przepis ten stanowi, ż e d ł u ż nik zobowi ą zany jest do naprawienia szkody wynik ł ej z niewykonania lub nienale ż ytego wykonania zobowi ą zania, chyba, ż e niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie zobowi ą zania jest nast ę pstwem okoliczno ś ci, za które nie ponosi odpowiedzialno ś ci . Tymczasem Spó ł ka zwalnia si ę z wszelkiej odpowiedzialno ś ci wynikaj ą cej z przerw w dostawie pr ą du niezale ż nie od ich przyczyn. Takie rozwi ą zanie kwestii odpowiedzialno ś ci dostawcy jest korzystniejsze od ogólnej zasady odpowiedzialno ś ci kontraktowej uj ę tej w art. 471 k.c. Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o. o. w kwestionowanym postanowieniu umownym wy łą czaj ą c swoj ą odpowiedzialno ść w ka ż dym przypadku wyst ą pienia przerw w dostawie pr ą du, pozbawia kontrahentów mo ż liwo ś ci dochodzenia od us ł ugodawcy odszkodowania w sytuacjach, gdy przerwy w dostawie wody i odbioru ś cieków spowodowane brakiem energii elektrycznej wynik ł y z dzia ł a ń lub zaniecha ń Spó ł ki. Mo ż e to mie ć miejsce np., gdy przerwy w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacy powsta ł y na skutek zalegania przez Spó ł k ę wobec zak ł adu energetycznego z p ł atno ś ciami z tytu ł u dostaw energii, b ą d ź niedope ł nienia obowi ą zku utrzymania w nale ż ytym stanie technicznym wewn ę trznej instalacji energetycznej. Nale ż y wi ę c uzna ć kwestionowany zapis umowny za niedopuszczalny i uci ąż liwy dla odbiorców us ł ug, gdy ż wprowadza ich w b łą d co do mo ż liwo ś ci dochodzenia roszcze ń odszkodowawczych w przypadku poniesienia szkody, gdy przerwy w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowych powoduj ą ce przerwy w dostarczaniu wody i odbiorze ś cieków b ę d ą wynikiem dzia ł a ń lub zaniecha ń Spó ł ki. Powy ż sze pozwala na stwierdzenie, ż e zosta ł o wykazane, i ż kwestionowany zapis ma uci ąż liwy charakter. Kolejn ą przes ł ank ą niezb ę dn ą do stwierdzenia naruszenia zakazu, o którym mowa w art.8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jest wykazanie, ż e narzucone warunki umowne przynosz ą przedsi ę biorcy nieuzasadnione korzy ś ci. Osi ą gane przez przedsi ę biorc ę stosuj ą cego praktyk ę ograniczaj ą c ą konkurencj ę okre ś lon ą w ww. przepisie ustawy nieuzasadnione korzy ś ci s ą odpowiednikiem uci ąż liwych warunków umów w warunkach nieekwiwalentno ś ci wzajemnych ś wiadcze ń stron umowy i oznaczaj ą sytuacj ę korzystniejsz ą od powszechnie przyj ę tych w stosunkach danego rodzaju. Nieuzasadnione korzy ś ci mog ą pojawi ć po stronie przedsi ę biorcy narzucaj ą cego uci ąż liwe warunki umów ju ż w chwili zawarcia umowy lub te ż w okresie pó ź niejszym, gdy zaistniej ą okoliczno ś ci, przewidziane w umowie pozwalaj ą ce na wykorzystanie uci ąż liwego zapisu. Nale ż y podkre ś li ć , i ż brak wyst ą pienia skutku w postaci osi ą gni ę cia korzy ś ci, w sytuacji istnienia mo ż liwo ś ci ich osi ą gni ę cia nie stanowi przeszkody dla stwierdzenia naruszenia art. 8 ust.2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Dla bytu praktyki nie jest bowiem konieczne wyst ą pienie negatywnego skutku w postaci eksploatacji pozycji rynkowej w warunkach ograniczonej konkurencji. Wystarczy, ż e zaistnia ł o zagro ż enie 8 wyst ą pienia takiego skutku. Praktyk ą ograniczaj ą c ą konkurencj ę jest ju ż bowiem sama próba osi ą gni ę cia przez przedsi ę biorc ę zajmuj ą cego pozycj ę dominuj ą c ą , na rynku okre ś lonego skutku ( por E. Modzelewska – W ą chal , Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz , Wyd. Twigger, Warszawa 2002 s. 97). Nieuzasadniona korzy ść w przypadku stosowania kwestionowanego zapisu wynika z mo ż liwo ś ci unikni ę cia wyp ł aty odszkodowa ń za przerwy w ś wiadczeniu us ł ug, które Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o. o. w Koninie musia ł oby zap ł aci ć kontrahentom w przypadku braku takiego zapisu. Nale ż y ponadto zaznaczy ć , ż e Spó ł ka posiada mo ż liwo ść wyst ą pienia do zak ł adu energetycznego z żą daniem zap ł aty odszkodowania za zawinione przerwy w dostawie energii elektrycznej co powoduje, ż e uzyskane w ten sposób odszkodowanie stanowi ł oby dla niej dodatkow ą korzy ść . W okoliczno ś ciach niniejszej sprawy stwierdzi ć nale ż y, i ż wykazane zosta ł o łą czne wyst ę powanie wszystkich przes ł anek uzasadniaj ą cych uznanie praktyki Spó ł ki za ograniczaj ą konkurencj ę w ś wietle art. 8 ust.1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Nale ż y podnie ść w tym miejscu, i ż praktyki polegaj ą ce na „narzucaniu uci ąż liwych warunków umów” finalizuj ą si ę co do zasady w chwili zawarcia okre ś lonej umowy odpowiadaj ą cej tym cechom (por.: wyrok S ą du Najwy ż szego z 7.03.2003 r. sygn. akt I CKN 79/01), za ś po zawarciu umowy, w wyniku której podmiot dominuj ą cy osi ą gn ął lub mo ż e osi ą gn ąć nieuzasadnion ą korzy ść mamy ju ż do czynienia ze skutkami ww. praktyki. Ma to istotne znaczenie w ś wietle ustale ń post ę powania antymonopolowego, z których wynika, ż e najpó ź niej od dnia 27.12.2006 r. Spó ł ka zaprzesta ł a pos ł ugiwania si ę w obrocie gospodarczym zakwestionowanym zapisem umownym. W za łą czeniu do odpowiedzi na zawiadomienie o wszcz ę ciu post ę powania antymonopolowego, przes ł a ł a nowe, przyj ę ty do stosowania wzorce umów, w których zmieniono tre ść spornego zapisu. Spó ł ka zadeklarowa ł a równie ż podpisanie nowych umów z dotychczasowymi odbiorcami. Zobowi ą zania powy ż sze s ą realizowane o czym ś wiadczy tre ść pisma Przedsi ę biorstwa Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o.o. z dnia 2 marca 2007 r. oraz za łą czone do niego dokumenty. . W okoliczno ś ciach niniejszej sprawy, stwierdzi ć nale ż y, i ż uprawdopodobnione zosta ł o spe ł nienie wszystkich przes ł anek uzasadniaj ą cych uznanie praktyki Przedsi ę biorstwa Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o. o. w Koninie za ograniczaj ą konkurencj ę w ś wietle w art. 8 ust.2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Bior ą c pod uwag ę powy ż sze okoliczno ś ci nale ż a ł o stwierdzi ć zaniechanie stosowania praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę , a to na podstawie art. 10 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i orzec, jak w sentencji. Zgodnie z art. 101 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, je ż eli przedsi ę biorca dopu ś ci ł si ę naruszenia zakazu, okre ś lonego w art. 8 ustawy, Prezes Urz ę du mo ż e na ł o ż y ć , w drodze decyzji, kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci nie wi ę kszej ni ż 10% przychodu osi ą gni ę tego w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enia kary. Z tre ś ci przepisu wynika, i ż ww. kara ma charakter fakultatywny. W zwi ą zku z tym Prezes Urz ę du w ramach uznania administracyjnego decyduje czy zasadne jest w danej sprawie na ł o ż enie kary. Ustawa nie zawiera katalogu przes ł anek, od których uzale ż niona jest decyzja o na ł o ż eniu kary. W art. 104 Ustawy jedynie wskazano, i ż ustalaj ą c wysoko ść kary Prezes Urz ę du winien wzi ąć pod uwag ę okres, stopie ń oraz okoliczno ś ci uprzedniego naruszenia przepisów ustawy. 9 Po rozwa ż eniu okoliczno ś ci niniejszej sprawy Prezes Urz ę du postanowi ł odst ą pi ć od na ł o ż enia na Spó ł k ę kary pieni ęż nej. Odst ę puj ą c od na ł o ż enia kary Prezes Urz ę du uzna ł przede wszystkim, i ż nie ma podstaw do represyjnego oddzia ł ywania na Spó ł k ę , albowiem w toku post ę powania wspó ł pracowa ł a z Prezesem Urz ę du, przedstawiaj ą c wszelkie informacje, dokumenty i wyja ś nienia niezb ę dne dla rozstrzygni ę cia sprawy. Niezw ł ocznie po zawiadomieniu o wszcz ę ciu post ę powania antymonopolowego Spó ł ka zaniecha ł a stosowania zarzucanej praktyki zmieniaj ą c tre ść zakwestionowanego postanowienie. Wzi ę to pod uwag ę równie ż wyja ś nienia Spó ł ki, z których wynika, ż e naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie by ł o dzia ł aniem zamierzonym. Zwa ż ono, i ż zarzucana w niniejszym post ę powaniu praktyka mog ł a ujawni ć si ę tylko na rynku lokalnym ograniczonym jedynie do miasta Konina oraz, ż e Spó ł ka dopu ś ci ł a si ę naruszenia przepisów ustawy antymonopolowej po raz pierwszy i na jej dzia ł ania nie wp ł yn ęł y do Urz ę du ż adne skargi odbiorców ś wiadczonych us ł ug. Nie mo ż na tak ż e przeoczy ć faktu, ż e Spó ł ka wykonuje okre ś lone zadanie publiczne i na ich realizacj ę przeznacza uzyskiwane dochody. Wszystkie wymienione okoliczno ś ci przemawiaj ą za nie nak ł adaniem kary. Natomiast cel prewencyjny i edukacyjny spe ł ni, w przekonaniu organu antymonopolowego, sama decyzja stwierdzaj ą ca stosowanie praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę przez Spó ł k ę . Od niniejszej decyzji zgodnie z art. 78 ust. 1 ustawy i art. 479 (28) par. 2 k.p.c. przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – XVII Wydzia ł Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie dwutygodniowym od dnia dor ę czenia decyzji, za po ś rednictwem Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura w Poznaniu. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Poznaniu Edward Stawicki Otrzymuj ą : Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o. o . ul. Pozna ń ska49, 62-510 Konin a/a