RPZ-39/2014

Poznań, dnia 5 grudnia 2014 r. RPZ- 61/16/14/DW DECYZJA nr RPZ 39/2014 Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. nr 50 poz. 331 ze zm.), po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu wobec Aquanet S.A. z siedzibą w Poznaniu - w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów I. na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje się za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów , określone w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zachowania Aquanet S.A. z siedzibą w Poznaniu polegające na stosowaniu w umowach o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków zawieranych z konsumentami na podstawie wzorca „umowy o dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków” postanowienia zobowiązującego odbiorcę usług do uregulowania naleŜności za pobraną wodę i odprowadzone ścieki w terminie określonym w fakturze, co jest sprzeczne z art. 6 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tekst jedn.: Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858 ze zm.) w związku z § 17 ust. 1 rozporządzenia Ministra Budownictwa z dnia 28 czerwca 2006 r. w sprawie określenia taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozliczeń na zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków (Dz.U. Nr 127, poz. 886) i stwierdza się zaniechanie jej stosowania z dniem 23 czerwca 2014 r. II. na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje się za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów , określone w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zachowania Aquanet S.A. z siedzibą w Poznaniu polegające na stosowaniu w umowach o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków zawieranych z konsumentami na podstawie wzorca „umowy o dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków” postanowienia uprawniającego do rozwiązania przez dostawcę usług umowy za 3-miesięcznym wypowiedzeniem, co jest sprzeczne z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 roku o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tekst jedn.: Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858 ze zm.) i nakazuje się zaniechanie jej stosowania III. na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje się za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów , określone w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zachowania Aquanet S.A. z siedzibą PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA UOKiK W POZNANIU ul. Zielona 8, 61-851 Poznań tel. 618-521-517, 618-527-750, fax 618-518-644 e-mail: poznan@uokik.gov.pl 2 w Poznaniu polegające na bezprawnym pobieraniu od osób chcących przyłączyć swoje nieruchomości do sieci wodociągowej lub kanalizacyjnej następujących opłat za czynności administracyjno-techniczne, które nie zostały uwzględnione w katalogu warunków przyłączenia nieruchomości do sieci wodociągowo-kanalizacyjnej wynikającym z art. 15 ust. 4 w związku z art. 19 ust. 2 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tekst jedn.: Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858 ze zm.), tj. opłat za: a) wydanie warunków technicznych na podłączenie do sieci wodociągowej kanalizacji sanitarnej lub deszczowej; b) aktualizację warunków technicznych dla tego samego inwestora, działki i rodzaju zabudowy na temat moŜliwości podłączenia się do sieci wodociągowej, kanalizacji sanitarnej lub deszczowej; c) uzgadnianie lub opiniowanie projektu technicznego podłączenia wodociągowego lub kanalizacyjnego; d) aktualizację uzgodnienia projektu technicznego przyłączy wodociągowych lub kanalizacyjnych i nakazuje się zaniechanie jej stosowania IV. na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w związku z naruszeniem zakazu, o którym mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ww. ustawy, nakłada się na Aquanet S.A. z siedzibą w Poznaniu w związku z naruszeniem zakazu, o którym mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ww. ustawy, w zakresie opisanym w pkt III sentencji niniejszej decyzji, karę pienięŜną w wysokości 209.068,00 zł (słownie: dwieście dziewięć tysięcy sześćdziesiąt osiem złotych), płatną do budŜetu państwa. Uzasadnienie Postanowieniem z dnia 18.11.2013 r. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: „Prezes UOKiK”) wszczął, za pośrednictwem Delegatury UOKiK w Poznaniu, postępowanie wyjaśniające w sprawie wstępnego ustalenia czy w związku z działaniami Aquanet S.A. z siedzibą w Poznaniu (dalej: „Aquanet” lub „Spółka”) związanymi z zawieraniem umów na dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków oraz realizowaniem przyłączenia do sieci wodociągowej i kanalizacyjnej mogło dojść do naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (dalej: „u.o.k.k.”), w tym celem wstępnego ustalenia, czy sprawa ma charakter antymonopolowy (sygn. RPZ- 400/42/13/DW). W ocenie Prezesa UOKiK, zebrany w toku postępowania wyjaśniającego materiał dowodowy wskazywał na moŜliwość naruszenia przez Aquanet przepisów u.o.k.k., postanowieniem z dnia 5 czerwca 2014 r. wszczęto postępowanie w związku z podejrzeniem stosowania przez Aquanet praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, określonych w art. 24 ust. 1 i 2 u.o.k.k., polegających na: 1. stosowaniu w umowach o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków zawieranych z konsumentami na podstawie wzorca „umowy o dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków” postanowienia zobowiązującego odbiorcę usług do uregulowania naleŜności za pobraną wodę i odprowadzone ścieki w terminie określonym w fakturze, co jest sprzeczne z art. 6 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 7 czerwca 3 2001 roku o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tekst jedn.: Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858 ze zm., dalej: „u.z.z.w.”) w związku z § 17 ust. 1 rozporządzenia Ministra Budownictwa z dnia 28 czerwca 2006 r. w sprawie określenia taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozliczeń na zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków (Dz.U. Nr 127, poz. 886, dalej „rozporządzenie taryfowe”); 2. stosowaniu w umowach o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków zawieranych z konsumentami na podstawie wzorca „umowy o dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków” postanowienia uprawniającego do rozwiązania przez dostawcę usług umowy za 3-miesięcznym wypowiedzeniem, co jest sprzeczne z art. 8 ust. 1 u.z.z.w.; 3. bezprawnym pobieraniu od osób chcących przyłączyć swoje nieruchomości do sieci wodociągowej lub kanalizacyjnej następujących opłat za czynności administracyjno- techniczne, które nie zostały uwzględnione w katalogu warunków przyłączenia nieruchomości do sieci wodociągowo-kanalizacyjnej wynikającym z art. 15 ust. 4 w związku z art. 19 ust. 2 u.z.z.w., tj. opłat za: a) wydanie warunków technicznych na podłączenie do sieci wodociągowej kanalizacji sanitarnej lub deszczowej; b) aktualizację warunków technicznych dla tego samego inwestora, działki i rodzaju zabudowy na temat moŜliwości podłączenia się do sieci wodociągowej, kanalizacji sanitarnej lub deszczowej; c) uzgadnianie lub opiniowanie projektu technicznego podłączenia wodociągowego lub kanalizacyjnego; d) aktualizację uzgodnienia projektu technicznego przyłączy wodociągowych lub kanalizacyjnych Stanowisko Aquanet Spółka zawiadomiona o wszczęciu postępowania administracyjnego pismem z dnia 5.06.2014 r. oświadczyła, Ŝe od dnia 23 czerwca 2014 r. zamieści w obowiązujących wzorach umów pełną treść § 17 ust. 1 rozporządzenia taryfowego. Zgodnie ze stanowiskiem Aquanet, dotychczasowa praktyka Spółki respektowała przepisy obowiązującego prawa, albowiem wystawiany termin płatności naleŜności za dostarczanie wody lub odprowadzanie ścieków wynosi 14 dni od daty wysłania faktury przez operatora pocztowego, wszystkie daty drukowane są bowiem systemowo i wskazywane jednoznacznie na fakturach. Odnosząc się do zarzutu stosowania postanowienia uprawniającego do rozwiązania przez dostawcę usług umowy za 3-miesięcznym wypowiedzeniem Spółka wskazała, Ŝe w jej ocenie wskazane postanowienie nie stoi w sprzeczności z art. 8 ust. 1 u.z.z.w. Przepis ten nie ogranicza bowiem prawa przedsiębiorstwa do wypowiedzenia umowy wyłącznie we wskazanych w tym przepisie przypadkach, albowiem odnosi się on do „odcięcia dostawy wody” i „zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego”, a zatem działań faktycznych, a nie do wypowiedzenia umowy, które stanowi czynność prawną. Ponadto, w ocenie Spółki, nie kaŜde odcięcie dostaw wody jest równoznaczne z wypowiedzeniem umowy, co dotyczy np. czasowego zamknięcia wody na Ŝyczenie klienta, lub zamknięcie wody dłuŜnikowi. Zdarzają się ponadto sytuacje, w których odbiorca wypowiada umowę w związku z utratą tytułu prawnego do nieruchomości, a przedsiębiorstwo nie odcina dostaw wody. Spółka wskazała, Ŝe stosuje wypowiedzenie umów z odbiorcami bardzo rzadko, często z korzyścią dla odbiorców lub w celu wywiązania się przez Spółkę z innych obowiązków ustawowych, w szczególności gdy zaistnieje konieczność: rozwiązania sportu 4 pomiędzy współwłaścicielami; wypowiedzenia umowy klientowi rozliczanemu na podstawie ryczałtu, który uniemoŜliwia Spółce realizację obowiązku opomiarowania wszystkich przyłączy; wypowiedzenia umowy klientowi uniemoŜliwiającemu wymianę wodomierza po upływie okresu legalizacji. Aquanet podkreślił, Ŝe nawet gdy dokonano wypowiedzenia umowy, odbiorcy przysługuje prawo do wystąpienia z wnioskiem o zawarcie umowy, a przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne nie ma moŜliwości skutecznie uchylić się od zawarcia umowy, a ciągłość świadczenia usług do odbiorcy zostaje zachowana. W odniesieniu do zarzutu pobierania opłat za określone czynności administracyjno techniczne, Spółka wskazała, Ŝe art. 15 ust. 4 u.z.z.w. nie odnosi się w ogóle do kosztów administracyjnych związanych z budową przyłączy. Zgodnie z art. 15 ust. 2 u.z.z.w., koszt budowy przyłącza ponosi osoba ubiegająca się o przyłączenie, a nie odbiorca usług. Kosztami budowy są przy tym nie tylko koszty samych robót budowlanych, ale równieŜ inne koszty związane z procesem inwestycyjnym – opłaty administracyjno-prawne, koszty warunków technicznych, koszty projektu, koszty uzgodnień branŜowych, ewentualne opłaty za zajęcie pasa drogowego, koszty geodezyjne i inne. Ponadto, o wydanie warunków technicznych lub uzgodnienie projektu technicznego występują często podmioty, które nie są odbiorcami usług i nie ma pewności, Ŝe nimi zostaną (wydanie warunków moŜe zwiększyć wartość zbywanej nieruchomości). W ocenie Aquanet, koszty ponoszone przez przedsiębiorstwo w relacjach z osobą ubiegającą się o przyłączenie do sieci nie stanowią kosztów zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków i nie powinny one obciąŜać „niezbędnych przychodów” będących głównym czynnikiem kosztotwórczym przy konstruowaniu taryf. ObciąŜanie odbiorców usług kosztami poniesionymi przez Spółkę na obsługę wniosków osób ubiegających się o przyłączenie do sieci stanowiłoby przejaw niedozwolonego subsydiowania skrośnego i jako takie stanowiłoby obciąŜanie całej rzeszy odbiorców usług nieuzasadnionymi kosztami. Z powyŜszych względów, rozliczanie tych usług w ramach działalności dodatkowej, w oparciu o odrębny, pozataryfowy cennik usług posiada, w ocenie Aquanet, uzasadnienie prawne i ekonomiczne. (akta postępowania k. 222-228) Pismem z dnia 26.11.2014 r. Przedsiębiorca został zawiadomiony o zakończeniu zbierania materiału dowodowego oraz o moŜliwości zapoznania się z aktami sprawy i złoŜenia dodatkowych wyjaśnień w terminie 7 dni od daty doręczenia niniejszego pisma. W dniu 2.12.2014 r. Strona zapoznała się z zebranym w sprawie materiałem dowodowym. Prezes UOKiK ustalił, co następuje: Aquanet S.A. z siedzibą w Poznaniu jest spółką akcyjną wpisaną do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego pod nr 0000234819. Głównym przedmiotem działalności Spółki, jest pobór, uzdatnianie i dostarczanie wody oraz odprowadzanie i oczyszczanie ścieków Aquanet prowadzi działalność w zakresie zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków na podstawie następujących gmin: 1) Miasta Poznania na podstawie decyzji Prezydenta Miasta Poznania z dnia 14.01.2003 r., 2) Miasta Puszczykowa na podstawie decyzji Burmistrza Miasta Puszczykowo z 31.12.2012 r., 3) Miasta Luboń na podstawie decyzji Burmistrza Miasta Luboń z dnia 31.12.2012 r., 5 4) Gminy Mosina na podstawie decyzji Burmistrza Gminy Mosina z dnia 31.12.2012 r., 5) Gminy Kórnik na podstawie decyzji Burmistrza Gminy Kórnik z 31.12.2012 r., 6) Gminy Suchy Las na podstawie decyzji Wójta Gminy Suchy Las z dnia 31.12.2012 r., 7) Gminy Brodnica na podstawie decyzji Wójta Gminy Brodnica z dnia 31.12.2012 r., 8) Miasta i Gminy Murowana Goślina, Miasta i Gminy Swarzędz, Gminy Czerwonak na podstawie decyzji Zarządu Związku Międzygminnego Puszcza Zielonka z dnia 23.08.2013 r., 9) części Gminy Dopiewo na podstawie decyzji Wójta Gminy Dopiewo z 31.07.2007 r. zmienionej decyzją z 3.12.2010 r., 10) części Gminy Rokietnica na podstawie decyzji Wójta Gminy Rokietnica z 4.11.2004 r. 11) Gmina Brodnica na podstawie decyzji Wójta Gminy Brodnica z 31.12.2012 r. (akta postępowania k. 15, 137, 237, 411, 436, 458) Aquanet prowadzi działalność na podstawie wniosków o zatwierdzenie taryf dla zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania sporządzonych na rok 2014, dla następujących gmin tj.: 1) gminy Suchy Las (akta postępowania k. 238-262), 2) Miasta Luboń (akta postępowania k. 263-287), 3) Gminy Mosina (akta postępowania k. 288-312), 4) Związek Międzygminny Puszcza Zielonka tj. Gmina Murowana Goślina, Gmina Swarzędz oraz Gmina Czerwonak (akta postępowania k. 313-358), 5) Miasta Puszczykowa (akta postępowania k. 359-383) , 6) Miasta Poznania (akta postępowania k. 384-408) , 7) Gmina Dopiewo (akta postępowania k. 409-433) , 8) Gmina Rokietnica (akta postępowania k. 434-455) , 9) Gmina Brodnica (akta postępowania k. 456-477) , 10) Gmina Kórnik (akta postępowania k. 478-502) . Opracowane przez Aquanet taryfy wskazują, Ŝe dla działalności o charakterze ogólnym prowadzona jest ewidencja kosztów ogólnozakładowych i wydziałowych, a w skład kosztów bezpośrednich zaliczone zostały m.in. koszty wynagrodzeń wraz z narzutami. Stosowane przez Aquanet wzorce umów o zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków zmieniają się w zaleŜności m.in. od: rodzaju dostarczanej usługi, statusu własnościowego przyłącza wodociągowego/kanalizacyjnego, sposobu rozliczania wody bezpowrotnie zuŜytej, sposobu rozliczania usług świadczonych dla budynków wielolokalowych. Spółka stosuje wzór: 1) umowy o dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków – przyłącze wodociągowe i kanalizacyjne stanowi własność klienta, 2) umowy o dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków – przyłącze stanowi własność Spółki, 3) umowy o dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków wraz w wodomierzem ogrodowym (zamontowanym na instalacji wewnętrznej albo przed wodomierzem głównym), 4) umowy na podlicznik w budynku wielolokalowym, 5) umowy dla zarządcy w budynku wielolokalowym, 6) umowy o dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków do kanalizacji ogólnospławnej, 6 7) umowa o odprowadzanie ścieków w ramach inwestycji realizowanej przez Związek Międzygminny „Puszcza Zielonka”, 8) umowa o odprowadzanie ścieków w ramach inwestycji realizowanej w ramach Funduszu Spójności (akta postępowania k. 14-155) Wzory umowy o dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków określone wyŜej w pkt 1-3 zawierają następujące postanowienia: „Odbiorca zobowiązuje się do zapłaty naleŜności wynikających z taryf na podstawie otrzymanych faktur VAT, w terminach w nich określonych” (§ 3 ust. 2), „Umowa moŜe być rozwiązana przez kaŜdą ze stron z zachowaniem 3-miesięcznego okresu wypowiedzenia” (§ 4 ust. 2) (akta postępowania k. 18-50, 183-190) Wzór umowy wymienionej w pkt 5 (umowa na podlicznik w budynku wielolokalowym) zawiera następujące postanowienie: „Strony zachowują prawo wypowiedzenia umowy z zachowaniem 3-miesięcznego okresu wypowiedzenia.” (§ 25 ust. 3) (akta postępowania k. 51-74, 191-196) Wzór umowy wymienionej w pkt 7 określającej warunki odprowadzania ścieków do urządzeń kanalizacyjnych eksploatowanych przez Aquanet zawiera następujące postanowienia: „Odbiorca zobowiązuje się do zapłaty naleŜności wynikających z taryf na podstawie otrzymanych faktur VAT, w terminach w nich określonych.” (§3 ust. 2) „Umowa moŜe być rozwiązana przez kaŜdą ze stron z zachowaniem 3-miesięcznego okresu wypowiedzenia” (§ 4 ust. 2) (akta postępowania k. 121-128, 203-205) Wzór umowy wymienionej w pkt 8 określającej na odprowadzanie ścieków do urządzeń kanalizacyjnych eksploatowanych przez Spółkę zawiera następujące postanowienia: „Odbiorca zobowiązuje się do zapłaty naleŜności wynikających z taryf na podstawie otrzymanych faktur VAT, w terminach w nich określonych.” (§ 3 ust. 2) „Umowa moŜe być rozwiązana przez kaŜdą ze stron z zachowaniem 3-miesięcznego okresu wypowiedzenia” (§ 4 ust. 2) (akta postępowania k. 129-138, 207-208) W wystawianych przez Aquanet fakturach termin płatności za dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków był ustalany przez Spółkę jako wynoszący 14 dni do daty wysłania faktury do klienta. Spółka wystawiając fakturę określa w niej datę wystawienia oraz datę nadania (dzień następny po dniu wystawienia), która to data nadania, zgodnie z oświadczeniem Spółki, jest równoznaczna z datą przekazania faktur do wysyłki przez operatora pocztowego. Faktury wskazują takŜe termin płatności, który liczony jest od daty nadania określonej na samej fakturze. (akta postępowania k. 15, 156-157) 7 Od dnia 23.06.2014 r. zastąpiła ww. postanowienia wzorców umownych dotyczące terminu płatności postanowieniem stanowiącym powtórzenie § 17 ust. 1 rozporządzenia taryfowego, zgodnie z którym: „Odbiorca usług dokonuje zapłaty za dostarczoną wodę lub odprowadzone ścieki w terminie określonym w fakturze, który nie moŜe być krótszy niŜ 14 dni od daty jej wysłania lub dostarczenia w inny sposób.” ( akta postępowania k. 222) Na dzień 31.12.2013 r. Spółka miała (…) odbiorców, z którymi zawarła umowy na dostawę wody i odprowadzanie ścieków. W 2013 r. złoŜono złoŜonych (…) wypowiedzeń umów z zachowaniem 3-miesięcznego okresu wypowiedzenia, z czego (…) wypowiedzeń dotyczyło konsumentów. Przyczyną wypowiedzenia umów był: • brak moŜliwości wymiany wodomierza po okresie legalizacji ((…) wypowiedzenia), • brak moŜliwości odczytów wodomierza i dostępu do wodomierza celem rozliczenia faktur z rozliczeniem prognozowanego zuŜycia ((…) wypowiedzeń), • niedopełnienie obowiązku doprowadzenia zgodnie z wydanymi warunkami technicznymi w wyznaczonym terminie przyłącza do odbioru technicznego – dotyczy ujawnionych nielegalnych przyłączy ((…) wypowiedzeń), • nielegalne przeniesienie wodomierza bez zgody Spółki i odbioru technicznego nowego podejścia wodomierzowego ((…) wypowiedzenia), • odmowa opomiarowania legalnego przyłącza wodociągowego rozliczanego na podstawie ryczałtu, skutkująca brakiem moŜliwości realizacji przez Spółkę ustawowego obowiązku opomiarowania wszystkich przyłączy ((…) wypowiedzeń). W (…) przypadkach, w trakcie trwania okresu wypowiedzenia Spółka zawarła nowe umowy, albo cofnęła oświadczenia o ich wypowiedzeniu w związku z wywiązaniem się odbiorcy z wyznaczonego warunku. W 2013 r. za 3-miesięcznym wypowiedzeniem zostało rozwiązanych (…) umów, w tym (…) umów z konsumentami. W przypadku 14 odbiorców nie doszło do zawarcia nowej umowy po okresie wypowiedzenia i zamknięciu wody, ze względu na: • brak moŜliwości wymiany wodomierza po okresie legalizacji ((…) umów z konsumentami, z czego w (…) przypadkach nie moŜna nawiązać kontaktu z odbiorcą), • brak odczytów wodomierza i dostępu do wodomierza celem rozliczenia faktur z rozliczeniem prognozowanego zuŜycia ((…) umowy z konsumentami, przy braku kontaktu z odbiorcą), • nielegalne przeniesienie wodomierza ((…) umowa z konsumentem, brak kontaktu z odbiorcą), • rozliczanie na podstawie ryczałtu, który uniemoŜliwia Spółce realizację ustawowego obowiązku opomiarowania wszystkich przyłączy (umowa z konsumentem, brak kontaktów z odbiorcą), • niedopełnienie obowiązku doprowadzenia zgodnie z wydanymi warunkami technicznymi w wyznaczonym terminie przyłącz do odbioru technicznego – dotyczy ujawnionych nielegalnych przyłączy ((…) umowy z konsumentami – w jednym przypadku umowa została rozwiązana, a odbiorca rozliczany jest na instalacji wewnętrznej, w drugim przypadku woda została zamknięta z uwagi na zadłuŜenie odbiorcy). W (…) przypadkach, po okresie wypowiedzenia Aquanet zawarł nowe umowy, świadczenie usług odbywa się bez zakłóceń. Na dzień 30.06.2014 r. Spółka miała (…) odbiorców, z którymi zawarła umowy na dostawę wody i odprowadzanie ścieków. W pierwszej połowie 2014 r. zostało złoŜonych (…) 8 wypowiedzeń z zachowaniem 3-miesięcznego wypowiedzenia, w tym (…) wypowiedzeń dotyczyło konsumentów. Przyczyną wypowiedzenia umów był: • brak moŜliwości wymiany wodomierza po okresie legalizacji ((…) wypowiedzenia), • brak odczytów wodomierza i dostępu do wodomierza celem rozliczenia faktur z rozliczeniem prognozowanego zuŜycia ((…) wypowiedzeń), • nielegalne przeniesienie wodomierza oraz bez odbioru technicznego nowego podejścia wodomierzowego ((…) wypowiedzenie), • brak sieci wodociągowej na ulicy, odbiorca podłączony do innego odbiorcy ((…) wypowiedzenie). W (…) przypadkach Spółka cofnęła oświadczenia o wypowiedzeniu umowy. W pierwszej połowie 2014 r. nie było natomiast przypadku zamknięcia wody i Ŝadna umowa z konsumentem nie została rozwiązana za trzymiesięcznym okresem wypowiedzenia. (akta postępowania k. 232-235) Zgodnie z procedurą przyłączania klienta do istniejącej sieci wodociągowej, kanalizacyjnej na terenie działalności Aquanet S.A. z kwietnia 2012 r., o warunki techniczne podłączenia do sieci naleŜy wystąpić w przypadku, gdy zamiarem Klienta jest przyłączenie się do istniejącej sieci wodociągowej i/lub kanalizacyjnej na terenie działalności Aquanet. (akta postępowania k. 175-177) Aquanet nie świadczy usług przyłączania odbiorców do sieci wodociągowej i kanalizacyjnej, za realizację przyłącza odpowiada przyszły odbiorca, który ponosi następujące opłaty w związku z realizacją przyłączenia do sieci wodociągowej i kanalizacyjnej: 1) opłata za wydanie opinii na temat technicznych moŜliwości podłączenia do sieci, 2) opłata za wydanie warunków technicznych na podłączenie do sieci, 3) opłata za uzgodnienie lub zaopiniowanie projektu technicznego podłączenia wodociągowego lub kanalizacyjnego, 4) opłata za odbiór techniczny końcowy przyłącza wodociągowego i kanalizacyjnego. (akta postępowania k. 16) Aquanet stosuje w ramach swojej działalności „Cennik usług dodatkowych związanych z podstawową działalnością spółki”, który obowiązuje od 1.01.2014 r. Przedmiotowy cennik przewiduje opłatę za: 1. wydawanie warunków technicznych na podłączenie do sieci wodociągowej, kanalizacji sanitarnej lub deszczowej w przypadku, w którym istnieje moŜliwość bezpośredniego podłączenia do sieci (pkt 5 cennika – podłączenie do jednej sieci 86 zł netto, podłączenie do dwóch sieci 134 zł netto, podłączenie do wszystkich sieci 163 zł netto); 2. wydawanie warunków technicznych dla tego samego inwestora, na podłączenie się do sieci wodociągowej, kanalizacji sanitarnej lub deszczowej w przypadku, w którym istnieje moŜliwość bezpośredniego podłączenia do sieci, w okresie waŜności uprzednio wydanej opinii (pkt 6 cennika - podłączenie do jednej sieci 52 zł netto, podłączenie do dwóch sieci 76 zł netto, podłączenie do wszystkich sieci 90 zł netto); 3. aktualizację warunków technicznych dla tego samego inwestora, działki i rodzaju zabudowy na temat moŜliwości podłączenia się 1 szt. posesji do sieci wodociągowej, kanalizacji sanitarnej lub deszczowej w przypadku, w którym istnieje moŜliwość bezpośredniego podłączenia do sieci (pkt 7 cennika - podłączenie do jednej sieci 37 zł netto, podłączenie do dwóch sieci 53 zł netto, podłączenie do wszystkich sieci 63 zł netto); 9 4. wydawanie warunków technicznych na podłączenie do sieci wodociągowej, kanalizacji sanitarnej lub deszczowej, w przypadku gdy wymagana jest budowa sieci lub budowa obiektów wod.-kan. (pkt 8 cennika - podłączenie do jednej sieci 272 zł netto, podłączenie do dwóch sieci 388 zł netto, podłączenie do wszystkich sieci 427 zł netto, za kaŜde 100 m ponad pierwsze 100 m – dodatkowa opłata w wysokości 26 zł netto); 5. aktualizację warunków technicznych dla tego samego inwestora, działki i rodzaju zabudowy na temat moŜliwości podłączenia się do sieci wodociągowej, kanalizacji sanitarnej lub deszczowej, w przypadku, gdy wymagana jest budowa sieci lub budowa obiektów wod.-kan. (pkt 9 cennika - podłączenie do jednej sieci 71 zł netto, podłączenie do dwóch sieci 107 zł netto, podłączenie do wszystkich sieci 120 zł netto); 6. uzgadnianie lub opiniowanie projektu technicznego podłączenia wodociągowego lub kanalizacyjnego (pkt 16 cennika – 20 zł netto za kaŜdy format A4, 50% ceny jak za uzgodnienie za kaŜde następne sprawdzenie projektu); 7. aktualizację uzgodnienia projektu technicznego przyłączy wodociągowych lub kanalizacyjnych (pkt 17 cennika – 9 zł netto za format A4 rysunku, za kaŜdy większy format – iloczyn wielokrotności formatu A4 i stawki 9 zł netto). (akta postępowania k. 159-162) Wysokość opłat za wydawanie opinii na temat technicznych moŜliwości podłączenia do następujących sieci (wodociągowej, kanalizacji sanitarnej, kanalizacji deszczowej) Aquanet opracował na podstawie przewidywanych kosztów osobowych: starszy specjalista, specjalista lub młodszy specjalista ds. warunków technicznych: 75 minut w przypadku jednej sieci, 120 w przypadku dwóch sieci, 170 minut w przypadku wszystkich sieci; główny specjalista 10 minut; kierownik 6 minut. (akta postępowania k. 163-165) W przypadku opłaty za wydanie warunków technicznych na podłączenie do jednej z następujących sieci (wodociągowej, kanalizacji sanitarnej, kanalizacji deszczowej) przewidywane koszty osobowe zostały określone następująco: starszy specjalista, specjalista lub młodszy specjalista ds. warunków technicznych – 106 minut w przypadku jednej sieci, 180 w przypadku dwóch sieci, 225 minut w przypadku wszystkich sieci; główny specjalista 10 minut; kierownik 6 minut. (akta postępowania k. 166-168) Opłata za uzgadnianie projektu technicznego podłączenia wodociągowego lub kanalizacyjnego lub opiniowanie projektu technicznego połączenia wodociągowego lub kanalizacyjnego została wyliczona na podstawie następujących kosztów osobowych: straszy specjalista lub specjalista ds. uzgadniania dokumentacji, starszy specjalista, specjalista, młodszy specjalista ds. odbiorów sieci i przyłączy wod/Kan – 25 minut; główny specjalista ds. uzgadniania dokumentacji – 3 minuty. (akta postępowania k. 169) W 2013 r. Aquanet osiągnął przychód w wysokości (…) zł, z czego przychody netto ze sprzedaŜy wyniosły (…) zł. Na powyŜszą kwotę składa się m.in. przychód w wysokości (…) zł netto ze sprzedaŜy usług zawartych w cenniku usług dodatkowych, na którą składa się: • (…) zł netto za wydanie warunków technicznych na budowę sieci oraz obiektów wodociągowych i kanalizacyjnych, wydanie warunków technicznych podłączenia do sieci wodociągowej lub kanalizacyjnej, wydanie duplikatów warunków technicznych, opinii, 10 • (…) zł netto za uzgodnienie projektu technicznego podłączenia wodociągowego lub kanalizacyjnego, opiniowanie projektu technicznego podłączenia wodociągowego lub kanalizacyjnego, aktualizacje uzgodnienia projektu technicznego sieci, przyłączy wodociągowych lub kanalizacyjnych, • (…) zł netto za wydanie warunków technicznych na podłączenie do istniejącej sieci kanalizacji deszczowej, • (…) zł netto za uzgodnienie dokumentacji projektowej dla przyłączy kanalizacji deszczowej. Z tytułu sprzedaŜy usług zawartych w cenniku usług dodatkowych w pierwszym półroczu 2014 r. Aquanet osiągnął przychód w wysokości (…) zł netto, na którą składa się: • (…) zł netto za wydanie warunków technicznych na budowę sieci oraz obiektów wodociągowych i kanalizacyjnych, wydanie warunków technicznych podłączenia do sieci wodociągowej lub kanalizacyjnej, wydanie duplikatów warunków technicznych, opinii, • (…) zł netto za uzgodnienie projektu technicznego podłączenia wodociągowego lub kanalizacyjnego, opiniowanie projektu technicznego podłączenia wodociągowego lub kanalizacyjnego, aktualizacje uzgodnienia projektu technicznego sieci, przyłączy wodociągowych lub kanalizacyjnych, • (…) zł netto za wydanie warunków technicznych na podłączenie do istniejącej sieci kanalizacji deszczowej; • (…) zł netto za uzgodnienie dokumentacji projektowej dla przyłączy kanalizacji deszczowej. W 2013 r. Spółka wystawiła (…) faktury za wydanie warunków technicznych oraz (…) faktury za uzgodnienia dokumentacji. Za pierwszą połowę 2014 r. liczby te wynoszą odpowiednio (…) oraz (…). System księgowy Aquanet nie pozwala na dokonanie bardziej precyzyjnego podziału ww. kwot (podziału na przychody z opłat zawartych w poszczególnych punktach cennika usług dodatkowych, czy teŜ wyróŜnienie faktur wystawionych na rzecz konsumentów od faktur wystawionych dla przedsiębiorców realizujących proces inwestycyjny). (akta postępowania k. 228-229, 236) Prezes UOKiK zwaŜył, co następuje: I. Interes publicznoprawny Stosownie do art. 1 ust. 1 u.o.k.k., ochrona interesów przedsiębiorców i konsumentów jest prowadzona przez Prezesa UOKiK w interesie publicznym. Ingerencja Prezesa UOKiK ma więc na celu ochronę interesów zbiorowości, a nie poszczególnych, indywidualnych uczestników rynku. Naruszenie interesu publicznego stanowi przy tym bezwzględny warunek uznania kompetencji Prezesa UOKiK do rozstrzygnięcia określonej sprawy. Konkludując, interes publiczny zostaje naruszony wówczas, gdy działania przedsiębiorcy godzą w interesy ogólnospołeczne i dotykają szerokiego kręgu uczestników rynku, zaburzając jego prawidłowe funkcjonowanie. W ocenie Prezesa UOKiK, rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, poniewaŜ wiąŜe się z ochroną interesów wszystkich konsumentów, którzy byli lub mogli stać się klientami Aquanet. Postawione Aquanet zarzuty dotyczą treści postanowień zawartych we wzorcach umów na zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe 11 odprowadzanie ścieków oraz określonych opłat stosowanych przez przedsiębiorcę na podstawie cennika usług dodatkowych. Działania przedsiębiorcy nie dotyczą więc interesów poszczególnych osób, których sprawy mają charakter jednostkowy, indywidualny i nie dający się porównać z innymi, ale dotyczą one kręgu konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla całej, licznej grupy obecnych i przyszłych odbiorców przedsiębiorcy. W niniejszej sprawie istnieje zatem moŜliwość poddania zachowania Przedsiębiorcy dalszej ocenie pod kątem stosowania przez niego praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. II. Status przedsiębiorcy Zakaz stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, określony w art. 24 ust. 1 i 2 u.o.k.k. adresowany jest do przedsiębiorców, dlatego konieczne było ustalenie, czy Aquanet jest adresatem przedmiotowego zakazu. Zgodnie z art. 4 pkt 1 u.o.k.k., przez przedsiębiorcę rozumie się przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 672 z pózn. zm.). Aquanet, będący stroną postępowania posiada status przedsiębiorcy, gdyŜ jest wpisaną do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego spółką prawa handlowego prowadzącą we własnym imieniu działalność gospodarczą polegającą na świadczeniu usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków. Spółka ma zatem takŜe status przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego w rozumieniu art. 2 pkt 4 u.z.z.w. W związku z powyŜszym, Aquanet jest przedsiębiorca w rozumieniu u.o.k.k., a jego działania podlegają kontroli pod kątem zgodności z zawartym w art. 24 ust. 1 i 2 u.o.k.k. zakazem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Zgodnie z art. 24 ust. 1 u.o.k.k., zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Stosownie natomiast do art. 24 ust. 2 u.o.k.k., przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działania przedsiębiorcy. W świetle powyŜszego, praktykami naruszającymi zbiorowe interesy konsumentów są zachowania przedsiębiorców, które spełniają łącznie dwa warunki: są bezprawne i naruszają zbiorowe interesy konsumentów. III. Bezprawność działania Bezprawność, do której odwołuje się ustawodawca, tradycyjnie ujmowana jest jako sprzeczność z prawem. Stanowisko takie znajduje teŜ oparcie w uzasadnieniu rządowego projektu ustawy nowelizującej u.o.k.k. z 2000 r. (Dz. U. Nr 129, poz. 1102), która wprowadziła do u.o.k.k. z 2000 r. przepisy regulujące postępowanie w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Zgodnie z uzasadnieniem ww. ustawy: „same przepisy art. 23a – 23d ustawy nie regulują konstrukcji bezprawności działań przedsiębiorcy. Działania te mogą okazać się bezprawne w razie ustalenia, Ŝe doszło do naruszenia przepisów innych ustaw, takŜe zasad współŜycia społecznego i dobrych obyczajów.” Pogląd ten mimo, iŜ odnosi się do poprzednio obowiązujących przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów z dnia 15 grudnia 2000 r., pozostaje nadal aktualny. Pojęcie „porządek prawny” obejmuje nie tylko nakazy i zakazy wynikające z normy 12 prawnej, ale takŜe nakazy i zakazy wynikające z norm moralnych i obyczajowych określanych, jako zasady współŜycia społecznego. Bezprawność jest przy tym kategorią obiektywną, albowiem przy jej ocenie rozwaŜyć naleŜy kwestię, czy czyn sprawcy był zgodny, czy teŜ niezgodny z obowiązującymi zasadami porządku prawnego. Źródłem tych zasad są normy prawa powszechnie obowiązującego - jako reguły postępowania wyznaczone przez nakazy i zakazy wynikające z norm prawa pozytywnego (w szczególności prawa cywilnego, karnego, administracyjnego, pracy, finansowego, ustaw i aktów prawnych regulujących poszczególne dziedziny gospodarki, itp.) oraz nakazy i zakazy wynikające z zasad współŜycia społecznego, czyli tzw. dobre obyczaje (por.: G. Bieniek, Komentarz do Kodeksu cywilnego. Księga III. Zobowiązania. Tom I, Warszawa 2006, takŜe Lex Polnica). O bezprawności działania decyduje zatem całokształt okoliczności konkretnego stanu faktycznego. Zachowanie przedsiębiorców naleŜy zatem ocenić jako bezprawne, gdy podejmują oni działania sprzeczne z ustawą lub nie wykonują obowiązków, które na nich ciąŜą. W niniejszej sprawie Spółce zarzucono stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów określonych w art. 24 ust. 1 i 2 u.o.k.k., polegających na: 1. stosowaniu w umowach o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków zawieranych z konsumentami na podstawie wzorca „umowy o dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków” postanowienia zobowiązującego odbiorcę usług do uregulowania naleŜności za pobraną wodę i odprowadzone ścieki w terminie określonym w fakturze, co jest sprzeczne z art. 6 ust. 3 pkt 2 u.z.z.w. w związku z § 17 ust. 1 rozporządzenia taryfowego; 2. stosowaniu w umowach o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków zawieranych z konsumentami na podstawie wzorca „umowy o dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków” postanowienia uprawniającego do rozwiązania przez dostawcę usług umowy za 3-miesięcznym wypowiedzeniem, co jest sprzeczne z art. 8 ust. 1 u.z.z.w.; 3. bezprawnym pobieraniu od osób chcących przyłączyć swoje nieruchomości do sieci wodociągowej lub kanalizacyjnej następujących opłat za czynności administracyjno- techniczne, które nie zostały uwzględnione w katalogu warunków przyłączenia nieruchomości do sieci wodociągowo-kanalizacyjnej wynikającym z art. 15 ust. 4 w związku z art. 19 ust. 2 u.z.z.w., tj. opłat za: a) wydanie warunków technicznych na podłączenie do sieci wodociągowej kanalizacji sanitarnej lub deszczowej; b) aktualizację warunków technicznych dla tego samego inwestora, działki i rodzaju zabudowy na temat moŜliwości podłączenia się do sieci wodociągowej, kanalizacji sanitarnej lub deszczowej; c) uzgadnianie lub opiniowanie projektu technicznego podłączenia wodociągowego lub kanalizacyjnego; d) aktualizację uzgodnienia projektu technicznego przyłączy wodociągowych lub kanalizacyjnych. 1. Zarzut dotyczący określania terminu płatności Podstawą świadczenia usług w zakresie dostarczania wody i odprowadzania ścieków jest umowa o zaopatrzenie w wode i odprowadzanie ścieków (art. 6 ust. 1 u.z.z.w.). Zgodnie z art. 6 ust. 3 pkt 2 u.z.z.w., umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie 13 ścieków powinna zawierać postanowienia dotyczące sposobu i terminów wzajemnych rozliczeń. Szczegółową regulację w tym zakresie zawiera § 17 ust. 1 rozporządzenia taryfowego, zgodnie z którym: odbiorca usług dokonuje zapłaty za dostarczoną wodę lub odprowadzone ścieki w terminie określonym w fakturze, który nie moŜe być krótszy niŜ 14 dni od daty jej wysłania lub dostarczenia w inny sposób. WyŜej wymieniony przepis rozporządzenia taryfowego określa zatem minimalną długość terminu przewidzianego na zapłatę oraz datę początkową jego biegu (dzień wysłania lub dostarczenia faktury). Określanie w umowach zawieranych przez Spółkę, Ŝe termin zapłaty za fakturę rozpoczyna swój bieg z dniem oznaczonym na fakturze moŜe działać na niekorzyść konsumenta. Rozwiązanie przyjęte przez Spółkę dopuszcza bowiem sytuację, w której termin zapłaty będzie określony w fakturze w sposób oderwany od powszechnie obowiązujących przepisów. Termin wysłania określony na fakturze nie musi bowiem pokrywać się z rzeczywistym terminem wysłania faktury. Ponadto, sformułowania zawarte we wzorcach umów stosowanych przez Aquanet ( „Odbiorca zobowiązuje się do zapłaty naleŜności wynikających z taryf na podstawie otrzymanych faktur VAT, w terminach w nich określonych”) dopuszcza teoretycznie sytuację, w której termin określony w fakturach będzie krótszy od terminu 14 dni, czy teŜ początkową datą biegu terminu nie będzie data wysłania faktury, lecz np. data jej wystawienia. Kwestionowane postanowienia wzorców umów stosowanych przez Aquanet nakładają na odbiorców obowiązek zapłaty faktury w terminach określonych w fakturach, bez jakiegokolwiek wskazania w jaki sposób terminy te zostaną w fakturach określone. W związku z powyŜszym uznać naleŜy, Ŝe kwestionowane postanowienia umowne dawały Spółce moŜliwość dowolnego określania terminu zapłaty za dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków. Taka sytuacja mogła prowadzić teoretycznie do sytuacji, której roszczenie wobec odbiorcy usług stałoby się wymagalne zanim odbiorca miał moŜliwość zapoznania się z wystawioną za wykonane usług fakturą. Mogła bowiem zaistnieć taka hipotetyczna sytuacja, w której wystawiona faktura w krańcowym przypadku nie zostanie wysłana lub dostarczona odbiorcy przed upływem określonego w niej terminu na zapłatę. W takiej sytuacji, zgodnie z przyjętym przez Spółkę rozwiązaniem, usługobiorca mógłby popaść w zwłokę i naraŜony byłby na odpowiedzialność cywilnoprawną bez świadomości zaistnienia takiej sytuacji. Taka koncepcja jest, w ocenie Prezesa UOKiK, sprzeczna z treścią przepisów zawartych w u.z.z.w. i rozporządzeniu taryfowym, które określają sposób wzajemnych rozliczeń stron umowy, co powoduje, Ŝe działaniu Aquanet moŜna przypisać cechę bezprawności. W toku postępowania ustalono, Ŝe faktury wystawiane przez Aquanet określały termin płatności poprzez wskazanie daty wysłania (dzień następny po dniu wystawieniu faktury) oraz termin końcowy płatności (14 dni liczone od dnia wysłania faktury określonego na fakturze). W toku postępowania nie ustalono okoliczności które pozwalałyby zakwestionować oświadczenie Aquanet, które wskazywało, Ŝe funkcjonujący w Spółce system gwarantuje, Ŝe faktury zawsze przekazywane są do wysyłki dnia następnego po dniu ich wystawienia, zatem dzień wysyłki określony na fakturze pokrywa się z rzeczywistym dniem wysyłki, w szczególności nie było skarg konsumentów w tym zakresie. Podkreślić jednak naleŜy, Ŝe na samą ocenę zgodności z prawem przedmiotowej praktyki (stosowania określonych postanowień we wzorcach umownych) nie ma wpływu to, w jaki sposób w praktyce Spółka określała w fakturach termin płatności, albowiem okoliczność ta wskazuje jedynie na skutki jakie praktyka wywoływała na rynku, co nie rzutuje w Ŝaden sposób na ocenę przesłanki bezprawności, czy teŜ nie niweluje potencjalnego zagroŜenia jakie mogło wynikać dla konsumentów ze stosowania przedmiotowej klauzuli. 14 Na marginesie wskazać naleŜy, Ŝe postanowienia o zbliŜonej kwestii, stosowane przez przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjne, były w przeszłości uznawane przez Prezesa UOKiK za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów (prawomocne decyzje Prezesa UOKiK z 22.04.2013 r. nr RWA 8/2013 oraz z 4.11.2013 r. nr RWA 18/2013). 2. Zarzut dotyczący moŜliwości wypowiedzenia umowy przez Aquanet Zgodnie z art. 6 ust. 3 pkt 6 u.z.z.w., umowa o dostarczanie wody lub odprowadzanie ścieków musi, w szczególności, określać okres obowiązywania umowy oraz odpowiedzialność za niedotrzymanie warunków umowy, w tym warunków wypowiedzenia. NaleŜy zaznaczyć, Ŝe warunki wypowiedzenia, które muszą zostać określone w umowie, odnoszą się jedynie do sytuacji, kiedy niedotrzymane zostaną warunki umowy. Prezes UOKiK ustalił, Ŝe we wzorcach umów umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków Aquanet zamieszcza postanowienie, w którym zastrzega moŜliwość wypowiedzenia umowy przez dostawcę usług z zachowaniem 3-miesięcznego wypowiedzenia. Tego rodzaju postanowienie narusza art. 8 ust. 1 u.z.z.w., który określa przyczyny, z powodu których przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne moŜe odciąć wodę lub zamknąć przyłącze. Do tych przypadków zaliczono sytuacje, w których: 1) przyłącze wodociągowe lub przyłącze kanalizacyjne wykonano niezgodnie z przepisami prawa; 2) odbiorca usług nie uiścił naleŜności za pełne dwa okresy obrachunkowe, następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaległej opłaty; 3) jakość wprowadzanych ścieków nie spełnia wymogów określonych w przepisach prawa lub stwierdzono celowe uszkodzenie albo pominięcie urządzenia pomiarowego; 4) został stwierdzony nielegalny pobór wody lub nielegalne odprowadzanie ścieków, to jest bez zawarcia umowy, jak równieŜ przy celowo uszkodzonych albo pominiętych wodomierzach lub urządzeniach pomiarowych. W ocenie Prezesa UOKiK, rozwaŜając kwestie dotyczące moŜliwości wypowiedzenia umowy o dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków, naleŜy wziąć pod uwagę szczególny charakter usług zaopatrzenia w wodę, która jest dobrem niezbędnym do egzystencji. Przepis art. 1 u.z.z.w. stanowi bowiem, Ŝe celem ustawy jest m.in. zapewnienie ciągłości dostaw i odpowiedniej jakości wody ochrona interesów odbiorców usług, czemu słuŜy m.in. ograniczenie moŜliwości rozwiązania umowy przez przedsiębiorstwo wodociągowo- kanalizacyjne. Mając na względzie charakter rozpatrywanych usług (które powinny być świadczone powszechnie i w sposób ciągły) oraz cele ustawy (która ma m.in. chronić interes odbiorców usług), przepis art. 8 u.z.z.w. naleŜy rozumieć jako ograniczenie prawa przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego do wypowiedzenia umowy o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków w kaŜdym momencie. Uznać naleŜy, Ŝe skoro tylko w wymienionych enumeratywnie przypadkach przedsiębiorstwo wodociągowo- kanalizacyjne moŜe odciąć wodę lub zamknąć przyłącze kanalizacyjne, to teŜ tylko w tych samych przypadkach moŜna umowę wypowiedzieć. Przyczyny wypowiedzenia umowy przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne są zatem enumeratywnie wyliczone w przepisie art. 8 ust. 1 pkt 1 - 4 u.z.z.w. ( B. Rakoczy, Charakterystyka umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków , Czasopismo Samorządu Radców Prawnych Radca Prawny Nr 4/2005, s. 15 102; oraz decyzja Prezesa Urzędu nr RBG-23/2010 z dnia 31.12.2010 r., w yrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 3.08.2012 r., VI ACa 354/12, niepubl.). NaleŜy zauwaŜyć, Ŝe konstruując przepis art. 8 ust. 1 pkt 1-4 u.z.z.w., ustawodawca nie posłuŜył się sformułowaniem „w szczególności” lub innym równoznacznym zwrotem. Oznacza to, Ŝe katalog okoliczności, które stanowią podstawę do wstrzymania świadczenia usług zaopatrzenia w wodę lub odbioru ścieków ma charakter zamknięty, a więc nie moŜe być dowolnie i arbitralnie rozszerzany przez przedsiębiorstwo wodociągowo – kanalizacyjne w treści umowy. Odcięcie dostawy wody lub zamknięcie przyłącza kanalizacyjnego moŜe nastąpić zatem wyłącznie wówczas, gdy wystąpi któraś z przesłanek określonych w analizowanym przepisie art. 8 ust. 1 u.z.z.w. W ocenie Prezesa UOKiK, kwestionowane postanowienia zawarte we wzorcach stosowanych przez Aquanet stwarzają moŜliwość przekroczenia przez Spółkę jej uprawnień, przyznając kaŜdej ze stron umowy prawo do jej rozwiązania z zachowaniem 3-miesięcznego terminu wypowiedzenia. Postanowienia te przewidują bowiem moŜliwość podjęcia działań skutkujących odcięciem dostaw wody lub zamknięciem przyłącza kanalizacyjnego w sytuacjach, które nie zostały objęte zakresem przepisu art. 8 ust. 1 u.z.z.w. Pozbawienie konsumentów przysługującej im z mocy ustawy ochrony przed wstrzymaniem świadczenia usług zaopatrzenia w wodę i odprowadzania ścieków, w wyniku rozwiązania umowy przez Przedsiębiorstwo w drodze jednostronnego jej wypowiedzenia świadczy o bezprawności kwestionowanych postanowień umownych. Podkreślić naleŜy, Ŝe na ocenę bezprawności działania Aquanet polegającego na zamieszczaniu we wzorcach umów przedmiotowego postanowienia (uprawniającego dostawcę usług do wypowiedzenia umowy z zachowaniem 3-miesięcznego wypowiedzenia) nie ma wpływu sposób realizacji tego postanowienia w praktyce, co jedynie świadczy o aktualnych skutkach działań Spółki. Spółka w 2013 r. oraz 2014 r. posiadała ok. (…) odbiorców, z którymi zawarła umowy na dostawę wody i odprowadzanie ścieków. W 2013 r. Aquanet wypowiedział (…) umów z konsumentami (z czego ostatecznie rozwiązano (…) umów), podczas gdy w I połowie 2014 r. Spółka wypowiedziała (…) umów (z czego Ŝadna nie została ostatecznie rozwiązana). Wszystkie wypowiedzenia były uzasadnione konkretnymi okolicznościami, aczkolwiek nie zawsze mieszczącymi się w hipotezie przepisu art. 8 ust. 1 pkt 1-4 u.z.z.w. PowyŜsza okoliczność nie uzasadnia jednakŜe uznania, Ŝe samo postanowienie zawarte w umowach na zaopatrzenie w wodę i odbiór ścieków, zawieranych według opracowanych przez Aquanet wzorców, jest zgodne z prawem, albowiem dopuszcza ono teoretycznie moŜliwość wypowiedzenia przez Spółkę kaŜdej umowy z zachowaniem 3- miesięcznego okresu wypowiedzenia, co w konsekwencji jest sprzeczne z art. 8. ust. 1 u.z.z.w. Na marginesie wskazać naleŜy, Ŝe postanowienia o zbliŜonej kwestii, stosowane przez przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjne, były w przeszłości uznawane przez Prezesa UOKiK za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów (prawomocne decyzje Prezesa UOKiK z 14.11.2013 r. nr RPZ 39/2013; z 1.04.2014 r. nr RKR 5/2014; z 13.12.2012 r. nr RPZ 37/2012; z 22.08.2013 r. nr RKR 23/2013; z 28.02.2013 r. nr RŁO 2/2013). 3. Zarzut dotyczący pobierania opłat za czynności administracyjno techniczne W odniesieniu do zarzutu dotyczącego pobierania przez Aquanet od osób chcących przyłączyć swoje nieruchomości do sieci wodociągowej lub kanalizacyjnej określonych opłat za czynności administracyjno-techniczne, podkreślić naleŜy, Ŝe Spółka pobiera opłaty za: a) wydanie warunków technicznych na podłączenie do sieci wodociągowej kanalizacji sanitarnej lub deszczowej (pkt 5, 6 i 8 cennika usług dodatkowych); 16 b) aktualizację warunków technicznych dla tego samego inwestora, działki i rodzaju zabudowy na temat moŜliwości podłączenia się do sieci wodociągowej, kanalizacji sanitarnej lub deszczowej (pkt 7 i 9 cennika usług dodatkowych); c) uzgadnianie lub opiniowanie projektu technicznego podłączenia wodociągowego lub kanalizacyjnego (pkt 16 cennika usług dodatkowych); d) aktualizację uzgodnienia projektu technicznego przyłączy wodociągowych lub kanalizacyjnych (pkt 17 cennika usług dodatkowych). W ocenie Prezesa UOKiK, w przepisach u.z.z.w. brak jest jakiejkolwiek podstawy, która pozwalałaby przedsiębiorcy wodociągowo-kanalizacyjnemu na obciąŜanie odbiorców opłatami za ww. czynności dodatkowe. Przepis art. 15 ust. 4 u.z.z.w. zawiera wyczerpujący katalog warunków, jakie naleŜy spełnić, by przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne przyłączyło nieruchomość do swojej sieci wodociągowo-kanalizacyjnej. Przedsiębiorstwo jest obowiązane przyłączyć do sieci nieruchomość osoby ubiegającej się o to, jeŜeli są spełnione warunki przyłączenia określone w regulaminie dostarczania wody i odprowadzania ścieków oraz istnieją techniczne moŜliwości świadczenia usług. Zgodnie natomiast z art. 19 ust. 2 u.z.z.w., regulamin powinien określać prawa i obowiązki przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego oraz odbiorców usług, w tym: (1) minimalny poziom usług świadczonych przez przedsiębiorstwo wodociągowo- kanalizacyjne w zakresie dostarczania wody i odprowadzania ścieków; (2) szczegółowe warunki i tryb zawierania umów z odbiorcami usług; (3) sposób rozliczeń w oparciu o ceny i stawki opłat ustalone w taryfach; (4) warunki przyłączania do sieci; (5) techniczne warunki określające moŜliwości dostępu do usług wodociągowo-kanalizacyjnych; (6) sposób dokonywania odbioru przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne wykonanego przyłącza; (7) sposób postępowania w przypadku niedotrzymania ciągłości usług i odpowiednich parametrów dostarczanej wody i wprowadzanych do sieci kanalizacyjnej ścieków; (8) standardy obsługi odbiorców usług, a w szczególności sposoby załatwiania reklamacji oraz wymiany informacji dotyczących w szczególności zakłóceń w dostawie wody i odprowadzaniu ścieków; (9) warunki dostarczania wody na cele przeciwpoŜarowe. NaleŜy takŜe zwrócić uwagę na to, Ŝe Ŝaden z przepisów rozporządzenia taryfowego nie przewiduje opłat za wydanie czy aktualizację warunków technicznych przyłączenia do sieci wodociągowej lub sieci kanalizacyjnej, czy teŜ za uzgadnianie, opiniowanie i aktualizację projektu technicznego. Przepis § 5 rozporządzenia taryfowego zawiera zamknięty katalog opłat jakie moŜe ustalać w drodze taryfy, a tym samym pobierać, kaŜde przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne. Zgodnie z ww. § 5 rozporządzenia, taryfy, w zaleŜności od ich rodzaju i struktury, dla poszczególnych taryfowych grup odbiorców zawierają: cenę za m 3 dostarczonej wody (pkt 1), cenę za m 3 odprowadzonych ścieków (pkt 3), cenę za odprowadzanie ścieków opadowych i roztopowych kanalizacją deszczową (pkt 4), stawki opłat abonamentowych z tytułu rozliczania odbiorcy za wykonanie ww. usług (pkt 2 i pkt 5), stawkę opłaty za przekroczenie warunków wprowadzania ścieków przemysłowych do urządzeń kanalizacyjnych (pkt 6). W myśl § 5 pkt 7, taryfy zawierają takŜe stawkę opłaty za przyłączenie do urządzeń wodociągowo - kanalizacyjnych, będących w posiadaniu przedsiębiorstwa, wynikającą z kosztów przeprowadzenia prób technicznych przyłącza wybudowanego przez odbiorcę usług; do stawki opłaty dolicza się podatek. W ocenie Prezesa UOKiK, art. 19 uz.z.w. nie moŜe być podstawą wprowadzenia dodatkowych opłat warunkujących przyłączenie do sieci (Decyzja Prezesa UOKiK z 8.08.2012 r. nr RWR 26/2012). Naczelny Sąd Administracyjny takŜe wskazał, Ŝe z przepisów u.z.z.w. nie wynika moŜliwość ustanowienia obowiązku ponoszenia opłat za przyłączenie do sieci, a ustawa nie stwarza radzie gminy uprawnienia do wprowadzenia odpłatności za 17 przyłączenie poszczególnych nieruchomości do sieci wodociągowej i kanalizacyjnej (Wyrok NSA z dnia 29.08. 2006 r. sygn. akt II OSK 730/06, LEX nr 275429, por. takŜe wyrok WSA w Warszawie z dnia 31.10. 2006 r. sygn. akt III SA/Wa 2230/06, LEX nr 276793) oraz, Ŝe jedyną legalną drogą uzyskania środków do budŜetu gminy związanych z uczestnictwem właścicieli nieruchomości w kosztach budowy urządzeń infrastruktury technicznej, m.in. wodociągów (…) zwiększających wartość nieruchomości, są przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.), w szczególności regulujące kwestie opłat adiacenckich (art. 143-148) (Wyrok NSA z dnia 17.05.2002 r. sygn. akt I SA 2793/01, LEX nr 149541). W obowiązującym porządku prawnym kwestia pobierania opłat, w związku z przyłączeniem nieruchomości do sieci komunalnej wodociągowo-kanalizacyjnej, uregulowana została w cytowanym § 5 pkt 7 rozporządzenia taryfowego. W jego świetle, w taryfie mogą zostać ustanowione opłaty za przyłączenie do urządzeń wodociągowo- kanalizacyjnych, będących w posiadaniu przedsiębiorstwa. Opłaty te powinny być jednak określone w taryfach za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków, a ich wysokość skalkulowana na podstawie kosztów przeprowadzenia prób technicznych przyłącza wybudowanego przez odbiorcę usług. Tymczasem opłaty pobierane przez Przedsiębiorcę nie mają takiego charakteru i nie były pobierane na podstawie taryfy zatwierdzonej w trybie określonym w u.z.z.w. Z powyŜszego wynika, Ŝe przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne nie moŜe samodzielnie ustalać jakichkolwiek warunków przyłączenia do sieci (finansowych lub niefinansowych) innych niŜ określone w art. 15 ust. 4 u.z.z.w. i innych niŜ określone w regulaminie dostarczania wody i odprowadzania ścieków. Jednocześnie za czynności związane ze świadczeniem usług uŜyteczności publicznej z zakresu zaopatrzenia w wodę i odprowadzania ścieków Spółka powinna pobierać wyłącznie opłaty ustalone w taryfie dla zbiorowego zaopatrzenia wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków określonej zgodnie z rozporządzeniem taryfowym. W związku z powyŜszym, w ocenie Prezesa UOKiK, naleŜy uznać, Ŝe pobierając kwestionowane opłaty określone przez Aquanet w cenniku usług dodatkowych Spółka naruszyła przepisy obowiązującego prawa. W powyŜszy sposób Aquanet wprowadził bowiem dodatkowe warunki przyłączenia do sieci wykraczające poza katalog wskazany w art. 15 ust. 4 u.z.z.w. Podkreślić naleŜy, Ŝe praktyki przedsiębiorstw wodociągowo- kanaliacyjnych polegające na wprowadzaniu dodatkowych opłat za czynności administracyjno-techniczne związane z przyłączeniem do sieci były w przeszłości wielokrotnie kwestionowane przez Prezesa UOKiK (prawomocne decyzje Prezesa UOKiK z 18.09.2013 r. nr RPZ 21/2013;z 5.12.2013 r. nr RKT-41/2013; z 17.05.2013 r. nr RWR 12/2013). Tym samym za niezasadne naleŜy uznać, w ocenie Prezesa UOKiK, stanowisko Aquanet, zgodnie z którym osoba ubiegająca o przyłączenie nie jest odbiorcą usług, a przepisy u.z.z.w. nie zakazują nakładania na przyszłych odbiorców opłat za czynności administracyjno-techniczne. W ocenie Prezesa UOKiK, trudno takŜe uznać za zasadny argument, Ŝe obciąŜanie przedmiotowymi opłatami przyszłych odbiorców pozwala na nie obciąŜanie tymi kosztami aktualnych odbiorców Spółki. Przede wszystkim podkreślić naleŜy, Ŝe przy kalkulowaniu kwestionowanych w niniejszym postępowaniu opłat Spółka uwzględniła planowane koszty osobowe, które nie zostały wyodrębnione w sposób, który pozwalałby na stwierdzenie, Ŝe pokrywane są one wyłącznie z przychodów z tytułu świadczenia usług dodatkowych i nie wchodzą one w ogóle w zakres kosztów, które obciąŜają pozostałych odbiorców. Opłaty dodatkowe zostały wyliczone jedynie na podstawie przewidywanego czasu pracy poszczególnych osób (z minutową dokładnością) bez odniesienia do planowanych przychodów z tytułu poszczególnych opłat, czy teŜ ilości poszczególnych usług dodatkowych świadczonych w ciągu roku. 18 W związku z powyŜszym, w ocenie Prezesa UOKiK, brak wystarczających przesłanek do uznania, Ŝe koszty związane ze świadczeniem usług dodatkowych w ogóle nie wchodzą w zakres kosztów wynagrodzeń, które są uwzględniane przy kalkulowaniu taryf dla poszczególnych gmin, na terenie których działa Aquanet. Podkreślić naleŜy, Ŝe wprowadzenie zakwestionowanych opłat godzi jednocześnie w interesy konsumentów, gdyŜ w wyniku poniesienia dodatkowych kosztów, których nie powinni ponosić wiązać sie moŜe z uszczerbkiem finansowym po ich stronie. W 2013 r. Spółka uzyskała przychody w wysokości ok. (…) zł (w I połowie 2014 r. odpowiednio ok. (…) zł) z świadczenia usług określonych w cenniku usług dodatkowych związanych z wydawaniem i uzgadnianiem warunków technicznych oraz uzgadnianiem projektu technicznego podłączenia do sieci. Pomimo tego, Ŝe nie jest moŜliwe dokonanie precyzyjnego podziału ww. przychodów Spółki na przychody osiągane z tytułu opłat przewidzianych w poszczególnych punktach cennika usług dodatkowych, czy teŜ wyróŜnienie opłat ponoszonych przez konsumentów od opłat ponoszonych przez przedsiębiorców, to jednak wydaje się moŜliwe przyjęcie wniosku, Ŝe znacząca część ww. opłat została uiszczona przez konsumentów, co wiąŜe się z konkretnym uszczerbkiem finansowym po ich stronie. IV. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów Do uznania, Ŝe w niniejszej sprawie mamy do czynienia z praktykami określonymi w art. 24 ust. 1 i 2 u.o.k.k. niezbędne jest wykazanie, Ŝe bezprawne działanie Spółki godzące w interes konsumentów dotyczy tzw. zbiorowego interesu konsumentów. W uzasadnieniu wyroku z dnia 10 kwietnia 2008 r. sygn. akt III SK 27/07, Sąd NajwyŜszy wyjaśnił, Ŝe gramatyczna wykładnia tego pojęcia prowadzi do wniosku, Ŝe chodzi o zachowanie przedsiębiorcy, które godzi w interesy grupy osób stanowiących określony zbiór. Rezultaty tej wykładni modyfikuje zastrzeŜenie, Ŝe nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma interesów indywidualnych. Sąd NajwyŜszy stanął na stanowisku, Ŝe przy konstruowaniu pojęcia „zbiorowy interes konsumentów” nie moŜna opierać się tylko i wyłącznie na tym, czy oceniana praktyka skierowana jest do nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów. W ocenie Sądu, wystarczające powinno być ustalenie, Ŝe zachowanie przedsiębiorcy nie jest podejmowane w stosunku do zindywidualizowanych konsumentów, lecz względem członków danej grupy (określonego kręgu podmiotów), wyodrębnionych spośród ogółu konsumentów za pomocą wspólnego dla nich kryterium. Sąd NajwyŜszy uznał zatem, Ŝe praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest (...) takie zachowanie przedsiębiorcy, które podejmowane jest w warunkach wskazujących na powtarzalność zachowania w stosunku do indywidualnych konsumentów wchodzących w skład grupy, do której adresowane są zachowania przedsiębiorcy, w taki sposób, Ŝe potencjalnie ofiarą takiego zachowania moŜe być kaŜdy konsument będący klientem lub potencjalnym klientem przedsiębiorcy . Zdaniem Prezesa UOKiK, działanie Spółki moŜe godzić w interesy nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da się zidentyfikować, tj. wszystkich, którzy zawarli ze Spółką umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków, a takŜe wszystkich potencjalnych, przyszłych odbiorców usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków świadczonych przez Spółkę. W tym wypadku z samej istoty posługiwania się przez Spółkę wzorcami ww. umów, jak równieŜ posługiwanie się cennikiem w sprawie ponoszenia przez odbiorców opłat za usługi świadczone przez Aquanet wynika powtarzalność zachowania Spółki wobec takich osób. 19 W świetle powyŜszego, Prezes UOKiK uznał, Ŝe w rozpatrywanej sprawie spełnione zostały przesłanki niezbędne do przypisania Spółce praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów: wykazana została bezprawność jej działań oraz naruszenie zbiorowego interesu konsumentów. V. Stwierdzenie zaniechania oraz nakaz zaniechania praktyk Zgodnie przepisem art. 27 ust. 1 i 2 u.o.k.k., w przypadku zaprzestania stosowania przez przedsiębiorcę praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów Prezes UOKiK wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania. Po wszczęciu postępowania Aquanet zaniechała stosowania pierwszej kwestionowanej praktyki polegającej na stosowaniu we wzorcach umów postanowienia zobowiązującego odbiorcę do zapłaty naleŜności w terminach określonych w fakturach. Od dnia 23.06.2014 r. Spółka zastąpiła bowiem wcześniej stosowane postanowienie ( Odbiorca zobowiązuje się do zapłaty naleŜności wynikających z taryf na podstawie otrzymanych faktur VAT, w terminach w nich określonych) postanowieniem odpowiadającym w swojej treści § 17 ust. 1 rozporządzenia taryfowego, zgodnie z którym, odbiorca usług dokonuje zapłaty za dostarczoną wodę lub odprowadzone ścieki w terminie określonym w fakturze, który nie moŜe być krótszy niŜ 14 dni od daty jej wysłania lub dostarczenia w inny sposób. W związku z powyŜszym, w ocenie Prezesa UOKiK, naleŜało stwierdzić zaniechanie stosowania przedmiotowej praktyki z dniem 23.06.2014 r. Zgodnie natomiast z przepisem art. 26 ust. 1 u.o.k.k., w przypadku stwierdzenia naruszenia zakazu zawierania porozumień ograniczających konkurencję, Prezes UOKiK wydaje decyzje o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującą zaniechanie jej stosowania. W odniesieniu do drugiej oraz trzeciej kwestionowanej praktyki (dotyczących stosowania postanowienia uprawniającego Spółkę do wypowiedzenia umowy z zachowaniem 3-miesięcznego wypowiedzenia oraz stosowania określonych opłat za czynności-administracyjno techniczne) w toku postępowania Aquanet nie zaniechała stosowania przedmiotowych praktyk. Podkreślić naleŜy, Ŝe zgodnie z ar. 27 ust. 3 u.o.k.k, cięŜar udowodnienia okoliczności wskazujących na zaniechanie stosowania praktyki spoczywa na przedsiębiorcy. W związku z powyŜszym, w odniesieniu do drugiej i trzeciej z kwestionowanych praktyk naleŜało stwierdzić stosowanie przedmiotowych praktyk oraz nakazać zaniechanie ich stosowania. Mając powyŜsze na uwadze, Prezes Urzędu orzekł jak w pkt I-III sentencji decyzji. VI. Kara pienięŜna Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 u.o.k.k., Prezes UOKiK moŜe w drodze decyzji nałoŜyć na przedsiębiorcę, który choćby nieumyślnie dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 u.o.k.k., karę pienięŜną w wysokości nie większej niŜ 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałoŜenia kary. Z powołanego przepisu wynika, Ŝe kara pienięŜna ma charakter fakultatywny. O tym, czy w konkretnej sprawie w odniesieniu do wskazanego przedsiębiorcy zasadne jest 20 nałoŜenie kary pienięŜnej decyduje, w ramach uznania administracyjnego, Prezes UOKiK. NaleŜy zwrócić uwagę, Ŝe przepisy u.o.k.k. nie określają jakichkolwiek przesłanek, od których uzaleŜnione byłoby podjęcie decyzji o nałoŜeniu kary. Ustawodawca wskazał jedynie w art. 111 u.o.k.k. te okoliczności, które Prezes UOKiK winien uwzględnić decydując o wymiarze kary pienięŜnej, wymieniając okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a takŜe uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Podkreślić naleŜy, Ŝe w sprawach, w których wymierzane są kary pienięŜne, naleŜy mieć na względzie pewną gradację środków realizacji interesu publicznego, jakimi dysponuje Prezes UOKiK od wszczęcia postępowania wyjaśniającego, poprzez wszczęcie postępowania właściwego i przyjęcie zobowiązania przedsiębiorcy, przez wydanie decyzji stwierdzającej naruszenie. Kara pienięŜna jest przy tym środkiem najsurowszym, który niewątpliwie moŜe znaleźć zastosowanie w odniesieniu do powaŜnych (pod róŜnym względem), niewątpliwych bądź dolegliwych dla konsumentów naruszeń zakazu z art. 24 u.o.k.k. (wyrok SN z 8.05.2014 r. sygn. III SK 45/13, niepubl.). W ocenie Prezesa UOKiK, nałoŜenie na przedsiębiorcę kary pienięŜnej za stosowanie praktyk stwierdzonych w pkt I i II sentencji stanowiłoby nieproporcjonalne zastosowanie najsurowszego środka ochrony interesu publicznego. W odniesieniu do praktyki stwierdzonej w pkt I sentencji, polegającej na stosowaniu we wzorcach umów postanowienia zobowiązującego odbiorców do zapłaty za naleŜności w terminie określonym w fakturze zwaŜyć naleŜy, Ŝe działanie takie stanowiło formalne naruszenie przepisów u.z.z.w. oraz rozporządzenia taryfowego. NaleŜy mieć jednakŜe na względzie brak wyraźnych skutków przedmiotowej praktyki oraz fakt jej zaniechania przez przedsiębiorcę. W toku postępowania nie ustalono takŜe okoliczności, które kwestionowałyby oświadczenie Spółki, zgodnie z którym, pomimo przedmiotowego postanowienia na fakturach termin zapłaty zawsze wyznaczany był na 14 dzień liczony od dnia wysłania określonego na fakturze, a faktury rzeczywiście były wysyłane w dniu wskazanym na fakturze. Do UOKiK nie wpłynęły Ŝadne skargi czy informacje, które przeczyłyby wnioskowi, Ŝe system funkcjonujący w Spółce gwarantuje wysyłkę faktur w dniu w nich wskazanym. W odniesieniu do praktyki stwierdzonej w pkt II sentencji, polegającej na stosowaniu postanowienia uprawniającego Spółkę do wypowiedzenia umowy za 3-miesięcznym wypowiedzeniem uznano, Ŝe działanie takie stanowiło naruszenie zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. W ocenie Prezesa UOKiK, przepisy obowiązującego prawa przewidują moŜliwość wypowiedzenia umowy o dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków jedynie w ściśle określonych przypadkach. W związku z powyŜszym, przyznawanie przedsiębiorstwu wodociągowo-kanalizacyjnemu nieograniczonej moŜliwości wypowiadania ww. umów za wypowiedzeniem moŜe stanowić potencjalne zagroŜenie dla konsumentów. Prezes UOKiK miał jednakŜe na uwadze fakt, Ŝe Spółka nie naduŜywała przedmiotowego uprawnienia i wypowiadała umowy z odbiorcami jedynie w wyjątkowych przypadkach. W 2013 r. Aquanet wypowiedział 129 umów z konsumentami (z czego ostatecznie rozwiązano 19 umów), podczas gdy w I połowie 2014 r. Spółka wypowiedziała 9 umów (z czego Ŝadna nie została ostatecznie rozwiązana). Do UOKiK nie wpłynęły ponadto Ŝadne skargi, które wskazywałyby, Ŝe Spółka naduŜywa uprawnienia do wypowiadania umów. W ocenie Prezesa UOKiK, w odniesieniu do praktyki stwierdzonej w pkt I oraz w pkt II sentencji decyzji wystarczającym środkiem zapewnienia ochrony interesu publicznego było stwierdzenie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów oraz nakazanie ich zaniechania. Przedmiotowe praktyki stanowią potencjalne zagroŜenie interesów konsumentów natomiast nie pociągnęły za sobą rzeczywistych skutków, które dodatkowo miałyby charakter szczególnie dotkliwy dla konsumentów. W świetle 21 orzecznictwa Sądu NajwyŜszego, zastosowanie w takim przypadku kary pienięŜnej, jako środka najsurowszego byłoby działaniem nieproporcjonalnym do stopnia zagroŜenia interesu publicznego. W związku z powyŜszym, w odniesieniu do praktyk stwierdzonych w pkt I i pkt II sentencji decyzji Prezes UOKiK postanowił nie nakładać za ich stosowanie kary pienięŜnej. W odniesieniu do praktyki stwierdzonej w pkt III sentencji decyzji polegającej na pobieraniu określonych opłat za czynności administracyjno techniczne związane z uzgodnieniem warunków technicznych oraz projektu technicznego przyłączenia do sieci, w ocenie Prezesa UOKiK, istnieją podstawy do nałoŜenia na Spółkę kary pienięŜnej. W przeciwieństwie bowiem do praktyki stwierdzonej w pkt I i pkt II sentencji decyzji, praktyka stwierdzona w pkt III sentencji moŜe zostać uznana za dolegliwą dla konsumentów, albowiem wiązała się ona z konkretnym uszczerbkiem finansowym po ich stronie. Podkreślić naleŜy, Ŝe z tytułu sprzedaŜy usług zawartych w cenniku usług dodatkowych Spółka osiągnęła w 2013 r. przychody przekraczające (…) zł netto, natomiast w I połowie 2014 r. przychody przekraczające (…) zł netto. Pomimo tego, Ŝe nie jest moŜliwe podzielenie ww. przychodów na przychody z poszczególnych opłat występujących w cenniku, czy teŜ określenie jaka ich część została uiszczona przez konsumentów, a jaka przez przedsiębiorców, to jednak, w ocenie Prezesa UOKiK, moŜliwe jest przyjęcie wniosku, Ŝe co najmniej istotna część ww. przychodów wynikała ze stosowania praktyki stwierdzonej w pkt III sentencji. Biorąc pod uwagę charakter naruszenia oraz wymierną dolegliwość praktyki dla konsumentów, Prezes UOKiK postanowił nałoŜyć na Aquanet karę pienięŜną za stosowanie przedmiotowej praktyki. Ocena zgromadzonego materiału dowodowego wskazuje na nieumyślne naruszenie przez Aquanet przepisów u.o.k.k. Zdaniem Prezesa UOKiK, Spółka naruszyła zasady ostroŜności w relacjach z konsumentami. Jako profesjonalista Spółka ma obowiązek znać powszechnie obowiązujące przepisy prawa regulujące warunki świadczenia przez nią usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków, które mają zasadnicze znaczenie dla określenia praw i obowiązków zarówno przedsiębiorstw wodociągowo-kanalizacyjnych jak i odbiorców usług świadczonych przez te przedsiębiorstwa. W 2013 roku Spółka uzyskała przychód w wysokości (…) zł. Maksymalna kara pienięŜna, która mogłaby zostać nałoŜona na Spółkę wynosi zatem (…) zł po zaokrągleniu. Ustalając wysokość kary Prezes UOKiK dokonał w pierwszej kolejności oceny wagi stwierdzonego naruszenia przepisów ustawy, wynikiem której jest określona kwota bazowa. W dalszej kolejności Prezes UOKiK rozwaŜył, czy w sprawie występują okoliczności obciąŜające i łagodzące oraz jaki powinny mieć wpływ na wysokość kary. Ponadto, moŜna uznać, Ŝe zarzucona Spółce praktyka stosowana była na etapie przedkontraktowym wpływającym jednak na etap zawierania kontraktu, poniewaŜ wobec braku alternatywnych moŜliwości skorzystania z usługi zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzenia ścieków, skutki działań Spółki odczuwalne były przez wszystkich konsumentów, którzy w okresie stosowania praktyki ubiegali się o przyłączenie do sieci wodociągowo-kanalizacyjnej. Podczas dokonywania oceny wagi naruszenia uwzględniono takŜe okres stosowania kwestionowanych praktyk, wynoszący więcej niŜ 1 rok. W ocenie Prezesa UOKiK, ww. okoliczności przesądzają o ustaleniu kwoty bazowej kary na poziomie (…)% przychodu Spółki w 2013 r., tj. (…) zł po zaokrągleniu. W dalszym etapie kalkulacji kary Prezes UOKiK rozwaŜył, czy ustalona kwota bazowa powinna podlegać modyfikacjom ze względu na występujące w sprawie okoliczności łagodzące bądź obciąŜające. W ocenie Prezesa UOKiK, w niniejszej sprawie nie 22 występują okoliczności łagodzące, czy teŜ obciąŜające, które przemawiałyby za zmianą wysokości kary pienięŜnej wyliczonej na poprzednim etapie. Biorąc pod uwagę powyŜsze, Prezes UOKiK nałoŜył na Spółkę, za stosowanie praktyki określonej w pkt III sentencji decyzji, karę pienięŜną w wysokości (…) zł, co stanowi (…)% przychodu Spółki w 2013 r. oraz (…)% maksymalnego wymiaru kary. Zdaniem Prezesa UOKiK, orzeczona kara jest adekwatna do okresu, stopnia oraz okoliczności naruszenia przez Spółkę przepisów u.o.k.k.. Kara ta pełni przede wszystkim funkcję represyjną, stanowiąc sankcję i dolegliwość za naruszenie przepisów ww. ustawy oraz prewencyjną, zapobiegającą ponownemu ich naruszeniu przez Spółkę. Warto podkreślić takŜe jej walor wychowawczy, odstraszający innych przedsiębiorców świadczących usługi finansowe przed stosowaniem w przyszłości tego typu praktyk w obrocie z konsumentami. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów karę pienięŜną naleŜy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie: NBP o/o Warszawa Nr 51 1010 1010 0078 7822 3100 0000 Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c. - od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie- Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwóch tygodni od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów- Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Poznaniu. z upowaŜnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury UOKiK w Poznaniu Jarosław Krüger Otrzymuje: Aquanet S.A. ul. Dolna Wilda 126 61-492 Poznań