RWA-12/2012

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW w Warszawie RWA-61-18/11/AŻ Warszawa, dn. 31 lipca 2012 r. DECYZJA RWA-12/2012 I. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy, po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu przeciwko Funduszowi Hipotecznemu DOM Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, praktykę Funduszu Hipotecznego DOM Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie polegającą na skierowaniu do konsumentów powyżej 65. roku życia przekazu reklamowego dotyczącego oferowanego w ramach prowadzonej działalności produktu o nazwie „renta hipoteczna” w postaci plakatu zatytułowanego Komunikat w formie sugerującej, iż jest to informacja o charakterze urzędowym, co stanowi nieuczciwą praktykę rynkową w rozumieniu art. 4 ust. 1 i 2 w zw. z art. 5 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. Nr 171, poz. 1206) i stwierdza się zaniechanie jej stosowania z dniem 1 stycznia 2011 r. II. Na podstawie art. 27 ust. 4 w zw. z art. 26 ust. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm) oraz stosownie do treści art. 33 ust. 6 tej ustawy, po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu przeciwko Funduszowi Hipotecznemu DOM Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, nakazuje się Funduszowi Hipotecznemu DOM Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie: 1) publikację niniejszej decyzji w całości w terminie 14 (czternastu) dni od dnia uprawomocnienia się decyzji na koszt Funduszu Hipotecznego DOM Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie na stronie http://funduszhipoteczny.pl, lub na każdej innej stronie internetowej przedsiębiorcy zastępującej tę stronę w przyszłości w ten sposób, że odnośnik do treści decyzji powinien zostać umieszczony na stronie głównej oraz utrzymywanie jej na przedmiotowej stronie internetowej przez okres 6 (sześć) miesięcy; 2) publikację punktu I sentencji decyzji na koszt Funduszu Hipotecznego DOM Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie w terminie 60 (sześćdziesiąt) dni od daty uprawomocnienia się decyzji na jednej z pięciu pierwszych stron w pięciu kolejnych wydaniach bezpłatnie dystrybuowanego na terenie całej Warszawy, Sopotu, Zabrza dziennika (alternatywnie 2 tygodnika w przypadku gdyby dziennik na danym obszarze nie był dystrybuowany) w module obejmującym co najmniej 50 % strony, czarną czcionką Times New Roman nie mniejszą niż 12 (dwanaście) punktów na białym tle, bądź w przypadku braku jednego dziennika (alternatywnie tygodnika) dystrybuowanego na teranie całej Warszawy, Sopotu i Zabrza publikację w prasie bezpłatnej dziennika/dzienników (alternatywnie tygodnika/tygodników) w sposób zapewniający maksymalne pokrycie Warszawy, Sopotu i Zabrza w terminach i na warunkach jak wskazane powyżej. III. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy, po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu przeciwko Funduszowi Hipotecznemu DOM Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, nakłada się na Fundusz Hipoteczny DOM Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie karę pieniężną w wysokości 30 000 (słownie: trzydzieści tysięcy złotych), płatną do budżetu państwa, z tytułu naruszenia zakazu, o którym jest mowa w art. 24 ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. UZASADNIENIE Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura w Warszawie (dalej również: Prezes Urzędu, Prezes UOKiK, Delegatura UOKiK w Warszawie) przeprowadził postępowanie wyjaśniające w sprawie m.in. wstępnego ustalenia, czy w związku z prowadzoną przez Fundusz Hipoteczny DOM Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie kampanią reklamową dotyczącą oferowanej konsumentom „renty hipotecznej” dochodzi do naruszeń przepisów prawa uzasadniających wszczęcie postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Fundusz Hipoteczny DOM Sp. z o.o. przekazał w toku postępowania wyjaśniającego po otrzymaniu wezwania Prezesa Urzędu m.in. plakat zatytułowany Komunikat, który był wykorzystywany w prowadzonej kampanii reklamowej, jak również informacje dotyczące tej kampanii. Analiza dokumentów i informacji zebranych w toku postępowania wyjaśniającego dała podstawę do wszczęcia postępowania w związku z podejrzeniem stosowania przez Fundusz Hipoteczny DOM S.A. (dalej również: Spółka, Fundusz Hipoteczny, Fundusz Hipoteczny DOM) praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. Wyjaśnienia wymaga, iż podmiotem prowadzącym kampanię reklamową z użyciem plakatu zatytułowanego Komunikat był Fundusz Hipoteczny DOM Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie. Wskazać jednak należy, że z dniem 17 czerwca 2011 r. podmiot zmienił formę prawną i przekształcił się w Fundusz Hipoteczny DOM S.A. z siedzibą w Warszawie. W związku z powyższym, postanowieniem z dnia 30 września 2011 r. zostało wszczęte postępowanie w związku z podejrzeniem stosowania przez Fundusz Hipoteczny DOM S.A. z siedzibą w Warszawie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów polegającej na skierowaniu do konsumentów powyżej 65. roku życia przekazu reklamowego dotyczącego oferowanego w ramach prowadzonej działalności produktu o nazwie „renta hipoteczna” w postaci plakatu zatytułowanego Komunikat w formie sugerującej, iż jest to informacja o charakterze urzędowym, co może stanowić nieuczciwą praktykę rynkową w rozumieniu art. 4 ust. 1 i 2 w zw. z art. 5 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym oraz godzić w zbiorowe interesy konsumentów, stanowiąc naruszenie art. 24 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 3 Postanowieniem z dnia 30 września 2011 r. zaliczono w poczet dowodów w niniejszym postępowaniu pismo Spółki z dnia 23 lutego 2011 r. wraz z załącznikiem w postaci plakatu zatytułowanego Komunikat oraz pismo Spółki z dnia 13 września 2011 r. wraz z załącznikiem w postaci odpisu KRS Spółki, uzyskane w toku postępowania wyjaśniającego. Pismem z dnia 30 września 2011 r. Spółka została zawiadomiona o wszczętym postępowaniu, wezwana do udzielenia informacji i złożenia dokumentów w przedmiotowej sprawie oraz zawiadomiona o zaliczeniu w poczet dowodów ww. dokumentów. W odpowiedzi na zawiadomienie Prezesa Urzędu Fundusz Hipoteczny DOM S.A. w piśmie z dnia 25 października 2011 r. ustosunkował się do postawionych mu zarzutów. Spółka podniosła, iż stanowisko Prezesa Urzędu jakoby przedmiotowa reklama wprowadzała konsumentów w błąd poprzez rozpowszechnianie prawdziwych informacji w sposób mogący wprowadzić w błąd wydaje się być całkowicie chybione. Fundusz Hipoteczny DOM uznał za bezsporne, że na kwestionowanym plakacie reklamowym znajdowała się informacja o treści: Nota prawna: Renta hipoteczna wypłacana jest na podstawie Artykułów 908 – 916 Kodeksu Cywilnego, Dz. U. Nr 16 poz. 93 z 18 maja 1964 r. z późniejszymi zmianami. Oznacza to, że świadczenie wypłacane jest w zamian za przeniesienie własności nieruchomości. W opinii Spółki, konsumentowi została wskazana nie tylko podstawa prawna wypłacania tzw. „rent hipotecznych”, ale również wyeksponowana została informacja, że wypłacanie „rent hipotecznych” następuje w zamian za przeniesienie własności nieruchomości. Fundusz Hipoteczny DOM podniósł, że przedmiotowa treść zamieszczona na plakacie, mając na uwadze krąg adresatów, była znacznych rozmiarów. Spółka w swoim piśmie wskazała, iż z przytoczonego orzecznictwa Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (wyrok o sygn. XVII Ama 11/2004) wynika, iż przesłanki z art. 5 ust. 2 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym pozostają spełnione, jeżeli informacja przekazywana klientom jest prawdziwa w sensie dosłownym, ale sposób rozpowszechniania tej informacji może wprowadzać w błąd. Fundusz Hipoteczny DOM zwrócił uwagę na przykład jednego z deweloperów, który w reklamach prasowych uwidaczniał ceny towarów w wartości netto (bez podatku VAT). Zdaniem Spółki, reklama Funduszu Hipotecznego DOM stanowi w pełni rzetelny, jasny i obiektywny przekaz reklamowy. Spółka podniosła, iż w kwestionowanej reklamie wyraźnie wskazała adresatów reklamy, podstawę prawną wypłacania tzw. „renty hipotecznej”, informację o tym, że renta jest wypłacana w zamian za przeniesienie własności nieruchomości, jak również dane kontaktowe. W kwestii posługiwania się przez Fundusz Hipoteczny DOM terminem „komunikat” Spółka podniosła, iż zgodnie ze słownikiem języka polskiego „komunikat” to krótka oficjalna informacja podana do powszechnej wiadomości; jak również tekst składający się z takich informacji , a ponadto informacja przekazywana w procesie bezpośredniej komunikacji z drugą osobą . Z uwagi na fakt, iż synonimem słowa komunikat jest przekaz oraz wiadomość, Fundusz Hipoteczny DOM wskazał, iż równie dobrze nadając tytuł reklamie mógł posłużyć się wskazanymi synonimami. Spółka zauważyła, iż dla oceny przedmiotowej sprawy istotne znaczenie może mieć również przebieg procesu, którego konsekwencją może być zawarcie przez konsumenta umowy o dożywocie/renty odpłatnej. Reklama, jak podnosi Fundusz Hipoteczny DOM, ma na celu jedynie zainteresować konsumenta ofertą Spółki. Kolejny etap stanowi nawiązanie przez konsumenta kontaktu z Funduszem Hipotecznym DOM, a po długotrwałych negocjacjach sporządza się umowę przenoszącą własność nieruchomości w formie aktu notarialnego. Spółka podniosła, iż standardem działania jest zawieranie również umowy przedwstępnej w formie aktu notarialnego. Jak wskazał Fundusz Hipoteczny DOM w piśmie, przy dokonywaniu czynności notarialnych notariusz jest obowiązany czuwać nad należytym zabezpieczeniem praw i słusznych interesów stron, jak również udzielić stronom niezbędnych wyjaśnień dotyczących dokonywanej czynności notarialnej. Zdaniem Funduszu Hipotecznego DOM, treść reklamy i ewentualne pomyłki przy interpretowaniu jej treści są weryfikowane na różnych etapach kontaktu. Spółka podniosła również, iż podmioty, z pomocy których Fundusz Hipoteczny DOM korzystał reklamując swoje produkty (m.in. Gazeta Wyborcza, Poczta Polska) nie zgłosiły zastrzeżeń 4 co do formy i treści przekazu, a reklama identycznej treści uzyskała odrębną, indywidualną akceptację prawników wydawcy Gazety Wyborczej. Fundusz Hipoteczny DOM, wskazał, iż z końcem 2010 r. zaprzestał reklamy z wykorzystaniem przedmiotowego plakatu. Spółka wyraziła stanowisko, że w jej opinii działanie Funduszu Hipotecznego nie jest bezprawne i nie narusza zbiorowych interesów konsumentów, gdyż nie wyczerpuje przesłanek art. 5, a także art. 3 i 4 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym. Delegatura UOKiK w Warszawie pismami z dnia 19 kwietnia 2012 r. i 17 maja 2012 r. wezwała Fundusz Hipoteczny DOM do wskazania wysokości przychodu osiągniętego w 2011 r. wraz z potwierdzającymi go dokumentami. Spółka w piśmie z dnia 29 maja 2012 r. wskazała wysokość przychodu osiągniętego w 2011 r. Fundusz Hipoteczny DOM został zawiadomiony pismem z dnia 29 czerwca 2012 r. o zakończeniu zbierania materiału dowodowego w niniejszym postępowaniu oraz o możliwości zapoznania się z materiałem zgromadzonym w aktach sprawy w siedzibie Delegatury UOKiK w Warszawie i możliwości wyrażenia stanowiska przed wydaniem decyzji. Strona niniejszego postępowania skorzystała z prawa do zapoznania się z materiałem zgromadzonym w aktach sprawy. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustalił, co następuje: Fundusz Hipoteczny DOM S.A. jest spółką prawa handlowego wpisaną do rejestru przedsiębiorców KRS prowadzonego przez Sąd Rejonowy dla m. st. Warszawy pod numerem: 0000389370. Przedmiotem działalności Spółki jest m.in. reklama, działalność związana z pozostałym pośrednictwem pieniężnym, działalność związana z obsługą rynku nieruchomości. Prezes Urzędu ustalił, iż w okresie od 5 lutego 2009 r. do 31 grudnia 2010 r. Fundusz przeprowadził kampanię reklamową oferowanego produktu – „renty hipotecznej” – z użyciem plakatu zatytułowanego: Komunikat . Na plakacie, na białym tle, poniżej nagłówka Komunikat (w kolorze bordowym), znajdował się przekaz (czarna czcionka) o treści: Osoby urodzone przed 31 grudnia 1944 roku (powyżej 65 roku życia) mogą zgłaszać się po przyznanie renty hipotecznej. Wysokość renty ustalana jest indywidualnie. Rentę mogą otrzymać właściciele mieszkań i domów po przedstawieniu dokumentów potwierdzających własność nieruchomości. W celu uzyskania dodatkowych informacji prosimy kontaktować się telefonicznie od poniedziałku do piątku w godzinach od 8:00 do 17:00 pod numerem infolinii (…) lub listownie na adres (…)( dane adresowe w kolorze bordowym) . Poniżej zamieszczono podpis Prezesa Zarządu ze wskazaniem imienia i nazwiska. Na dole plakatu, mniejszą szarą czcionką zamieszczona została informacja o treści: Nota prawna: Renta hipoteczna wypłacana jest na podstawie Artykułów 908 – 916 Kodeksu Cywilnego, Dz. U. Nr 16 poz. 93 z 18 maja 1964 r. z późniejszymi zmianami. Oznacza to, że świadczenie wypłacane jest w zamian za przeniesienie własności nieruchomości. W stopce plakatu zamieszczono na bordowym tle białymi literami dane teleadresowe Funduszu Hipotecznego DOM. Plakat ten zamieszczany był, jak ustalił Prezes UOKiK, w urzędach pocztowych, klubach Seniora, siedzibach Polskich Związków Emerytów, Rencistów i Inwalidów. Prowadzona przez Spółkę kampania objęła następujący zakres geograficzny: Warszawa, Sopot, Zabrze. 5 Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów zważył, co następuje Naruszenie interesu publicznego Podstawą do rozstrzygania sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest uprzednie zbadanie przez Prezesa Urzędu, czy w danej sprawie zagrożony został interes publicznoprawny. Dopiero wykazanie tej okoliczności pozwala na realizację celu ustawy, którym zgodnie z jej art. 1 ust. 1 jest określenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów. Przedmiotowa sprawa, w ocenie Prezesa UOKiK, ma charakter publicznoprawny, gdyż wiąże się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy mieli możliwość zetknięcia się z ofertą Funduszu Hipotecznego DOM. W świetle powyższego, podjęcie działań przez Prezesa Urzędu w przedmiotowej sprawie było uzasadnione. Naruszenie zakazu z art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Zgodnie z treścią art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, przez które stosownie do definicji zawartej w ust. 2 tego artykułu rozumie się godzące w zbiorowe interesy konsumentów bezprawne działania przedsiębiorcy. Zbiorowe interesy konsumentów podlegają zatem ochronie przed wymierzonymi w nie naruszeniami, polegającymi na sprzecznych z prawem działaniach przedsiębiorców. Powyżej wskazany przepis zawiera także przykładowe wyliczenie zachowań przedsiębiorców uważanych za naruszające zbiorowe interesy konsumentów. W otwartym katalogu zakazanych praktyk ustawodawca umieścił (1) stosowanie postanowień wzorów umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, (2) naruszenie przez przedsiębiorcę obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, (3) nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji (art. 24 ust. 2 ustawy). Aby określone zachowanie mogło zostać uznane za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest kumulatywne spełnienie następujących przesłanek: 1) kwestionowane działanie jest działaniem przedsiębiorcy, 2) działanie to jest bezprawne, 3) działanie to godzi w zbiorowe interesy konsumentów. Ad 1. Strona postępowania (przedsiębiorca) Zakaz naruszenia zbiorowych interesów konsumentów odnosi się do przedsiębiorców. Art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zawiera legalną definicję przedsiębiorcy, zgodnie z którą pod tym pojęciem rozumie się przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tj. Dz. U. 2010 r. Nr 220, poz. 1447 ze zm.), a także: (a) osobę fizyczną, osobę prawną, a także jednostkę organizacyjną nie mającą osobowości prawnej, której ustawa przyznaje zdolność prawną, organizującą lub świadczącą usługi o charakterze użyteczności publicznej, które nie są działalnością gospodarczą w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, (b) osobę fizyczną wykonującą zawód we własnym imieniu i na własny rachunek lub prowadzącą działalność w ramach wykonywania takiego zawodu, (c) osobę fizyczną, która posiada kontrolę, w rozumieniu pkt. 4, nad co najmniej jednym przedsiębiorcą, choćby nie prowadziła działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, jeżeli podejmuje dalsze działania podlegające kontroli koncentracji, o której mowa w art. 13, 6 (d) związek przedsiębiorców w rozumieniu pkt 2 – na potrzeby przepisów dotyczących praktyk ograniczających konkurencję oraz praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Podmiot będący stroną niniejszego postępowania posiada status przedsiębiorcy w rozumieniu powołanego powyżej art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, gdyż jest spółką prawa handlowego wpisaną do Krajowego Rejestru Sądowego, prowadzącą działalność gospodarczą we własnym imieniu. Tym samym oznacza to, iż działania Funduszu Hipotecznego DOM podlegają kontroli dokonywanej na podstawie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Ad 2. Bezprawność działania Funduszu Hipotecznego DOM Drugą z przesłanek koniecznych dla stwierdzenia naruszenia art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jest bezprawność działań podejmowanych przez przedsiębiorcę. Bezprawność, do której odwołał się ustawodawca wprowadzając do ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów definicję praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, należy rozumieć jako sprzeczność z prawem. Bezprawność jest taką cechą działania, która polega na jego sprzeczności z normami prawa lub zasadami współżycia społecznego, bez względu na winę, a nawet świadomość sprawcy. Dla ustalenia bezprawności działania wystarczy ustalenie, że określone zachowanie koliduje z przepisami prawa 1 . Prezes Urzędu oceniając zachowanie Funduszu Hipotecznego DOM pod kątem ewentualnego naruszenia przepisów zakazujących stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, musi stosować inne akty prawa powszechnie obowiązującego i na ich podstawie stwierdzić, czy działanie przedsiębiorcy było bezprawne. Zgodnie z art. 87 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483) źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia. Źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są na obszarze działania organów, które je ustanowiły, akty prawa miejscowego. Należy wskazać w związku z powyższym, że art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie ma samodzielnego znaczenia prawnego, lecz powinien być interpretowany oraz stosowany w określonym kontekście normatywnym. W związku z tym, w celu konkretyzacji przesłanki bezprawności należy sięgnąć do przepisów innych ustaw. Na ich podstawie możliwe jest dokonanie oceny działań przedsiębiorcy w aspekcie ich zgodności z prawem 2 . Odnosząc powyższe uwagi do przedmiotowej sprawy należy zauważyć, co następuje. Przepis art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w punkcie 3 stanowi, iż za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów uważa się nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. W sentencji decyzji Prezes Urzędu zakwalifikował jako nieuczciwą praktykę rynkową działanie Spółki, polegające na skierowaniu do konsumentów powyżej 65. roku życia przekazu reklamowego, dotyczącego oferowanego w ramach prowadzonej działalności produktu o nazwie „renta hipoteczna” w postaci plakatu zatytułowanego Komunikat , w formie sugerującej, iż jest to informacja o charakterze urzędowym. Odnosząc się do przedmiotowego zarzutu należy wskazać, co następuje. Nieuczciwe praktyki rynkowe zostały określone w ustawie o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym. Na podstawie definicji zawartej w art. 2 pkt 4 tej ustawy przez praktyki 1 por. J. Szwaja (red.): Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, Komentarz, Wydawnictwo CH BECK, Warszawa 2000, s. 117-118. 2 Art. 24 ust. 2 pkt 2, w który odnosi się do zakazu stosowania postanowień wzorców umów wpisanych do rejestru prowadzonego przez Prezesa UOKiK na podstawie art. 479 45 k.p.c. stanowi samoistną przesłankę bezprawności i wyjątek od ogólnej zasady. 7 rynkowe rozumie się działanie lub zaniechanie przedsiębiorcy, sposób postępowania, oświadczenie lub informację handlową, w szczególności reklamę lub marketing, bezpośrednio związane z promocją lub nabyciem produktu przez konsumenta. Należy wskazać, że pojęcie produktu wskazane w art. 2 pkt 3 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym ma szeroki zakres i obejmuje każdy towar lub usługę. Zatem oferowanie przez Spółkę wypłaty „renty hipotecznej” w zamian za przeniesienie własności nieruchomości oraz publikowanie w związku z tą działalnością ogłoszeń reklamowych spełnia powyższe kryteria i może zostać uznane za praktykę rynkową w rozumieniu niniejszej ustawy. Nieuczciwa praktyka rynkowa Dokonując analizy praktyki rynkowej stosowanej przez przedsiębiorcę należy poddać ocenie w świetle ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym to, czy dana praktyka jest nieuczciwa. Należy zauważyć, iż w świetle art. 4 tej ustawy , praktyka rynkowa stosowana przez przedsiębiorców jest nieuczciwa, jeżeli jest sprzeczna z dobrymi obyczajami i w istotny sposób zniekształca lub może zniekształcić zachowanie rynkowe przeciętnego konsumenta, zarówno przed zawarciem umowy, w trakcie jej zawierania jak i po jej zawarciu. Podkreślenia wymaga, że art. 3 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym wprost zakazuje stosowania nieuczciwych praktyk rynkowych. W związku z powyższym, zasadne jest zatem dokonanie oceny przesłanki nieuczciwości w kontekście naruszenia dobrych obyczajów oraz możliwości zniekształcenia w sposób istotny zachowania rynkowego przeciętnego konsumenta przed zawarciem umowy, tj. na etapie kierowania do niego komunikatu marketingowego. • Przeciętny konsument Ustawa o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym posługuje się pojęciem przeciętnego konsumenta. Zgodnie z treścią art. 2 pkt 8 ww. ustawy przeciętny konsument jest to konsument dostatecznie poinformowany, uważny i ostrożny. Oceny, zgodnie z brzmieniem ustawy, dokonuje się z uwzględnieniem czynników społecznych, kulturowych, językowych i przynależności danego konsumenta do szczególnej grupy konsumentów, przez którą rozumie się dającą się jednoznacznie zidentyfikować grupę konsumentów, szczególnie podatną na oddziaływanie praktyki rynkowej lub na produkt, którego praktyka rynkowa dotyczy, ze względu na szczególne cechy, takie jak wiek, niepełnosprawność fizyczna lub umysłowa. Oceniając działania Funduszu Hipotecznego DOM pod kątem naruszenia ww. ustawy, konieczne jest zatem odniesienie się do pojęcia przeciętnego konsumenta. Będące przedmiotem niniejszego rozstrzygnięcia działanie Spółki powinno być wobec tego oceniane z perspektywy przeciętnego jej adresata. Należy zatem ocenić, czy mógł on zostać wprowadzony w błąd poprzez przedmiotowe działania Spółki, tzn. czy mógł na podstawie plakatu zatytułowanego Komunikat powziąć błędne przekonanie, iż jest to informacja o charakterze urzędowym. Ocena ryzyka wprowadzenia w błąd powinna zostać przeprowadzona w odniesieniu do konkretnej grupy docelowej. Niezbędne jest więc prawidłowe ustalenie profilu przeciętnego konsumenta jako adresata przedmiotowego przekazu reklamowego. Odnosząc się do pojęcia przeciętnego konsumenta, należy wskazać, iż „przeciętność” jako jego cecha charakterystyczna powiązana jest z takimi walorami jak poinformowanie, uważność i ostrożność. Modelowi przeciętnego konsumenta można więc przypisać pewne cechy charakterystyczne: dostateczne poinformowanie, uważność i ostrożność. Przeciętny konsument posiada określony zasób informacji o otaczającej go rzeczywistości, potrafi go wykorzystać poprzez analizę przekazów rynkowych i krytycznie odnosi się do praktyk reklamowych 3 . Zwrócić należy uwagę, iż adresatem praktyki stosowanej przez Fundusz Hipoteczny DOM jest konsument należący do szczególnej grupy. Produkt oferowany przez Spółkę skierowany jest do osób powyżej 65. roku życia, co pozwala jednoznacznie zidentyfikować grupę konsumentów stanowiących 3 M. Sieradzka [w:] Reklama. Aspekty prawne, pod redakcją M. Namysłowskiej, Lex 2012. 8 docelowych adresatów działań marketingowych przeprowadzonych przez Fundusz Hipoteczny DOM w zakresie kwestionowanym w niniejszym postępowaniu. Wskazana grupa konsumentów charakteryzuje się pewnymi cechami, które sprawiają, iż jest ona szczególnie podatna na praktykę stosowaną przez Spółkę. Zauważyć należy, iż w wyżej określonej grupie konsumentów dominują osoby z wykształceniem podstawowym lub zasadniczym 4 , co może wpływać na postrzeganie przez tych konsumentów ich własnej sytuacji prawnej. Osoby te mogą nie rozumieć podstawowych instytucji prawnych, a tym samym nie mieć świadomości, jaki zakres pomocy ze strony państwa im przysługuje. Oceniając plakat w ykorzystywany przez Fundusz Hipoteczny DOM w formie stosowanej przez Spółkę konsumenci po 65. roku życia mogli zatem oczekiwać, iż produkt „renta hipoteczna” jest świadczeniem zagwarantowanym przez państwo. Biorąc pod uwagę, iż autorytet władzy u osób starszych jest wyjątkowo silny, konsumenci postrzegając produkt „renta hipoteczna” jako produkt o charakterze państwowym mogli postrzegać go korzystniej, niż gdyby mieli jasny przekaz w zakresie jego prawdziwego charakteru tj. umowy dożywocia zawieranej na stricte komercyjnych zasadach. Podkreślić należy, iż składanie ofert przez przedsiębiorców konsumentom w przedmiocie zawarcia umów dożywocia jest stosunkowo nowym zjawiskiem na polskim rynku. Należy też zauważyć, że produkt jakim jest umowa dożywocia obecnie, na potrzeby obrotu gospodarczego przez przedsiębiorców jest prezentowana potocznie jako renta hipoteczna, czy emerytura hipoteczna, bądź też hipoteka odwrócona. Umowa dożywocia, od wielu lat funkcjonująca regulacja prawa cywilnego, obecnie jest w taki sposób nazywana i promowana przez przedsiębiorców, że jej istoty szczególna grupa konsumentów może nie rozumieć. W tym miejscu wskazania wymaga, iż osoby starsze mają mniejszą potrzebę i sposobność poszerzania swojej wiedzy – zwykle nie korzystają z Internetu i nie czytają artykułów prasowych o skomplikowanej tematyce. Tym samym mają dosyć niską świadomość zmieniającego się m.in. otoczenia prawno-gospodarczego. Dodatkowo, należy wskazać, że osoby po 65. roku życia rozważające przekazanie swojego mieszkania, stanowiącego często dorobek całego życia, innym podmiotom charakteryzują się zwykle bardzo niskim poziomem dochodów. Trudna sytuacja materialna może ograniczać racjonalne podejście przy podejmowaniu decyzji finansowych. Jednocześnie osoby starsze charakteryzują się zwykle wyższym poziomem zaufania i łatwowiernością wobec osób trzecich. Niemniej jednak każdy konsument ma prawo do rzetelnej informacji, która – przy założeniu dokonania z jego strony aktów staranności celem zrozumienia istoty kierowanych do niego przez przedsiębiorcę informacji – nie będzie wprowadzać w błąd. Należy wyraźnie podkreślić, iż nie bez znaczenia jest sposób przekazania tak zdefiniowanemu przeciętnemu konsumentowi informacji dotyczących produktu, bowiem prawo konsumenta do transparentności przekazu profesjonalisty (należytego poinformowania) ma kardynalne znaczenie dla świadomego procesu decyzyjnego konsumenta. Naruszenie tego prawa (brak transparentności, nienależyte przekazanie informacji) może skutkować bowiem tym, iż nawet przeciętny konsument nie będzie w stanie wykorzystać swojej wiedzy, ostrożności, racjonalnego postrzegania rzeczywistości i rozpoznać grożącego mu niebezpieczeństwa w postaci bezprawnych działań profesjonalisty. W tak zakłóconych warunkach przeciętny konsument nie będzie miał możliwości podjęcia świadomej decyzji. Jednocześnie należy podkreślić, iż adresaci praktyki stosowanej przez Fundusz Hipoteczny stanowiąc szczególną, dającą się jednoznacznie zidentyfikować grupę konsumentów, ze względu na pewne cechy (wiek, wykształcenie, szczególnie trudna sytuacja materialna) są grupą szczególnie podatną na oddziaływanie praktyki rynkowej stosowanej przez Spółkę i będącej przedmiotem niniejszego postępowania. W związku z powyższym, działania reklamowe przeprowadzone przez Fundusz Hipoteczny DOM należy oceniać przez pryzmat wyżej opisanego modelu konsumenta, który jest adresatem tychże działań Spółki i adresatem praktyki rynkowej stosowanej przez Spółkę. W ocenianych w przedmiotowym postępowaniu okolicznościach należy uznać, iż zastosowana przez Fundusz Hipoteczny DOM forma przekazu reklamowego tworzyła po stronie konsumentów, do 4 Por. Społeczeństwo w drodze do wiedzy. Raport o stanie edukacji 2010, Instytut Badań Edukacyjnych, Warszawa 2011 (http://www.ug.edu.pl/pl/jakosc_ksztalcenia/upload/files/17/broszura_informacyjna_ibe.pdf), jak również Edukacja i nowe wyzwania [w:] Młodzi 2011, Kancelaria Prezesa Rady Ministrów, Warszawa 2011 (http://zds.kprm.gov.pl/mlodzi-2011). 9 których był on adresowany, wrażenie, iż informacja zawarta w postaci plakatu zatytułowanego Komunikat ma charakter urzędowy. Ma to wpływ na postrzeganie i ocenę oferty Spółki, a tym samym w omawianych okolicznościach dochodziło do istotnego zniekształcenia zachowania rynkowego konsumenta, który jest przedstawicielem docelowej grupy adresatów, do której skierowany jest produkt „renty hipotecznej”. Praktyka rynkowa – działanie wprowadzające w błąd W myśl art. 5 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym praktykę rynkową uznaje się za działanie wprowadzające w błąd, jeżeli działanie to w jakikolwiek sposób powoduje lub może powodować podjęcie przez przeciętnego konsumenta decyzji dotyczącej umowy, której inaczej by nie podjął. Wprowadzającym w błąd działaniem może być w szczególności rozpowszechnianie prawdziwych informacji w sposób mogący wprowadzać w błąd (art. 5 ust. 2 pkt 2 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym). Wymaga podkreślenia, że obowiązek rzetelnego informowania konsumentów obejmuje wszystkie etapy sprzedaży, począwszy od przekazów reklamowych (ofertowych), których celem jest zainteresowanie potencjalnych nabywców ofertą handlową przedsiębiorcy, aż do momentu zawarcia umowy, której przedmiotem będzie nabycie towaru lub usługi. Szczególną uwagę ustawodawca przywiązuje do właściwego informowania konsumentów w początkowej fazie sprzedaży, gdyż właśnie na tym etapie stosowana przez profesjonalistów reklama i nierzetelna informacja wpłynąć może na decyzje konsumentów w zakresie zakupu towarów czy skorzystania z usługi lub produktu. Podkreślenia wymaga, iż Prezes Urzędu nie kwestionuje w niniejszym postępowaniu prawdziwości twierdzeń zawartych przez Fundusz Hipoteczny DOM w przekazie reklamowym w postaci plakatu zatytułowanego Komunikat. Zarzut postawiony Spółce, jak wskazano w sentencji niniejszej decyzji, dotyczy jego formy, zastosowanej konwencji, która w opinii Prezesa Urzędu wprowadza w błąd co do charakteru oferty. Analizę zakwestionowanej praktyki należy przeprowadzić odnosząc ją do powyżej scharakteryzowanej szczególnej grupy adresatów, do której skierowana jest oferta Spółki. Zwrócić również należy uwagę, iż oceniając plakat wykorzystywany przez Fundusz Hipoteczny DOM w kontekście naruszenia zbiorowych interesów konsumentów należy uwzględnić jego całościowy aspekt – kontekst wizualny, wykorzystane zwroty, jak również miejsca, w których był on wywieszany. Wszystkie te elementy należy oceniać łącznie. Rozpatrywanie każdego elementu przekazu reklamowego oddzielnie bez uwzględnienia jego całościowego charakteru, w opinii Prezesa Urzędu, byłoby podejściem nieprawidłowym. Dopiero połączenie wszystkich nierozerwalnych aspektów przekazu reklamowego, pozwala na dokonanie oceny w jaki sposób reklama mogła zostać odebrana przez jej adresatów, w przypadku ocenianej w niniejszym postępowaniu kampanii reklamowej Funduszu Hipotecznego DOM– przez osoby po 65. roku życia. Przekaz reklamowy w postaci zakwestionowanego przez Prezesa UOKiK plakatu Spółka zatytułowała Komunikat . Należy wskazać, że Fundusz Hipoteczny DOM ustosunkowując się do postawionego mu zarzutu w toku niniejszego postępowania podniósł, iż „komunikat” to zgodnie ze słownikiem języka polskiego krótka oficjalna informacja podana do powszechnej wiadomości; jak również tekst składający się z takich informacji . Prezes Urzędu odnosząc się do przekazanej przez Spółkę definicji komunikatu sięgnął do Słownika języka polskiego w którym czytamy, że: „komunikat to - <oficjalna wiadomość, informacja podana do powszechnej wiadomości, tekst składający się z takich wiadomości>: Komunikat meteorologiczny. Komunikat wojenny. Komunikat specjalny. Komunikat Milicji Obywatelskiej. Komunikat o stanie wód. Komunikat z ostatniej chwili” 5 . Podążając za ww. definicją „komunikatu” przede wszystkim należy wskazać, że „komunikat” to informacja o charakterze oficjalnym, informacja podana do powszechnej wiadomości. Po wtóre należy 5 Słownik języka polskiego PWN, Warszawa 1988 r. tom I. s. 981. 10 przeanalizować jak w kontekście definicji tego słowa zostały podane przykłady zastosowania go w użyciu codziennym: komunikat meteorologiczny, komunikat o stanie wód, komunikat Milicji Obywatelskiej. Dokonując oceny słowa komunikat należy uznać, że użycie tego słowa jest językowo przyporządkowane do wiadomości o charakterze oficjalnym, urzędowym, publicznym, a nawet w świadomości społeczeństwa państwowym. Rozpatrując charakter kwestionowanego przekazu reklamowego, w tym użycia w jego tytule słowa „komunikat” nie można zapominać, dla jakiej grupy odbiorców został on stworzony. Adresatami tego przekazu reklamowego byli ludzie starsi, konsumenci, którzy ukończyli 65 rok życia. Grupą docelową do której skierowana była reklama były osoby urodzone do 31 grudnia 1944 roku. Biorąc pod uwagę profil odbiorcy, należy mieć na uwadze, że osoby urodzone w latach 20-tych, 30- tych, 40-tych ubiegłego wieku, młodość i znaczną część swojego życia przeżyły w zupełnie innej rzeczywistości społeczno-gospodarczo-polityczno-prawnej. Istotnym elementem jest to, że osoby te mają zakorzenione w sobie specyficzne doświadczenia historyczne. Tak więc z całą stanowczością można uznać, że dla żyjącego obecnie 70, 80, 90 latka ogłoszenie zatytułowane KOMUNIKAT w odpowiedniej oprawie graficznej, oszczędnej w słowa, sformułowanej w sposób odpowiadający językowi urzędowemu, a więc podanego w odpowiedniej formie budzi jednoznaczne skojarzenia i buduje stosunek do takiej treści jako treści urzędowej. Spółka w toku postępowania wskazywała, że synonimem słowa komunikat jest słowo przekaz oraz wiadomość i równie dobrze mogły być jak wskazała użyte w kwestionowanym przez Prezesa UOKiK przekazie reklamowym. Należy zauważyć, że żadne z tych dwóch słów nie zostało zawarte w reklamie, i należy uznać, że nie niosłoby za sobą takiego przekazu jak słowo komunikat, bo mimo znaczeniowo takiej samej treści odbiór tych słów jest znacząco inny. Prezes Urzędu jednakże podkreśla, jak już wskazano powyżej, że co do zasady nie kwestionuje użycia poszczególnych, odrębnych słów, ale ocenia łączny wydźwięk plakatu reklamowego stosowanego przez Spółkę. Tytuł reklamy należy połączyć zatem z jej treścią oraz sposobem prezentacji. Przechodząc dalej do analizy reklamy należy wskazać na treść zawartą pod słowem Komunikat : Osoby urodzone przed 31 grudnia 1944 roku (powyżej 65 roku życia) mogą zgłaszać się po przyznanie renty hipotecznej. Wysokość renty ustalana jest indywidualnie. Rentę mogą otrzymać właściciele mieszkań i domów po przedstawieniu dokumentów potwierdzających własność nieruchomości. W celu uzyskania dodatkowych informacji prosimy kontaktować się telefonicznie od poniedziałku do piątku w godzinach od 8:00 do 17:00 pod numerem infolinii (…) lub listownie na adres (…) Konsument, do którego była adresowana kampania reklamowa, w ocenie Prezesa UOKiK, tak sformułowany przekaz mógł odczytać jako oficjalną, urzędową informację o istniejącym publicznoprawnym przywileju, który należy się każdej osobie posiadającej nieruchomość po osiągnięciu odpowiedniego wieku. Adresat przekazu mógł uznać „rentę hipoteczną” za świadczenie zbliżone do emerytury czy renty z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zwrócić należy uwagę na dobór słów i język zastosowany przez Fundusz Hipoteczny DOM w zacytowanej treści reklamy. Pierwsze zdanie porównać można przykładowo do art. 33 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.): Osoby urodzone przed dniem 1 stycznia 1949 r., ubezpieczone z tytułu działalności twórczej lub artystycznej, mają prawo do emerytury na warunkach określonych dla pracowników wykonujących działalność twórczą lub artystyczną . Porównanie tekstu zawartego w treści reklamy Funduszu Hipotecznego DOM z treścią art. 33 ustawy wskazuje, że w Komunikacie został użyty sposób formułowania tekstu charakterystyczny dla aktów prawnych. Adresatom reklamy z całą pewnością znany jest przekaz dokonywany w takiej formule, chociażby z decyzji organów emerytalno-rentowych, czy innych rozstrzygnięć dokonywanych w trybie administracyjnym (decyzje podatkowe, orzeczenia sądowe). Każdy obywatel 11 pozostaje w relacji z państwem w ww. obszarach w szczególności emeryt czy rencista posiadający własną nieruchomość. Nie ma w niniejszej sprawie żadnych wątpliwości, że treść Komunikatu nawiązuje, a wręcz stanowi kopię formuł używanych w aktach prawnych, które tworzone są przez państwo. Tak więc można uznać, że użyte przez Spółkę sformułowania mogą tworzyć mylne przekonanie, że autorem przekazu jest instytucja państwowa, a co się z tym wiąże, świadczenie o którym mowa jest pewne i ma charakter publiczny. Również należy zwrócić uwagę na użyte słowa i zwroty w treści Komunikatu, na przykład: osoby urodzone przed, mogą zgłaszać się po przyznanie renty, rentę mogą otrzymać właściciele (...) po przedstawieniu dokumentów potwierdzających własność. Sposób sformułowania przekazu tworzy po stronie jego odbiorcy przekonanie, iż warunkami do otrzymania „renty hipotecznej” jest wystąpienie o rentę ( mogą zgłaszać się ), posiadanie nieruchomości ( rentę mogą otrzymać właściciele ) i osiągnięcie odpowiedniego wieku ( osoby urodzone przed ), a świadczenia jest przyznawane ( po przyznanie renty) , po przedstawieniu dokumentów potwierdzających własność . Niniejszy przekaz zbudowany jest w oparciu o słowa i sformułowania, które tworzą w konsumencie przekonanie o istnieniu dodatkowej formy uzyskania środków pieniężnych dla pewnej grupy osób po spełnieniu przez nią wskazanych powyżej warunków, o której to formie uzyskania środków dowiadują się w formie komunikatu. W dalszej kolejności należy wskazać, także na treść Noty prawnej zamieszczonej na dole plakatu i dokonać oceny jej charakteru. Na samym dole plakatu Spółka zamieściła informację o treści: Nota prawna: Renta hipoteczna wypłacana jest na podstawie Artykułów 908 – 916 Kodeksu Cywilnego, Dz. U. Nr 16 poz. 93 z 18 maja 1964 r. z późniejszymi zmianami. Oznacza to, że świadczenie wypłacane jest w zamian za przeniesienie własności nieruchomości. Na wstępie pokreślenia wymaga, iż zacytowany fragment Komunikatu charakteryzuje się użyciem przez Spółkę zdecydowanie mniejszej, jaśniejszej czcionki w porównaniu z rozmiarem i barwą czcionki zastosowanej w stosunku do pozostałej treści plakatu. Biorąc pod uwagę szczególną grupę konsumentów, do której adresowana była zakwestionowana kampania reklamowa, zauważyć należy, iż Nota prawna w ogólnym aspekcie wizualnym i treściowym plakatu mogła zostać niezauważona lub pominięta z uwagi na główny przekaz plakatu. Ponadto należy wskazać, że posłużenie się sformułowaniem Nota prawna, również przy dokonywaniu oceny przekazu reklamowego ma istotne znaczenie. Zgodnie z definicją zawartą w Słowniku języka polskiego: „nota to - <<1.oficjalne pismo urzędowe (…) Nota dyplomatyczna, nota pokojowa. (…), >>, 4. przestarzałe, << przypisek, objaśnienie>>” 6 . Użycie słów Nota prawna w ocenie Prezesa UOKiK miało także znaczenie w całościowym kontekście postrzegania przekazu jako przekazu urzędowego, publicznego, państwowego. Należy zwrócić uwagę, że Nota prawna, w ocenie Prezesa UOKiK, zawiera najistotniejszy dla konsumenta element złożonej przez Fundusz Hipoteczny DOM tj. informację o konieczności przeniesienia dorobku całego życia, własności mieszkania, czy domu na Fundusz Hipoteczny. Ponadto co jest bardzo istotne w sprawie, należy zwrócić uwagę, na następujące elementy. Spółka zarówno w treści Komunikatu jak i w Nocie prawnej posługiwała się określeniem „renta hipoteczna”. Spółka co prawda podała przepisy w oparciu o które oferuje rentę hipoteczną w Nocie prawnej (art. 908 – 916 kc.), jednakże nigdzie nie wskazała w sposób bezpośredni, że są to przepisy dotyczące umowy o dożywocie. Spółka natomiast posłużyła się określeniem „renta hipoteczna”, które doskonale się koreluje z budowaniem odczucia publicznego, urzędowego charakteru świadczenia. Wydaje się być oczywiste to, że w odczuciu 70, 80 czy 90-latka świadczenie pieniężne, renta przyznawane jest właśnie przez instytucje państwowe. Nota bene Spółka również posłużyła się sformułowaniem przyznanie renty , o czym była mowa powyżej. Ponadto nie bez znaczenia w budowaniu urzędowego charakteru przekazu reklamowego pozostaje okoliczność pod jaką firmą prowadzi działalność Spółka. Fundusz Hipoteczny nawiązuje wprost nazwą do Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Narodowego Funduszu Zdrowia, 6 Słownik języka polskiego PWN, Warszawa 1988, Tom. 2, s. 394 12 co w przypadku osób 70, 80, 90-letnich może wpływać na postrzeganie podmiotu kierującego Komunikat. Nie bez znaczenia na postrzeganie przekazu Funduszu Hipotecznego DOM przez docelową grupę odbiorców pozostaje również miejsce zamieszczania plakatów zatytułowanych Komunikat – urzędy pocztowe, kluby Seniora, siedziby Polskich Związków Emerytów, Rencistów i Inwalidów. Oczywiste jest dla Prezesa UOKiK, że Spółka musiała wybrać takie miejsca zamieszczania plakatu, gdzie miał on szansę dotrzeć do adresatów oferty. Z pewnością wskazane miejsca spełniają to kryterium. Jednakże, z uwagi na fakt, iż sam plakat nie wskazuje jednoznacznie na jego prawdziwy promocyjny, komercyjny charakter, również wskazany aspekt może wprowadzać w błąd. Jak już Prezes UOKiK podkreślał w treści niniejszej decyzji, przy ocenie plakatu reklamowego wykorzystywanego przez Fundusz Hipoteczny DOM w kontekście naruszenia zbiorowych interesów konsumentów należy uwzględnić wszystkie jego elementy, a tym samym także miejsca, w których Spółka go zamieszczała. Wskazać należy, iż osoby po 65. roku życia mogą nie spodziewać się, że w wyszczególnionych miejscach zamieszczane będą reklamy, których są bezpośrednimi adresatami a tym bardziej, plakat wykorzystywany przez Fundusz Hipoteczny DOM, który nie ma jednoznacznie reklamowego charakteru, mógł zostać potraktowany przez jego odbiorców jako ogłoszenie urzędowe. Również należy zwrócić uwagę na stonowaną kolorystykę plakatu, oszczędne elementy graficzne, oszczędność treści. Sprawiają one, iż Komunikat wygląda bardzo oficjalnie i urzędowo. W ocenie Prezesa UOKiK w kwestionowanym przekazie brak jest elementów wskazujących na jego stricte komercyjny, reklamowy charakter. Sumując rozważania należy wskazać, że błędne wyobrażenie konsumenta o charakterze oferowanego przez Fundusz Hipoteczny DOM produktu „renty hipotecznej” powodowało jego korzystniejsze postrzeganie przez adresata. Urzędowy charakter plakatu zatytułowanego Komunikat niewątpliwie zwiększał zainteresowanie ofertą wśród osób po 65. roku życia. Wprowadzenie w błąd co do charakteru produktu w sposób szczególny rzutowało zatem na prawidłowość podejmowanej decyzji rynkowej. Konsument zainteresowany Komunikatem i pozostający na skutek jego treści w błędzie co do charakteru oferty był skłonny zawrzeć umowę o dodatkowe świadczenia, której by nie zawarł w przypadku posiadania pełnej wiedzy o ofercie. Uzasadnionym jest zatem przyjęcie, że przeciętny konsument będący przedstawicielem określonej szczególnej grupy konsumentów sugerując się charakterem przekazu mógł podjąć decyzję dotyczącą umowy, której inaczej by nie podjął, tj. mógł zainteresować się ofertą Funduszu Hipotecznego DOM, podjąć działania zmierzające do zawarcia umowy ze Spółką lub nawet zawrzeć umowę. Decyzję konsumenta dotyczącą umowy – zgodnie z jej definicją zawartą w art. 2 pkt 7 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym – należy odnosić do podejmowania przez konsumenta decyzji co do tego, czy, w jaki sposób i na jakich warunkach dokona zakupu lub zapłaci za produkt, bez względu na to, czy konsument postanowi dokonać określonej czynności, czy też powstrzymać się od jej dokonania. Ponadto, zgodnie z art. 4 ust. 1 ww. ustawy, zniekształcenie lub możliwość zniekształcenia zachowania rynkowego przeciętnego konsumenta może dotyczyć etapu przed zawarciem umowy dotyczącej produktu, w trakcie jej zawierania lub po jej zawarciu. Działanie polegające na wprowadzeniu w błąd, jako rodzaj nieuczciwej praktyki rynkowej, nie musi finalnie doprowadzić do dokonania przez przeciętnego konsumenta czynności prawnej, której, gdyby nie działał na pod wpływem błędu, by nie podjął. Pojęcie „decyzji dotyczącej umowy”, którą posługuje się ustawa o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym, ma bowiem szerszy zakres niż instytucja błędu uregulowana w art. 84 i n. Kodeksu cywilnego. Oznacza to, iż elementem konstrukcyjnym decyzji konsumenta nie należy czynić samego faktu jej dokonania, tj. w omawianym przypadku zawarcia umowy z Funduszem Hipotecznym DOM. Decyzja dotycząca umowy w omawianym stanie faktycznym będzie sprowadzać się już do sytuacji, w której konsument pod wpływem kampanii reklamowej zainteresuje się ofertą Spółki lub podejmie działania zmierzające do zawarcia umowy z Funduszem Hipotecznym DOM, np. dzwoniąc na infolinię, pisząc list, czy spotykając się z przedstawicielem Spółki celem uzyskania szczegółowej informacji dotyczącej „renty hipotecznej”, czy też już z zamiarem skorzystania z produktu, tj. zawarcia umowy. 13 Kluczowe znaczenie przy podjęciu przez konsumenta decyzji dotyczącej umowy odgrywa wewnętrzne przekonanie konsumenta, dokonany przez niego odbiór komunikatu reklamowego, który prowadzi do przyjęcia oraz zrozumienia najważniejszych informacji, jakie płyną z ww. przekazu marketingowego. Reklama stanowi specyficzny środek przekazu, posługujący się niewątpliwie skrótami, hasłami i prezentujący najważniejsze informacje, które mają dotrzeć do potencjalnych klientów i skłonić ich do zainteresowania się reklamowanym produktem. Jednakże reklama ma być tak skonstruowana by konsument do którego jest adresowana, już na samym wstępie, bezpośrednio po zetknięciu się z przekazem reklamowym, podejmował właściwe decyzje zgodne z jego wolą i oczekiwaniami płynącymi po zetknięciu się z reklamą. Okoliczność, iż konsument uzyska podczas spotkania czy rozmowy telefonicznej z pracownikiem Funduszu Hipotecznego DOM informację dotyczącą rzeczywistego charakteru produktu, co podnosiła Spółka w wyjaśnieniach w toku postępowania, nie wyłącza wprowadzającego w błąd charakteru działań Funduszu Hipotecznego DOM już na tym wstępny etapie. Zainteresowanie się ofertą, wykonanie telefonu, napisanie listu, czy sam fakt spotkania się z przedstawicielem Spółki pod wpływem błędnego przekazu reklamowego wiąże się z podjęciem przez konsumenta decyzji dotyczącej umowy, której inaczej by nie podjął i stanowi okoliczność obciążającą przedsiębiorcę. Wobec tego, fakt, iż konsument jak przedstawiał Fundusz Hipoteczny DOM, miał możliwość poznania szczegółów oferty podczas spotkania z przedstawicielem czy przy innych formach kontaktu pozostaje bez znaczenia dla oceny działań Spółki kwestionowanych w niniejszym postępowaniu. Zauważyć należy, iż zgodnie z orzecznictwem SOKiK: konsument, do którego reklama jest kierowana ma prawo do rzetelnej informacji już w chwili zapoznania się z reklamą bez konieczności zasięgania jej dopiero w miejscu sprzedaży u powoda; przedsiębiorca ma obowiązek poinformowania w sposób rzetelny i prawdziwy o cechach oferowanego towaru już w reklamie, a klient zwabiony jego ofertą nie ma obowiązku jej weryfikacji w miejscu sprzedaży (wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 19 grudnia 2007 r., sygn. akt: XVII AmA 64/07). Mając powyższe na uwadze Prezes Urzędu uznał, iż działanie Funduszu Hipotecznego DOM polegające na skierowaniu do konsumentów powyżej 65. roku życia przekazu reklamowego dotyczącego oferowanego w ramach prowadzonej działalności produktu o nazwie „renta hipoteczna” w postaci plakatu zatytułowanego Komunikat w formie sugerującej, iż jest to informacja o charakterze urzędowym stanowi nieuczciwą praktykę wprowadzającą w błąd, o której mowa w art. 5 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym. • Dobre obyczaje W celu wykazania, że zachowanie Spółki stanowi nieuczciwą praktykę rynkową konieczne jest także wykazanie naruszenia klauzuli generalnej z art. 4 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym, tj. ogólnej definicji nieuczciwej praktyki rynkowej. Praktyka rynkowa będzie uznana za nieuczciwą, jeśli pozostanie sprzeczna z dobrymi obyczajami i w sposób istotny zniekształci lub może zniekształcić zachowanie rynkowe przeciętnego konsumenta przed zawarciem umowy dotyczącej produktu, w trakcie jej zawierania lub po zawarciu. W związku z powyższym Prezes Urzędu dokonał oceny zachowania Spółki w kontekście naruszenia dobrych obyczajów oraz możliwości istotnego zniekształcenia zachowania rynkowego przeciętnego konsumenta przed zawarciem umowy, tj. na etapie kierowania do niego komunikatu marketingowego. Dobre obyczaje pozostają klauzulą generalną, która podlega konkretyzacji na okoliczność danego stanu faktycznego. Zgodnie z poglądem doktryny sprzeczne z dobrymi obyczajami są działania, które zmierzają do niedoinformowania, dezorientacji, wywołania błędnego przekonania u klienta, wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności (...) czyli takie działanie, które potocznie określone jest jako nieuczciwe, nierzetelne, odbiegające in minus od przyjętych standardów 14 postępowania 7 . W niniejszej sprawie dobre obyczaje należy ocenić jako prawo do rzetelnej i jednoznacznej informacji przeciętnego konsumenta co do charakteru prowadzonej przez Fundusz Hipoteczny DOM kampanii (z uwzględnieniem cech szczególnej grupy konsumentów, do której skierowana była praktyka) poprzez zastosowanie takiej formy plakatu zatytułowanego Komunikat, która nie pozostawiałaby wątpliwości, iż przekaz ma charakter reklamowy. Naruszenie tak rozumianych dobrych obyczajów zostało dokonane przez Spółkę poprzez skierowanie do konsumentów powyżej 65. roku życia przekazu reklamowego dotyczącego oferowanego w ramach prowadzonej działalności produktu o nazwie „renta hipoteczna” w postaci plakatu zatytułowanego Komunikat w formie sugerującej, iż jest to informacja o charakterze urzędowym. Konsument należący do wskazanej szczególnej grupy (osoby po 65. roku życia) widząc plakat w formie zastosowanej przez Fundusz Hipoteczny DOM i zamieszczony w urzędach pocztowych, klubach Seniora, siedzibach Polskich Związków Emerytów, Rencistów i Inwalidów może oczekiwać, iż jest to oficjalny komunikat o charakterze urzędowym, a tym samym świadczenie, o którym w nim mowa ma charakter publiczny. Pod wpływem tego komunikatu przeciętny konsument przynależący do ww. grupy mógł nabrać mylnego wyobrażenia o cechach oferowanego produktu i podjąć decyzję dotyczącą umowy, której – w przypadku posiadania pełnej i rzeczywistej wiedzy o oferowanym produkcie – by nie podjął. Powyższe świadczy o możliwości zniekształcenia zachowania rynkowego przeciętnego konsumenta w zakresie jego decyzji dotyczącej umowy. Wobec powyższego, w ocenie Prezesa Urzędu, zachowanie Spółki należy uznać za nieuczciwą praktykę rynkową w rozumieniu art. 4 ust. 1 i 2 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym, a sprecyzowaną w art. 5 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ww. ustawy. Ad 3. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów Dla stwierdzenia, że przedsiębiorca stosuje praktyki określone w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, niezbędne jest wykazanie, że kwestionowane w toku postępowania działania przedsiębiorcy godzą w zbiorowy interes konsumentów. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie wyjaśnia znaczenia pojęć godzenia w interesy konsumentów oraz zbiorowego interesu konsumentów . Należy przyjąć, że interesem, który podlega ochronie na podstawie art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jest interes prawny, rozumiany jako określone potrzeby konsumenta uznane przez ustawodawcę za godne ochrony. Działanie przedsiębiorcy godzi w interesy konsumentów wtedy, gdy wywołuje negatywne skutki w sferze ich praw i obowiązków. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Przez interes zbiorowy należy rozumieć interes dotyczący konsumentów jako określonej zbiorowości. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów ma miejsce wówczas, gdy negatywnymi skutkami działań przedsiębiorcy dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku, mających status konsumentów. Do naruszenia zbiorowego interesu konsumentów konieczne jest, żeby działanie przedsiębiorcy było skierowane nie do konkretnej osoby, lecz do adresata, którego nie sposób z góry indywidualnie oznaczyć. Działanie o takim charakterze jest w stanie wywołać niekorzystne następstwa nie tylko w odniesieniu do konkretnych konsumentów, lecz wobec każdego z członków zbiorowości. Przy tym zaistnienie przesłanki naruszenia zbiorowego interesu konsumenta nie jest bezpośrednio uzależnione od liczby konsumentów, których interesy zostały rzeczywiście naruszone wskutek działań przedsiębiorcy. Istotne jest to, że przedmiotowe działanie może zagrozić, przynajmniej potencjalnie, interesom szerokiego kręgu nieprofesjonalnych uczestników rynku. Interes konsumentów należy przy tym rozumieć jako interes prawny (a nie faktyczny), a więc uznany przez ustawodawcę na zasługujący na ochronę i zabezpieczenie. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów powiązane jest z naruszaniem interesów gospodarczych konsumentów. Pod tym pojęciem należy rozumieć zarówno naruszenie interesów stricte ekonomicznych (o wymiarze majątkowym), jak również prawo konsumentów do uczestniczenia w przejrzystych i niezakłóconych 7 W. Popiołek [w:] Kodeks cywilny Tom I. Komentarz, pod redakcją K. Pietrzykowskiego, C.H. Beck, Warszawa 2002, s. 804. 15 przez przedsiębiorcę warunkach rynkowych, zapewniających konsumentom dokonywanie transakcji handlowych z przedsiębiorcami przy całkowitym zrozumieniu rzeczywistego sensu ekonomicznego i prawnego warunków dokonywanych czynności na etapie przedkontraktowym oraz w czasie wykonywania umowy, czego urzeczywistnieniem jest m.in. abstrakcyjnie pojmowane prawo do rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji w komunikacji pomiędzy przedsiębiorcą a konsumentem. W tym też aspekcie w niniejszej sprawie nastąpiło naruszenie interesu gospodarczego konsumentów poprzez skierowanie do nich przekazu reklamowego, którego forma sugeruje, iż przekaz ma charakter urzędowy. Zaniechanie stosowania praktyki Prezes Urzędu wydając niniejszą decyzję uznał jednocześnie, że istnieją podstawy do stwierdzenia zaniechania przez Spółkę praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów opisanej w pkt I sentencji decyzji. Zgodnie z art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie wydaje się decyzji, o której mowa w art. 26, jeżeli przedsiębiorca zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 24. W powyższym przypadku Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania. Z materiału dowodowego wynika, że Spółka zaniechała stosowania zakwestionowanej praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów poprzez zakończenie prowadzenia kampanii reklamowej z wykorzystaniem zakwestionowanego plakatu reklamowego zatytułowanego Komunikat . Przedmiotowa praktyka Funduszu Hipotecznego DOM trwała do dnia 31 grudnia 2010 r. Oznacza to, iż z dniem 1 stycznia 2011 r. nastąpiło zaniechanie stosowania przez Spółkę zarzucanej jej praktyki. Mając na uwadze powyższe, orzeka się jak w pkt I sentencji niniejszej decyzji. Ad II sentencji decyzji - nakazanie publikacji decyzji Prezes Urzędu nałożył na Fundusz Hipoteczny DOM, na podstawie art. 27 ust. 4 w związku z art. 26 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów obowiązek: 1) publikacji niniejszej decyzji w całości w terminie 14 (czternastu) dni od dnia uprawomocnienia się decyzji na koszt Funduszu Hipotecznego DOM Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie na stronie http://funduszhipoteczny.pl, lub na każdej innej stronie internetowej przedsiębiorcy zastępującej tę stronę w przyszłości w ten sposób, że odnośnik do treści decyzji powinien zostać umieszczony na stronie głównej oraz utrzymywanie jej na przedmiotowej stronie internetowej przez okres 6 (sześć) miesięcy; 2) publikacji punktu I sentencji decyzji na koszt Funduszu Hipotecznego DOM Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie w terminie 60 (sześćdziesiąt) dni od daty uprawomocnienia się decyzji na jednej z pięciu pierwszych stron w pięciu kolejnych wydaniach bezpłatnie dystrybuowanego na terenie całej Warszawy, Sopotu, Zabrza dziennika (alternatywnie tygodnika w przypadku gdyby dziennik na danym obszarze nie był dystrybuowany) w module obejmującym co najmniej 50 % strony, czarną czcionką Times New Roman nie mniejszą niż 12 (dwanaście) punktów na białym tle, bądź w przypadku braku jednego dziennika (alternatywnie tygodnika) dystrybuowanego na teranie całej Warszawy, Sopotu i Zabrza publikację w prasie bezpłatnej dziennika/dzienników (alternatywnie tygodnika/tygodników) w sposób zapewniający maksymalne pokrycie Warszawy, Sopotu i Zabrza w terminach i na warunkach jak wskazane powyżej. W stosunku do decyzji wydawanych na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów odpowiednie zastosowanie znajduje przepis art. 26 ust. 2 ustawy. Decyzja o uznaniu 16 praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów oraz stwierdzająca zaniechanie jej stosowania może zatem w związku z powyższym odesłaniem zawierać elementy dodatkowe w szczególności w postaci zobowiązania przedsiębiorcy do złożenia jednokrotnego lub wielokrotnego oświadczenia o określonej treści lub formie oraz zobowiązania do publikacji decyzji w całości lub w części na koszt przedsiębiorcy. W niniejszej sprawie Prezes Urzędu zdecydował o zastosowaniu drugiego z ww. dodatkowych środków. Należy wskazać, że zamieszczenie w decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającej zaniechanie jej stosowania postanowień dodatkowych z uwagi na jej charakter ma zmierzać do osiągnięcia innych celów niż te, które są stawiane odpowiednim postanowieniom zawartym w decyzji wydanej na podstawie art. 26 ust. 1 uokik. Decyzja wydana na podstawie art. 27 ust. 1 uokik jest bowiem wydawana w sytuacji, gdy przedsiębiorca nie stosuje już praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. Zatem celem umieszczenia w niej postanowień dodatkowych nie jest dążenie do wyeliminowania jej skutków (tak jak w decyzji wydanej na podstawie art. 26 ust. 1 uokik), bowiem bezprawna praktyka została już zaniechana (co ustalono w toku niniejszego postępowania). 8 Celem przyjętego rozwiązania – w ramach którego Spółka na forum publicznym „przyznaje się” do stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów – jest realizacja funkcji edukacyjnej oraz prewencyjnej wobec innych uczestników rynku – zarówno przedsiębiorców, jak i konsumentów. W niniejszej sprawie doszło do naruszenia fundamentalnego prawa konsumenta do rzetelnej, prawdziwej, pełnej i niewprowadzającej w błąd informacji. Czynnikiem kompensującym konsumentowi jego słabszą pozycję rynkową jest prawo do bycia dobrze poinformowanym. Informacja stanowi bowiem główny czynnik determinujący podjęcie przez konsumenta decyzji dotyczącej zawarcia umowy. Mając na uwadze przedmiotowe dobro podlegające ochronie prawnej, Prezes Urzędu uznał za zasadne nakazanie podania do wiadomości szerokiego kręgu odbiorców informacji o praktykach Funduszu Hipotecznego DOM, które zostały uznane za bezprawne. W związku z tym, za zasadny należy uznać nakaz publikacji decyzji na stronie internetowej Spółki przez okres 6 miesięcy i punktu I sentencji decyzji w bezpłatnie dystrybuowanym dzienniku (alternatywnie tygodniku) w pięciu kolejnych wydaniach w miastach, w których Fundusz Hipoteczny DOM w kampanii reklamowej wykorzystywał zakwestionowany przez Prezesa Urzędu plakat. Okres publikacji decyzji na stronie internetowej Funduszu Hipotecznego DOM i nakaz publikacji punktu I sentencji decyzji w kolejnych wydaniach bezpłatnych gazet powinny umożliwiać dotarcie treści decyzji lub jej sentencji do szerokiego kręgu odbiorców – zarówno konsumentów, jak też przedsiębiorców. Dodatkowo, Prezes Urzędu uznał, iż bezpłatnie dystrybuowane gazety, z uwagi na brak konieczności ponoszenia kosztów, są częstym źródłem informacji u osób starszych znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej – tym samym potencjalnych klientów Spółki. Dlatego też Prezes UOKiK uznał za celowe nakazanie publikacji punktu I sentencji decyzji właśnie w tego rodzaju prasie. Określone w punkcie II sentencji decyzji nakazy spełnią niewątpliwe funkcję edukacyjną wobec konsumentów, stanowiąc kolejny element edukacji konsumenckiej zmierzającej do kształtowania modelu polskiego konsumenta na wzór europejski, przyjęty już w ustawie o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym – tj. konsumenta uważnego, ostrożnego i dobrze poinformowanego, zwracając konsumentowi uwagę na język reklam. Tym samym także w odniesieniu do konsumentów zrealizowana zostanie funkcja prewencyjna, gdyż informując o bezprawnych praktykach oraz przestrzegając przed nimi, należy zakładać, że świadomość konsumencka wzrośnie i konsumenci uważniej będą analizować przekaz reklamowy w przyszłości. Funkcja edukacyjna i prewencyjna poprzez omawiane nakazy publikacji będzie realizować się także w odniesieniu do innych profesjonalnych uczestników rynku. Publikacje mają stanowić czytelną informację dla przedsiębiorców, jakie wymogi powinien spełniać rzetelny i niewprowadzający w błąd przekaz reklamowy, a jednocześnie ostrzegać, iż w przypadku braku dochowania wymaganych standardów i zastosowania podobnej praktyki muszą liczyć się z określonymi sankcjami. 8 K. Kohutek, M. Sieradzka, Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, Wolters Kluwer, Warszawa 2008, s. 677. 17 Mając na uwadze powyższe, orzeka się jak w pkt II sentencji niniejszej decyzji. Ad III sentencji decyzji – kara pieniężna Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu może w drodze decyzji nałożyć na przedsiębiorcę, który dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, w rozumieniu art. 24 ustawy, karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary. Z powołanego wyżej przepisu wynika, że kara pieniężna ma charakter fakultatywny. Zatem o tym, czy w konkretnej sprawie w odniesieniu do wskazanego przedsiębiorcy zasadne jest nałożenie kary pieniężnej decyduje Prezes UOKiK w ramach uznania administracyjnego. Zwrócić należy uwagę, iż przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie określają jakichkolwiek przesłanek, od których uzależnione byłoby podjęcie decyzji o nałożeniu kary. Ustawodawca wskazał jedynie w art. 111 ww. ustawy te okoliczności, które Prezes Urzędu winien uwzględnić decydując o wymiarze kary pieniężnej, wymieniając w szczególności okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a także uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Podkreślić należy, iż sankcja w postaci nałożenia kary może być na przedsiębiorcę nałożona niezależnie od tego, czy dopuścił się on naruszenia umyślnie, czy też nieumyślnie. Biorąc pod uwagę okoliczności sprawy, przede wszystkim charakter naruszenia, które przypisano Funduszowi Hipotecznemu DOM, Prezes Urzędu uznał nałożenie kary pieniężnej za uzasadnione. Zdaniem Prezesa UOKiK, opisane w niniejszej decyzji działanie podejmowane przez Spółkę w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej powinny były uwzględniać możliwość naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. Pamiętać należy, że na profesjonalnych uczestnikach obrotu rynkowego spoczywa obowiązek dochowania należytej staranności przy ocenie zgodności ich działań z obowiązującymi przepisami prawa. Okolicznością przemawiającą za zastosowaniem wobec Funduszu Hipotecznego DOM kary pieniężnej jest fakt, iż Spółka jako profesjonalny uczestnik rynku prowadząc kampanię reklamową oferowanego produktu „renty hipotecznej” powinien przeprowadzić ją z poszanowaniem prawa konsumentów do rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, uwzględniając obowiązujące przepisy prawa. Przesłanką uzasadniającą nałożenie na Fundusz Hipoteczny DOM kary pieniężnej jest również fakt, iż Spółka wykorzystywała łatwowierność i niedoinformowanie osób po 65. roku życia znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Przychód osiągnięty przez Spółkę w roku poprzedzającym wydanie niniejszej decyzji w kwocie […] zł (słownie: […]) ustalono na podstawie przekazanego zeznania podatkowego CIT-8 Spółki za 2011 r. Maksymalna wysokość kary mogła zatem wynieść ok. […] zł. Oszacowanie wysokości kary przebiegało dwuetapowo. Ustalając wymiar kary pieniężnej Prezes Urzędu w pierwszej kolejności dokonał bowiem oceny wagi stwierdzonych naruszeń i na tej podstawie ustalił kwotę bazową, stanowiącą podstawę do dalszych ustaleń wysokości kary, a następnie – w oparciu o zaistniałe w sprawie okoliczności mające wpływ na wysokość kary – dokonał gradacji ustalonej kwoty bazowej. W punkcie I sentencji niniejszej decyzji Prezes Urzędu stwierdził stosowanie przez Fundusz Hipoteczny DOM praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów co daje podstawę do nałożenia na Spółkę kary pieniężnej określonej w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W powyższym kontekście wzięto pod uwagę, iż oceniane naruszenie miało miejsce na etapie przedkontraktowym , którego istotą jest zachowanie przedsiębiorcy ukierunkowane na pozyskiwanie konsumentów lub złożenie oferty konsumentom, mające na celu skłonienie do zawarcia kontraktu. Ustalając wymiar kary pieniężnej Prezes Urzędu wziął pod uwagę, że Fundusz Hipoteczny DOM stosował określoną w art. 5 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym 18 praktykom rynkowym praktykę rynkową uznaną za działanie wprowadzające w błąd polegające na rozpowszechnianiu prawdziwych informacji w sposób mogący wprowadzać w błąd. Przypisana Spółce praktyka miała charakter długotrwały, była bowiem stosowana od dnia 5 lutego 2009 r. do 31 grudnia 2010 r . Ocena wagi stwierdzonego naruszenia pozwoliła Prezesowi Urzędu na stwierdzenie, iż waga naruszenia wynikająca ze stosowania praktyki zakwestionowanej w pkt I sentencji niniejszej decyzji kształtuje się na poziomie […] % przychodu osiągniętego przez Fundusz Hipoteczny DOM S.A. w roku poprzedzającym wydanie niniejszej decyzji. Tym samym ustalona przez Prezesa Urzędu kwota bazowa stanowiąca równowartość […] % przychodu osiągniętego przez Spółkę wynosi […] zł. Dokonując ustalenia ostatecznego wymiaru kary pieniężnej nałożonej na Fundusz Hipoteczny DOM za stwierdzone w punkcie I sentencji niniejszej decyzji stosowanie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, Prezes Urzędu stwierdził, iż brak jest w postępowaniu okoliczności łagodzących mogących mieć wpływ na wymiar kary. W tym miejscu należy zauważyć, iż Prezes Urzędu stwierdził zaniechanie stosowania praktyki przez Spółkę, jednak okoliczność ta nie wynikała z wyrażonej przez Fundusz Hipoteczny woli zaprzestania stosowania bezprawnych działań, ale z samego charakteru kampanii reklamowej, która ma zamknięte ramy czasowe. Wobec powyższego w niniejszej sprawie nie może być mowy o potraktowaniu zaniechania stosowania praktyk przez Spółkę jako okoliczności łagodzącej. Wobec powyższego, za naruszenie stwierdzone w pkt. I sentencji niniejszej decyzji Prezes Urzędu nałożyłby na Spółkę karę pieniężną w wysokości […] zł (słownie: […]) co stanowiłoby […] % przychodu osiągniętego w 2011 r. Prezes Urzędu uznał jednak, iż kara w tej wysokości nie spełniłaby swoich funkcji. Podkreślić należy, iż Fundusz Hipoteczny DOM skierował plakat zatytułowany Komunikat do szczególnej grupy konsumentów – osób po 65 roku życia. Z uwagi na specyfikę przeciętnego konsumenta będącego przedstawicielem tej grupy, oraz rodzaj oferty składanej przez Spółkę, Fundusz Hipoteczny DOM powinien zadbać o jasny, niebudzący wątpliwości, co do jego charakteru przekaz reklamowy. Fundusz Hipoteczny DOM, żeby zachęcić konsumentów – adresatów reklamy do kontaktu z przedstawicielem Spółki wykorzystał zaufanie tych osób do instytucji państwowych tworząc wrażenie, iż oferowany produkt „renty hipotecznej” ma charakter publiczny. Reklama Funduszu Hipotecznego DOM została sformułowana tak, że budziła przekonanie o urzędowym charakterze komunikatu. Tak więc nieuczciwe działanie Funduszu Hipotecznego DOM wymierzone przeciwko szczególnej grupie konsumentów stanowi przesłankę do nadzwyczajnego podwyższenia kary. Prezes Urzędu wziął również pod uwagę wartość umów zawieranych przez konsumentów ze Spółką w ramach produktu „renta hipoteczna”. Adresaci praktyki Funduszu Hipotecznego DOM osoby 70, 80, 90-letnie decydują się na przekazanie nieruchomości, często całego dorobku życia w zamian za wypłacanie comiesięcznego świadczenia. Własność nieruchomości już w momencie zawarcia umowy przechodzi na Spółkę, a wartość nieruchomości w obecnych warunkach rynkowych jest niebagatelna. Należy zauważyć, że Spółka tylko w okresie od kwietnia 2011 r. do połowy września 2011 r. zawarła […] umów dożywocia (dane uzyskane na potrzeby postępowania wyjaśniającego). Wartość majątku Spółki jest w ten sposób generowana wobec tego jest istotna i mimo, że nie przekłada się na przychód określa wartość Spółki. Podkreślić więc ponownie należy, że produkt „renta hipoteczna” wiąże się z bardzo ważną decyzją konsumenta w zakresie jego finansów. Z uwagi na wartość przedmiotu umowy, której stroną jest w dodatku osoba starsza, często nieświadoma swojej sytuacji prawnej, ufna i pozostająca pod silnym wpływem innych osób, praktyka Funduszu Hipotecznego DOM została oceniona jako szczególnie naganna. Świadomość osoby po 65. roku życia w całym procesie decyzyjnym dotyczącym tak ważnej kwestii jak przekazanie na własność mieszkania lub domu osobie trzeciej nie powinna być niczym i w żaden sposób zakłócona, co Fundusz Hipoteczny DOM czynił już na etapie zetknięcia się konsumenta z ofertą Spółki. Biorąc zatem pod uwagę wykorzystywanie przez Spółkę szczególnych cech specyficznej, słabszej grupy konsumentów, jak również uwzględniając finansowy aspekt produktu „renta hipoteczna” Prezes Urzędu uznał, iż kara w wysokości określonej powyżej nie spełni swoich funkcji. 19 Mając powyższe na uwadze, Prezes UOKiK uznał za zasadne podwyższenie kary pieniężnej nałożonej na Fundusz Hipoteczny DOM S.A. do wysokości 30 000 zł ( słownie: trzydzieści tysięcy złotych) co stanowi […] % przychodu osiągniętego w 2011 r. przez Spółkę. W świetle powyższych okoliczności, w opinii Prezesa UOKiK, uznać należy, że kara pieniężna nałożona na Fundusz Hipoteczny DOM jest adekwatna do okresu, stopnia oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Prezes Urzędu nakładając niniejszą decyzją ww. karę pieniężną za naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wziął pod uwagę, że ma ona: po pierwsze – charakter represyjny (nakładana jest za naruszenie ustawowych zakazów), po drugie – prewencyjny (ma zapobiegać podobnym naruszeniom w przyszłości i zniechęcać do naruszania prawa), zaś zagrożenie nią, czyli potencjalna możliwość nałożenia kary przez Prezesa Urzędu – nadaje jej charakter dyscyplinujący (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 2004 r., sygn. akt: III SK 31/04). Zdaniem Prezesa UOKiK tak wymierzona kara spełnia zarówno rolę represyjną jako sankcję i dolegliwość za naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jak i prewencyjną, zapobiegającą ponownemu ich naruszeniu. Wobec powyższego orzeczono jak w punkcie III sentencji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, karę pieniężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji, na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie nr: NBP O/O Warszawa 51101010100078782231000000. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury w Warszawie. Dyrektor Delegatury UOKIK w Warszawie / podpis/ Otrzymuje: