RPZ-4/2003

PREZES URZ Ą DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W POZNANIU 61-851 Pozna ń , ul. Zielona 8 Tel. (0-61) 852-15-17, 852-77-50, Fax. (0-61) 851-86-44 E-mail: poznan@uokik.gov.pl Pozna ń , dnia 17.04.2003 r. RPZ – 500-W/3/03/JK DECYZJA Nr RPZ - 4/2003 Na podstawie art. 85 ust.1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie interesów konkurencji i konsumentów (Dz. U. nr 122 z 2000 r. poz. 1319 z pó ź n. zm.), w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, odmawia si ę wszcz ę cia post ę powania antymonopolowego , na wniosek Józefa Druszcza - wspólnika spó ł ki cywilnej - Firma Produkcyjno - Handlowa w sprawie nadu ż ywania przez Energetyk ę Kalisk ą S.A. w Kaliszu pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku dystrybucji energii elektrycznej, poprzez narzucanie uci ąż liwych warunków umowy o przy łą czenie do sieci. Uzasadnienie W dniu 23.01.2003 r. do Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Poznaniu (za po ś rednictwem Departamentu Przemys ł u i Infrastruktury UOKiK w Warszawie) wp ł yn ął wniosek pana Józefa Druszcza, prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą jako wspólnik spó ł ki cywilnej Firma Produkcyjno – Handlowa DRUSZCZ (zwanego dalej Firm ą DRUSZCZ) skierowany przeciwko Energetyce Kaliskiej S.A. Firma DRUSZCZ wskaza ł a we wniosku, i ż Energetyka Kaliska S.A. wzywa do natychmiastowego zawarcia umowy o dostarczanie energii elektrycznej oraz próbuje na ł o ż y ć kar ę w wysoko ś ci 1.878,04 z ł za nie podpisanie umowy w kwietniu 2002 r. Wnioskodawca zaznaczy ł , i ż na wybudowanym jeszcze w 2000 r. roku przy łą czu nie zosta ł y zamontowane ż adne urz ą dzenia pomiarowe, sam za ś nie ma w chwili obecnej potrzeby korzystania z tego przy łą cza. Urz ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów zwa ż y ł , co nast ę puje: Zgodnie z art. 85 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urz ę du mo ż e, w drodze decyzji, odmówi ć wszcz ę cia post ę powania antymonopolowego, je ż eli w sposób oczywisty z zawartych we wniosku oraz posiadanych przez Prezesa Urz ę du informacji wynika, ż e nie naruszono zakazu okre ś lonego w art. 5, w zakresie niewy łą czonym na podstawie art. 6 i 7, lub zakazu okre ś lonego w art. 8 (ust. 1). Przed wydaniem postanowienia o wszcz ę ciu lub decyzji o odmowie wszcz ę cia post ę powania antymonopolowego Prezes 2 Urz ę du mo ż e przeprowadzi ć post ę powanie wyja ś niaj ą ce, o którym mowa w art. 43, maj ą ce na celu uzyskanie dodatkowych informacji niezb ę dnych do rozstrzygni ę cia o wszcz ę ciu lub odmowie wszcz ę cia post ę powania antymonopolowego (ust. 2). W zwi ą zku z tym, ż e wniosek Zarz ą dcy nie zawiera ł wszystkich istotnych informacji niezb ę dnych do oceny zasadno ś ci wszcz ę cia post ę powania antymonopolowego, Urz ą d postanowi ł wszcz ąć post ę powanie wyja ś niaj ą ce. W toku tego post ę powania ustalono, i ż po nabyciu w 1999 r. dwóch nieruchomo ś ci po by ł ym GS w Wójcinie Firma DRUSZCZ zawar ł a dwie umowy o przy łą czenie do sieci, tj. umow ę nr 178/2000 dla obiektu produkcyjnego oraz nr 179/2000 dla budynku biurowo – mieszkalnego. Obydwa przy łą cza by ł y wykonywane równocze ś nie, jednak Firma DRUSZCZ zdecydowa ł a si ę zawrze ć umow ę sprzeda ż y energii elektrycznej tylko do obiektu produkcyjnego. Zgodnie z § 8 pkt 3 umowy nr 179/2000, do obowi ą zków Odbiorcy nale ż a ł o m.in. wykonanie instalacji odbiorczej do granicy w ł asno ś ci stron. Na wypadek zw ł oki w wykonaniu tego zobowi ą zania Odbiorcy, w § 15 pkt 3 tej umowy, zastrze ż ono kar ę umown ą w wysoko ś ci 0,1 % op ł aty za przy łą czenie za ka ż dy dzie ń . Natomiast w § 9 strony przewidywa ł y, i ż zawarcie umowy sprzeda ż y energii elektrycznej lub ś wiadczenia us ł ug przesy ł owych nast ą pi w terminie 7 dni po dokonaniu odbioru technicznego, lecz nie pó ź niej ni ż do dnia przy łą czenia urz ą dze ń Odbiorcy do sieci Dostawcy. Odbioru technicznego przy łą cza do obiektu biurowo – mieszkalnego dokonano w dniu 13.06.2000 r., za ś w pi ś mie z dnia 15.09.2000 r. Energetyka Kaliska S.A. przypomnia ł a o zap ł acie ko ń cowej kwoty op ł aty za przy łą czenie i zawarciu umowy sprzeda ż y zaznaczaj ą c, i ż nie przygotowanie instalacji odbiorczej do 30.09.2000 r. i nie uiszczenie w tym samym terminie op ł aty spowoduje naliczenie odsetek, zgodnie z § 15 pkt 1 i 3 umowy. Ponowne wezwanie do zawarcia umowy Energetyka Kaliska S.A. wystosowa ł a dopiero w pi ś mie z dnia 28.11.2002 r. Pismo to zawiera ponadto informacj ę o obci ąż eniu Firmy DRUSZCZ kar ą umown ą w wysoko ś ci 1.878,04 z ł z zagro ż eniem dalszej kary w wysoko ś ci 0,1 % za ka ż dy dzie ń zw ł oki w zawarciu umowy sprzeda ż y energii elektrycznej. W ś wietle art. 1 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jej celem jest zapewnienie rozwoju konkurencji, ochrona przedsi ę biorców nara ż onych na stosowanie praktyk monopolistycznych i ochrona interesów konsumentów. Ma ona zatem charakter publiczno – prawny i znajduje zastosowanie tylko wówczas, gdy zagro ż ony lub naruszony zostaje interes publiczny, polegaj ą cy na zapewnieniu w ł a ś ciwych warunków funkcjonowania rynku gospodarczego. W odniesieniu do przedsi ę biorców ustawa chroni konkurencj ę , a w odniesieniu do konsumentów ich interesy jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym, zbiorowym, a nie indywidualnym czy nawet grupowym w rozumieniu sumy indywidualnych interesów konsumentów. Dzia ł aniami antykonkurencyjnymi, b ą d ź antykonsumenckimi s ą wi ę c jedynie takie dzia ł ania, które dotykaj ą sfery interesów szerszego kr ę gu uczestników rynku. Nie dotycz ą sytuacji pojedynczego przedsi ę biorcy czy konsumenta, lecz zaburze ń na rynku, w rozumieniu negatywnych zjawisk charakteryzuj ą cych jego funkcjonowanie. Ingerencja Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzasadniona by ł aby tylko wówczas, gdyby s ł u ż y ł a ochronie tak poj ę tej konkurencji lub interesów konsumentów. Celem ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie jest wi ę c ochrona prywatno-prawnego interesu przedsi ę biorcy b ą d ź konsumenta (por. wyrok S ą du Najwy ż szego z 29 maja 2001 roku sygn. akt I CKN 1217/98 ). 3 Bior ą c pod uwag ę powy ż szy wywód nale ż a ł o rozstrzygn ąć , czy spór pomi ę dzy Firm ą DRUSZCZ a Energetyk ą Kalisk ą S.A. o zasadno ść obci ąż enia kar ą umown ą z tytu ł u niewykonania umowy o przy łą czenie ma charakter indywidualny, czy te ż dotyczy jednego tylko z przejawów niezgodnego z prawem dzia ł ania przedsi ę biorstwa energetycznego, w zwi ą zku z czym Urz ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów posiada ł by kompetencje do wszcz ę cia post ę powania antymonopolowego. Zdaniem Urz ę du, z t ą drug ą sytuacj ą mieliby ś my do czynienia wówczas, gdyby uzna ć , i ż , co do zasady, zastrzeganie w umowach o przy łą czenie kary umownej jest równoznaczne z narzucaniem uci ąż liwych warunków umów, przynosz ą cych Energetyce Kaliskiej S.A. nieuzasadnione korzy ś ci, wzgl ę dnie zarzut taki mo ż na postawi ć z uwagi na wygórowan ą wysoko ść stosowanych wobec podmiotów przy łą czanych kar (zarzut naruszenia art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy). Analizuj ą c jednak stan faktyczny i prawny sprawy, ż adnego z tych wniosków wyprowadzi ć nie mo ż na. Zastrze ż enie kary umownej jest postanowieniem powszechnie stosowanym w praktyce obrotu gospodarczego jako gwarancja (zabezpieczenie) nale ż ytego wykonania umowy przez strony. Nie ma jakichkolwiek powodów, aby umow ę o przy łą czenie do sieci elektroenergetycznej traktowa ć w sposób szczególny i zakazywa ć przedsi ę biorstwu energetycznemu wprowadzania tego typu postanowie ń , zw ł aszcza, i ż zobowi ą zania wynikaj ą ce z umowy o przy łą czenie nie maj ą charakteru jednostronnego. Ju ż bowiem z § 9 rozporz ą dzenia Ministra Gospodarki z 25.09.2000 r. w sprawie szczegó ł owych warunków przy łą czenia podmiotów do sieci elektroenergetycznej, pokrywania kosztów przy łą czenia, obrotu energi ą elektryczn ą , ś wiadczenia us ł ug przesy ł owych, ruchu sieciowego i eksploatacji sieci oraz standardów jako ś ciowych obs ł ugi odbiorców (Dz. U. Nr 85 z 2000 r., poz. 957), który okre ś la podstawow ą tre ść umowy o przy łą czenie wynika, i ż obowi ą zki podmiotu przy łą czanego nie sprowadzaj ą si ę wy łą cznie do uiszczenia op ł aty za przy łą czenie. Warto jednocze ś nie zauwa ż y ć , i ż § 9 pkt 12 tego rozporz ą dzenia wyra ź nie wskazuje, i ż umowa o przy łą czenie powinna okre ś la ć odpowiedzialno ść stron za niedotrzymanie warunków umowy, w tym za opó ź nienie realizacji prac. Najlepszym do tego instrumentem, z uwagi na uproszczenie trybu dochodzenia roszcze ń , wydaj ą si ę by ć w ł a ś nie kary umowne. Nie sposób równie ż przyj ąć , i ż kary umowne zawarte w kwestionowanej umowie maj ą charakter ra żą co wygórowany. Za takie, w ś wietle dotychczasowego orzecznictwa S ą du Najwy ż szego, mo ż na uzna ć kary równe lub zbli ż one do wysoko ś ci ś wiadczenia, w zwi ą zku z którym je przewidziano wzgl ę dnie kary, których wysoko ś ci pozostaje w ra żą cej dysproporcji do szkody, któr ą ponosi lub mo ż e ponie ść wierzyciel (por.: wyroki SN z 14.07.1976 r., sygn. akt I CR 221/76, OSNCP 1977, z. 4, poz. 76 i z 20.05.1980 r., sygn. akt I CR 229/80, OSNCP 1980, z. 12, poz. 243). Tymczasem w § 15 pkt 2 i 3 umowy Nr 179/2000 kary umowne zastrze ż ono w stosunkowo niskiej, zdaniem Urz ę du, a do tego równej dla obu stron wysoko ś ci 0,1 % op ł aty za przy łą czenie za ka ż dy dzie ń zw ł oki, przy czym na rzecz Dostawcy w razie zw ł oki w wykonaniu instalacji odbiorczej, za ś na rzecz Odbiorcy w razie zw ł oki w wykonaniu przedmiotu umowy przez Dostawc ę . Doda ć trzeba, i ż umowa z Firm ą DRUSZCZ nie stanowi wyj ą tku, gdy ż tak ą sam ą wysoko ść kar umownych Energetyka Kaliska S.A. stosuje wobec wszystkich podmiotów przy łą czanych do sieci. Zwa ż ywszy zatem, i ż stosowanie kar umownych w umowach o przy łą czenie do sieci jest co do zasady dopuszczalne, a ich wysoko ść nie ma charakteru ra żą co wygórowanego nie ma podstaw do sformu ł owania wobec Energetyki Kaliskiej S.A. zarzutu stosowania praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę i wszcz ę cia w tej sprawie post ę powania antymonopolowego. 4 Reasumuj ą c, spór, którego dotyczy wniosek Firmy DRUSZCZ jest sporem o charakterze indywidualnym i winien, w ostatecznym rachunku, znale źć rozwi ą zanie w przed s ą dem powszechnym. O ile zatem strony nie dojd ą do porozumienia s ą d ten zbada, czy w ś wietle okoliczno ś ci towarzysz ą cych zawarciu i wykonywaniu umowy Nr 179/2000 istniej ą podstawy do obci ąż enia Firmy DRUSZCZ kar ą umown ą z tytu ł u niewykonania instalacji odbiorczej. Urz ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów nie mo ż e si ę w tej kwestii wypowiedzie ć gdy ż nadal dysponuje niepe ł nym materia ł em dowodowym. Wnioskodawca bowiem nie udzieli ł odpowiedzi na pisma z 19.02. i 21.03.2003 r. W tej sytuacji orzeczono jak w sentencji. Od niniejszej decyzji przys ł uguje stronie odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w terminie dwutygodniowym od dnia dor ę czenia decyzji, za po ś rednictwem Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura w Poznaniu. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Poznaniu Edward Stawicki Otrzymuj ą : Pan Józef Druszcz Firma Produkcyjno – Handlowa „Druszcz” s.c. Wójcin, ul. Wroc ł awska 3 98-432 Ł ubnice