RPZ-27/2009

1 PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W POZNANIU ul. Zielona 8, 61-851 Poznań tel. (0-61) 852-15-17, 852-77-50, fax (0-61) 851-86-44 e-mail: poznan@uokik.gov.pl Poznań, dnia 15 grudnia 2009 r. RPZ-410/2/09/DW DECYZJA nr RPZ 27/2009 1. Na podstawie art. 10 w zw. art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. Nr 134, poz. 939) w zw. z § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. nr 107, poz. 887), po przeprowadzeniu postępowania antymonopolowego wszczętego z urzędu, - w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznaje się za praktykę ograniczającą konkurencję i naruszającą zakaz określony w art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, porozumienie zawarte na krajowym rynku hurtowej sprzedaŜy akcesoriów do przyczep pomiędzy Knott Sp. z o.o. w Zdziechowicach a następującymi przedsiębiorcami: a) Grzegorzem Bylica prowadzącym działalność gospodarczą pod nazwą „P.H.U. Goliat” w Andrychowie, b) Leszkiem Nowackim prowadzącym działalność gospodarczą pod nazwą „Przyczepy Nowacki” w Białych Błotach, c) Zbigniewem Eljasiewicz prowadzącym działalność gospodarczą pod nazwą „W.P.H.U.M. Zbigniew Eljasiewicz” w Białymstoku, d) Kazimierzem Pierzgalskim prowadzącym działalność gospodarczą pod nazwą „Zakład Produkcyjno-Handlowo-Serwisowy Przyczep” w Częstochowie, e) „P.P.H. PAMER E.R. Andruchowycz” Sp.j. w Wielkich Drogach, f) Markiem Reterskim prowadzącym działalność gospodarczą pod nazwą „Firma Cover” w Łodzi, g) Markiem Nowickim prowadzącym działalność gospodarczą pod nazwą „P.H.U. Transmark Centrum SprzedaŜy i Obsługi Przyczep” w OŜarowie Mazowieckim, h) Janem Cynka prowadzącym działalność gospodarczą pod nazwą „Service Przyczep” w Plewiskach, 2 i) Urszulą Prościak prowadzącą działalność gospodarczą pod nazwą „Boufen” w Szczecinie, j) Iloną i Krzysztofem Nachtman prowadzącym wspólnie działalność gospodarczą pod nazwą „A.S.O. Ilona i Krzysztof Nachtman” we Wrocławiu polegające na ustalaniu minimalnych cen odsprzedaŜy produktów Knott Sp. z o.o. w Zdziechowicach i nakazuje się jej zaniechania. 2. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134 poz. 939) w zw. z § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. nr 107, poz. 887), nakłada się za naruszenie zakazu określonego w art. 6 ust. 1 pkt 1. ww. ustawy, w zakresie opisanym w punkcie I sentencji, kary pienięŜne na wskazanych przedsiębiorców w następującej wysokości: 1. Knott Sp. z o.o. w Zdziechowicach – kara w wysokości 103.194 zł (słownie: sto trzy tysiące sto dziewięćdziesiąt cztery złote) 2. Grzegorz Bylica prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą „P.H.U. Goliat” w Andrychowie – kara w wysokości 6.074 zł (słownie: sześć tysięcy siedemdziesiąt cztery złote) 3. Leszek Nowacki prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą „Przyczepy Nowacki” w Białych Błotach – kara w wysokości 3.519 zł (słownie: trzy tysiące pięćset dziewiętnaście złotych) 4. Zbigniew Eljasiewicz prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą „W.P.H.U.M. Zbigniew Eljasiewicz” w Białymstoku – kara w wysokości 2.755 zł (słownie: dwa tysiące siedemset pięćdziesiąt pięć złotych) 5. Kazimierz Pierzgalski prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą „Zakład Produkcyjno-Handlowo-Serwisowy Przyczep” w Częstochowie – kara w wysokości 1.253 zł (słownie: tysiąc dwieście pięćdziesiąt trzy złote) 6. „P.P.H. PAMER E.R. Andruchowycz” Sp.j. w Wielkich Drogach – kara w wysokości 3.121 zł (słownie: trzy tysiące sto dwadzieścia jeden złotych) 7. Marek Reterski prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą „Firma Cover” w Łodzi – kara w wysokości 2.076 zł (słownie: dwa tysiące siedemdziesiąt sześć złotych) 8. Marek Nowicki prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą „P.H.U. Transmark Centrum SprzedaŜy i Obsługi Przyczep” w OŜarowie Mazowieckim – kara w wysokości 1.850 zł (słownie: tysiąc osiemset pięćdziesiąt złotych) 9. Jan Cynka prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą „Service Przyczep” w Plewiskach – kara w wysokości 1.013 zł (słownie: tysiąc trzynaście złotych) 3 10. Urszula Prościak prowadząca działalność gospodarczą pod nazwą „Boufen” w Szczecinie – kara w wysokości 2.573 zł (słownie: dwa tysiące pięćset siedemdziesiąt trzy złote) 11. Ilona Nachtman prowadząca działalność gospodarczą wspólnie z Krzysztofem Nachtman pod nazwą „A.S.O. Ilona i Krzysztof Nachtman” we Wrocławiu – kara w wysokości 3.664 zł (słownie: trzy tysiące sześćset sześćdziesiąt cztery złote) 12. Krzysztof Nachtman prowadzący działalność gospodarczą wspólnie z Iloną Nachtman pod nazwą „A.S.O. Ilona i Krzysztof Nachtman” we Wrocławiu – kara w wysokości 4.838 zł (słownie: cztery tysiące osiemset trzydzieści osiem złotych) UZASADNIENIE W związku z anonimową skargą na narzucanie przez Knott Sp. z o.o. w Zdziechowicach (dalej: „Knott”) cen minimalnych dalszej odsprzedaŜy, Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: „Prezes Urzędu”) postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2009 r. wszczął postępowanie wyjaśniające w sprawie podejrzenia zawarcia przez Knott porozumienia na rynku sprzedaŜy i dystrybucji osi i urządzeń najazdowych oraz innych produktów będących przedmiotem oferty Przedsiębiorcy. Dnia 17 kwietnia 2009 r. została przeprowadzona kontrola w siedzibie Knott w Zdziechowicach. Postanowieniem z dnia 16 czerwca 2009 r. Prezes Urzędu zamknął postępowanie wyjaśniające. Postanowieniem z dnia 16 czerwca 2009 r. Prezes Urzędu wszczął postępowanie antymonopolowe w związku z podejrzeniem zawarcia przez Knott oraz 10 jego dystrybutorów porozumienia ograniczającego konkurencję na rynku sprzedaŜy i dystrybucji osi i urządzeń najazdowych oraz innych produktów będących przedmiotem oferty Knott, polegającego na ustalaniu minimalnych cen odsprzedaŜy ww. produktów, co stanowi praktykę określoną w art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331 ze zm.; dalej: „u.o.k.k.”). Równocześnie postanowieniem z tego samego dnia postanowiono zaliczyć w poczet dowodów w postępowaniu antymonopolowym całość materiałów postępowania wyjaśniającego (sygn. RPZ-400/23/09/DW). Pismem z dnia 26 listopada 2009 r., Prezes Urzędu zawiadomił o zakończeniu postępowania oraz o prawie zapoznania się z ca ł ością zebranego w sprawie materia ł u oraz z ł oŜenia dodatkowych wyjaśnień. Stanowiska stron 1. Knott Sp. z o.o. w Zdziechowicach W odpowiedzi na zawiadomienie o wszczęciu postępowania Spółka pismem z dnia 02.07.2009 wyjaśniła, iŜ nigdy nie miała zamiaru zawierania jakichkolwiek porozumień mających na celu ograniczenie konkurencji. Nie jest ona związana z dystrybutorami Ŝadnymi umowami, w związku z czym podmioty te są w pełni autonomiczne w swoich decyzjach co do polityki cenowej. Działania podjęte przez Spółkę powinny być zatem oceniane jedynie jako przedłoŜenie pewnej propozycji pod rozwagę dla jej klientów. Zdaniem Spółki, jeŜeli dystrybutor otrzyma korzystniejszą ofertę cenową od konkurenta Knott lub natrafi na korzystniejszą ofertę w Internecie, z pewnością nie będzie zainteresowany 4 skorzystaniem z oferty Spółki. Skutki działania e-maila wysłanego przez Spółkę nie mogą być kwalifikowane w kategoriach zawarcia umowy w trybie art. 68 2 Kodeksu cywilnego. Trudno byłoby ustalić wzajemne prawa i obowiązki stron takiej umowy, a Spółka nie ma moŜliwości zmuszenia któregokolwiek ze swoich dystrybutorów do zawarcia umowy sprzedaŜy po cenach sugerowanych. Dystrybutorzy stosują niejednokrotnie upusty dla swoich klientów i preferują wykonanie dodatkowych usług i jednocześnie pozostawić cenę zbywanych towarów bez zmian. Dystrybutorzy działają na róŜnych rynkach lokalnych, często znacznie od siebie oddalonych i na których występuje większa liczba konkurentów. Po powzięciu informacji, iŜ działania Spółki mogą być kwalifikowane jako zawieranie zakazanych porozumień, obecnie nie są podejmowane Ŝadne działania, które mogłyby mieć takie znamiona. Wcześniejsze działania nie miały na celu utrzymania poziomu cen, ale ograniczenie rozmiarów sprzedaŜy kradzionych towarów bądź teŜ towarów podrobionych. Działania będące przedmiotem postępowania miały miejsce w okresie zaledwie kilku miesięcy dlatego nie moŜe być mowy o jakimkolwiek zauwaŜalnym, negatywnym wpływie przedmiotowych działań na rynek i konkurencję. Knott nigdy nie był stroną postępowania prowadzonego przez Prezesa Urzędu i nie odniósł Ŝadnych dodatkowych korzyści finansowych na skutek działań, które były przyczyną wszczęcia postępowania antymonopolowego. Pismem z dnia 7 grudnia 2009 r. Knott w odpowiedzi na zawiadomienie o zakończeniu postępowania podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i podkreślił, Ŝe nie było jego intencją zawieranie jakichkolwiek porozumień ograniczających konkurencje. 2. Grzegorz Bylica prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą „P.H.U. Goliat” w Andrychowie, W odpowiedzi na zawiadomienie o wszczęciu postępowania Przedsiębiorca pismem z dnia 01.07.2009 wyjaśnił, Ŝe ze względu na stan zdrowia nie prowadził Ŝadnych rozmów na temat ustalania cen minimalnych na produkty Knott. Prowadzone były jedynie rozmowy w sprawie indywidualnej obniŜki cen. Otrzymany cennik został potraktowany jedynie jako informacja od producenta. Po uzyskaniu telefonicznej informacji od p. Andruchowycza, Ŝe zamierza on w imieniu kilku dealerów napisać pismo do Knott w sprawie sytuacji na rynku, Przedsiębiorca wyraził zgodę na wymienienie w piśmie nazwy jego firmy, jednakŜe nie czytał on tego pisma przed doręczeniem go producentowi. Przedsiębiorca oświadczył, iŜ nie przestrzega cennika narzuconego przez Knott, stosowane przez dystrybutora ceny są zarówno poniŜej jak i powyŜej cen wskazanych w tym cenniku. Nie przyjął on Ŝadnej oferty określającej zasady współpracy i ustalania cen. Tylko ok. 30 % zakupów od Knott realizowana jest w ramach dalszej odsprzedaŜy, pozostała część wykorzystywana jest na potrzeby własne oraz w remontach przyczep dokonywanych w serwisie. W związku z powyŜszym Przedsiębiorca wniósł o umorzenie wszczętego postępowania antymonopolowego. 3. Leszek Nowacki prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą „Przyczepy Nowacki” w Białych Błotach W odpowiedzi na zawiadomienie o wszczęciu postępowania antymonopolowego Przedsiębiorca pismem z dnia 30.06.2009 r. wskazał, Ŝe nie zawierał Ŝadnego porozumienia w zakresie ustalania minimalnych cen. Jest on jedynie małym odbiorcą produktów Knott i nie ma wpływu na ceny wielkiego światowego producenta. Przedsiębiorca oświadczył, iŜ prowadził rozmowy telefoniczne z Knott, informując producenta o pojawieniu się na rynku prawdopodobnie kradzionych części Knott, nie wiadomo 5 w kraju czy za granicą. Knott zapewnił o próbach i wzmoŜonej obserwacji, mającej na celu określenie skąd pochodzą tanie towary Przedsiębiorca podkreślił, iŜ stawiane zarzuty nie są dla niego zrozumiałe, poniewaŜ: „z kim mam rozmawiać na temat cen, jeśli nie z dostawcami, skoro w Internecie części sprzedawane są taniej, niŜ moja cena zakupu po kilkunastu latach współpracy?” 4. Zbigniew Eljasiewicz prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą „W.P.H.U.M. Zbigniew Eljasiewicz” w Białymstoku W odpowiedzi na zawiadomienie o wszczęciu postępowania antymonopolowego Przedsiębiorca w piśmie z dnia 06.07.2009 r. wskazał, iŜ w związku z pojawieniem się na rynku produktów Knott po cenach znacząco niŜszych od oficjalnych cen detalicznych: a) prowadzone były rozmowy z Knott na przełomie 2007 i 2008 r. Przedsiębiorca zgłaszał przypadki, gdy klient rezygnował z zakupu poniewaŜ oświadczał, iŜ moŜe taniej nabyć towar w internecie, a cena ta była niŜsza od ceny, po której dokonywane były zakupu u Knott. Knott oświadczył, iŜ podejmie starania, aby zaistniałą sytuację wyjaśnić i zapobiec jej powtarzaniu, b) na przełomie stycznia i lutego 2008 r. w rozmowie z Panem Andruchowyczem omówiono ww. sytuację i ustalono, iŜ naleŜy stanowczo zaŜądać od Knott wyjaśnienia zaistniałej sytuacji, gdyŜ mogło to oznaczać, iŜ sklep internetowy kupował produkty Knott po cenach niŜszych niŜ dystrybutorzy. Przedsiębiorca nie przyznał się do naruszenia przepisów prawa antymonopolowego, ale celem przyspieszenia postępowania wniósł o wydanie decyzji zobowiązującej w trybie art. 12 u.o.k.k. 5. Kazimierz Pierzgalski prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą „Zakład Produkcyjno-Handlowo-Serwisowy Przyczep” w Częstochowie W odpowiedzi na zawiadomienie o wszczęciu postępowania antymonopolowego Przedsiębiorca pismem z dnia 03.07.2009 r. wyjaśnił, Ŝe stawiany mu zarzut uznaje za bezpodstawny. W dniu 6 lutego 2008 r. Przedsiębiorca otrzymał pismo od PAMER Sp.j. w Krakowie w sprawie sprzedaŜy produktów Knott po bardzo niskich cenach. Przedsiębiorca równieŜ otrzymywał sygnały od klientów, Ŝe na portalu Allegro moŜna kupić produkty Knott po znacznie niŜszych cenach. W odpowiedzi na sygnały z rynku Przedsiębiorca nie podjął Ŝadnych kroków, by przeciwdziałać tej sytuacji, nie podejmował Ŝadnych rozmów, które zmierzałyby do ustalania minimalnych cen detalicznych na produkty Knott. Prowadzenie takich rozmów było takŜe nieuzasadnione z tego względu, Ŝe produkty Knott stanowią mały procent sprzedaŜy Przedsiębiorcy. W styczniu 2009 r. Przedsiębiorca otrzymał cennik sugerowanych cen detalicznych, prawdopodobnie cennik ten otrzymały wszystkie firmy współpracujące z producentem. Przedsiębiorca podkreślił, iŜ nie prowadzono Ŝadnych rozmów i niczego nie ustalono w sprawie zapobieŜenia pojawianiu się na rynku towarów w zaniŜonych cenach. Jedynym działaniem było pismo otrzymane z PAMER Sp. j. w Krakowie. Nie spowodowało to jednak Ŝadnej reakcji ze strony przedsiębiorcy, ani nie podjęto dyskusji w tej sprawie. 6. „P.P.H. PAMER E.R. Andruchowycz” Sp.j. w Wielkich Drogach W odpowiedzi na zawiadomienie o wszczęciu postępowania antymonopolowego przedsiębiorca pismem z dnia 06.07.2009 r. oświadczył, iŜ nie zawierał z nikim porozumienia ograniczającego konkurencję polegającego na ustalaniu minimalnych cen odsprzedaŜy. Spółka stosuje ceny rynkowe, dostosowane do potrzeb danego klienta. 6 Na początku 2008 r. pojawiły się w serwisie Allegro oferty sprzedaŜy produktów Knott po cenach, po których Spółka kupowała towar u producenta celem dalszej odsprzedaŜy. Spółka postanowiła zebrać informacje telefoniczne od innych partnerów Knott, czy znają oni warunki zakupu po „extra cenach hurtowych”, niŜszych od dotychczas oferowanych, które umoŜliwiłyby konkurowanie ze sprzedawcami na Allegro. Okazało się, Ŝe Knott nie informował swoich partnerów handlowych o moŜliwości, z której korzystał nowy sprzedawca. Sporządzone pismo było apelem o uporządkowanie cen hurtowych. Na pismo Spółka nie otrzymała Ŝadnej odpowiedzi. Sytuacje na rynku się nie zmieniła, jednakŜe nie podejmowano Ŝadnych nowych kroków w sprawie cen, poniewaŜ sprawa była uwaŜana za zamkniętą. 7. Marek Reterski prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą „Firma Cover” w Łodzi W odpowiedzi na zawiadomienie o wszczęciu postępowania antymonopolowego Przedsiębiorca pismem z dnia 03.07.2009 r. wyjaśnił, iŜ nie zgadza się z postawionym zarzutem, poniewaŜ nie inicjował, ani nie podejmował Ŝadnych rozmów, które zmierzałyby do ustalenia oficjalnych cen minimalnych na produkty Knott. W dniu 08.02.2008 r. przedsiębiorca otrzymał z Pamer Sp.j. w Krakowie pismo dotyczące sprzedaŜy produktów Knott po bardzo niskich cenach, jednakŜe nie podejmował na ten temat Ŝadnej dyskusji, ani nie udzielał pisemnej odpowiedzi celem ustabilizowania cen produktów Knott, nie podpisywał teŜ Ŝadnych dokumentów, czy teŜ porozumień. Faktem jest, Ŝe w styczniu 2009 r. Przedsiębiorca otrzymał od Knott cennik rozesłany do wszystkich przedsiębiorców w Polsce, ale był to jedynie wykaz cen proponowanych – sugerowanych, a nie bezwzględnie wiąŜących dla dystrybutorów Knott. Przedsiębiorca nie był związany sugerowaną ceną, a niestosowanie się do cennika nie było związane z Ŝadną sankcją, czy teŜ kontrolą ze strony producenta. SprzedaŜ produktów Knott stanowi jedynie 8% ogólnej sprzedaŜy przedsiębiorcy, dlatego nie był on bezpośrednio zainteresowany stabilizacją cen tych produktów. Przesłanie przez producenta cennika nie spowodowało osiągnięcia wyŜszych przychodów przez dystrybutora. Przedsiębiorcy sprzedający produkty Knott mają siedziby na terenie całej Polski, dlatego ceny stosowane przez przedsiębiorców w odległych zakątkach kraju nie mają znaczenia na kształtowanie cen w innym regionie. 8. Marek Nowicki prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą „P.H.U. Transmark Centrum SprzedaŜy i Obsługi Przyczep” w OŜarowie Mazowieckim W odpowiedzi na zawiadomienie o wszczęciu postępowania antymonopolowego, Przedsiębiorca pismem z dnia 01.07.2009 r. wyjaśnił, iŜ od stycznia 2008 r. zaobserwował pojawienie się na serwisie Allegro produktów Knott po cenach znacząco niŜszych od oficjalnych cen detalicznych (z cen tych wynikało, iŜ produkty te sprzedawane są z minimalną marŜą). Sytuacja ta została zaobserwowana przez pozostałych przedsiębiorców zajmujących się sprzedaŜą przyczep i części zamiennych. Rozmowy, które były prowadzone między dystrybutorami były związane z ustaleniem, czy są to produkty oryginalne, a jeŜeli tak, to dlaczego ceny zakupu wskazanych części zamienny raŜąco odbiegają od cen, po jakich dokonujemy zakupu u producentów. O treści pisma Pamer Sp.j. Przedsiębiorca dowiedział się z faksu, który otrzymał 11.02.2008 r. Tezy zawarte w tym piśmie nie były z Przedsiębiorcą uzgadniane i jedynie przypuszcza on, iŜ odpowiedzią na to pismo był e-mail Knott sugerujący ustalenie poziomu cen minimalnych dla klienta ostatecznego. śadnych wiąŜących ustaleń pomiędzy dystrybutorami nie było, a prowadzone przez nich rozmowy nie miały na celu ograniczenia konkurencji. 7 Ceny minimalne nie były stosowane w praktyce, poniewaŜ w zaleŜności od wysokości dokonywanych zakupów stosowane są róŜne rabaty np. wobec wypoŜyczalni przyczep. Knott nigdy nie dokonywał wglądu do faktur Przedsiębiorcy, a zapis był martwy i w praktyce niestosowany. Konstatując Przedsiębiorca podkreślił, iŜ celem jego działania nie było naruszenie zasad konkurencji, lecz ustalenie, czy produkty sprzedawane przez Knott były sprzedawane uczestnikom rynku handlującym na portalu Allegro po cenach znacznie niŜszych niŜ te, po jakich zaopatrywali się autoryzowaniu przedstawiciele handlowi. 9. Jan Cynka prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą „Service Przyczep” w Plewiskach, W odpowiedzi na zawiadomienie o wszczęciu postępowania antymonopolowego, Przedsiębiorca pismem z dnia 01.07.2009 r. wyjaśnił, Ŝe inicjatorem i pomysłodawcą ujednolicenia cen wyrobów firmy Knott był Pamer Sp.j. w Krakowie, który zwrócił dystrybutorom uwagę na masowo pojawiające się produkty Knott na portalach aukcyjnych po bardzo niskich cenach. Wykaz cen minimalnych sporządzony przez Knott na początku 2009 r. i wysłany pocztą elektroniczną, według twierdzeń Przedsiębiorcy, nigdy do niego nie dotarł, dlatego nie był wykorzystywany przy dalszej odsprzedaŜy części. 10. Urszula Prościak prowadząca działalność gospodarczą pod nazwą „Boufen” w Szczecinie W odpowiedzi na zawiadomienie o wszczęciu postępowania antymonopolowego Przedsiębiorca pismem z dnia 02.07.2009 r. wyjaśnił, Ŝe nie uczestniczył w Ŝadnym porozumieniu dotyczącym ustalania minimalnych cen odsprzedaŜy. Zakupy od dostawców dokonywane są po cenach hurtowych, natomiast sprzedaŜ odbywa się po sugerowanych cenach detalicznych, z udzielaniem w przypadku pewnych klientów dodatkowych rabatów. Przedsiębiorca zauwaŜył, Ŝe na portalu internetowym Allegro dokonywana jest sprzedaŜ produktów Knott po znacznie niŜszych cenach. Na pogrzebie jednego z dystrybutorów, niejako przy okazji, odbyły się rozmowy dystrybutorów przyczep, w tym narzekania na sytuację rynkową oraz konkurencję internetową. Przedsiębiorca nie pamięta, czy czytał e-maila od Knott, ale nie miała ona Ŝadnego znaczenia, poniewaŜ dystrybutor przestrzega cennika detalicznego i czasem udziela indywidualnego rabatu. Przedsiębiorca oświadczył, iŜ nie ma Ŝadnej wiedzy odnośnie prób zawarcia porozumienia celem uregulowania cen produktów Knott. 11. Ilona i Krzysztof Nachtman prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą „A.S.O. Ilona i Krzysztof Nachtman” we Wrocławiu Przedsiębiorcy Ilona i Krzysztof Nachtman nie odpowiedzieli na zawiadomienie o wszczęciu postępowania antymonopolowego i nie złoŜyli wyjaśnień w sprawie. I. Prezes Urzędu ustalił następujący stan faktyczny: Knott jest producentem następujących grup towarów: • osie i hamulce przemysłowe Osie z hamulcem lub bez hamulca są montowane do podwozi przyczep. Pełnią one funkcję transportową, umoŜliwiając łatwe, wygodne i bezpieczne ciągnięcie całej przyczepy za pojazdem. Mogą być montowane w układzie pojedynczym i w układzie podwójnym. W 8 przyczepach o wadze do 750 kg montowane są osie niehamowane, w przyczepach o wadze między 750 kg a 3500 kg osie hamowane z hamulcem mechanicznym, natomiast w przyczepach o wadze ponad 3500 kg osie hamowane z hamulcem pneumatycznym lub hydraulicznym. Oferta Knott obejmuje osie, które mogą być wykorzystywane w przyczepach towarowych, campingowych, podłodziowych, przeznaczonych do przewozu koni, samochodów oraz innych przyczepach specjalistycznych. Hamulce przemysłowe są stosowane do budowy pojazdów specjalistycznych, cięŜkiego sprzętu budowlanego, sprzętu wojskowego, rolniczego oraz autobusów. Są one produkowane jako hamulce bębnowe i tarczowe. Produkowane przez Knott hamulce przemysłowe są stosowane w ciągnikach i maszynach rolniczych, maszynach budowlanych, dźwigach i koparkach, wózkach widłowych, transporterach przemysłowych oraz innych pojazdach specjalistycznych Konkurentami Knott na rynku produkcji osi i hamulców przemysłowych są m.in.: - Al-Ko Kober Sp. z o.o. w Przeźmierowie, - Steelpress Sp. z o.o. w Poznaniu, - Saf-Holland Polska Sp. z o.o. w Trzciance, - BPW Polska Sp. z o.o. w Łomiankach, - Suer Polska Sp. z o.o. w Bonikowie, - Sorelpol Sp. z o.o. w Warszawie, - Zakład Mechaniczny Gotter Sp. z o.o. w Baszkowie, - Fabryka Przyczep Niewiadów Sp. z o.o. w Niewiadowie, Udział Knott w rynku produkcji osi i hamulców przemysłowych wynosi ok. 40%. • zaczepy kulowe Zaczepy kulowe słuŜą do sprzęgu pojazdu z przyczepą i są przykręcane do urządzeń najazdowych. Sprzęgu dokonuje się poprzez zatrzaśnięcie mechanizmu ryglującego zaczep na kuli haka holowniczego zamontowanego na tyle pojazdu. Knott produkuje zaczepy kulowe w dwóch odmianach: zaczepy metalowe i zaczepy Ŝeliwne. Konkurentami Knott na rynku produkcji zaczepów kulowych są: - Al-Ko Kober Sp. z o.o. w Przeźmierowie, - Steelpress Sp. z o.o. w Poznaniu, - Suer Polska Sp. z o.o. w Bonikowie, - Hofmeinster & Meinke GmbH & Co.KG, Bremen, Niemcy, - Winterhoff GmbH, Brecherfeld, Niemcy, - Albe Berndes GmbH, Postfach, Lübbecke, Niemcy Udział Knott w rynku produkcji zaczepów kulowych wynosi mniej niŜ 20%. • urządzenia najazdowe Urządzenia najazdowe (zwane takŜe hamulcem bezwładnościowym) wykorzystują siłę powstającą pomiędzy pojazdem a przyczepą w wyniku najeŜdŜania przyczepy na hamujący pojazd. Mechanizm uruchamiający stanowi układ dźwigni i cięgien, przekazujących siłę na szczęki hamulca. Urządzenia te moŜna montować w przyczepach o dopuszczalnej macie całkowitej do 3500 kg. Konkurentami Knott na rynku produkcji urządzeń najazdowych są m.in.: - Al-Ko Kober Sp. z o.o. w Przeźmierowie, - Steelpress Sp. z o.o. w Poznaniu, - BPW Polska Sp. z o.o. w Łomiankach, - Suer Polska Sp. z o.o. w Bonikowie, 9 - Fabryka Przyczep Niewiadów Sp. z o.o. w Niewiadowie, Udział Knott w rynku produkcji urządzeń najazdowych wynosi mniej niŜ 20%. • akcesoria (np. kółka podporowe, dyszle) Kategoria akcesoria obejmuje następujące towary produkowane przez Knott: - koła podporowe – montowane do dyszla przyczepy, których zadaniem jest umoŜliwienie przetaczania przyczepy po rozprzęgnięciu z pojazdem, - dyszel – stanowi on łącznik z pojazdem umoŜliwiając bezpieczną jazdę w trakcie manewrowania, - piastobęben – część składowa osi hamowanej, złoŜony z osi piasty, hamulca kompletnego, bębna, łoŜyska, pierścienia Segera, nakrętki łoŜyskowej oraz kapy osłaniającej, - piast – część składowa osi niehamowanej, złoŜona z piasty, łoŜyska, pierścienia Segera, osłony gumowej łoŜyska, nakrętki łoŜyskowej oraz kapy osłaniającej, - lampy i odblaski – część układu elektrycznego, - linki hamulcowe – część układu cięgien, słuŜą jako elastyczny łącznik przenoszący siłę hamowania z urządzenia najazdowego na hamulce cierne osi, - amortyzatory – słuŜą do tłumienia drgań, stosowane do urządzeń najazdowych oraz do osi, - błotniki – element zabezpieczający przyczepy, - burty – części skrzyni ładunkowej zabezpieczające towar drobny, - obejmy – element układu jezdnego przyczepy łączące dyszel z osią oraz element mocujący koło podporowe na dyszlu. Konkurentami Knott na rynku produkcji ww. akcesoriów są m.in.: - Al-Ko Kober Sp. z o.o. w Przeźmierowie, - Steelpress Sp. z o.o. w Poznaniu, - Saf-Holland Polska Sp. z o.o. w Trzciance, - BPW Polska Sp. z o.o. w Łomiankach, - Suer Polska Sp. z o.o. w Bonikowie, - Sorelpol Sp. z o.o. w Warszawie, - Fabryka Przyczep Niewiadów Sp. z o.o. w Niewiadowie, Udział Knott w rynku akcesoriów wynosi ok. 10%. Knott sprzedaje produkowane przez siebie towary zarówno producentom przyczep, jak i dystrybutorom, którzy mają dalszych odbiorców. Dystrybutorzy mają prawo do sprzedaŜy i montaŜu części zamiennych. Spółka nie posiada dystrybutorów, którzy zajmowali by się wyłącznie dystrybucją produktów Knott. Wszyscy dystrybutorzy mają w swojej ofercie takŜe towary innych, konkurencyjnych wobec Knott producentów. Część dystrybutorów, w tym dystrybutorzy objęci niniejszym postępowaniem naleŜy do grupy autoryzowanych przedsiębiorców serwisowych (tzw. ASO Knott Service), którzy m.in. są wymienieni na stronie internetowej Knott oraz mają dostęp do specjalnych promocji na określone produkty Knott. Knott podpisał pisemne roczne umowy o współpracy z dystrybutorami w roku 2005. Wszystkie umowy o współpracy wygasły i obecnie Knott nie posiada pisemnych umów z dystrybutorami, a współpraca odbywa się na ogólnych zasadach handlowych (zamówienie telefoniczne lub przesłane faksem oraz wystawienie faktury sprzedaŜy). Pan Artur Grajewski – Dyrektor Handlowy Knott w toku kontroli wyjaśnił co następuje: 10 „Doszło do dziwnej sytuacji. Na portalu Allegro sprzedawane były produkty za np. 2500 zł i wynikało z tego, Ŝe ktoś chce na tym zarobić 5 zł. Trafia tam towar niewiadomego pochodzenia.(…) Problemem był wypływ części w kilku fabrykach od producentów i towary te pojawiały się na rynku. Sytuację tę poprawiono, a kanał jest uszczelniany. Pismo do dystrybutorów zostało wysłane po wielu rozmowach z dystrybutorami. Nie śledziliśmy tego procederu na początku, potem zrobił się hałas. Dystrybutorzy wysłali pismo byśmy się dogadali. Wszyscy dystrybutorzy wypowiedzieli się pozytywnie, Ŝe to zrobiliśmy. Nie ma od nich pism w tej sprawie, bo klienci nie lubią pisać. Wszyscy się zgodzili. Pan Roman Andruchowych był najbardziej aktywny, to on wystosował do nas pismo.” „KaŜdy dystrybutor ma np. małych producentów przyczep lub wypoŜyczalnie – to są właśnie ich klienci kluczowi. Wykaz cen minimalnych jest taki sam jak cennik z kwietnia 2008 r. Nie kontrolujemy tego, czy dystrybutorzy przestrzegają cennika, jedyną moŜliwością kontroli byłyby telefony, kontrole. Dystrybutorzy nie informują nas o stosowanych cenach.(…)Znalezienie się na liście dystrybutorów jest atrakcyjne, bo zapewnia im stałą dostępność do promocji, ta grupa ma części serwisowe w lepszych cenach np. szczęki, haki, samo znalezienie się na naszej stronie internetowej jest istotne. Nie mamy jakichś szczególnych wymagań w stosunku do podmiotów, które chcą być naszymi dystrybutorami, wystarczy regularne płacenie rachunków, brak części kradzionych. Lista jest stała. (…) Jest to lista od 2005 r. mniej więcej stała.” W dniu 08.02.2008 r. Pan Roman Andruchowycz z Pamer Sp.j. w Krakowie wysłał do Knott faks dotyczący polityki cenowej Knott. Faks ten zawierał następujące stwierdzenia i postulaty: „Od kilkunastu miesięcy (akcesoria Knott) i od kilku miesięcy (akcesoria AL-KO) na stronach portali aukcyjnych są oferowane przez firmę z Krakowa i Bielskiej Białej w cenach ok. 25% niŜszych od oficjalnych cen detalicznych opracowanych przez AL-KO i Knott dla dotychczas istniejącej sieci autoryzowanych serwisów i sprzedawców. W sposób oczywisty wzrost sprzedaŜy w/w firm odbywa się kosztem spadku sprzedaŜy pozostałych oficjalnych sprzedawców. Jest to poniekąd zgodne z regułami wolnej konkurencji (tzn. kaŜdy moŜe wyłoŜyć większe pieniądze w gotówce, kupić taniej i sprzedawać za dowolną cenę). Ale nie do końca.” „Zasady zakupu po „extra cenach” powinny być prezentowane na spotkaniach dealerów oraz w oficjalnych komunikatach, tak by kaŜdy mógł z nich skorzystać, lub brać pod uwagę moŜliwość pojawienia się konkurencyjnych cen.” „KaŜdy moŜe sprzedawać swoje towary po dowolnej cenie. MoŜna stosować dowolne upusty oraz preferencje dla swoich klientów, moŜna to robić w swoim sklepie. JeŜeli natomiast istnieje sieć sprzedawców oraz oficjalny cennik – to obowiązkiem producenta bądź importera jest nadzór nad przestrzeganiem cen swoich produktów oferowanych w ogólnopolskich portalach aukcyjnych i wyciąganie konsekwencji za „psucie cen i rynku”.” „Zastanawia więc brak reakcji firm AL-KO i Knott na klasyczne „psucie rynku” jakim jest ogólnopolska sprzedaŜ m.in. w sieci Allegro ich wyrobów po cenach stawiających pod znakiem zapytania sens istnienia oficjalnych cenników. Ciekawe jak działa sklep internetowy Knotta, który oferuje ceny oficjalne?” „Aktualne rozchwianie rynku w naszej branŜy oraz odejście od deklarowanych zasad sprzedaŜy przynosi wszystkim wymierne straty co skłania nas do wystąpienia z apelem, by obydwie firmy tzn. AL-KO i Knott, wspólnie zmieniły tę sytuację i zawarły porozumienie stabilizujące ceny. 11 W/w tezy powstały w wyniku dyskusji pomiędzy zainteresowanymi firmami oraz prezentują poglądy niŜej wymienionych partnerów handlowych AL-KO i Knott:” W tym miejscu pismo wymienia dystrybutorów Knott objętych niniejszym postępowaniem. Plan marketingowy Knott na rok 2009 zawiera następującą pozycję: „Projekt specjalny – Ceny minimalne – termin 20.01.2009 – Wykaz cen minimalnych dla naszych dealerów i osób sprzedających na Allegro” W dniu 16.01.2009 r. został rozesłany do dystrybutorów e-mail zatytułowany „Cennik cen minimalnych”. E-mail ten zawierał załączniki w postaci poszczególnych cenników na produkty Knott oraz pismo przewodnie do cen minimalnych. Pismo to zawierało następująca treść: „Szanowni Państwo! Po przeanalizowaniu sytuacji na rynku części i akcesoriów do budowy przyczep postanowiliśmy podjąć następujące kroki: • Ustalić poziom cen minimalnych (sugerowanych) dla klienta ostatecznego. • Sporządzić wykaz cen minimalnych i przedstawić go naszym partnerom, a zwłaszcza firmom działającym w sieci ASO Knott Sernice. • Poinformować naszych partnerów o polityce Knott Sp. z o.o. związanej ze sprzedaŜą osi i urządzeń najazdowych do przyczep w portalach internetowych typu Allegro. • Przeprowadzić rozmowy z naszymi klientami o utrzymywaniu racjonalnego poziomu cen detalicznych. • Przekonać firmy, które posiadają duŜe zapasy magazynowe naszych części do zabezpieczenia magazynów i do podjęcia kroków w celu wyeliminowania kradzieŜy towaru. • Traktować wszystkie oferty poniŜej wykazu cen minimalnych jako towaru wątpliwego pochodzenia i wyjaśnianie tychŜe ofert z osobami je oferującymi. Mamy świadomość tego, Ŝe wykonanie tych załoŜeń nie będzie łatwe, ale doszło do sytuacji, w jakiej klient detaliczny (ostateczny) moŜe dokonać zakupu naszych wyrobów po cenach nie znajdujących Ŝadnego racjonalnego uzasadnienia. Z góry dziękuję za zrozumienie Z powaŜaniem Artur Grajewski Dyrektor Handlowy – Knott Sp. z o.o.” Załączone do ww. pisma przewodniego cenniki noszą tytułu: „Cennik 2009.1/wykaz cen minimalnych” i obejmują poszczególne towary produkowane przez Knott oraz następujące pozycje: - cena netto detaliczna, - sugerowana cena minimalna detaliczna, - cena minimalna dla klientów kluczowych. W dniu 05.02.2009 r. Knott przesłał do swoich dystrybutorów e-maila zatytułowanego „ceny minimalne ciąg dalszy” i zawierającego załączniki z sugerowanymi cenami. 12 Z korespondencji e-mailowej pomiędzy pracownikami Knott z dnia 26.01.2009 r. wynika, iŜ jeden z dystrybutorów Ŝalił się, Ŝe pomimo pisma o cenach minimalnych znowu wystawiono towar na Allegro po bardzo niskiej cenie. Pismem z dnia 10.03.2009 r. Grzegorz Bylica złoŜył zamówienie na produkty Knott. Pismo to zawiera takŜe następujące stwierdzenie: „Proszę pomyśleć o cenach osi i innych waszych wyrobów stają się nieprzewidywalne, jesteśmy waszym Dealerem płacimy gotówką i współpracujemy od kilkunastu lat a na allegro itp. moŜemy kupić taniej Wasze wyroby niŜ u Was. Zastanawiam się nad sensem dalszej współpracy, tracimy wiarygodność u swoich klientów.” Dystrybutorzy objęci niniejszym postępowaniem przesłali wszystkie faktury wystawione na towary Knott w okresie od dnia 20 stycznia do dnia 28 lutego 2009 r., zatem w okresie bezpośrednio po wysłaniu przez Knott propozycji ustalenia cen minimalnych oraz przykładowe faktury wystawione w pozostałym okresie. Z porównania stosowanych w fakturach cen z cenami minimalnymi wynika, Ŝe dystrybutorzy zasadniczo przestrzegają cennika detalicznego, a pewne odstępstwa od cennika detalicznego moŜna zakwalifikować jako ceny minimalne dla tzw. klientów kluczowych. NiezaleŜnie od powyŜszego wyjątkowo zdarzają się jednak sytuacje, w których dystrybutorzy stosują ceny nieznacznie niŜsze od cen minimalnych zaproponowanych przez Knott (niŜsze ceny od minimalnych cen dla klientów kluczowych stosował wyjątkowo Grzegorz Bylica, Leszek Nowacki, Pamer Sp.j., Marek Nowicki, Ilona i Krzysztof Nachtman). II. W oparciu o przedstawiony stan faktyczny Prezes Urzędu zwaŜył, co następuje: 1. Określenie zarzutu Stronom niniejszego postępowania antymonopolowego został postawiony zarzut stosowania praktyki ograniczającej konkurencję, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegającej na ustalaniu minimalnych cen odsprzedaŜy osi i urządzeń najazdowych oraz innych produktów będących przedmiotem oferty Knott Sp. z o.o. w Zdziechowicach. 2. Interes publicznoprawny Zgodnie z opisanym w art. 1 ust. 1 celem ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, „ustawa określa warunki rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów”. Tak określony cel ustawy pozwala przyjąć, iŜ ma ona charakter publiczny i słuŜy ochronie interesu ogólnospołecznego. PowyŜsze przesądza o wyłączeniu moŜliwości podejmowania przez organ antymonopolowy działań w celu ochrony interesów indywidualnych. Taką interpretację potwierdza orzecznictwo Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dawniej Sądu Antymonopolowego). Zgodnie z orzecznictwem Sądu Antymonopolowego: “interes publiczny w postępowaniu administracyjnym nie jest pojęciem jednolitym i stałym. W kaŜdej sprawie winien być on ustalony i konkretyzowany. Organ administracji - Prezes Urzędu winien być w toku i przy wydawaniu decyzji rzecznikiem tego interesu, albowiem wynika to z jego zadań w strukturze administracji 13 publicznej - art. 7 k.p.a.” 1 Podobnie Sąd NajwyŜszy stwierdził, iŜ “ustawa antymonopolowa ma charakter publicznoprawny, zatem jej celem jest słuŜenie interesom publicznym. Ingeruje, gdy w wyniku pewnych ogólnych zjawisk zagroŜona jest sama instytucja konkurencji. Nie odnosi się do ochrony roszczeń indywidualnych.” 2 Ochrona wolnej konkurencji dokonuje się w interesie publicznym, a nie w interesie stron umowy. Odmiennie niŜ to ma miejsce w postępowaniu cywilnym ukierunkowanym na ochronę praw podmiotowych stron, postępowanie w trybie przewidzianym w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów za swój przedmiot ochronę interesu publicznego, co ma miejsce wtedy, gdy skutkami działań sprzecznych z ustawą dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku, bądź gdy wywołują one inne niekorzystne zjawiska na rynku wymagające ingerencji ze strony organów działających w trybie tej ustawy. Niniejsze postępowanie dotyczy zawarcia przez Knott i wskazanych dystrybutorów porozumienia dotyczącego ustalenia minimalnych cen odsprzedaŜy produktów Knott. Praktyka tego rodzaju ogranicza wewnątrzmarkową konkurencję cenową, natomiast w interesie publicznym leŜy istnienie i rozwój konkurencji na wszystkich rynkach właściwych. Działania ograniczające powstanie lub rozwój konkurencji naruszają interes publiczny. 3 Zgodnie z orzecznictwem Sądu NajwyŜszego, porozumienie cenowe naleŜy do najcięŜszych naruszeń konkurencji, albowiem zawsze wywołuje niekorzystne działania na rynku, zniekształcając ten rynek, ograniczając albo eliminując na nim konkurencję, przez co naruszają interes ogólnospołeczny. 4 Pionowe porozumienia cenowe naleŜą do kategorii porozumień ograniczających konkurencję wewnątrzmarkową. Minimalne lub sztywne ceny odsprzedaŜy wykluczają lub utrudniają pojawienie się nowych, tańszych form dystrybucji, co uniemoŜliwia lub utrudnia rozwój nowych form konkurencji. Działania stron niniejszego postępowania uderzają w odbiorców ostatecznych – konsumentów. W uzasadnieniu wyŜej cytowanego wyroku Sąd NajwyŜszy stwierdził, iŜ: „w rozpoznawanej sprawie, przy dokonywaniu oceny czy doszło do naruszenia lub zagroŜenia zasady wolnej konkurencji na rynku relewantnym, nie moŜna poprzestać na zbadaniu sytuacji ewentualnego pokrzywdzenia bezpośrednich kontrahentów przedsiębiorcy dominującego na tym rynku. Potrzebne jest tu spojrzenie szersze, uwzględniające takŜe to, w jaki sposób działania przedsiębiorstwa odbijają się na interesach członków spółdzielni (konsumentach), a nie tylko jej samej, jako bezpośredniego kontrahenta przedsiębiorstwa. Ten szerszy kontekst naruszenia interesów takŜe członków spółdzielni, dotkniętych pośrednio działaniem powoda moŜe uzasadniać wniosek, Ŝe (...) działania powoda naruszają interes o charakterze ogólniejszym – publicznoprawnym, a nie jak przyjął Sąd Antymonopolowy, odnoszą się najwyŜej do interesu grupy konsumenckiej.” W ocenie Prezesa Urzędu nie budzi wątpliwości stwierdzenie, iŜ skutki praktyki ograniczającej konkurencję polegającej na ustalaniu minimalnych cen odsprzedaŜy dotyczą takŜe konsumentów jako nabywców finalnych. Ustalanie przez przedsiębiorców minimalnych cen odsprzedaŜy niesie za sobą w konsekwencji pozbawienie odbiorców końcowych moŜliwości nabycia towarów po cenach niŜszych niŜ wynikające z porozumienia, a które mogłyby być stosowane w przypadku działania naturalnych mechanizmów rynkowych. W związku z powyŜszym w niniejszej sprawie w ocenie Prezesa Urzędu istnieją podstawy do podjęcia przez Prezesa Urzędu działań w interesie publicznym. 1 wyrok Sądu Antymonopolowego z dnia 04.07.2001 r. sygn. akt XVII Ama 108/00 2 wyrok Sądu NajwyŜszego z dnia 29.05.2001 r. sygn. akt I CKN 1217/98 3 wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 21.03.2005 r. , sygn. akt XVII Ama 16/04, 4 wyrok Sądu NajwyŜszego z dnia 24 lipca 2003 r. (sygn. akt: I CKN 469/01) 14 3. Rynek właściwy Praktyki ograniczające konkurencję ujawniają się na określonym rynku - rynku właściwym. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów definiuje rynek właściwy jako rynek towarów, które ze względu na ich przeznaczenie, cenę oraz właściwości, w tym jakość, są uznawane przez ich nabywców za substytuty oraz są oferowane na obszarze, na którym, ze względu na ich rodzaj i właściwości, istnienie barier dostępu do rynku, preferencje konsumentów, znaczące róŜnice cen i koszty transportu, panują zbliŜone warunki konkurencji (art. 4 pkt 9 ww. ustawy). Przez towary naleŜy rozumieć zarówno rzeczy, jak i energię, papiery wartościowe i inne prawa majątkowe, usługi, a takŜe roboty budowlane (art. 4 pkt 7 ww. ustawy). Pojęcie rynku właściwego odnosi się przedmiotowo do wszystkich wyrobów (usług) jednego rodzaju, które ze względu na swoje szczególne właściwości odróŜniają się od innych wyrobów (usług) w taki sposób, Ŝe nie istnieje moŜliwość dowolnej ich zamiany. Rynek właściwy produktowo obejmuje wszystkie towary, które słuŜą zaspokajaniu tych samych potrzeb nabywców, mają zbliŜone właściwości, podobne ceny i reprezentują podobny poziom jakości. Niezbędnym elementem rynku właściwego jest takŜe jego wymiar geograficzny, oznaczający konieczność wskazania obszaru, na którym warunki konkurencji, mające zastosowanie do określonych towarów, są jednakowe dla wszystkich konkurentów. Zatem, aby wyznaczyć rynek właściwy określoną działalność poddaje się analizie z punktu widzenia produktowego (asortymentowego) a takŜe geograficznego. Przedmiotem zarzutów w niniejszej sprawie jest zawarcie porozumienia ograniczającego konkurencję polegającego na ustalaniu w umowach handlowych minimalnych cen odsprzedaŜy produktów Knott. Knott w swojej ofercie posiada róŜnego rodzaju akcesoria do przyczep, w tym w szczególności: osie, hamulce, zaczepy kulowe, urządzenia najazdowe oraz inne akcesoria. Pomimo tego, iŜ rynek właściwy definiowany jest zwykle przez organy ochrony konkurencji i konsumentów dosyć wąsko, tak aby został zidentyfikowany poziom konkurencji na rynku, to jednakŜe w niniejszej sprawie przyjęto, iŜ rynek hurtowej sprzedaŜy akcesoriów do przyczep uznać za jeden rynek produktowy. W ocenie Prezesa Urzędu, dalsza segmentacja tego rynku, przykładowo, na rynek osi, hamulców, zaczepów kulowych, czy urządzeń najazdowych, pomimo ograniczonej substytutywności pomiędzy tymi produktami, w rozpatrywanej sprawie nie jest uzasadniona. Dotyczy to takŜe pozosta ł ych akcesoriów takich jak np. linki hamulcowe, amortyzatory, podkładki, suwadła. Za takim określeniem rynku produktowego przemawiają takie czynniki jak m.in. podobny proces wytwarzania, podobny marketing, te same kanały dystrybucji. Ponadto zwrócić naleŜy uwagę, iŜ Knott przedstawiając ofertę zawarcia porozumienia ograniczającego konkurencję przesłał swoim dystrybutorom cennik zawierający ceny minimalne określone na wszystkie produkowane przez siebie wyroby, czyli zarówno osie, hamulce, zaczepy kulowe, urządzenia najazdowe, jak i na pozostałe akcesoria do przyczep. Oznacza to, iŜ zawarte porozumienie dotyczyło wszystkich produkowanych przez Knott akcesoriów do przyczep, nabywanych przez jego kontrahentów w zaleŜności od konkretnego w danej chwili zapotrzebowania, co uzasadnia w ocenie Prezesa Urzędu traktowanie hurtowej sprzedaŜy tych towarów jako jeden rynek produktowy. Za szerokim ujmowaniem rynku w niniejszej sprawie przemawia ponadto analiza orzecznictwa Komisji Europejskiej, wskazującego na konieczność uwzględnienia szczebla obrotu, którego dotyczy zarzucany czyn, co uzasadnia niekiedy szersze spojrzenie na badane rynki. W decyzjach Komisji za produktowy rynek właściwy została uznana dystrybucja pewnej grupy 15 towarów, bez węŜszej segmentacji uwzględniającej poszczególne towary, stanowiące przedmiot obrotu 5 . RównieŜ orzecznictwo Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów przy określaniu rynku nakazuje m.in., obok towaru na nim oferowanego, wziąć pod uwagę szczebel obrotu towarowego (zbyt, hurt, detal) 6 . Prezes Urzędu we wcześniejszych decyzjach uznawał, iŜ rynek właściwy ze względu na szczebel obrotu, którego dotyczyła zarzucana przedsiębiorcy praktyka winien być określony jako rynek dystrybucji kotłów grzewczych, mimo Ŝe z punktu widzenia finalnego odbiorcy rynek ten mógłby podlegać dalszej segmentacji 7 . Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów rozpatrując odwołanie od tej decyzji, podtrzymał ustalenia Prezesa Urzędu co do właściwego rynku produktowego w tej sprawie. Wskazał takŜe, iŜ przy określaniu rynku produktowego naleŜy m.in., obok towaru na nim oferowanego, wziąć pod uwagę fazę obrotu towarowego (zbyt, hurt, detal) oraz określić, w jakim zakresie uczestnicy rynku poddani są współzawodnictwu ze strony konkurencji 8 . Ustalenie minimalnych ceny odsprzedaŜy odbyło się na szczeblu hurtowym – pomiędzy producentem – Knott, a jego dystrybutorami, z których kaŜdy w hurcie nabywa towary celem ich dalszej odsprzedaŜy. Biorąc pod uwagę, iŜ odbiorcy hurtowi produktów Knott pochodzą z całej Polski, nie występują istotne róŜnice warunków konkurencji na róŜnych obszarach kraju, a właściwości produktu nie ograniczają moŜliwości transportu, rynek właściwy w ujęciu geograficznym zdefiniowano jako rynek krajowy. Za przyjęciem, iŜ rynek krajowy jest rynkiem właściwym w ujęciu geograficznym przemawiają dodatkowo m.in. następujące argumenty: - rozbudowana sieć sprzedaŜy przez Knott na terenie całego kraju, - prowadzenie jednolitej polityki cenowej oraz akcji reklamowych właściwych dla rynku krajowego, - dystrybutorzy równieŜ obsługują rynki lokalne nie będące tylko i wyłącznie ich rynkami wynikającymi z lokalizacji punktu sprzedaŜy lub siedziby, jest to moŜliwe poprzez prowadzenie sieci podhurtu oraz poprzez udział w róŜnych przetargach bądź inwestycjach zlokalizowanych z dala od punktu sprzedaŜy, - nieistotność kosztów transportu na terenie kraju, o czym świadczy prowadzenie sprzedaŜy detalicznej przez Knott za pośrednictwem strony internetowej oraz występującą sprzedaŜ wysyłkową prowadzoną przez dystrybutorów, - fakt, iŜ porozumienie w niniejszej sprawie został zawarte na skutek pojawienia się ofert na portalu Allegro, które skłoniły dystrybutorów z całego kraju do zawarcia porozumienia. W związku z powyŜszym w niniejszym postępowaniu Prezes Urzędu uznał, Ŝe porozumienie zawarto na krajowym rynku hurtowej sprzedaŜy akcesoriów do przyczep. Zgodnie z polskimi i wspólnotowymi przepisami dotyczącymi porozumień ograniczających konkurencję, porozumienia w zakresie ustalania cen są traktowane bardzo 5 S.Gronowski, Ustawa Antymonopolowa Komentarz , Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 1999 r., decyzja nr IV/M.009 Fiat Geotech/Ford New Holland, decyzja nr IV/M.256 Linde/Fiat. 6 Wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 23 marca 2006 r., sygn. akt: XVII Ama 130/04 7 Decyzja Prezesa UOKiK z dnia 2 września 2004 r. nr RPZ 21/2004. 8 Wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 23 marca 2006 r., sygn. akt XVII AmA 130/04 16 restrykcyjnie i są niedozwolone niezaleŜnie od wielkości udziału w rynku przedsiębiorców uczestniczących w porozumieniu. Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zakazu zawierania porozumień ograniczających konkurencję nie stosuje się gdy między: a) konkurentami, których łączny udział w rynku w roku kalendarzowym poprzedzającym zawarcie porozumienia nie przekracza 5%; b) przedsiębiorcami, którzy nie są konkurentami, jeŜeli udział w rynku posiadany przez któregokolwiek z nich w roku kalendarzowym poprzedzającym zawarcie porozumienia nie przekracza 10% W niniejszej sprawie nie było konieczne dokładne określenie posiadanych przez strony postępowania udziałów w rynku, poniewaŜ zgodnie z art. 7 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ww. wyłączeń spod zakazu zawierania porozumień ograniczających konkurencję nie stosuje się m.in. w przypadku, gdy porozumienia polega na ustalaniu bezpośrednio lub pośrednio, cen i innych warunków zakupu lub sprzedaŜy towarów. Porozumienia cenowe, tak jak porozumienie będące przedmiotem niniejszego postępowania nie podlegają takŜe wyłączeniu na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 listopada 2007 r. w sprawie wyłączeń niektórych rodzajów porozumień wertykalnych spod zakazu porozumień ograniczających konkurencję (Dz. U. z 2007 r., Nr 230, poz. 1691). Zgodnie z § 7 pkt 1 ww. rozporządzenia, określonych w nim wyłączeń nie stosuje się do porozumień wertykalnych, które bezpośrednio lub pośrednio, samodzielnie lub w powiązaniu z innymi okolicznościami zaleŜnymi od stron tych porozumień mają na celu ograniczenie prawa nabywcy do ustalania ceny sprzedaŜy przez narzucenie przez dostawcę minimalnych lub o określonej wysokości (sztywnych) cen sprzedaŜy towarów objętych porozumieniem. Podobne rozwiązanie obowiązuje równieŜ na gruncie prawa wspólnotowego, zgodnie z którym nie stosuje się wyłączenia porozumienia wertykalnego spod generalnego zakazu porozumień antykonkurencyjnych, jeŜeli ma ono na celu ograniczenie uprawnienia kupującego do ustalania jego cen sprzedaŜy. 9 W związku z faktem, iŜ porozumienie cenowe jest zakazane bez względu na udział w rynku poszczególnych stron porozumienia nawet ewentualne uchybienia w zakresie określenia rynku i błędne przyjęcie udziału rynkowego nie mają znaczenia dla treści rozstrzygnięcia. 10 Treść obowiązujących przepisów, zgodnie z którymi porozumienia cenowe nigdy nie podlegają wyłączeniu spod zakazu ich zawierania, a takŜe jednolite stanowisko doktryny i judykatury wskazuje jednoznacznie, iŜ porozumienia cenowe naleŜą do najcięŜszych naruszeń prawa konkurencji. Cena jest elementem, który najbardziej oddziałuje na stosunki konkurencyjne pomiędzy przedsiębiorcami a jednocześnie wpływa na wybór ofert przez konsumentów 11 . Komisja Europejska jednoznacznie stwierdziła, iŜ sam fakt istnienia w danym dokumencie klauzuli ograniczającej bezpośrednio lub pośrednio swobodę dystrybutora do ustalania cen odsprzedaŜy moŜe stanowić naruszenie konkurencji 12 . 9 art. 4 rozporządzenia Komisji Europejskiej z dnia 22 grudnia 1999 r. nr 2790/1999 w sprawie stosowania art. 81 ust. 3 Traktatu do kategorii porozumień wertykalnych i praktyk uzgodnionych Dz.Urz.L.336/21 z 29.12.1999 r. 10 wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 14 lutego 2007 r. sygn. akt XVII Ama 98/06; wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 29 maja 2008 r. sygn. akt XVII Ama 53/07 11 E. Modzelewska – Wąchal, Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz. Wydawnictwo Twigger, Warszawa 2002 r. 12 Decyzja w sprawie Yamaha (COMP/37.975/PO) 17 Ustalanie zatem pomiędzy producentem danych towarów (dostawcą) a dystrybutorami cen minimalnych, czyli cen poniŜej których dany produkt nie moŜe być odsprzedawany lub teŜ cen sztywnych, czyli cen o ustalonej wysokości, jest z mocy prawa zakazane i stanowi jedno z najcięŜszych naruszeń prawa konkurencji. Jak zauwaŜył Europejski Trybunał Sprawiedliwości w wyroku w sprawie Metro v. Komisja „swoboda w kształtowaniu cen na rynku jest jednym z najistotniejszych aspektów konkurencji niezakłóconej, a kaŜde niedozwolone wywieranie wpływu na sposób ustalania cen podlega zakazowi.” 13 4. Zawarcie porozumienia – naruszenie zakazu, o którym mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów 4.1. Rodzaj porozumienia Na gruncie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów praktyki ograniczające konkurencję moŜna podzielić na praktyki polegające na naduŜywaniu pozycji dominującej oraz porozumienia ograniczające konkurencję, w których grupa podmiotów, współdziała ze sobą z zamiarem osiągnięcia celu zakazanego ustawą. Przedmiotem porozumień ograniczających konkurencję moŜe być obrót towarami na tym samym poziomie rynku (zawierane przez konkurentów porozumienia horyzontalne, poziome), bądź róŜnych poziomach rynku (zawierane przez podmioty ze sobą nie konkurujące porozumienia wertykalne, pionowe). Porozumienie będące przedmiotem niniejszego postępowania zostało zawarte pomiędzy producentem – Knott a jego dystrybutorami, ma zatem charakter pionowy (wertykalny). Przepis art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stanowi, Ŝe zakazane są porozumienia, których celem lub skutkiem jest wyeliminowanie, ograniczenie lub naruszenie w inny sposób konkurencji na rynku właściwym, polegające w szczególności na ustalaniu, bezpośrednio lub pośrednio, cen i innych warunków zakupu lub sprzedaŜy towaru . Porozumienia tego rodzaju są w całości lub w odpowiedniej części niewaŜne. Jak słusznie podkreślił Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów: „z redakcji tego przepisu jasno teŜ wynika, iŜ nie jest okolicznością istotną czy planowany cel lub skutek został przez porozumiewające się strony osiągnięty i czy porozumienie weszło w Ŝycie. Zakazane jest juŜ samo porozumienie określone w art.5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Przy tym naleŜy mieć na względzie, Ŝe ustawodawca w art.4 pkt 4 b Ustawy wprowadził definicję porozumienia zgodnie którą, przez porozumienia rozumie się uzgodnienia dokonane w jakiejkolwiek formie przez dwóch lub więcej przedsiębiorców lub ich związki.” 14 Istotą porozumienia jest bowiem juŜ sama „koordynacja zachowań przedsiębiorców nie w drodze nałoŜenia prawnie wiąŜącego obowiązku wspólnego działania, lecz przez świadome wskazanie sposobu współdziałania, którego celem lub skutkiem jest ograniczenie konkurencji (…) zakazane jest juŜ samo porozumienie uderzające w konkurencję, a nie to czy było ono do końca wykonane czy nie” 15 Europejski Trybunał Sprawiedliwości w jednym ze swoich wyroków podkreślił, iŜ: „do zastosowania art. 85 ust. 1 traktatu wystarczy, Ŝe porozumienie ma na celu zapobieŜenie, ograniczenie lub zakłócenie konkurencji niezaleŜnie od jego rzeczywistych skutków. Tak więc w 13 Sprawa 26/76 Metro v. Komisja [1977] ECR 1875 14 wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 29 maja 2008 r. sygn. akt XVII Ama 53/07; wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 13.09.2006 r. sygn. akt XVI ACa 185/06 Dz.Urz.UOKiK 2007/1/12 15 wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 29 maja 2008 r. sygn. akt XVII Ama 53/07 18 przypadku porozumień, do których dochodzi podczas spotkań konkurujących ze sobą przedsiębiorstw, naruszenie tego postanowienia ma miejsce, gdy spotkania mają taki właśnie cel i zmierzają w ten sposób do sztucznej regulacji rynku. W takim przypadku przedsiębiorstwo ponosi odpowiedzialność z powodu naruszenia, gdy uczestniczyło w tych spotkaniach, znając ich cel, nawet jeśli potem nie zastosowało w praktyce środków ustalonych podczas tych spotkań. Mniej więcej regularny udział przedsiębiorstwa w spotkaniach oraz mniej więcej pełne stosowanie w praktyce ustalonych środków nie ma wpływu na istnienie odpowiedzialności” 16 4.2. Zawiązanie się porozumienia według zasad określonych w artykule 4 pkt 5 i art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Zgodnie z art. 4 pkt 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, przez porozumienie rozumie się: a) umowy zawierane między przedsiębiorcami, między związkami przedsiębiorców oraz między przedsiębiorcami i ich związkami albo niektóre postanowienia tych umów, b) uzgodnienia dokonane w jakiejkolwiek formie przez dwóch lub więcej przedsiębiorców lub ich związki, c) uchwały lub inne akty związków przedsiębiorców lub ich organów statutowych. Definicja porozumienia w powyŜszym brzmieniu jest definicją szeroką, pozwalającą na objęcie zakazami wynikającymi z art. 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wszelkich form skoordynowanych zachowań niezaleŜnie działających przedsiębiorców lub ich związków, których celem lub skutkiem jest wyeliminowanie, ograniczenie lub naruszenie konkurencji na rynku właściwym. Zakaz porozumień ograniczających konkurencję obejmuje zatem wszelkie formy koordynacji działań między przedsiębiorcami, które w sposób celowy prowadzą, w wyniku praktycznej współpracy, do wyeliminowania konkurencji oraz ryzyka gospodarczego, i które powodują powstawanie warunków rynkowych sprzecznych z regułami wolnej konkurencji. Praktyki uzgodnione to zatem takie „formy koordynacji między przedsiębiorstwami, które nie doprowadziły do zawarcia umowy, ale świadomie pozwalają praktycznej kooperacji między nimi zająć miejsce konkurencji powiązanej z ryzykiem” 17 . Innymi słowy, są to wszelkie działania, których celem jest wpływ na zachowania rynkowe, a w szczególności usunięcie niepewności co do postępowań innych przedsiębiorców albo utrzymanie lub zmiana w specjalny sposób polityki handlowej jakiegoś przedsiębiorstwa, gdy nie jest ona zaleŜna od gry sił rynkowych. Podkreślić naleŜy, iŜ zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem zakazane ww. ustawą porozumienie nie musi mieć wyłącznie formy umowy pisemnej. MoŜe nim być równieŜ kaŜde, podjęte w jakiejkolwiek formie uzgodnienie przedsiębiorców lub związków przedsiębiorców skierowane przeciwko osobom trzecim, nie będącymi stronami porozumienia. Efektem takich uzgodnień jest skoordynowanie zachowań rynkowych konkurentów, zaś celem wyeliminowanie lub ograniczenie konkurencji, czyli wyeliminowanie niepewności co do przebiegu procesów rynkowych i warunków działania członków porozumienia. 18 Jak trafnie zauwaŜył Sąd Apelacyjny w wyroku z dnia 5 października 2005 r.: „istotą porozumień cenowych jest koordynacja zachowań przedsiębiorców nie w drodze nałoŜenia 16 wyrok Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z dnia 28 czerwca 2005 r. w sprawie Dansk Rørindustri v Commission C 189/02 17 wyrok Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z dnia 14 lipca 1972r. w sprawie Imperial Chemical Industries Ltd przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich, Zb. Wyr. ETS 1972, s. 619 za: Zakaz porozumień ograniczających konkurencję I, Urząd Antymonopolowy, Warszawa 1996, s. 28 18 wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 05 października 2005 r. sygn. akt VI ACa 1146/04. 19 prawnie wiąŜącego obowiązku, lecz przez świadome wskazanie sposobu współdziałania, którego celem lub skutkiem jest ograniczenie konkurencji. Takie zachowanie przedsiębiorców pozwala na wyeliminowanie ich niepewności co do przebiegu procesów rynkowych i warunków działania konkurentów, która to niepewność jest podstawą działania konkurencji. Do wykazania istnienia porozumienia ograniczającego konkurencję nie jest konieczne istnienie sformalizowanej umowy, wystarczające jest ustalenie, Ŝe nastąpiła świadoma koordynacja zachowań przedsiębiorców i przyjęcie sposobu współdziałania, którego skutkiem jest ograniczenie konkurencji.” 19 Porozumienie moŜe dojść do skutku w jakiejkolwiek formie. Przykładem porozumień moŜe być nawet sama wymiana informacji pomiędzy przedsiębiorcami co do cen lub kosztów, skutkiem czego moŜe dojść na rynku do ujednolicenia cen. Z ustawowej definicji porozumienia jednoznacznie wynika, Ŝe antykonkurencyjne porozumienie nie musi przybierać formy pisemnej umowy. Często porozumienie zawierane jest ustnie, a o jego obowiązywaniu świadczą jedynie określone działania rynkowe jego uczestników. Porozumienie moŜe przybrać formę umowy dwustronnej lub wielostronnej, ustnej lub pisemnej, wyraźnej bądź teŜ dorozumianej. Często jednakŜe stosunki handlowe łączące kontrahentów mogą nadawać charakter porozumienia antykonkurencyjnego aktom jednostronnym. Jest tak w przypadku okólników, informacji, czy ofert handlowych lub promocyjnych nakłaniających do sprzedawania określonych produktów po ustalonej cenie. Sugestie zawarte w takich dokumentach często przyjmowane są przez adresatów w drodze milczącej zgody lub pełnią teŜ funkcję „środka nacisku”. 20 W niniejszej sprawie porozumienie ma charakter co najmniej uzgodnionej praktyki, aczkolwiek w ocenie Prezesa Urzędu są podstawy, by nadać mu charakter umowy. Nie ulega wątpliwości, Ŝe źródłem porozumienia w niniejszej sprawie były zmiany sytuacji rynkowej, a dokładniej pojawienie się na rynku innych podmiotów, którzy zaczęli konkurować ceną z pozostałymi dystrybutorami Knott. Z ustalonego stanu faktycznego wynika co następuje. Grzegorz Bylica zauwaŜył „problem stosowania cen dumpingowych przez osoby trzecie”. W rozmowach z p. Arturem Grajewskim – Dyrektorem Handlowym Knott informował o sytuacji na rynku związanej z pojawieniem się produktów niewiadomego pochodzenia po bardzo niskich cenach. Po rozmowach z p. Romanem Andruchowyczem (PAMER Sp.j.) wyraził on zgodę na napisanie pisma do Knott odnośnie zmiany zasad dotychczasowej współpracy. (akta postępowania antymonopolowego k. 61) Leszek Nowacki powiadamiał telefonicznie Knott o pojawieniu się na rynku prawdopodobnie kradzionych produktów Knott i uzyskał zapewnienie Knott o wzmoŜonej obserwacji mającej na celu ustalenie źródła tych produktów. Jak podaje przedsiębiorca „naszą intencją było wyeliminowanie paserów i złodziei”. (akta postępowania antymonopolowego k. 93) Zbigniew Eljasiewicz na przełomie 2007 i 2008 r. prowadził rozmowy z p. Arturem Grajewskim z Knott na temat sytuacji, gdy klienci rezygnowali z jego usług twierdząc, Ŝe mogą nabyć produkty Knott po znacznie niŜszej cenie przez internet. Ze strony Knott uzyskał zapewnienie, Ŝe zostaną podjęte działania mające na celu wyjaśnienie sytuacji i przeciwdziałania 19 Wyrok Sądu Apelacyjnego z dnia 5 października 2005 r. ., sygn. akt VI ACa 1146/04 20 Podobne stanowisko przyjęła Komisja Europejska w decyzjach: 98/273/WE Volkswagen , 2006/431/WE SEP i inni v. Automobiles Peugeot SA. 20 jej powtarzaniu się. Na przełomie stycznia i lutego 2008 r. Przedsiębiorca rozmawiał z p. Romanem Andruchowyczem z PAMER Sp.j, który równieŜ potwierdził zaobserwowanie nowej sytuacji rynkowej i wspólnie ustalono, Ŝe naleŜy stanowczo zaŜądać od Knott wyjaśnienia zaistniałej sytuacji. (akta postępowania antymonopolowego k. 147) Kazimierz Pierzgalski równieŜ otrzymywał sygnały od swoich klientów, Ŝe na portalu Allegro moŜna kupić produkty Knott po znacznie niŜszych cenach. Potwierdził on takŜe, iŜ otrzymał kopię pisma wysłanego przez PAMER Sp.j. z Krakowa do Knott w dniu 06.02.2008 r. (akta postępowania antymonopolowego k. 178) Pan Roman Andruchowycz z PAMER Sp.j. z Krakowa zauwaŜył na początku 2008 r. pojawienie się na portalu Allegro ogłoszeń dotyczących produktów Knott oferowanych po cenach zbliŜonych do cen hurtowych po jakich Przedsiębiorca dokonywał zakupu bezpośrednio u Knott. W związku z powyŜszym postanowił on zebrać informacje telefoniczne od innych partnerów Knott i sprawdzić, czy znają oni warunki zakupu po takich obniŜonych znacznie cenach, co umoŜliwiłoby mu konkurowanie z uŜytkownikami portalu Allegro. Ustalono, iŜ Knott nie informował swoich partnerów handlowych o moŜliwości, z której skorzystał nowy sprzedawca. Pan Roman Andruchowych sporządził zatem pismo, które jak twierdzi było „apelem o uporządkowanie cen hurtowych”. (akta postępowania antymonopolowego k. 205) Marek Reterski potwierdził fakt otrzymania w dniu 08.02.2008 r. faksem kopii pisma wysłanego przez PAMER Sp.j. w Krakowa do Knott. (akta postępowania antymonopolowego k. 237) Marek Nowicki od stycznia 2008 r. zaobserwował pojawienie się na portalu Allegro produktów Knott po cenach znacząco niŜszych od oficjalnych cen detalicznych, z minimalną marŜą. Prowadzone były rozmowy pomiędzy dystrybutorami celem ustalenia, czy są to produkty oryginalne, a jeŜeli tak, to dlaczego ceny zakupu tych towarów znacząco odbiegają od cen po jakich dokonywany jest zakup u Knott przez innych dystrybutorów. W dniu 11.02.2008 r. dotarła do Przedsiębiorcy faksem kopia pisma wysłanego przez Romana Andruchowycza do Knott. (akta postępowania antymonopolowego k. 273) Jan Cynka wyjaśnił, iŜ „Inicjatorem i pomysłodawcą ujednolicenia cen wyrobów firmy Knott był p. Roman Adruchowycz (Pamer Sp.j.), który zwrócił dystrybutorom uwagę na masowo pojawiające się produkty firmy Knott na portalach aukcyjnych po bardzo niskich cenach.” (akta postępowania antymonopolowego k. 314) Urszula Prościak wyjaśniła, iŜ na pogrzebie jednego z dystrybutorów, niejako przy okazji, między dystrybutorami trwały rozmowy o sytuacji na rynku, a w tym narzekania na konkurencję internetową. (akta postępowania antymonopolowego k. 338) 21 W odpowiedzi na pismo Romana Andruchowycza z 08.02.2008 r. Knott w dniu 16.01.2009 r. wysłał pismo przewodnie oraz wykaz cen minimalnych na produkowane przez siebie produkty. Pismo do dystrybutorów zostało wysłane po wielu rozmowach z dystrybutorami. Jak wyjaśnił p. Artur Grajewski – Dyrektor Handlowy Knott oraz autor pisma przewodniego z dnia 16.01.2009 r., „Wszyscy dystrybutorzy wypowiedzieli się pozytywnie, Ŝe to zrobiliśmy. Nie ma od nich pism w tej sprawie, bo klienci nie lubią pisać. Wszyscy się zgodzili. Pan Roman Andruchowycz był najbardziej aktywny, to on wystosował do nas pismo.” (akta postępowania wyjaśniającego k. 35) Jak wskazano wyŜej porozumienie moŜe być zawarte zarówno w formie umowy, jak jakiegokolwiek uzgodnienia dokonanego pomiędzy przedsiębiorcami. W niniejszej sprawie wysłanie e-maila z Knott do dystrybutorów w dniu 16.01.2009 r. wraz z pismem przewodnim moŜe być w ocenie Prezesa Urzędu traktowane jako zawarcie umowy cywilnoprawnej. Na podstawie bowiem art. 68 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. 1964, Nr 16, poz. 93 ze zm), jeŜeli przedsiębiorca otrzymał od osoby, z którą pozostaje w stałych stosunkach gospodarczych, ofertę zawarcia umowy w ramach swej działalności, brak niezwłocznej odpowiedzi poczytuje się za przyjęcie oferty. śeby doszło do zawarcia umowy w tym trybie muszą zostać spełnione następujące warunki: a) oblatem musi być przedsiębiorca, b) oferentem musi być osoba pozostająca z oblatem w stałych stosunkach gospodarczych, c) oferta dotyczy zawarcia umowy w ramach działalności oblata. JeŜeli ww. warunki są spełnione brak niezwłocznej odpowiedzi oblata traktuje się jako przyjęcie oferty. Podkreślić naleŜy, iŜ w tym trybie moŜe być zawarta kaŜda umowa, dla której nie jest wymagana szczególna forma, a wiec takŜe umowa określająca ogólne zasady współpracy w ramach sieci dystrybucyjnej, w tym w szczególności ceny odsprzedaŜy. Traktując e-maila z 16.01.2009 r. jako ofertę zawarcia umowy w ocenie Prezesa Urzędu stwierdzić naleŜy, Ŝe spełnione zostały ww. przesłanki. Po pierwsze oblatem niewątpliwie byli przedsiębiorcy, albowiem kaŜdy z dystrybutorów prowadzi działalność gospodarczą m.in. w zakresie dalszej odsprzedaŜy produktów Knott. Dystrybutorom złoŜył ofertę Knott, czyli przedsiębiorca pozostający z oblatem w stałych stosunkach gospodarczych. Knott posiadał zawarte umowy o współpracy handlowej z dystrybutorami w 2005 r., jednakŜe jako umowy zawarte na czas oznaczony 1 roku wygasły one w 2006 r. Nie zmienia to jednak faktu, Ŝe strony pomimo braku umowy łączą stałe stosunki handlowe. Strony niniejszego postępowania naleŜą do oficjalnych dystrybutorów Knott i działają w ramach ASO KNOTT SERVICE i są wymienione na stronie internetowej producenta, co uprawnia ich do preferencyjnego traktowania, w szczególności zapewnia dostęp do określonych promocji. Lista dystrybutorów jest stała od wielu lat, a niektóre strony postępowania łączy nawet kilkanaście lat współpracy. Zamówienia dokonywane są telefonicznie lub za pośrednictwem faktu i realizowane w ramach ogólnych zasad współpracy. W świetle ww. okoliczności w ocenie Prezesa Urzędu nie budzi wątpliwości fakt, iŜ Knott pozostaje z dystrybutorami objętymi niniejszym postępowaniem w stałych stosunkach gospodarczych. Oferta zawarcia umowy, jaką stanowił e-mail z dnia 16.01.2009 r. zawierający pismo przewodnie oraz wykaz cen minimalnych, została złoŜona w ramach działalności oblata, jakim był kaŜdy z dystrybutorów. Propozycja ustalenia cen minimalnych dotyczyła bowiem produktów 22 Knott, które są przedmiotem wieloletniej, stałej współpracy pomiędzy stronami. Dystrybutorzy w ramach swoich potrzeb dokonują zakupu produktów Knott celem ich dalszej odsprzedaŜy. W związku z powyŜszym nie budzi wątpliwości fakt, iŜ oferta została złoŜona w ramach działalności dystrybutorów. Ww. przepis kodeksu cywilnego nie wymaga, Ŝeby oferta zawarcia umowy została złoŜona za pośrednictwem takiego samego środka jak zazwyczaj zawierane są umowy między stronami np. w formie faksu, za pomocą którego składane są zamówienia do Knott. Mając na uwadze powyŜsze, w ocenie Prezesa Urzędu, brak niezwłocznej odpowiedzi przez dystrybutorów naleŜy traktować jako zaakceptowanie propozycji zawarcia umowy jaką był e-mail wysłany przez Knott, a dotyczący ustalenia cen minimalnych odsprzedaŜy produktów Knott. Równocześnie podkreślić naleŜy, iŜ przyjmując e-mail wysłany przez Knott jako ofertę zawarcia umowy, w niniejszej sprawie nie ma zastosowania art. 66 1 § 1 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym, oferta złoŜona w postaci elektronicznej wiąŜe składającego, jeŜeli druga strona niezwłocznie potwierdzi jej otrzymanie. Zgodnie z § 4 ww. przepisu zasady tej nie stosuje się do zawierania umów za pomocą poczty elektronicznej. Nie ma zatem przeszkód prawnych by e-mail z dnia 16.01.2009 r. traktować jako ofertę zawarcia umowy, który na skutek milczącego przyjęcia oferty, doprowadził do zawarcia umowy pomiędzy stronami jakimi są Knott oraz kaŜdy z dystrybutorów objętych niniejszym postępowaniem. Nawet gdyby nie traktować pisma Knott jako oferty zawarcia umowy, która została zawarta w trybie przewidzianym w art. 68 2 Kodeksu cywilnego z całą pewnością w niniejszym przypadku moŜna mówić co najmniej o zawarciu porozumienia w formie praktyki uzgodnionej zgodnie z art. 4 pkt 4b ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W toku postępowania dowodowego ustalone zostało, iŜ na początku roku 2008 na rynku sprzedaŜy produktów Knott pojawili się nowi przedsiębiorcy, którzy za pośrednictwem portalu Allegro oferowali produkty Knott po cenach znacząco niŜszych od oficjalnych cen detalicznych, co wskazywało na sprzedaŜ produktów po bardzo niskiej, znikomej marŜy, albo - jak podejrzewali oficjalni dystrybutorzy Knott - o szczególnych cenach zakupu tych towarów od Knott, albo o pochodzeniu tych produktów z kradzieŜy. ZwaŜyć naleŜy, iŜ z punktu widzenia odbiorcy końcowego - konsumenta sytuacja, w której dystrybutorzy prowadzą silną konkurencję cenową jest korzystna, w przeciwieństwie do dystrybutorów Knott. Oficjalni dystrybutorzy z pewnymi wyjątkami przestrzegają cennika przesłanego przez Knott, co powoduje, Ŝe konkurencja cenowa pomiędzy nimi jest ograniczona. Pojawienie się na rynku nowych sprzedawców, z cenami znacząco niŜszymi od oficjalnych cen Knott spowodowało dla konsumentów moŜliwość nabycia poszukiwanych przez nich produktów po znacząco niŜszych cenach. Pojawiły się takŜe pytania do oficjalnych dystrybutorów, dlaczego stosują oni ceny, które są znacząco wyŜsze od cen oferowanych na portalu Allegro. MoŜna zatem powiedzieć, iŜ na skutek posiadania przez konsumentów większej informacji odnośnie stosowanych na rynku cen przez róŜnych sprzedawców (a przynajmniej przez przedsiębiorców sprzedających na Allegro oraz znanych konsumentom dystrybutorów Knott) zaczęli oni wywierać presję na dystrybutorów celem uzyskania niŜszych cen. Konkurencja wewnątrzmarkowa była do czasu pojawienia się alternatywnych sprzedawców niewielka, co samo w sobie nie stanowi zarzutu, jednakŜe z punktu wiedzenia interesu publicznego, a nie samych dystrybutorów uznać naleŜy, iŜ silna konkurencja cenowa pomiędzy dystrybutorami jest co do zasady wskazana. W związku z pojawieniem się presji konkurencyjnej dystrybutorzy Knott zaczęli prowadzić ze sobą rozmowy celem poznania źródeł zaopatrzenia i cen po jakich dokonuje zakupu konkurencja internetowa. Ich działania nie zmierzały zatem do obniŜenia własnych cen, ale do podjęcia wspólnych działań, mających na celu utrzymanie ich dotychczasowego poziomu. 23 Prowadzone postępowanie nie wykazało, czy strony ustaliły źródło pochodzenia produktów Knott sprzedawanych przez konkurencję, w szczególności nie potwierdziły się zarzuty, pozwalające kategorycznie stwierdzić, Ŝe tańsze towary pochodziły z kradzieŜy. Po rozmowach pomiędzy dystrybutorami oraz wspólnych ustaleniach, przedstawiono nową sytuację Knott, który zobowiązał się doprowadzić do wyjaśnienia zaistniałej sytuacji i zapobieŜenia pojawianiu się w przyszłości cen na portalu aukcyjnym po cenach znacząco niŜszych od cen stosowanych przez oficjalnych dystrybutorów. Kolejnym etapem zawarcia porozumienia w formie praktyki uzgodnionej było wysłanie pisma przez PAMER Sp.j. Treść tego pisma została ukształtowana na skutek rozmów między dystrybutorami. W ocenie Prezesa Urzędu nie zasługują na uwzględnienie argumenty, iŜ treść tego pisma nie była negocjowana z poszczególnymi dystrybutorami i stanowiła jedynie inicjatywę Romana Andruchowycza z Pamer Sp.j.. W piśmie tym zostali wymienieni dystrybutorzy objęci niniejszym postępowaniem z zaznaczeniem, Ŝe tezy zawarte w tym piśmie zostały między nimi uzgodnione. Kopia tego Faksu został takŜe przesłana do wiadomości wszystkich dystrybutorów w nim wymienionych. śaden z nich nie złoŜył sprzeciwu, czy teŜ nie doprecyzował podanych w nim tez, co biorąc pod uwagę takŜe inne okoliczności, w szczególności liczne rozmowy między dystrybutorami poprzedzające sporządzenie tego pisma świadczy o tym, iŜ było to wspólne stanowisko wymienionych w piśmie dystrybutorów. Pismo to zawierało takie sformułowania jak: „KaŜdy moŜe sprzedawać swoje towary po dowolnej cenie. (…) JeŜeli natomiast istnieje sieć sprzedawców oraz oficjalny cennik – to obowiązkiem producenta bądź importera jest nadzór nad przestrzeganiem cen swoich produktów oferowanych w ogólnopolskich portalach aukcyjnych i wyciąganie konsekwencji za „psucie cen i rynku” . Aktualne rozchwianie rynku w naszej branŜy oraz odejście od deklarowanych zasad sprzedaŜy przynosi wszystkim wymierne straty co skłania nas do wystąpienia z apelem , by obydwie firmy tzn. AL- KO i Knott, wspólnie zmieniły tę sytuację i zawarły porozumienie stabilizujące ceny.” W ocenie Prezesa Urzędu wymowa tego pisma jest oczywista i zawiera sugestię zawarcia porozumienia ograniczającego konkurencję. Pojawienie się konkurencji cenowej określane jest jako „psucie rynku”. Określenie to jest uŜywane potocznie przez przedsiębiorców i wyraŜa dezaprobatę wobec podmiotów, którzy wywierają na nich presję konkurencyjną. Walka z psuciem rynku, jako zjawiskiem z załoŜenia negatywnym sprowadza się w ocenie przedsiębiorców do dąŜenia do wyeliminowania takiego „psującego rynek” przedsiębiorcy. Odpowiednią reakcją na psucie rynku jest przede wszystkim zawarcie porozumienia, które „spacyfikowałoby” konkurencję. Podjęte przez dystrybutorów działania, w szczególności apel do Knott o zawarcie porozumienia stabilizującego ceny miało na celu wyeliminowanie pojawiającej się konkurencji cenowej i powrót do oficjalnych cen detalicznych. Równocześnie podkreślić naleŜy, Ŝe dystrybutorzy nie są uprawnieni do podejmowania Ŝadnych skoordynowanych działań wobec konkurencji. Takie porozumienia mogą w szczególności stanowić naruszenie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Podobnie zarówno dystrybutorzy jak i Producent nie mogą regulować sytuacji na rynku celem wyeliminowania konkurencji cenowej. W przypadku podejrzenia nielegalnego pochodzenia sprzedawanych towarów sprawa ta winna zostać przekazana organom ścigania. Przedsiębiorcy nie mają za zadanie walki z przestępstwami. Działania stron niniejszego postępowania nie miały zatem Ŝadnego racjonalnego i zgodnego z prawem uzasadnienia, a jedynym uzasadnieniem było ograniczenie konkurencji wewnątrzmarkowej. Apel dystrybutorów spotkał się z akceptacją Knott, które początkowo zapewniał o próbach zaradzenia sytuacji, co implicite oznacza zapewnienie dystrybutorom powrotu do 24 wcześniejszej sytuacji rynkowej i nie zmuszanie ich do obniŜania cen, co w konsekwencji oznacza podjęcie działań zmierzających do wyeliminowania konkurencji cenowej. Pismo przewodnie załączone do e-maila z dnia 16.01.2009 r. sporządzone przez Artura Grajewskiego – Dyrektora Handlowego Knott przewiduje m.in. podjęcie następujących kroków: • sporządzenie wykazu cen minimalnych i przedstawienie go partnerom, zwłaszcza firmom działającym w sieci ASO Knott Service, • poinformowanie partnerów o polityce Knott związanej ze sprzedaŜą w portalach internetowych typu Allegro, • przeprowadzić rozmowy o utrzymaniu racjonalnego poziomu cen detalicznych, • traktować wszystkie oferty poniŜej wykazu cen minimalnych jako towaru wątpliwego pochodzenia i wyjaśnianie tychŜe ofert z osobami je oferującymi. WyŜej wymienione tezy zawarte w piśmie Knott oraz ich ogólne uzasadnienie, jakim jest sytuacja, w której klient detaliczny moŜe dokonać zakupu towarów Knott po cenach „nie znajdujących Ŝadnego racjonalnego uzasadnienia” świadczą o ewidentnie antykonkurencyjnym charakterze tego pisma. Stanowi ono odpowiedź na apel dystrybutorów sporządzony przez p. Romana Andruchowycza i ma na celu ustalenie minimalnych cen odsprzedaŜy produktów Knott. Antykonkurencyjny charakter porozumienia ograniczającego konkurencję podkreślają dodatkowe postanowienia, przewidujące dalsze rozmowy z dystrybutorami odnośnie utrzymania „racjonalnego” poziomu cen detalicznych oraz traktowanie wszystkich ofert poniŜej wykazu cen minimalnych jako towaru wątpliwego pochodzenia oraz wyjaśnianie tych sytuacji z oferentami. Nawet przyjmując wyjaśnienia, iŜ działania podjęte przez Knott miały na celu wyeliminowanie towaru kradzionego zwaŜyć naleŜy, iŜ było to działanie nieproporcjonalne, które w dodatku nie było odpowiednie dla osiągnięcia zamierzonego skutku. Stanowiło ono wprost wyraz znacznego ograniczenia konkurencji cenowej pomiędzy dystrybutorami. Podkreślić równocześnie naleŜy, iŜ na gruncie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie ma znaczenia rzeczywisty, subiektywny cel stron porozumienia ograniczającego konkurencję. Porozumienia naleŜy oceniać obiektywnie, pod kątem skutku jaki mogą one wywołać na rynku, a w niniejszej sprawie skutek ten jest jawnie antykonkurencyjny. Jedynie Jan Cynka zaprzeczył temu, iŜ otrzymał cennik minimalny przesłany przez Knott. W ocenie Prezesa Urzędu nie moŜna przyjąć, iŜ przedsiębiorca ten nie uczestniczył w porozumieniu. W szczególności z zebranego materiału dowodowego wynika, iŜ otrzymał on co najmniej przesłany ponownie na początku lutego wykaz cen minimalnych oraz uczestniczył we wspólnych ustaleniach pomiędzy dystrybutorami, o czym świadczy m.in. fakt wymienienia tego przedsiębiorcy w piśmie Romana Andruchowycza z 08.02.2008 r. W związku z powyŜszym nie znajduje uzasadnienia twierdzenie, iŜ przedsiębiorca ten nie uczestniczył w zawarciu porozumienia ograniczającego konkurencję. O tym, iŜ zawarte zostało porozumienie ograniczające konkurencję świadczy takŜe treść anonimowego zgłoszenia do Prezesa Urzędu faktu rozesłania przez Knott cennika minimalnego. Strony objęte niniejszym postępowaniem nie zareagowały negatywnie na fakt sporządzenia takiego cennika, który był wręcz odpowiedzią na ich apel o zawarcie porozumienia. Tym bardziej znaczący jest fakt, iŜ podmiot, który nie uczestniczył w rozmowach poprzedzających rozesłanie w dniu 16.01.2009 r. cennika minimalnego złoŜył zawiadomienie do Prezesa Urzędu i oświadczył wyraŜając swoje zaniepokojenie i brak akceptacji postępowania Knott, albowiem to jego sprawa po jakiej marŜy sprzedaje towar swoim klientom. Tylko w przypadku, gdy propozycja Knott spotkałaby się ze zdecydowanym i wyartykułowanym sprzeciwem stron niniejszego postępowania moŜna by stwierdzić, iŜ nie uczestniczyły one w zawarciu porozumienia ograniczającego konkurencję. Z punktu widzenia prawa antymonopolowego nie ma Ŝadnego znaczenia nawet fakt, czy organ uprawniony do prowadzenia spraw firmy wiedział, czy teŜ nie wiedział o działaniach 25 niezgodnych z prawem konkurencji. Jak trafnie zauwaŜyła Komisja Europejska w decyzji VIHO v. Parker Pen fakt, Ŝe klauzula antykonkurencyjna została wprowadzona do kontraktu przez organ nie upowaŜniony, nie ma wpływu na odpowiedzialność przedsiębiorstwa za naruszenie konkurencji. 21 Prezes Urzędu podziela pogląd Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zgodnie z którym milczące przyzwolenie dla tej niezgodnej z prawem inicjatywy bez wyraźnego i otwartego zdystansowania się od jej treści lub złoŜenia w tej sprawie doniesienia organom administracyjnym, prowadzi do tego, iŜ wspiera się kontynuowanie niezgodnego z pra- wem postępowania i zapobiega lub utrudnia jego wykrycie . 22 Nie zdystansowanie się dystrybutorów do zawartej umowy stanowiącej, nawet w przypadku braku jego stosowania w praktyce powoduje, Ŝe strony stają się rzeczywistymi uczestnikami porozumienia . KaŜdy z dystrybutorów „stwarza w ten sposób, przynajmniej wraŜenie, Ŝe jego nastawienie jest analogiczne jak konkurentów.” 23 Jak słusznie podkreśla się w doktrynie z uzgodnieniem mamy do czynienia wtedy, gdy strony jedynie w sposób dorozumiany wyraŜają akceptację dla koordynacji działań. MoŜe to się przejawiać zarówno poprzez milczenia jak i przystąpienie do wykonywania uzgodnienia. 24 Z praktyką uzgodnioną mamy do czynienia w szczególności wtedy, gdy przedsiębiorca ujawni swoje antykonkurencyjne zamiary, co było poŜądane lub przynajmniej akceptowane przez drugą stroną. Przy ocenie, czy zostało zawarte porozumienie w formie uzgodnienia naleŜy brać pod uwagę treść informacji oraz krąg jej odbiorców. Nie jest przy tym konieczne, aby faktycznie wystąpiły antykonkurencyjne skutki tego porozumienia. 25 W niniejszej sprawie nie ma zatem w ocenie Prezesa Urzędu wątpliwości, iŜ doszło do zawarcia porozumienia, co najmniej w formie praktyki uzgodnionej. Antykonkurencyjny zamiar zawarcia porozumienia ograniczającego konkurencję przedstawiony i sformułowany w sposób jasny i klarowny przez Knott. Było to działanie nie tylko akceptowane, ale wręcz poŜądane ze strony dystrybutorów Knott. Oferta zawarcia porozumienia polegającego na ustaleniu minimalnych cen odsprzedaŜy produktów Knott była bowiem odpowiedzią na wyraźne Ŝądania uregulowania sytuacji rynkowej, czego przejawem były liczne rozmowy pomiędzy dystrybutorami oraz Knott, co miało swój ostateczny wyraz w piśmie sformułowanym w imieniu dystrybutorów przez p. Romana Andruchowycza. W tym miejscu warto przytoczyć fragment uzasadnienia wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów wydanego w sprawie, w której doszło do zawarcia porozumienia w formie uzgodnienia poprzez wydanie przez producenta polecenia dystrybutorom antykonkurencyjnego zachowania, mimo, iŜ na rynku nie ujawniły się antykonkurencyjne skutki tego zachowania. Sąd ten stwierdził m.in.: „Podkreślenia wymaga, Ŝe do stwierdzenia zawarcia porozumienia nie jest wymagane wykazanie istnienia jakichkolwiek ustnych czy pisemnych ustaleń między jego uczestnikami.(…) Do ustalenia zaś, jaki był cel porozumienia wystarczy stwierdzenie, Ŝe jego uczestnicy ograniczyli swoją swobodę w stosunkach z osobami trzecimi na podstawie wspólnego uzgodnienia.” 26 PowyŜsze stanowisko pozostaje w zgodzie ze stanowiskiem Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości w Luksemburgu. Zgodnie z orzecznictwem tego sądu dla wykazania 21 Decyzja Komisji 92/426 w sprawie VIHO v. Parker Pen 22 wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 29 maja 2008 r. sygn. akt XVII Ama 53/07 23 Wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 10 maja 2006 r. ., sygn. akt XVII AmA 13/05 24 T. Skoczny, Komentarz s. 177 25 Kohutek, Sieradzka, Komentarz. 26 Wyrok SOKiK z dnia 7 listopada 2005 r. sygn.: XVII Ama 26/04 26 uczestnictwa w porozumieniu wystarczy wykazanie, Ŝe przedsiębiorcy uczestniczyli w spotkaniach na których antykonkurencyjne porozumienie zostało zawarte i nie sprzeciwili się temu jawnie. Takie zachowanie bowiem pozwala uczestnikom porozumienia wierzyć, Ŝe uczestnik zgadza się z treścią porozumienia oraz będzie w nim uczestniczył. Działanie takie zachęca do kontynuowania naruszenia prawa konkurencji i utrudnia jego wykrycie. 27 Z zawarciem porozumienia mamy do czynienia takŜe w przypadku, gdy przedsiębiorca jedynie uczestniczył w regularnych spotkaniach, których przyczyną było w szczególności uzgadnianie cen, nawet w przypadku, gdy na rynku nie wystąpiły antykonkurencyjne skutki. Praktyki uzgodnione są zakazane jeŜeli posiadają antykonkurencyjny cel, niezaleŜnie od ich efektu. 28 Spełniona została zatem pierwsza przesłanka zastosowania art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów polegająca na zawiązaniu porozumienia według zasad określonych w artykule 4 pkt 5 i art. 6 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy. 4.3. Analiza przesłanki zastosowania art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów polegającej na celu lub skutku porozumienia, którym jest wyeliminowanie, ograniczenie lub naruszenie w inny sposób konkurencji na rynku właściwym. W myśl art. 6 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane są porozumienia, których celem lub skutkiem jest wyeliminowanie, ograniczenie lub naruszenie w inny sposób konkurencji na rynku właściwym, polegające m.in. na ustalaniu bezpośrednio lub pośrednio cen sprzedaŜy towarów. Stosownie do treści art. 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zakazane jest porozumienie, którego celem lub skutkiem jest wyeliminowanie, ograniczenie lub naruszenie w inny sposób konkurencji na rynku właściwym. Cel antykonkurencyjny i skutek antykonkurencyjny porozumienia nie muszą zatem wystąpić łącznie. Dla stwierdzenia naruszenia art. 6 ust. 1 pkt 1 nie ma zatem istotnego znaczenia czy doszło do ograniczenia czy eliminacji konkurencji, skoro juŜ sam cel moŜe stanowić o nielegalności porozumienia. 29 Cel porozumienia moŜna określić jako wolę jego uczestników wyraŜoną w treści określonego dokumentu, jak równieŜ to czego strony porozumienia wyraźnie nie określiły w umowie, ale zamierzają osiągnąć. Dla określenia celu porozumienia podstawowe znaczenie ma obiektywny cel, a nie subiektywne wyobraŜenia jego stron o zamiarach czy motywach działania. Cel porozumienia wypływa zatem z całokształtu albo przynajmniej z części postanowień umowy, przy czym dla jego oceny naleŜy takŜe uwzględnić okoliczności jego realizacji 30 . Ponadto, nie ma znaczenia czy cel w postaci ograniczenia konkurencji został osiągnięty, wystarczy wykazanie, Ŝe strony porozumienia stawiają sobie taki cel. Wymaga ponadto podkreślenia, iŜ dla stwierdzenia naruszenia art. 6 ust. 1 pkt 1 nie ma istotnego znaczenia czy doszło do ograniczenia czy eliminacji konkurencji, skoro juŜ sam cel zawarcia porozumienia moŜe stanowić o nielegalności porozumienia 31 . Nawet jeśli nie zaobserwowano stosowania w praktyce ustalonych cen, sam fakt istnienia dokumentów ustalających taki stan rzeczy ma na celu ograniczenie konkurencji. Natomiast jeśli celem 27 Wyrok ETS z dnia 07.01.2004 r. w sprawie Aalborg Portland A/S i inni przeciwko Komisji, połączone sprawy C- 204/00 P, C-205/00 P, C-211/00 P, C-213/00 P, C-217/00 P, C-219/00 P, p. 81-84 28 Wyrok ETS z 8 lipca 1999 r. w sprawie Hüls AG przeciwko Komisji, C-199/92 P. 29 Wyrok SOKiK z dnia 24 marca 2004 r. sygn.: XVII Ama 40/02 30 T. Skoczny, W. Springer, Zakaz porozumień ograniczających konkurencję I, Urząd Antymonopolowy, Warszawa 1996 r. 31 Wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 24 marca 2004 r. sygn.: XVII Ama 40/02 27 porozumienia jest zapobieŜenie, ograniczenie lub zakłócenie konkurencji to nie ma potrzeby brać pod uwagę rzeczywistych skutków porozumienia. 32 Odnosząc się do negatywnego skutku zachowania się przedsiębiorców Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów stwierdził w swoim orzeczeniu, Ŝe „dla uznania konkretnego działania za przejaw praktyki monopolistycznej nie jest wcale konieczne, aby owo zachowanie wywołało skutki na rynku. Dla bytu praktyki monopolistycznej wystarczająca jest juŜ moŜliwość wystąpienia na rynku negatywnych skutków będących przejawem ograniczenia konkurencji” 33 . Zgodnie z innym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów 34 „nie jest konieczne udowodnienie faktycznego stosowania przez przedsiębiorcę praktyki monopolistycznej (…). Z treści art. 1 ust. 2 ustawy wynika bowiem, Ŝe jej reŜimowi podlegają nie tylko praktyki monopolistyczne ograniczające konkurencję, które wywołały bądź aktualnie wywołują skutki na terenie Polski, ale równieŜ praktyki, które choćby tylko hipotetycznie, mogą wywoływać takie skutki. ” W nawiązaniu do przytoczonych wyroków naleŜy stwierdzić, Ŝe w świetle ustawy antymonopolowej zakazane jest juŜ samo zawarcie (istnienie) porozumienia ukierunkowanego na ograniczenie konkurencji, nie zaś osiągnięcie takiego skutku, a sam efekt ograniczenia konkurencji wcale nie musi wystąpić. Doktryna prawa równieŜ stoi na jednolitym stanowisku, zgodnie z którym dla oceny czy nastąpiło zawarcie porozumienia zakazanego na mocy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie jest konieczne, aby porozumienie było realizowane w praktyce: „O praktyce tej decyduje bowiem juŜ sam uzgodniony zamiar przedsiębiorców wpłynięcia na rynek w sposób sprzeczny z prawem, nie zaś skutek takiego działania.” 35 Podkreśla się równocześnie, iŜ: „Dla zastosowania wobec danego porozumienia art. 6 u.o.k.k. nie jest konieczne, aby antykonkurencyjny cel został osiągnięty (w całości lub części) (…) Irrelewantna jest takŜe okoliczność, z jakich powodów nie doszło do osiągnięcia skutków antykonkurencyjnych, tj. czy było to następstwem celowego zaniechania samych stron, czy teŜ stało się to z innych przyczyn „zewnętrznych”, np. wskutek zmian strukturalnych lub instytucjonalnych na rynku albo w wyniku działań Prezesa UOKiK.” 36 TakŜe Europejski Trybunał Sprawiedliwości konsekwentnie podnosił, Ŝe nie ma potrzeby brać pod uwagę rzeczywistych skutków porozumienia, jeŜeli jego celem jest zapobieŜenie, ograniczenie lub zakłócenie konkurencji. 37 Jak zauwaŜyła Komisja w decyzji w sprawie Yamaha , nie stosowanie się dystrybutorów do cen „rekomendowanych”, które faktycznie są cenami minimalnymi (lub sztywnymi) nie oznacza, Ŝe w danym przypadku nie ma naruszenia reguł konkurencji. Fakt istnienia w danym dokumencie klauzuli ograniczającej bezpośrednio lub pośrednio swobodę dystrybutora do ustalania cen odsprzedaŜy juŜ samo w sobie jest naruszeniem konkurencji. 38 Zarówno w świetle brzmienia art. 6 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencje i konsumentów, a takŜe jednolitego orzecznictwa i stanowiska doktryny nie zasługują na uwzględnienie argumenty 32 Podobne stanowisko przyjął Prezes Urzędu w decyzji nr RPZ 23/2006 z dnia 25 sierpnia 2006 r. 33 Wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 15 lipca 1998 r., sygn. akt: XVII Ama 32/98 34 Wyrok SOKiK z dnia 7 lipca 2004 r.sygn. akt XVII Ama 65/03 35 S. Gronowski, Ustawa antymonopolowa. Komentarz, Warszawa 1999 r. s. 174, por. wyrok Sądu Antymonopolowego z dnia 1 marca 1993 r. sygn. akt XVII Amr 37/92, OG 1993, z. 3, poz. 63 36 K. Kohutek, M. Sieradzka, Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, Warszawa 2008, s. 254 37 Wyrok Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości w sprawach połączonych 56 i 58/64 Consten and Grundig [1966], ECR 429; zob. teŜ: wyrok ETS w sprawie C-235/92 P Montecatini [1999], ECR I-4539, par. 122; wyrok ETS w sprawie C-277/87 Sandoz Prodotti Farmaceutici v Commission [1990] ECR I-45; wyrok w sprawie C-219/95 P Ferriere Nord v Commission [1997] ECR I-4411, par. 14 i 15. 38 Decyzja w sprawie Yamaha (COMP/37.975/PO) 28 stron dotyczące braku realizowania porozumienia w praktyce. Podniesione przez strony okoliczności, świadczące o dokonywaniu sprzedaŜy poniŜej cen minimalnych nie uchylają odpowiedzialności stron za zawarcie porozumienia ograniczającego konkurencję, którego celem było niewątpliwie naruszenie konkurencji. Fakt nie stosowania się stron do treści zawartego porozumienia nie ma wpływu na bezprawny charakter zawartego porozumienia. Zgodnie z ustaleniami postępowania wyjaśniającego strony niniejszego postępowania co do zasady przestrzegają cennika przesłanego przez Knott. Cennik ten zawiera zarówno minimalną cenę detaliczną, jak i cenę minimalną dla klientów kluczowych. Jedynie w nielicznych, wyjątkowych przypadkach i to w odniesieniu do tylko kilku dystrybutorów objętych niniejszym postępowaniem cena dla klienta końcowego była niŜsza od ceny dla klientów kluczowych. Często były to niewielkie odstępstwa od cennika minimalnego, które wynosiły nawet zaledwie 1 grosz. Mając na uwadze powyŜsze w ocenie Prezesa Urzędu stwierdzić naleŜy, iŜ strony niniejszego postępowania przestrzegają cennika minimalnego przesłanego przez Knott, co dodatkowo świadczy o tym, iŜ uczestniczą one w porozumieniu ograniczającym konkurencję. W związku z powyŜszym Prezes Urzędu nakazał zaniechania stosowania stwierdzonej praktyki. Zawarte porozumienie dotyczyło minimalnych cen odsprzedaŜy, czyli jednego z najistotniejszych jeśli nie najistotniejszego elementu stosunków umownych jakim jest cena za oferowane towary. Ceny są elementem umowy na ogół najsilniej oddziałującym na relacje konkurencyjne pomiędzy przedsiębiorcami, a zarazem wpływającymi na atrakcyjność oferty dla konsumentów. Nieskrępowana i niezakłócona konkurencja cenowa wymusza ponadto na przedsiębiorcach podejmowanie działań zmierzających do racjonalizacji wysokości kosztów oraz wzrostu efektywności. Dlatego teŜ prawo konkurencji jak i orzecznictwo organów zajmujących się ochroną konkurencji, kładzie szczególny nacisk na wykrywanie tego rodzaju porozumień na rynku. W myśl art. 6 ust. 1 pkt ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane jest nie tylko ustalanie cen, ale takŜe i ich elementów, tj. np. marŜ handlowych, wszelkich narzutów do cen, rabatów, upustów jak i innych składników kalkulacyjnych ceny mających wpływ na ostateczny poziom cen. Zakazane są porozumienia cenowe mające na celu ustalenie konkretnego poziomu cen jak i cen minimalnych tj. takich poniŜej, których przedsiębiorcy będący stronami porozumienia nie mogą stosować w relacjach z kontrahentami. Porozumienia cenowe są zakazane zarówno wtedy gdy są zawierane przez konkurentów (porozumienia horyzontalne, poziome) jak i przez przedsiębiorców działających na róŜnych szczeblach obrotu (tzw. porozumienia wertykalne, pionowe) o ile mają potencjalny lub rzeczywisty wpływ na konkurencję. Typowym przykładem tego rodzaju praktyki jest ustalanie pomiędzy przedsiębiorcami działającymi na róŜnych szczeblach obrotu minimalnych cen odsprzedaŜy lub teŜ minimalnych marŜ naleŜnych dystrybutorowi, gdyŜ ogranicza to moŜliwość reagowania przez tego dystrybutora na impulsy rynkowe, a w efekcie zniekształca działanie mechanizmów konkurencji. Prawidłowo funkcjonujący system konkurencji wywiera równieŜ wpływ na konsumentów, tworzy bowiem na nim moŜliwość dokonywania racjonalnych wyborów produktów, które najpełniej zabezpieczają potrzeby konsumenta. Natomiast zakłócenie systemu konkurencji poprzez zawarcie niedozwolonego porozumienia cenowego powoduje, Ŝe ceny kształtują się na wyŜszym poziomie niŜ wynikałoby to z wolnorynkowej gry popytu i podaŜy. W wyniku porozumień, ceny produktów ulegają sztucznemu podwyŜszeniu z oczywistą szkodą dla konsumentów. Celem zakazu porozumień cenowych jest zatem oprócz maksymalizacji efektywności działań ekonomicznych, ochrona interesów konsumentów. Dla konsumentów konkurencja oznacza bowiem bogatszą ofertę, niŜsze ceny i wyŜszą jakość towarów i usług. W tym miejscu naleŜy wskazać, iŜ zgodnie z orzecznictwem Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości: „ustalenie ceny, nawet takiej, która ma jedynie charakter rekomendacji ogranicza 29 konkurencję, poniewaŜ umoŜliwia wszystkim uczestnikom rynku przewidzieć z duŜym stopniem prawdopodobieństwa, jaka będzie polityka cenowa ich konkurentów, zwłaszcza jeśli istnieje moŜliwość przeprowadzania kontroli i pociągnięcia do odpowiedzialności za ich niestosowanie.” 39 Nawet w przypadku, gdy uprzednio ustalone ceny nie są przestrzegane w praktyce uznać naleŜy, Ŝe decyzja wprowadzająca te ceny ma na celu ograniczenie konkurencji. 40 Zawarcie tego porozumienia przez Knott i jego dystrybutorów miało na celu zapewnienie pewności co do wysokości cen stosowanych na dalszych etapach dystrybucji. Porozumienie w swoim załoŜeniu miało uniemoŜliwić tym przedsiębiorcom nieograniczone reagowanie na zaistniałą sytuację na rynku, dostosowywania stosowanych przez siebie cen w zaleŜności od posunięć cenowych konkurentów. Trybunał Sprawiedliwości w swoim orzecznictwie uznał, iŜ narzucanie cen odsprzedaŜy czyni niemoŜliwym wprowadzanie metod sprzedaŜy pozwalających na zaopatrywanie konsumentów na warunkach ekonomicznie bardziej korzystnych, co potwierdza uczestnictwo w porozumieniu ograniczającym konkurencję. 41 Ponadto porozumienie w swoim załoŜeniu przewidywało, iŜ dystrybutorzy z duŜą dozą prawdopodobieństwa będą mogli przewidzieć wysokość stosowanych cen przez konkurentów. Eliminowało to niepewność dystrybutorów, co do ich wzajemnego zachowania cenowego na rynku, skutkiem czego była rezygnacja z rywalizacji cenowej między nimi i ograniczenie konkurencji tzw. „wewnątrzmarkowej”. „Ustalanie cen, nawet tych, które tylko stanowią cel, wpływa na konkurencję, poniewaŜ takie docelowe ceny umoŜliwiają wszystkim uczestnikom kartelu przewidywanie z duŜą dozą pewności, jaka będzie polityka cenowa ich konkurentów” 42 . Tego rodzaju porozumienia powodują bezpośrednie ingerowanie w istotne mechanizmy konkurencji na rozpatrywanym rynku. Jak orzekł to Sąd Pierwszej Instancji w jednym ze swoich wyroków 43 przedsiębiorcy wyraŜając wspólny zamiar stosowania danego poziomu cen dla swoich towarów, porzucają swoją niezaleŜną politykę cenową, a przez to naruszają reguły konkurencji. W tym miejscu naleŜy podkreślić iŜ zgodnie z powyŜszym nie zasługują na uwzględnienie argumenty stron, które twierdzą, iŜ nie doszło do ograniczenia konkurencji, poniewaŜ przesłany cennik dotyczył jedynie cen sugerowanych i był jedynie „zaleceniem”, przyjętym do wiadomości, lecz nie stosowanym. W doktrynie i orzecznictwie wskazuje się, Ŝe zakazem zawierania porozumień ograniczających konkurencję są równieŜ objęte wspólne uzgodnienia cen kierunkowych oraz cen rekomendowanych, które stwarzają pewność co do polityki cenowej konkurentów. 44 Przedsiębiorca który nie tylko otwarcie nie dystansuje się od porozumienia, które ma na celu zapobieŜenie, ograniczenie lub zakłócenie konkurencji, ale wręcz stosuje się do jego treści, staje się jego rzeczywistym uczestnikiem. Stwarza w ten sposób, przynajmniej wraŜenie, Ŝe jego nastawienie jest analogiczne jak konkurentów 45 . Reasumując, zwaŜyć naleŜy, iŜ pomimo występowania w cenniku minimalnym oraz piśmie przewodnim sformułowań „ceny sugerowane”, występowały one zawsze obok sformułowań „ceny minimalne”. Treść pisma przewodniego sporządzonego przez Knott, w tym zobowiązanie 39 Wyrok Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości w sprawie 8/72 Vereenigin van Cemethandelaren [1972] ECR 977 40 Wyrok Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości w sprawie 246/86 Belasco [1989] ECR 2117 41 Wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 17 stycznia 1984r. w połączonych sprawach 43 i 63/82 De Vereeniging (…) p-ko Komisji (zb.orz. 1984, 19). 42 Wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 17 października 1972r. w sprawie 8/72 Vereeniging van Cementhandelaren PKO Komisji (zb. Orz. 1972, 977). 43 Wyrok Sądu Pierwszej Instancji z dnia 9 lipca 2003r. w sprawie T-224/00 Archer Daniels (…) p-ko Komisji (zb. Orz. 2003, II-2597). 44 E. Modzelewska – Wąchal, Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, Warszawa 2002, s. 71. 45 Wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 10 maja 2006 r. XVII AmA 13/05 30 do traktowania wszystkich ofert poniŜej cennika minimalnego jako ofert sprzedaŜy towaru kradzionego nie pozostawia wątpliwości, iŜ w niniejszym przypadku mamy do czynienia z czymś więcej, niŜ tylko z cenami sugerowanymi. NiezaleŜnie od powyŜszego zwaŜyć naleŜy iŜ pod pewnymi warunkami ceny sugerowane równieŜ mogłyby być traktowane jako naruszenia prawa konkurencji. Sporządzenie przez dystrybutorów apelu o uregulowanie sytuacji i zawarcie porozumienia stabilizującego ceny, a następnie wysłanie maila przez Knott z cennikiem minimalnym, co spotkało się z brakiem sprzeciwu i milczącą akceptacją nie moŜna traktować inaczej niŜ w kategoriach zawarcia porozumienia ograniczającego konkurencję. Celem tych działań było uchylenie niepewności co do poziomu cen na produkty Knott oferowanych przez dystrybutorów oraz na portalu Allegro. Strony dąŜyły zatem wprost do ograniczenia w drodze porozumienia konkurencji cenowej. Jak juŜ zaznaczono wcześniej, bez znaczenia dla oceny faktu zawarcia tego porozumienia jest okoliczność, czy w efekcie doszło do ujednolicenia cen u dystrybutorów. Tak więc, dla stwierdzenia zarzucanej praktyki decydujące znaczenie ma sam fakt ustalenia cen , nie zaś to, czy były one rzeczywiście stosowane przez przedsiębiorców działających na rynku. 4.4 Stosowanie praktyki oraz nakaz jej zaniechania. Jak podkreślono wyŜej dla stwierdzenia praktyki ograniczającej konkurencję polegającej na zawarciu porozumienia nie jest konieczne jego realizowanie w praktyce. W niniejszej sprawie jednak strony postępowania przestrzegają cennika minimalnego, aczkolwiek z pewnymi wyjątkami, które, w ocenie Prezesa Urzędu, przy całościowej analizie realizacji porozumienia w praktyce naleŜy pominąć, a to z dwóch względów. Po pierwsze, przypadki, gdy cennik minimalny nie był przestrzegany dotyczy ł y jedynie kilku dystrybutorów i mia ł y charakter incydentalny. Dystrybutorzy, w przypadku których wystąpiły odstępstwa od cennika co do zasady zatem przestrzegają cennika przesłanego przez Knott. Po drugie, owe incydentalne przypadki, gdy nastąpiła sprzedaŜ produktów Knott po cenach niŜszych niŜ ceny zawarte w cenniku minimalnym (zarówno ceny minimalne dla klientów detalicznych jak i ceny minimalne dla klientów kluczowych) charakteryzowa ł y się nieznacznym poziomem odstępstw od tego cennika. Dotyczy ł y bowiem głównie odstępstw kilkugroszowych, czasem stanowi ł y one odstępstwo od cennika dokładnie o jeden grosz. Zgodnie z art. 10 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jeŜeli organ antymonopolowy stwierdzi naruszenie zakazu określonego w art. 6 tej ustawy, wydaje decyzję o uznaniu praktyki za ograniczającą konkurencję i nakazuje zaniechanie jej stosowania. W okolicznościach przedmiotowej sprawy zachodzą zatem przesłanki pozwalające na stwierdzenie, iŜ przedsiębiorcy, którym postawiono zarzut zawarcia niedozwolonego porozumienia stosują się do treści zawartego porozumienia, w związku z czym naleŜało zakazać zaniechania stosowanej praktyki. W związku z powyŜszym naleŜało orzec jak w pkt I sentencji. 5. Kara Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji Prezes Urzędu moŜe nałoŜyć na przedsiębiorcę, w drodze decyzji, karę pienięŜną w wysokości nie większej niŜ 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałoŜenia kary, jeŜeli przedsiębiorca ten, choćby nieumyślnie dopuścił się naruszenia zakazu określonego m.in. w art. 6 w zakresie niewyłączonym na podstawie art. 7 i art. 8 ustawy o ochronie konkurencji. 31 Prezes Urzędu wydając decyzję o nałoŜeniu kary pienięŜnej działa zatem w ramach uznania administracyjnego, co oczywiście nie jest równoznaczne z dowolnością. W tym zakresie kieruje się on zasadą równości i proporcjonalności. RozwaŜając kwestię nałoŜenia kary organ antymonopolowy musi wziąć pod uwagę, czy w danych okolicznościach sprawy konieczne albo celowe jest jej nałoŜenie, a jeŜeli tak, to w jakiej wysokości kara spełni załoŜone funkcje. Przy ustalaniu wysokości kar pienięŜnych, o których mowa w art. 106-108 ustawy o ochronie konkurencji, Prezes Urzędu powinien wziąć pod uwagę w szczególności okres, stopień oraz okoliczność uprzedniego naruszenia przepisów ustawy (art. 111 ww. ustawy). Ponadto w judykaturze wskazuje się, Ŝe w przypadku kar za stosowanie praktyk ograniczających konkurencję przesłankami, które naleŜy brać pod uwagę, są: potencjał ekonomiczny przedsiębiorcy, skutki praktyki dla konkurencji lub kontrahentów, dopuszczalny poziom kary wynikający z przepisów ustawy oraz cele jakie kara ma osiągnąć. 46 Ustalając wymiar kary pienięŜnej organ antymonopolowy w pierwszej kolejności dokonał oceny wagi stwierdzonych w niniejszej decyzji naruszeń. Wskazać przy tym naleŜy, iŜ w kwestii natury naruszenia organ antymonopolowy wyróŜnia naruszenia bardzo powaŜne (do których naleŜy zaliczyć przede wszystkim szczególnie szkodliwe horyzontalne ograniczenia konkurencji, jak równieŜ przypadki naduŜywania pozycji dominującej mające na celu lub prowadzące do eliminacji konkurencji na rynku), naruszenia powaŜne (do których naleŜy zaliczyć przede wszystkim porozumienia horyzontalne niezaliczane do najpowaŜniejszych naruszeń, porozumienia pionowe wpływające na cenę lub warunki oferowania produktu, przypadki naduŜywania pozycji dominującej mające na celu lub prowadzące do istotnego ograniczenia konkurencji lub dotkliwej eksploatacji kontrahentów lub konsumentów), naruszenia mniej powaŜne niŜ wyŜej wymienione (naruszenia pozostałe, do których nalezą m.in. porozumienia wertykalne niedotyczące ceny lub moŜliwości odsprzedaŜy towaru, jak równieŜ przypadki naduŜywania pozycji dominującej o mniejszej wadze). W niniejszej sprawie Prezes Urzędu uznał, iŜ zawarte przez Knott i jego dystrybutorów porozumienie zakwalifikować naleŜy do naruszeń powaŜnych, albowiem jest to porozumienie pionowe wpływające na cenę. Porozumienie zostało zawarte w wyniku apelu dystrybutorów o zawarcie porozumienia stabilizującego ceny, wyraŜonego w faksie Romana Andruchowycza z dnia 08.02.2008 r., a następnie wyłania przez Knott pisma przewodniego wraz z cennikiem minimalny, który został milcząco zaakceptowany przez dystrybutorów. Celem stron zawierających porozumienie było ograniczenie konkurencji cenowej pomiędzy dystrybutorami produktów Knott, a zatem uchylenie niepewności co do stosowanych przez nich cen dalszej odsprzedaŜy. W związku z powyŜszym kwotę wyjściową ustalono na poziomie 0,3% przychodu. Ustalając wymiar kary organ antymonopolowy wziął w dalszej kolejności pod uwagę specyfikę rynku, na jakim doszło do naruszenia konkurencji. Kara powinna być bowiem tym większa, im większe jest natęŜenie negatywnych efektów związanych z naruszeniem prawa konkurencji lub im wyŜsze korzyści czerpie z niego przedsiębiorca. W szczególności Prezes Urzędu wziął pod uwagę fakt, iŜ na rynku produkcji i dystrybucji akcesoriów do przyczep nie występują znaczące bariery wejścia na rynek oraz iŜ jest to rynek konkurencyjny. Na rynku sprzedaŜy poszczególnych produktów wchodzących w zakres pojęcia akcesoria do przyczep, działają liczni przedsiębiorcy, w tym aktywni są takŜe przedsiębiorcy zagraniczni, zwłaszcza z terytorium Niemiec. KaŜdy z dystrybutorów objętych niniejszym postępowaniem ma w swojej ofercie nie tylko produkty Knott, ale takŜe towary innych producentów. Z drugiej strony Prezes Urzędu wziął pod uwagę fakt, iŜ porozumienie zostało wprowadzone w Ŝycie i wywołało negatywne skutki na rynku (było przez dystrybutorów 46 Wyrok Sądu NajwyŜszego z dnia 27 czerwca 2000 r., sygn. akt I CKN 793/98 32 przestrzegane). W związku z powyŜszym, mając na uwadze ł ącznie okoliczności dotyczące specyfiki rynku, kwotę wyjściową postanowiono obniŜyć o 10%. W przypadku dystrybutorów, których przychody z tytułu sprzedaŜy produktów Knott stanowią jedynie niewielką część przychodów przedsiębiorcy, Prezes Urzędu wziął pod uwagę tę okoliczność przy uwzględnianiu specyfiki rynku oraz działalności przedsiębiorcy. W tych przypadkach kwotę bazową postanowiono obniŜyć łącznie o 40%. Niewielki procent przychodów z tytułu sprzedaŜy produktów Knott wzięto pod uwagę przy wyliczaniu kary dla następujących przedsiębiorców: Zbigniewa Eljasiewicza, Kazimierza Pierzgalskiego, Pamer Sp.j., Marka Reterskiego, Marka Nowickiego, Jana Cynka oraz Urszuli Prościak. W trzeciej kolejności Prezes Urzędu wziął pod uwagę długotrwałość naruszenia. Mając na uwadze fakt, iŜ porozumienie zostało zawarte w styczniu 2009 r. na skutek przyjęcia oferty Knott, jaką był rozesłany do dystrybutorów cennik minimalny na akcesoria Knott przyjąć naleŜy, iŜ w niniejszym przypadku nie mamy do czynienia z naruszeniem długotrwałym. W związku z powyŜszym Prezes Urzędu nie podwyŜszył wymiaru kwoty bazowej z uwagi na długotrwałość naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W czwartej kolejności Prezes Urzędu rozwaŜył występujące w sprawie okoliczności łagodzące i obciąŜające. 5.1. Knott Podkreślić naleŜy, iŜ wymiar kary dla Knott uzasadnia działanie producenta, które organ antymonopolowy ocenia jako umyślne i podjęte z pełną świadomością. Nie bez znaczenia jest takŜe potencjał ekonomiczny przedsiębiorcy oraz fakt, iŜ działając w ramach międzynarodowej grupy kapitałowej oraz dysponując doświadczeniem w prowadzeniu działalności gospodarczej na duŜą skalę powinien on przykładać szczególną wagę do kwestii związanych z przestrzeganiem prawa konkurencji. Knott był niewątpliwie inicjatorem zawarcia porozumienia na rynku hurtowej sprzedaŜy akcesoriów do przyczep. Mając na uwadze fakt, iŜ sugestia zawarcia porozumienia o bliŜej nieokreślonej treści pochodziła od dystrybutorów, to jednak treść porozumienia, jak i samą ofertę jego zawarcia sformułował Knott. Przygotował on bowiem pismo przewodnie oraz wykaz cen minimalnych rozesłanych do dystrybutorów. Był więc autorem nowej polityki cenowej określonej w e-mailu z dnia 16.01.2009 r. Z załoŜenia Knott miał takŜe czuwać nad przestrzeganiem porozumienia w praktyce i wyjaśniać sytuacje, gdy pomimo przedstawienia cennika minimalnego, zdarzałyby się oferty odbiegające od niego. W związku z powyŜszym Prezes Urzędu postanowił kwotę bazową ustaloną na poprzednich etapach podwyŜszyć o 20%. Mając na uwadze wszystkie wyŜej wymienione czynniki dotyczące wagi naruszenia, specyfiki rynku, długotrwałości naruszenia oraz okoliczności łagodzące i obciąŜające, Prezes Urzędu postanowił nałoŜyć na przedsiębiorcę karę w łącznej wysokości 103.194 zł. Dystrybutorzy Knott Organ antymonopolowy podejmując decyzję o nałoŜeniu kary pienięŜnej na poszczególnych dystrybutorów Knott wziął pod uwagę fakt, iŜ uczestniczyli oni w porozumieniu ograniczającym konkurencję mającym na celu ustalanie cen minimalnych cen odsprzedaŜy produktów Knott, czyli porozumienia cenowego, które jest uznawane za jedno z najpowaŜniejszych naruszeń prawa konkurencji. W związku z powyŜszym Prezes Urzędu uznał, iŜ w związku z naruszeniem ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zasadne jest nałoŜenie na dystrybutorów kary pienięŜnej. Okoliczność, iŜ podmiot nie realizuje wyników porozumienia w przedmiocie naruszającym prawo 33 konkurencji, nie zwalnia go od odpowiedzialności z tytułu uczestnictwa w porozumieniu. Fakt, iŜ przedsiębiorstwo nie uczestniczyło we wszystkich obiektywnych znamionach porozumienia, albo w niektórych aspektach odgrywało rolę podrzędną, jest bowiem nieistotny w kontekście dowodów na dopuszczenie się czynów niezgodnych z prawem przez to przedsiębiorstwo. 47 W ocenie Prezesa Urzędu odnośnie dystrybutorów okolicznością obciąŜającą jest umyślne naruszenie ustawy. Okoliczności sprawy wskazują, iŜ oferta zawarcia porozumienia została sformułowana przez Knott w odpowiedzi na apele i sygnały o „psuciu rynku” wpływające od dystrybutorów i Ŝądanie zawarcia porozumienia stabilizującego ceny. Zachowania dystrybutorów nie moŜna tłumaczyć inaczej niŜ celowym dąŜeniem do ograniczenia konkurencji cenowej. Strony zatem wprost dąŜyły do zawarcia porozumienia. Dalsza kwestią jest przyczyna stojąca za dąŜeniem do zawarcia porozumienia, którą jak twierdzą strony było wyeliminowanie towaru kradzionego. Abstrahując od tego, iŜ dalsze przyczyny stojące za zamiarem zawarcia porozumienia ograniczającego konkurencję cenową nie są rozstrzygające w kwestii umyślności działania zwaŜyć naleŜy, iŜ postępowanie nie wykazało na jakiekolwiek dowody, które potwierdzałyby przypuszczenia odnośnie wątpliwego pochodzenia produktów Knott sprzedawanych przez innych dystrybutorów. 5.2. Grzegorz Bylica Organ Antymonopolowy podejmując decyzję o nałoŜeniu kary pienięŜnej na ww. przedsiębiorcę wziął pod uwagę fakt, iŜ uczestniczył on w porozumieniu ograniczającym konkurencję mającym na celu ustalanie minimalnych cen odsprzedaŜy, która to praktyka jest uznawana za jedno z najpowaŜniejszych naruszeń prawa konkurencji. Naruszenie prawa nastąpiło umyślnie, albowiem celem porozumienia było wyeliminowanie konkurencji cenowej. W związku z powyŜszym uwzględniając okoliczności łagodzące i obciąŜające postanowiono podwyŜszyć kwotę bazową o 10%. Mając na uwadze wszystkie wyŜej wymienione czynniki dotyczące wagi naruszenia, specyfiki rynku, długotrwałości naruszenia oraz okoliczności łagodzące i obciąŜające, Prezes Urzędu postanowił nałoŜyć na przedsiębiorcę karę w łącznej wysokości 6.074 zł. 5.3. Leszek Nowacki Organ Antymonopolowy podejmując decyzję o nałoŜeniu kary pienięŜnej na ww. przedsiębiorcę wziął pod uwagę fakt, iŜ uczestniczył on w porozumieniu ograniczającym konkurencję mającym na celu ustalanie minimalnych cen odsprzedaŜy, która to praktyka jest uznawana za jedno z najpowaŜniejszych naruszeń prawa konkurencji. Naruszenie prawa nastąpiło umyślnie, albowiem celem porozumienia było wyeliminowanie konkurencji cenowej. W związku z powyŜszym uwzględniając okoliczności łagodzące i obciąŜające postanowiono podwyŜszyć kwotę bazową o 10%. Mając na uwadze wszystkie wyŜej wymienione czynniki dotyczące wagi naruszenia, specyfiki rynku, długotrwałości naruszenia oraz okoliczności łagodzące i obciąŜające, Prezes Urzędu postanowił nałoŜyć na przedsiębiorcę karę w łącznej wysokości 3.519 zł. 5.4. Zbigniew Eljasiewicz Organ Antymonopolowy podejmując decyzję o nałoŜeniu kary pienięŜnej na ww. przedsiębiorcę wziął pod uwagę fakt, iŜ uczestniczył on w porozumieniu ograniczającym konkurencję mającym na celu ustalanie minimalnych cen odsprzedaŜy, która to praktyka jest uznawana za jedno z najpowaŜniejszych naruszeń prawa konkurencji. Naruszenie prawa nastąpiło 47 wyrok Trybunału Sprawiedliwości z 28.06.2005 r. w sprawie Dansk Rorindustri A/S i inni v. Komisja Wspólnot Europejskich, sygn. akt c 189/02 34 umyślnie, albowiem celem porozumienia było wyeliminowanie konkurencji cenowej. W związku z powyŜszym uwzględniając okoliczności łagodzące i obciąŜające postanowiono podwyŜszyć kwotę bazową o 10% Mając na uwadze wszystkie wyŜej wymienione czynniki dotyczące wagi naruszenia, specyfiki rynku, długotrwałości naruszenia oraz okoliczności łagodzące i obciąŜające, Prezes Urzędu postanowił nałoŜyć na przedsiębiorcę karę w łącznej wysokości 2.755 zł. 5.5. Kazimierz Pierzgalski Organ Antymonopolowy podejmując decyzję o nałoŜeniu kary pienięŜnej na ww. przedsiębiorcę wziął pod uwagę fakt, iŜ uczestniczył on w porozumieniu ograniczającym konkurencję mającym na celu ustalanie minimalnych cen odsprzedaŜy, która to praktyka jest uznawana za jedno z najpowaŜniejszych naruszeń prawa konkurencji. Naruszenie prawa nastąpiło umyślnie, albowiem celem porozumienia było wyeliminowanie konkurencji cenowej. W związku z powyŜszym uwzględniając okoliczności łagodzące i obciąŜające postanowiono podwyŜszyć kwotę bazową o 10%. Mając na uwadze wszystkie wyŜej wymienione czynniki dotyczące wagi naruszenia, specyfiki rynku, długotrwałości naruszenia oraz okoliczności łagodzące i obciąŜające, Prezes Urzędu postanowił nałoŜyć na przedsiębiorcę karę w łącznej wysokości 1.253 zł. 5.6 Pamer Sp.j . Organ Antymonopolowy podejmując decyzję o nałoŜeniu kary pienięŜnej na ww. przedsiębiorcę wziął pod uwagę fakt, iŜ uczestniczył on w porozumieniu ograniczającym konkurencję mającym na celu ustalanie minimalnych cen odsprzedaŜy, która to praktyka jest uznawana za jedno z najpowaŜniejszych naruszeń prawa konkurencji. Naruszenie prawa nastąpiło umyślnie, albowiem celem porozumienia było wyeliminowanie konkurencji cenowej. Prezes Urzędu uwzględnił szczególną rolę tego dystrybutora, który był najbardziej aktywny wobec Knott i sformułował on pismo do producenta zawierające apel o zawarcie porozumienia stabilizującego ceny. W związku z powyŜszym uwzględniając okoliczności łagodzące i obciąŜające postanowiono podwyŜszyć kwotę bazową o 20%. Mając na uwadze wszystkie wyŜej wymienione czynniki dotyczące wagi naruszenia, specyfiki rynku, długotrwałości naruszenia oraz okoliczności łagodzące i obciąŜające, Prezes Urzędu postanowił nałoŜyć na przedsiębiorcę karę w łącznej wysokości 3.121 zł. 5.7. Marek Reterski Organ Antymonopolowy podejmując decyzję o nałoŜeniu kary pienięŜnej na ww. przedsiębiorcę wziął pod uwagę fakt, iŜ uczestniczył on w porozumieniu ograniczającym konkurencję mającym na celu ustalanie minimalnych cen odsprzedaŜy, która to praktyka jest uznawana za jedno z najpowaŜniejszych naruszeń prawa konkurencji. Naruszenie prawa nastąpiło umyślnie, albowiem celem porozumienia było wyeliminowanie konkurencji cenowej. W związku z powyŜszym uwzględniając okoliczności łagodzące i obciąŜające postanowiono podwyŜszyć kwotę bazową o 10%. Mając na uwadze wszystkie wyŜej wymienione czynniki dotyczące wagi naruszenia, specyfiki rynku, długotrwałości naruszenia oraz okoliczności łagodzące i obciąŜające, Prezes Urzędu postanowił nałoŜyć na przedsiębiorcę karę w łącznej wysokości 2.076 zł. 35 5.8 Marek Nowicki Organ Antymonopolowy podejmując decyzję o nałoŜeniu kary pienięŜnej na ww. przedsiębiorcę wziął pod uwagę fakt, iŜ uczestniczył on w porozumieniu ograniczającym konkurencję mającym na celu ustalanie minimalnych cen odsprzedaŜy, która to praktyka jest uznawana za jedno z najpowaŜniejszych naruszeń prawa konkurencji. Naruszenie prawa nastąpiło umyślnie, albowiem celem porozumienia było wyeliminowanie konkurencji cenowej. W związku z powyŜszym uwzględniając okoliczności łagodzące i obciąŜające postanowiono podwyŜszyć kwotę bazową o 10%. Mając na uwadze wszystkie wyŜej wymienione czynniki dotyczące wagi naruszenia, specyfiki rynku, długotrwałości naruszenia oraz okoliczności łagodzące i obciąŜające, Prezes Urzędu postanowił nałoŜyć na przedsiębiorcę karę w łącznej wysokości 1.850 zł. 5.9 Jan Cynka Organ Antymonopolowy podejmując decyzję o nałoŜeniu kary pienięŜnej na ww. przedsiębiorcę wziął pod uwagę fakt, iŜ uczestniczył on w porozumieniu ograniczającym konkurencję mającym na celu ustalanie minimalnych cen odsprzedaŜy, która to praktyka jest uznawana za jedno z najpowaŜniejszych naruszeń prawa konkurencji. Naruszenie prawa nastąpiło umyślnie, albowiem celem porozumienia było wyeliminowanie konkurencji cenowej. W związku z powyŜszym uwzględniając okoliczności łagodzące i obciąŜające postanowiono podwyŜszyć kwotę bazową o 10%. Mając na uwadze wszystkie wyŜej wymienione czynniki dotyczące wagi naruszenia, specyfiki rynku, długotrwałości naruszenia oraz okoliczności łagodzące i obciąŜające, Prezes Urzędu postanowił nałoŜyć na przedsiębiorcę karę w łącznej wysokości 1.013 zł. 5.10 Urszula Prościak Organ Antymonopolowy podejmując decyzję o nałoŜeniu kary pienięŜnej na ww. przedsiębiorcę wziął pod uwagę fakt, iŜ uczestniczył on w porozumieniu ograniczającym konkurencję mającym na celu ustalanie minimalnych cen odsprzedaŜy, która to praktyka jest uznawana za jedno z najpowaŜniejszych naruszeń prawa konkurencji. Naruszenie prawa nastąpiło umyślnie, albowiem celem porozumienia było wyeliminowanie konkurencji cenowej. W związku z powyŜszym uwzględniając okoliczności łagodzące i obciąŜające postanowiono podwyŜszyć kwotę bazową o 10%. Mając na uwadze wszystkie wyŜej wymienione czynniki dotyczące wagi naruszenia, specyfiki rynku, długotrwałości naruszenia oraz okoliczności łagodzące i obciąŜające, Prezes Urzędu postanowił nałoŜyć na przedsiębiorcę karę w łącznej wysokości 2.573 zł. 5.11 Ilona Nachtman Organ Antymonopolowy podejmując decyzję o nałoŜeniu kary pienięŜnej na ww. przedsiębiorcę wziął pod uwagę fakt, iŜ uczestniczył on w porozumieniu ograniczającym konkurencję mającym na celu ustalanie minimalnych cen odsprzedaŜy, która to praktyka jest uznawana za jedno z najpowaŜniejszych naruszeń prawa konkurencji. Naruszenie prawa nastąpiło umyślnie, albowiem celem porozumienia było wyeliminowanie konkurencji cenowej. W związku z powyŜszym uwzględniając okoliczności łagodzące i obciąŜające postanowiono podwyŜszyć kwotę bazową o 10%. Mając na uwadze wszystkie wyŜej wymienione czynniki dotyczące wagi naruszenia, specyfiki rynku, długotrwałości naruszenia oraz okoliczności łagodzące i obciąŜające, Prezes Urzędu postanowił nałoŜyć na przedsiębiorcę karę w łącznej wysokości 3.664 zł. 36 5.12 Krzysztof Nachtman Organ Antymonopolowy podejmując decyzję o nałoŜeniu kary pienięŜnej na ww. przedsiębiorcę wziął pod uwagę fakt, iŜ uczestniczył on w porozumieniu ograniczającym konkurencję mającym na celu ustalanie minimalnych cen odsprzedaŜy, która to praktyka jest uznawana za jedno z najpowaŜniejszych naruszeń prawa konkurencji. Naruszenie prawa nastąpiło umyślnie, albowiem celem porozumienia było wyeliminowanie konkurencji cenowej. W związku z powyŜszym uwzględniając okoliczności łagodzące i obciąŜające postanowiono podwyŜszyć kwotę bazową o 10%. Mając na uwadze wszystkie wyŜej wymienione czynniki dotyczące wagi naruszenia, specyfiki rynku, długotrwałości naruszenia oraz okoliczności łagodzące i obciąŜające, Prezes Urzędu postanowił nałoŜyć na przedsiębiorcę karę w łącznej wysokości 4.838 zł. W związku z powyŜszym Prezes Urzędu postanowił jak w sentencji. Zgodnie z art. 105 ust. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów karę pienięŜną naleŜy uiścić w terminie 14 dni od uprawomocnienia się niniejszej decyzji na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP o/o Warszawa Nr 51 1010 1010 0078 7822 3100 0000. Zgodnie z art. 78 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów oraz z art. 479 (28) § 2 i 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 1964 r., Nr 43, poz. 296 ze zm.), od niniejszej decyzji słuŜy stronie odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za pośrednictwem Prezesa Urzędu, w terminie dwutygodniowym od dnia doręczenia decyzji. z upowaŜnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Jarosław Krüger Dyrektor Delegatury Otrzymują: 1. Knott Sp. z o.o. w Zdziechowicach 2. Grzegorz Bylica reprezentowana przez radcę prawnego: ul. Krakowska 117a Renata Urowska 34-120 Andrychów Renata Urowska i Wspólnicy Sp.k. ul. Dąbrowskiego 79A 60-529 Poznań 3. Leszek Nowacki 4. Zbigniew Eljasiewicz ul. Altanowa 1 ul. Zabłudowska 45 86-005 Białe Błota 15-585 Białystok 37 5. Kazimierz Pierzgalski 6. PAMER Sp.j. ul. Solna 7 Facimiech 163 42-209 Częstochowa 32-051 Wielkie Drogi 7. Marek Reterski 8. Marek Nowicki ul. Zelwerowicza 12 ul. Poznańska 81 90-147 Łódź 05-850 OŜarów Mazowiecki 9. Jan Cynka 10. Urszula Prościak ul. Grunwaldzka 415 ul. Chojnicka 58 62-064 Plewiska 70-737 Szczecin 11. Ilona Nachtman 12. Krzysztof Nachtman ul. Krakowska 15 ul. Krakowska 15 50-424 Wrocław 50-424 Wrocław