RPZ-29/2002

PREZES URZĄDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W POZNANIU 61-851 Poznań, ul. Zielona 8 Tel. (0-61) 852-15-17, 852-77-50, Fax. (0-61) 851-86-44 E-mail: poznan@uokik.gov.pl Poznań, dnia 23.12.2002 r. RPZ – 500-W/30/02/MW DECYZJA Nr RPZ - 29/2002 Na podstawie art. 85 ust.1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie interesów konkurencji i konsumentów (Dz. U. nr 122 z 2000 r. poz. 1319 z późn. zm.), w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, odmawia się wszczęcia postępowania antymonopolowego , na wniosek Mariana RozraŜewskiego i Adama Goclika – wspólników spółki cywilnej TERMEL we Wrześni w sprawie naduŜywania przez Energetykę Poznańską S.A. z siedzibą w Poznaniu pozycji dominującej na rynku dostaw energii elektrycznej, poprzez narzucanie uciąŜliwych warunków umów o dostawę energii elektrycznej, nakładających na odbiorców obowiązek uiszczania przedpłat na poczet jej przyszłych dostaw. Uzasadnienie Marian RozraŜewski i Adam Goclik – wspólnicy spółki cywilnej TERMEL we Wrześni (zwani dalej Spółką) złoŜyli wniosek o wszczęcie przed Urzędem Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura w Poznaniu postępowania antymonopolowego przeciwko Energetyce Poznańskiej S.A. (zwanej dalej EP S.A.). Wnioskodawcy zarzucili EP S.A. stosowanie praktyk ograniczających konkurencję polegających na narzucaniu uciąŜliwych warunków umowy sprzedaŜy energii elektrycznej polegających na prowadzenie rozliczeń w formie rachunków przedpłatowych płatnych w wysokości 80 % do 1. dnia miesiąca, którego rachunek dotyczy. W uzasadnieniu wniosku podano, iŜ w dniu 19.08.1999 r. Spółka zawarła z EP S.A. umowę sprzedaŜy energii elektrycznej i świadczenia usług przesyłowych. W § 4 tej umowy, przedsiębiorstwo energetyczne wykorzystując swoją pozycję narzucił rozliczenia dostaw z zastosowaniem rachunków zaliczkowych, płatnych do 1 dnia miesiąca, którego rachunek dotyczy. W razie nie uregulowania tego rachunku w terminie, sprzedający wysyła wezwania do zapłaty, nalicza i egzekwuje odsetki oraz grozi wstrzymaniem dostaw energii. Wysokość rachunku zaliczkowego jest zaleŜna od woli sprzedającego. Zdaniem wnioskodawcy taki sposób postępowania EP S.A. wymusza na kupującym energię kredytowanie przedsiębiorstwa energetycznego. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów zwaŜył, co następuje: 2 Zgodnie z art. 85 ust.1 ww. ustawy Prezes Urzędu moŜe, w drodze decyzji odmówić wszczęcia postępowania antymonopolowego, jeŜeli w sposób oczywisty z zawartych we wniosku oraz posiadanych przez Prezesa Urzędu informacji wynika, Ŝe nie naruszono zakazu określonego m.in. w art. 8 ustawy. Analizując złoŜony wniosek wraz z załącznikami w postaci faktur za okres jednego roku, które dostarczono w dniu 17.12.2002 r., Urząd doszedł do przekonania, iŜ brak podstaw do wszczęcia postępowania antymonopolowego. Biorąc pod uwagę zarzuty wniosku, w rachubę wchodziło postawienie EP S.A. zarzutu stosowania praktyk określonych w art. 8 pkt 2 ust 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z tym przepisem za praktykę ograniczającą konkurencję uznaje się naduŜywanie pozycji dominującej na rynku poprzez narzucanie przez przedsiębiorcę uciąŜliwych warunków umów, przynoszących nieuzasadnione korzyści. Dla przypisania tych praktyk konieczne jest udowodnienie łącznego zaistnienia trzech przesłanek, a mianowicie: 1. narzucanie warunków umowy, 2. uciąŜliwość tych warunków, 3. osiąganie nieuzasadnionych korzyści w wyniku narzucenia tych warunków. Na wstępie warto podnieść, iŜ kwestia legalności, z punktu widzenia prawa konkurencji, systemu rozliczeń zaliczkowych za energię elektryczną była juŜ przedmiotem wielu rozstrzygnięć, i to zarówno Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, jak i Sądu Antymonopolowego. Generalny wniosek, jaki moŜna wywieść z tych decyzji i wyroków jest taki, iŜ systemu zaliczkowego nie moŜna zakwestionować co do samej zasady. Wynika to faktu, iŜ mamy tutaj do czynienia ze stosunkiem prawnym o charakterze ciągłym, gdzie nie moŜna zastosować podstawowej zasady właściwej umowom wzajemnym, tj. równoczesnego spełnienia świadczeń. chyba Ŝe odbiorca uiszczałby rachunki codziennie. W sytuacji gdy nie jest to ani moŜliwe, ani racjonalne, strona, która juŜ spełniła bądź spełnia swoje świadczenie (jeśli, tak jak EP S.A. spełnia swoje świadczenie w sposób ciągły) nie uzyskawszy jeszcze świadczenia wzajemnego, będzie, w aspekcie ekonomicznym zawsze pokrzywdzona. Dlatego rozstrzygnięcie, czy w danym przypadku przedsiębiorstwo energetyczne stosuje praktykę ograniczającą konkurencję zaleŜy od warunków konkretnej umowy, a w szczególności wysokości przedpłaty, okresu objętego przedpłatą oraz terminów płatności faktur. Zasadniczo, oceniając te warunki, wykazać naleŜy osiąganie przez przedsiębiorstwo energetyczne nieuzasadnionych korzyści. MoŜna bowiem przyjąć, iŜ udowodnienie narzucenia tych warunków nie będzie trudne z uwagi adhezyjną formę umowy sprzedaŜy energii elektrycznej. Nie ma równieŜ wątpliwości, iŜ system zaliczkowy jest dla odbiorcy uciąŜliwy, chociaŜby poprzez fakt, iŜ wysokość rachunku prognostycznego nie jest związana z faktycznym zuŜyciem energii w danym okresie, co moŜe powodować nawet powstawanie nadpłat przy ostatecznym rozliczeniu tego okresu. W przedmiotowej sprawie źródłem nieuzasadnionych korzyści mogłoby być uzyskiwanie przez Energetykę Poznańską S.A. z naruszeniem zasady ekwiwalentności świadczeń, kwot przewyŜszających wartość otrzymywanego przez wnioskodawcę do chwili wpłaty rachunku 3 przejściowego świadczenia wzajemnego. Inny słowy nieuzasadnioną korzyścią byłoby uzyskiwanie przez EP S.A. kosztem Spółki swego rodzaju nieoprocentowanej poŜyczki. Aby dokonać oceny, czy rzeczywiście ma to miejsce Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów dokonał analizy czasowego rozkładu wartości świadczeń obu stron umowy. Biorąc pod uwagę fakt, iŜ dostarczanie energii elektrycznej ma charakter ciągły, natomiast uiszczane przez Spółkę opłaty w części pokrywają naleŜności EP S.A. za wcześniej dostarczoną energię, a w części są przedpłatą na poczet przyszłych dostaw, Urząd stwierdził, Ŝe obie strony udzielają sobie „kredytu kupieckiego”. Nie moŜna bowiem pominąć faktu, iŜ Spółka uiszczając rachunek przejściowy płaci „z dołu” za energię dostarczoną do chwili wpłaty (dostarczoną na kredyt) oraz płaci „z góry” za energie, która dopiero będzie dostarczona (udzielając Spółce kredytu), a uiszczając rachunek wyrównawczy dokonuje „z dołu” zapłaty za energię dostarczoną do końca okresu obrachunkowego (spłacając zaciągnięty w ten sposób kredyt). PoniŜsza tabela zawiera informacje dotyczące wielkości zaliczki w stosunku do naleŜności za dany okres obrachunkowy: Miesiąc, którego dotyczy rozliczenie Wys. raty planowej do naleŜności za cały miesiąc Miesiąc, którego dotyczy rozliczenie Wys. raty planowej do naleŜności za cały miesiąc 10 – 2001 29,3 % 05 - 2002 82,4 % 11 – 2001 88,9 % 06 - 2002 65,8 % 12 – 2001 109,3 % 07 - 2002 54,7 % 01 – 2002 65,5 % 08 - 2002 78,0 % 02 – 2002 77,4 % 09 - 2002 83,4 % 03 – 2002 brak danych 10 - 2002 79,9 % 04 – 2002 79,2 % 11 - 2002 93,7 % Aby rozstrzygnąć, która ze stron uzyskuje dzięki takiemu kredytowaniu większe korzyści, przyjęto upraszczające, chociaŜ bliskie stanowi faktycznemu, załoŜenie, Ŝe ich wielkość jest jedynie funkcja czasu. W rozpatrywanej sprawie, w oparciu o zgromadzony materiał przyjęto: • przeciętna długość okresu obrachunkowego (czasu, którego dotyczą rozliczenia) wynosi 30 dni; czas ten jest wyznaczony terminami kolejnych odczytów licznika i trwa od 26 - 30-ego dnia kaŜdego miesiąca do 26 – 30-ego dnia miesiąca następnego, dla potrzeb analizy przyjęto, iŜ datą początkową i końcową tego okresu jest 28 dzień miesiąca; • przeciętna długość okresu rozliczeniowego (czasu, w którym następuje pełne rozliczenie naleŜności okresu obrachunkowego) wynosi 48 dni; wyznaczają go daty : powstania pierwszego zobowiązania, a ta liczy się od dnia odczytu licznika i ostatecznego uregulowania zobowiązań okresu obrachunkowego (15 –16 dzień następnego miesiąca), • rzeczywista, przeciętna wysokość rachunku przejściowego wynosi ok. 76 % naleŜności za cały okres obrachunkowy. W konsekwencji, w analizowanym systemie rozliczeń czas kredytowania przez kaŜdą ze stron trwa: • „pierwszy’’ kredyt udzielony przez Energetykę Poznańską S.A.: 4 dni, jest to czas opóźnienia pierwszej wpłaty (rachunku przejściowego) wobec czasu dostaw, objętego rozliczeniem, wpłata następowała w terminach 1 – 5 dnia miesiąca, którego rachunek dotyczy, w związku z czym dla niniejszego wyliczenia przyjęto 2 dzień miesiąca 4 • kredyt udzielony przez Spółkę: 19 dni, gdyŜ 76 % wartości zuŜycia okresu obrachunkowego, wpłacanej rachunkiem przejściowym odpowiada 23 dniom tego okresu; poniewaŜ z tej wpłaty EP. S.A. moŜe potrącić wartość przez siebie udzielonego kredytu (ww. pierwszego kredytu EP S.A), tylko pozostała część tej wpłaty stanowi kredyt udzielony przez Spółkę, • „drugi’’ kredyt udzielony przez Energetykę Poznańską S.A.: 25 dni, jest to czas upływający od chwili „wyczerpania” się kredytu udzielonego przez Spółkę do momentu ostatecznego uregulowania przez nią zobowiązań okresu obrachunkowego. Jak wynika z powyŜszego, łączny czas, w którym Spółka jest kredytowana przez Energetykę Poznańską S.A wynosi 29 dni , natomiast sama kredytuje EP S.A. przez 19 dni . Warto podkreślić, iŜ podobna co do zasady metoda została zaakceptowana przez Sąd Antymonopolowy w wyroku z dnia 7.06.2000r. sygn. akt. XVII Ama 83/99. W tej sprawie, na podstawie analizy rozkładu korzyści wynikających z umowy przewidującej płatność zaliczek w wysokości 80 % w terminie do 8 dnia miesiąca i rachunku wyrównawczego do 20 dnia następnego miesiąca, Sąd Antymonopolowy uznał, iŜ stosowany systemu rozliczeń nie stanowi przejawu stosowania praktyk monopolistycznych. Mając powyŜsze na uwadze nie moŜna stwierdzić, iŜ pobieranie przez EP S.A. rachunków przejściowych przynosi mu nieuzasadnione korzyści. Oprócz kwestii poruszonej powyŜej, jako przeszkodę do wszczęcia postępowania antymonopolowego i orzeczenia praktyki naleŜy uznać przedawnienie określone w art. 93 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z tym przepisem nie wszczyna się postępowania w sprawie stosowania praktyk ograniczających konkurencję, jeŜeli od końca roku, w którym zaprzestano ich stosowania, upłynął rok. W swoim orzecznictwie Sąd Antymonopolowy przyjmuje, iŜ początek biegu terminu przedawnienia naleŜy wiązać najpóźniej z chwilą zawarcia umowy, w której zastrzeŜono uciąŜliwe warunki umowy (patrz przykładowo wyrok Sądu Antymonopolowego z 20.09.2000 r., sygn. akt XVII Ama 74/99). ZwaŜywszy datę zawarcia umowy sprzedaŜy energii elektrycznej przez Spółkę, w której wprowadzono system zaliczkowy, tj. 19.08.1999 r., wszczęcie postępowania antymonopolowego mogło nastąpić do końca 2000 r. Tego stanu rzeczy nie moŜe zmienić podpisanie nowej umowy w 2002 r., skoro w umowie tej, w zakresie systemu rozliczeń, powtórzono tylko postanowienia poprzedniej umowy. Z tych względów Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów orzekł jak w sentencji. Od niniejszej decyzji przysługuje stronie odwołanie do Sądu Okręgowego - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w terminie dwutygodniowym od dnia doręczenia decyzji, za pośrednictwem Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura w Poznaniu. Otrzymują: A. Goclik, M. RozraŜewski PPHU TERMEL s.c. ul. Malinowa 1 62-300 Września Z upowaŜnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Poznaniu Edward Stawicki