RWA-33/2013

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW w Warszawie RWA-61-5/13/Aś Warszawa, dn. 20 grudnia 2013 r. DECYZJA CZĘŚCIOWA nr RWA-33/2013 I. Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.), stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy oraz art. 104 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267) w związku z art. 83 ww. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu przeciwko Provident Polska Spółce Akcyjnej z siedzibą w Warszawie - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, 1. uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 2 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, działanie Provident Polska Spółki Akcyjnej z siedzibą w Warszawie polegające na niepodawaniu w Formularzu informacyjnym dotyczącym kredytu konsumenckiego wykorzystywanym przy poŜyczce z obsługą w domu w rubryce „koszty, które zobowiązany/a będzie Pan/i ponieść w związku z umową o kredyt” informacji o opłacie za obsługę poŜyczki w domu oraz dodatkowej opłacie przygotowawczej , które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową poŜyczki (umową o kredyt konsumencki), co stanowi naruszenie art. 13 ust. 1 pkt 10 w zw. art. 14 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. Nr 126, poz. 715 ze zm.) i nakazuje zaniechanie jej stosowania, 2 2. uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, działanie Provident Polska Spółki Akcyjnej z siedzibą w Warszawie polegające na podawaniu w umowie poŜyczki z obsługą w domu nieprawdziwej informacji o całkowitym koszcie poŜyczki poprzez nieuwzględnienie w nim kosztu opłaty za obsługę w domu i dodatkowej opłaty przygotowawczej , co stanowi nieuczciwą praktykę rynkową, o której mowa w art. 4 ust. 1 i art. 5 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. nr 171 poz. 1206) w zw. z art. 5 pkt 6 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. Nr 126, poz. 715 ze zm.) i nakazuje zaniechanie jej stosowania, 3. uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, działanie Provident Polska Spółki Akcyjnej z siedzibą w Warszawie polegające na podawaniu w Formularzu informacyjnym dotyczącym kredytu konsumenckiego wykorzystywanym przy poŜyczce z obsługą w domu nieprawdziwej informacji o całkowitej kwocie do zapłaty przez konsumenta poprzez nieuwzględnienie w niej kosztu opłaty za obsługę w domu , co stanowi nieuczciwą praktykę rynkową, o której mowa w art. 4 ust. 1 i art. 5 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. nr 171, poz. 1206) i nakazuje zaniechanie jej stosowania , 4. uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, działanie Provident Polska Spółki Akcyjnej z siedzibą w Warszawie polegające na podawaniu w Formularzu informacyjnym dotyczącym kredytu konsumenckiego wykorzystywanym przy poŜyczce z obsługą w domu oraz w umowie poŜyczki z obsługą w domu nieprawdziwej informacji o wysokości rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania , co stanowi naruszenie art. 4 ust. 1 i art. 5 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. nr 171 poz. 1206) i nakazuje zaniechanie jej stosowania. II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U Nr 50, poz. 331 ze zm.), stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy, po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego w sprawie stosowania praktyk 3 naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu przeciwko Provident Polska Spółce Akcyjnej z siedzibą w Warszawie - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, nakłada się na Provident Polska Spółkę Akcyjną z siedzibą w Warszawie karę pienięŜną w wysokości: 1. 1 544 450 zł (słownie: jeden milion pięćset czterdzieści cztery tysiące czterysta pięćdziesiąt złotych), płatną do budŜetu państwa, z tytułu naruszenia zakazu, o którym jest mowa w art. 24 ust. 2 w związku z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie I.1. sentencji niniejszej decyzji, 2. 4 633 349 zł (słownie: cztery miliony sześćset trzydzieści trzy tysiące trzysta czterdzieści dziewięć złotych), płatną do budŜetu państwa, z tytułu naruszenia zakazu, o którym jest mowa w art. 24 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie I.2. – I.3. sentencji niniejszej decyzji, 3. 6 177 798 zł (słownie: sześć milionów sto siedemdziesiąt siedem tysięcy siedemset dziewięćdziesiąt osiem złotych), płatną do budŜetu państwa, z tytułu naruszenia zakazu, o którym jest mowa w art. 24 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie I.4. sentencji niniejszej decyzji. III. Na podstawie art. 105 § 1 w zw. z art. 104 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267) w zw. z art. 83 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, z późn. zm.), po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu przeciwko Provident Polska Spółce Akcyjnej z siedzibą w Warszawie – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, umarza się jako bezprzedmiotowe postępowanie wszczęte w związku z podejrzeniem , Ŝe działanie Provident Polska Spółki Akcyjnej z siedzibą w Warszawie polegające na podawaniu w Formularzu informacyjnym dotyczącym kredytu konsumenckiego 4 nieprawdziwej informacji o całkowitej kwocie do zapłaty przez konsumenta poprzez nieuwzględnienie w niej odsetek, stanowi nieuczciwą praktykę rynkową , o której mowa w art. 4 ust. 1 i art. 5 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. nr 171, poz. 1206), co moŜe stanowić naruszenie art. 24 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. UZASADNIENIE Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeprowadził postępowanie wyjaśniające, mające na celu wstępne ustalenie, czy wybrani przedsiębiorcy niebędący bankami i świadczący konsumentom usługi finansowe dopuścili się, w zakresie pobierania opłat oraz prezentacji kosztów, naruszenia przepisów uzasadniających wszczęcie postępowania w sprawie zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 ust. 2 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) lub podjęcie działań przewidzianych w odrębnych ustawach (sygn. DDK-405-67/12). W toku tego postępowania Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeprowadził analizę wzorców umów oraz formularzy informacyjnych dotyczących poŜyczki, jak równieŜ zweryfikował treść umów zawartych z konsumentami nadesłanych m.in. przez Provident Polska Spółkę Akcyjną z siedzibą w Warszawie (dalej takŜe: Spółka, Provident Polska S.A.). W wyniku ww. analizy zidentyfikowane zostały nieprawidłowości wymagające podjęcia działań zgodnie z kompetencjami wynikającymi z ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów sprawę Provident Polska S.A. przekazał do wszczęcia i prowadzenia Delegaturze Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie (dalej równieŜ: Prezes Urzędu, Prezes UOKiK, Delegatura UOKiK w Warszawie). Delegatura UOKiK w Warszawie wszczęła w dniu 19 czerwca 2013 r. wobec Provident Polska S.A. postępowanie w związku z podejrzeniem, iŜ: I. niepodawanie w formularzu informacyjnym dotyczącym kredytu konsumenckiego w rubryce „koszty, które zobowiązany/a będzie Pan/i ponieść w związku z umową o kredyt” 5 informacji o opłacie za obsługę poŜyczki w domu oraz dodatkowej opłacie przygotowawczej, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową kredytu, moŜe stanowić naruszenie art. 13 ust. 1 pkt 10 w zw. art. 14 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. Nr 126, poz. 715 ze zm.), a w konsekwencji naruszać przepis art. 24 ust. 2 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, II. podawanie w formularzu informacyjnym nieprawdziwej informacji o całkowitej kwocie do zapłaty poprzez nieuwzględnienie w niej kosztu opłaty za obsługę w domu oraz odsetek moŜe stanowić nieuczciwą praktykę rynkową, o której mowa w art. 4 ust. 1 i art. 5 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. nr 171, poz. 1206), a w konsekwencji naruszać przepis art. 24 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. III. podawanie nieprawdziwej informacji o wysokości rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania moŜe stanowić naruszenie art. 4 ust. 1 i art. 5 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. nr 171 poz. 1206), a w konsekwencji naruszać art. 24 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, IV. podawanie nieprawdziwej informacji o całkowitym koszcie kredytu poprzez nieuwzględnienie w nim kosztu opłaty za obsługę w domu i dodatkowej opłaty przygotowawczej moŜe stanowić nieuczciwą praktykę rynkową, o której mowa w art. 4 ust. 1 i art. 5 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. nr 171 poz. 1206) w zw. z art. 5 pkt 6 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. Nr 126, poz. 715 ze zm.), a w konsekwencji naruszać przepis art. 24 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, V. stosowanie opłaty za obsługę w domu, której wysokość nie odpowiada wartości świadczeń realizowanych w ramach tej opłaty moŜe stanowić naruszenie art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (tekst jedn. Dz. U. z 2003 r., Nr 153, poz. 1503 ze zm.), a w konsekwencji naruszać przepis art. 24 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, VI. stosowanie dodatkowej opłaty przygotowawczej, której wysokość nie odpowiada wartości świadczeń realizowanych w ramach tej opłaty moŜe stanowić naruszenie art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (tekst jedn. Dz. U. z 2003 r., 6 Nr 153, poz. 1503 ze zm.), a w konsekwencji naruszać przepis art. 24 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, VII. stosowanie opłaty przygotowawczej, której wysokość nie odpowiada wartości świadczeń realizowanych w ramach tej opłaty moŜe stanowić naruszenie art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (tekst jedn. Dz. U. z 2003 r., Nr 153, poz. 1503 ze zm.), a w konsekwencji naruszać przepis art. 24 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Pismem z dnia 20 czerwca 2013 r. Spółka została zawiadomiona o wszczętym postępowaniu. Prezes Urzędu, na podstawie art. 50 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zwrócił się do Provident Polska S.A. o ustosunkowanie się do zarzutów przedstawionych w sentencji postanowienia o wszczęciu niniejszego postępowania. W odpowiedzi na zawiadomienie Prezesa Urzędu, Spółka w piśmie z dnia 11 lipca 2013 r. odniosła się do postawionych zarzutów. Wyjaśnienia Provident Polska S.A. w zakresie zarzutów określonych w punktach I – IV sentencji postanowienia o wszczęciu postępowania umoŜliwiają wydanie w tym zakresie – na podstawie art. 104 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r., poz. 267, dalej: k.p.a.) – decyzji częściowej. Samodzielny charakter tych zarzutów powoduje, iŜ kwestie te mogą stanowić przedmiot odrębnego rozstrzygnięcia. Stan faktyczny prezentowany przez Prezesa Urzędu w niniejszej decyzji jest ograniczony do stwierdzonych w niniejszej decyzji praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów stosowanych przez Spółkę. Odnosząc się do pierwszego zarzutu polegającego na niepodawaniu w Formularzu informacyjnym dotyczącym kredytu konsumenckiego w rubryce „koszty, które zobowiązany/a będzie Pan/i ponieść w związku z umową o kredyt” informacji o opłacie za obsługę poŜyczki w domu oraz dodatkowej opłacie przygotowawczej, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową poŜyczki, Spółka podniosła, iŜ wskazana rubryka znajduje się w części formularza zatytułowanej „koszty kredytu”. Jak podniósł Provident Polska S.A., przepisy ustawy o kredycie konsumenckim nie definiują pojęcia „kosztów kredytu”. Spółka zauwaŜyła, iŜ przepisy ww. ustawy definiują pojęcie całkowitego kosztu kredytu. Zgodnie z art. 5 ust. 6 powołanej ustawy to wszelkie koszty, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową o kredyt, w szczególności: a) odsetki, opłaty, prowizje, podatki 7 i marŜe, jeŜeli są znane kredytodawcy oraz b) koszty usług dodatkowych w przypadku, gdy ich poniesienie jest niezbędne do uzyskania kredyt, z wyjątkiem kosztów opłat notarialnych ponoszonych przez konsumenta. Provident Polska S.A. stanął na stanowisku, iŜ skoro rubryka, w której, w ocenie Prezesa Urzędu, powinna zostać zamieszczona informacja o opłacie za obsługę poŜyczki w domu i dodatkowej opłacie przygotowawczej, zawarta jest w punkcie formularza odnoszącego się do „kosztów kredytu”, to naleŜałoby przyjąć, Ŝe informacje tam wymagane dotyczyć mogą wyłącznie kosztów będących kosztami tego kredytu, czyli wchodzących w skład pojęcia „całkowitego kosztu kredytu”, jako Ŝe tylko takie koszty mogą być w rozumieniu ustawy o kredycie konsumenckim uznane za koszty kredytu. W ocenie Spółki, aby stwierdzić, Ŝe Provident Polska S.A. nieprawidłowo wypełnił rubrykę formularza informacyjnego w zakwestionowanym zakresie, a tym samym naruszył art. 13 ust. 1 pkt 10 ustawy o kredycie konsumenckim, koszty opłaty za obsługę poŜyczki w domu oraz dodatkowej opłaty przygotowawczej, musiałyby być kosztami wchodzącymi w skład całkowitego kosztu kredytu. Spółka zaprezentowała stanowisko, co w opinii Provident Polska S.A. wynika wprost z definicji ustawowej całkowitego kosztu kredytu, zgodnie z którym w skład całkowitego kosztu kredytu (a zatem równieŜ do „kosztów kredytu” czy teŜ „kosztów jakie konsument zobowiązany jest ponieść w związku z umową o kredyt konsumencki”) nie wchodzą koszty usług dodatkowych w przypadku, gdy ich poniesienie nie jest niezbędne do uzyskania kredytu. Przepisy ustawy o kredycie konsumenckim, w ocenie Provident Polska S.A., nie nakładają na daną usługę dodatkowych wymogów, aby uznać jej koszt za niewchodzący w skład całkowitego kosztu kredytu, poza tym, Ŝe ta usługa ma nie być niezbędna dla uzyskania kredytu. Spółka podniosła, iŜ usługa obsługi poŜyczki w domu nie jest niezbędna konsumentowi do uzyskania kredytu konsumenckiego w Provident Polska S.A. Za kluczową okoliczność Spółka przyjęła fakt, iŜ konsument wybiera usługę obsługi poŜyczki w domu dopiero po zaakceptowaniu warunków poŜyczki. […] Provident Polska S.A. wskazał, iŜ obecnie stosuje dwa wzorce umowne – jeden dla konsumentów kontraktujących obydwie usługi dodatkowe (obsługa poŜyczki w domu oraz dostarczenie gotówki), drugi dla klientów, którzy z tych usług nie korzystają. […] Spółka wskazała, iŜ konsument w celu uzyskania poŜyczki nie musi kontraktować usługi obsługi poŜyczki w domu ani usług, za które naleŜna jest dodatkowa opłata przygotowawcza (tj. uruchomienia opcji obsługi poŜyczki w domu i dostarczenia gotówki do domu klienta). Konsument, jak podniósł Provident Polska S.A., wybiera najpierw warunki, na jakich akceptuje uzyskanie poŜyczki, a dopiero potem decyduje, czy jest zainteresowany 8 fakultatywnymi usługami dodatkowymi. Ostateczny wybór klienta co do skorzystania z tych usług nie ma Ŝadnego wpływu, jak podkreśla Spółka, na podstawowe warunki poŜyczki. Usługa obsługi poŜyczki w domu, jak i usługi, za którą pobierana jest dodatkowa opłata przygotowawcza, nie są niezbędne do otrzymania kredytu konsumenckiego, a w konsekwencji, w opinii Provident Polska S.A., koszty tych usług nie stanowią elementu całkowitego kosztu kredytu. W opinii Spółki powyŜsze oznacza, iŜ Provident Polska S.A. nie jest zobowiązany do zawarcia informacji o tych kosztach w rubryce formularza: „koszty, które zobowiązany/a będzie Pan/i ponieść w związku z umową o kredyt”, a tym samym Spółka nie naruszyła art. 13 ust. 1 pkt 10 ustawy o kredycie konsumenckim oraz art. 24 ust. 2 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Spółka zajęła takŜe stanowisko w zakresie zarzutu dotyczącego podawania w Formularzu informacyjnym dotyczącym kredytu konsumenckiego nieprawdziwej informacji o całkowitej kwocie do zapłaty poprzez nieuwzględnienie w niej kosztu opłaty za obsługę w domu oraz odsetek. Provident Polska S.A. osobno odniósł się do zarzutu nieuwzględniania w całkowitej kwocie do zapłaty przez konsumenta opłaty za usługę obsługi poŜyczki w domu oraz odsetek. W zakresie pierwszej części zarzutu Spółka powołała się na treść art. 5 pkt 8 ustawy o kredycie konsumenckim, zgodnie z którym całkowita kwota do zapłaty przez konsumenta to suma całkowitego kosztu kredytu i całkowitej kwoty kredytu. Provident Polska S.A. wskazał równieŜ na treść art. 5 pkt 7 ww. ustawy – całkowita kwota kredytu to suma wszystkich środków pienięŜnych, które kredytodawca udostępnia konsumentowi na podstawie umowy o kredyt. Zdaniem Spółki, wobec powyŜszego, w skład całkowitej kwoty kredytu nie wchodzi opłata za obsługę poŜyczki w domu, jako Ŝe jest to kwota, którą konsument zobowiązany jest zapłacić Provident Polska S.A., a nie kwota środków udostępnionych konsumentowi. Spółka zauwaŜyła, iŜ drugą składową całkowitej kwoty do zapłaty przez konsumenta, to jest całkowity koszt kredytu, została zdefiniowana w art. 5 pkt 6 ustawy o kredycie konsumenckim. Provident Polska S.A. ponownie wskazał, iŜ opłata za obsługę poŜyczki w domu nie wchodzi w skład całkowitego kosztu kredytu, jako Ŝe jej poniesienie nie jest niezbędne do uzyskania poŜyczki czy teŜ uzyskania poŜyczki na oferowanych warunkach. Spółka wskazała, iŜ wszystkie wcześniej zaprezentowane argumenty w tym zakresie pozostają aktualne. Provident Polska S.A. podniósł, iŜ skoro opłata za obsługę poŜyczki w domu nie wchodzi w skład ani całkowitej kwoty kredytu, ani całkowitego kosztu kredytu, to zgodnie z definicją całkowitej kwoty do zapłaty przez konsumenta określoną w art. 5 pkt 8 ustawy o kredycie konsumenckim opłata ta nie moŜe 9 wchodzić w skład całkowitej kwoty do zapłaty przez konsumenta stanowiącej sumę całkowitej kwoty kredytu i całkowitego kosztu kredytu. Wobec powyŜszego zarzut sformułowany w pkt. II sentencji postanowienia o wszczęciu niniejszego postępowania jest, w opinii Spółki, niezasadny. Provident Polska S.A. w zakresie drugiej części zarzutu dotyczącego nieuwzględniania odsetek w całkowitej kwocie do zapłaty przez konsumenta przyznał, iŜ w pięciu z dziesięciu formularzy informacyjnych przekazanych Prezesowi Urzędu jako załącznik do pisma z dnia 26 kwietnia 2013 r. nie została uwzględniona kwota odsetek w pozycji całkowitej kwoty do zapłaty przez konsumenta. Spółka wyjaśniła, iŜ nie przechowuje kopii formularzy informacyjnych rzeczywiście wręczonych konsumentom, a zatem przedłoŜone Prezesowi Urzędu formularze były jedynie próbą odtworzenia formularzy wręczonych poŜyczkobiorcom. Jak podniósł Provident Polska S.A., osoba odtwarzająca formularze przekazane Prezesowi UOKiK popełniła błąd, wypełniając pięć z nich, gdyŜ nie zastosowała się do instrukcji wypełniania formularza informacyjnego obowiązującej w Spółce. Provident Polska S.A. zauwaŜył, iŜ wskazany błąd nie stanowi praktyki godzącej w zbiorowe interesy konsumentów. Spółka wyjaśniła, iŜ formularze informacyjne przekazywane klientom powinny być wypełniane w sposób prawidłowy, tj. uwzględniając odsetki w pozycji całkowitej kwoty do zapłaty przez konsumenta. Do wskazanej pomyłki, jak zauwaŜył Provident Polska S.A., doszło przez nieuwagę, a Spółka przekazała odpowiednie polecenie do Działu Szkoleniowego i Operacyjnego, aby podjąć dalsze kroki w celu dokładnego przestrzegania instrukcji wypełniania formularza informacyjnego. Na potwierdzenie faktu, Ŝe Provident Polska S.A. nie prowadzi działań zmierzających lub umoŜliwiających naruszenie interesów konsumentów poprzez nieuwzględnienie odsetek w całkowitej kwocie do zapłaty przez konsumenta […] Spółka przekazała ponownie wypełnione formularze informacyjne. Jak podniósł Provident Polska S.A., nieuwzględnienie odsetek w całkowitej kwocie do zapłaty przez konsumenta, jakkolwiek naruszało przepisy ustawy o kredycie konsumenckim, było jednak jednostkowym przypadkiem nienaruszającym zbiorowego interesu konsumentów. Provident Polska S.A. w swoim wystąpieniu odniósł się równieŜ do zarzutu dotyczącego podawania nieprawdziwej informacji o wysokości rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania (dalej równieŜ: rrso). W opinii Spółki rzeczywista roczna stopa oprocentowania obliczana jest prawidłowo, zgodnie z przepisami ustawy o kredycie konsumenckim, a w szczególności stosownie do załącznika nr 4 do ww. ustawy. Provident Polska S.A. zauwaŜył, iŜ treść postanowienia o wszczęciu niniejszego postępowania nie 10 zawiera danych umoŜliwiających Spółce weryfikację, w jaki sposób Prezes Urzędu obliczył podane w pkt. III ww. postanowienia wartości rrso, a w szczególności, jakie parametry Prezes UOKiK uwzględnił przy obliczaniu rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania. Provident Polska S.A. podniósł, iŜ wobec powyŜszego nie moŜe odnieść się do podniesionych w pkt. III postanowienia zarzutów bez uzyskania dokładnych danych, w jaki sposób i przy uwzględnieniu jakich elementów obliczane były wartości rrso prezentowane przez Prezesa Urzędu. Spółka ponownie podniosła, dąŜąc do jak najszybszego wyjaśnienia zarzutów sformułowanych przez Prezesa UOKiK w postanowieniu o wszczęciu niniejszego postępowania, iŜ usługa obsługi poŜyczki w domu i usługa dostarczenia gotówki do domu klienta są usługami dobrowolnymi, a poniesienie kosztów tych usług nie jest niezbędne konsumentowi do uzyskania poŜyczki. W opinii Provident Polska S.A. koszty tych usług nie są elementem całkowitego kosztu kredytu i dlatego nie powinny być uwzględniane przy obliczaniu rrso. W zakresie zarzutu dotyczącego podawania nieprawdziwej informacji o całkowitym koszcie kredytu poprzez nieuwzględnienie w nim kosztu opłaty za obsługę w domu i dodatkowej opłaty przygotowawczej Spółka ponownie podniosła, iŜ ww. koszty dotyczą usług dodatkowych, których zakontraktowanie przez konsumenta nie jest niezbędne do uzyskania poŜyczki. Provident Polska S.A. nie podzielił stanowiska Prezesa Urzędu, zgodnie z którym jeśli poniesienie danych opłat jest konieczne do zawarcia konkretnej umowy, to takie opłaty w kaŜdym przypadku będą wchodziły w skład całkowitego kosztu kredytu. W opinii Spółki w skład całkowitego kosztu kredytu, zgodnie z art. 5 pkt 6 ustawy o kredycie konsumenckim, nie wchodzą koszty usług dodatkowych, których poniesienie nie jest niezbędne do uzyskania kredytu. Provident Polska S.A. wskazał, iŜ porównując treść art. 5 pkt 6 ustawy o kredycie konsumenckim z treścią uzasadnienia do pkt. IV sentencji postanowienia o wszczęciu niniejszego postępowania, widać wyraźną rozbieŜność pomiędzy treścią przepisów ww. ustawy a treścią postanowienia. Przepisy ustawy o kredycie konsumenckim nie wymagają, zdaniem Spółki, aby dana usługa dodatkowa była zbędna do zawarcia konkretnej umowy o konkretnej treści, aby mogła być uznana za usługę dodatkową nieuwzględnioną w całkowitym koszcie kredytu. Warunkiem jest, aby była ona zbędna (niekonieczna) do uzyskania konkretnego kredytu. Provident Polska S.A. ponownie zwrócił uwagę, iŜ konsument ma moŜliwość uzyskania kredytu konsumenckiego na tych samych warunkach zarówno z usługą obsługi poŜyczki w domu/dodatkową opłatą przygotowawczą, jak i bez usług dodatkowych. Spółka wskazała, iŜ zobowiązanie się konsumenta do 11 ponoszenia kosztów usługi obsługi poŜyczki w domu i dodatkowej opłaty przygotowawczej nie jest niezbędne do uzyskania poŜyczki, a zatem koszt tych usług nie wchodzi w całkowity koszt kredytu, który podawany jest przez Provident Polska S.A. w sposób prawidłowy. Zdaniem Spółki brak jest wprowadzenia konsumentów w błąd i naruszenia art. 24 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Prezes Urzędu postanowieniem z dnia 9 października 2013 r. zaliczył w poczet dowodów w niniejszym postępowaniu część dokumentów przekazanych przez Provident Polska S.A. w ramach postępowania wyjaśniającego o sygn. DDK-405-67/12, o czym zawiadomił Spółkę pismem z dnia 9 października 2013 r. Prezes Urzędu wyjaśnił równieŜ Spółce, iŜ wyliczenia dotyczące rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania zaprezentowane w postanowieniu o wszczęciu niniejszego postępowania zostały dokonane w oparciu o wzór obliczania rrso określony w załączniku nr 4 do ustawy o kredycie konsumenckim. Prezes UOKiK wskazał, iŜ przy obliczaniu rrso uwzględnił wszystkie koszty ponoszone przez konsumenta, włącznie z kosztem usługi obsługi poŜyczki w domu, jak równieŜ usługi dostarczenia gotówki do domu. Prezes UOKiK wezwał dodatkowo Provident Polska S.A. do przekazania informacji i dokumentów, niezbędnych dla rozstrzygnięcia niniejszego postępowania. Provident Polska S.A. pismem z dnia 16 października 2013 r. udzielił odpowiedzi na ww. wezwanie, w tym wyjaśnił sposób obliczania całkowitego kosztu poŜyczki. W toku postępowania Provident Polska S.A. przekazał równieŜ zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych za rok 2012 (CIT-8). Spółka została zawiadomiona o zakończeniu zbierania materiału dowodowego w niniejszym postępowaniu oraz o moŜliwości zapoznania się z materiałem zgromadzonym w aktach sprawy w siedzibie Delegatury UOKiK w Warszawie. Strona niniejszego postępowania skorzystała z prawa do zapoznania się z materiałem zgromadzonym w aktach sprawy. 12 Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustalił, co następuje: Provident Polska S.A. jest spółką prawa handlowego wpisaną do rejestru przedsiębiorców KRS prowadzonego przez Sąd Rejonowy dla m. st. Warszawy pod numerem: 0000009389. Przedmiotem działalności Spółki są m.in. pozostałe formy udzielania kredytów oraz pozostała finansowa działalność usługowa, gdzie indziej niesklasyfikowana, z wyłączeniem ubezpieczeń i funduszów emerytalnych, pozostała działalność wspomagająca usługi finansowe, z wyłączeniem ubezpieczeń i funduszy emerytalnych. Prezes Urzędu ustalił, iŜ Spółka oferuje konsumentom poŜyczki z dwoma metodami jej obsługi tj.: 1) z obsługą poŜyczki w domu – Spółka dostarcza gotówkę i odbiera kolejne raty w domu konsumenta, za co pobierane są dodatkowe opłaty: opłata obsługi poŜyczki w domu oraz dodatkowa opłata przygotowawcza (dalej jako: pakiet gotówka), 2) bez obsługi poŜyczki w domu – wypłata i spłata poŜyczki odbywa się przelewem na konto (dalej jako: pakiet przelew). Przy zawieraniu z klientami, będącymi konsumentami w rozumieniu art. 22 1 kodeksu cywilnego, tj. osobami fizycznymi dokonującymi czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z ich działalnością zawodową lub gospodarczą, umów o poŜyczkę Spółka posługuje się wzorcami umownymi w rozumieniu art. 384 kodeksu cywilnego zatytułowanymi: Umowa poŜyczki pienięŜnej – pakiet gotówka, Formularz informacyjny dotyczący kredytu konsumenckiego (pakiet gotówka) , Umowa poŜyczki pienięŜnej – pakiet przelew, Formularz informacyjny dotyczący kredytu konsumenckiego (pakiet przelew), Wniosek o poŜyczkę, Wniosek o poŜyczkę (pilot, stosowany w 6 oddziałach Spółki). Provident Polska S.A. posługuje się równieŜ tabelami opłat zatytułowanymi: Pakiet gotówka poŜyczka 30-tygodniowa, Pakiet gotówka poŜyczka 45-tygodniowa, Pakiet gotówka poŜyczka 60- tygodniowa, Pakiet gotówka poŜyczka 90-tygodniowa. Ww. wzorce umowne Provident Polska S.A. stosuje od dnia 17 września 2012 r. Spółka przekazała Prezesowi Urzędu dziesięć umów poŜyczki zawartych w dniu 15 stycznia 2013 r. w oparciu o ww. wzorce umowne, w tym: osiem Umów poŜyczki pienięŜnej – pakiet gotówka oraz dwie Umowy poŜyczki pienięŜnej – pakiet przelew wraz z Formularzami informacyjnymi dotyczącymi kredytu konsumenckiego do kaŜdej z umów. Prezes Urzędu ustalił, iŜ w Formularzach informacyjnych dotyczących kredytu konsumenckiego (pakiet gotówka) Provident Polska S.A. nie podaje w rubryce „koszty, które 13 zobowiązany/a będzie Pan/i ponieść w związku z umową o kredyt” informacji o opłacie za obsługę poŜyczki w domu oraz dodatkowej opłacie przygotowawczej, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową poŜyczki. Na podstawie analizy przekazanych przez Spółkę Umów poŜyczki pienięŜnej – pakiet gotówka Prezes UOKiK ustalił, iŜ Provident Polska S.A. w całkowitym koszcie poŜyczki nie uwzględnia kosztu opłaty za obsługę w domu oraz dodatkowej opłaty przygotowawczej. Prezes Urzędu ustalił ponadto, iŜ Spółka w Formularzach informacyjnych dotyczących kredytu konsumenckiego (pakiet gotówka), jak równieŜ w Umowach poŜyczki pienięŜnej – pakiet gotówka , w całkowitej kwocie do zapłaty przez konsumenta nie uwzględnia kosztu opłaty za obsługę w domu oraz dodatkowej opłaty przygotowawczej. Provident Polska S.A., jak ustalił Prezes Urzędu, wlicza odsetki do całkowitej kwoty do zapłaty przez konsumenta. Ponadto Prezes UOKiK ustalił, iŜ Spółka deklaruje niŜszy, niŜ faktycznie wynosi, wskaźnik rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania. Spółka udziela poŜyczki z obsługą w domu, jak ustalił Prezes Urzędu, w wysokości: od 300 zł do 3000 zł na okres 30 tygodni, w wysokości od 300 zł do 4000 zł na okres 45 tygodni, w wysokości od 500 zł do 5000 zł na okres 60 tygodni oraz w wysokości od 3000 zł do 7000 zł na okres 90 tygodni. Prezes Urzędu ustalił równieŜ, iŜ Provident Polska S.A. udziela konsumentom poŜyczek na obszarze całej Polski. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów zwaŜył, co następuje: Naruszenie interesu publicznoprawnego Podstawą zastosowania przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest uprzednie stwierdzenie przez Prezesa UOKiK, iŜ w wyniku stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów zagroŜony został interes publicznoprawny. Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, ustawa ta określa warunki rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów. Przepis ten przesądza o przynaleŜności niniejszej ustawy do dziedziny prawa publicznego, jak równieŜ o wyłączeniu moŜliwości podejmowania przez Prezesa Urzędu działań w celu ochrony interesów indywidualnych czy grupowych. 14 W toku postępowania i przy wydawaniu decyzji Prezes Urzędu jest zatem rzecznikiem interesu publicznego. Rola ta wynika nie tylko z celu ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, lecz równieŜ z jednej z naczelnych zasad postępowania administracyjnego, tj. zasady uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, określonej w art. 7 k.p.a. Wobec powyŜszego wykazanie wystąpienia zagroŜenia interesu publicznoprawnego w danej sprawie stanowi podstawową przesłankę warunkującą moŜliwość jej rozstrzygania w oparciu o przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W ocenie Prezesa Urzędu niniejsza sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wiąŜe się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy są lub będą klientami Provident Polska S.A. NaleŜy przy tym zauwaŜyć, Ŝe interes publicznoprawny przejawia się takŜe w postaci zbiorowego interesu konsumentów. Innymi słowy, naruszenie zbiorowego interesu konsumentów stanowi jednocześnie naruszenie interesu publicznoprawnego. Wobec powyŜszego uzasadnione było podjęcie przez Prezesa Urzędu w niniejszej sprawie działań przewidzianych w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów. Naruszenie zakazu z art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Zgodnie z treścią art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, przez które stosownie do definicji zawartej w ust. 2 tego artykułu rozumie się godzące w zbiorowe interesy konsumentów bezprawne działania przedsiębiorcy. Zbiorowe interesy konsumentów podlegają zatem ochronie przed wymierzonymi w nie naruszeniami, polegającymi na sprzecznych z prawem działaniach przedsiębiorców. PowyŜej wskazany przepis zawiera takŜe przykładowe wyliczenie zachowań przedsiębiorców uwaŜanych za naruszające zbiorowe interesy konsumentów. W otwartym katalogu zakazanych praktyk ustawodawca umieścił: (1) stosowanie postanowień wzorów umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, (2) naruszenie przez przedsiębiorcę obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, (3) nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji (art. 24 ust. 2 ustawy). Aby określone zachowanie mogło zostać uznane za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, konieczne jest kumulatywne spełnienie następujących przesłanek: 1) kwestionowane działanie jest działaniem przedsiębiorcy, 15 2) działanie to jest bezprawne, 3) działanie to godzi w zbiorowe interesy konsumentów. Ad 1. Strona postępowania (przedsiębiorca) Zakaz naruszenia zbiorowych interesów konsumentów odnosi się do przedsiębiorców. Art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zawiera legalną definicję przedsiębiorcy, zgodnie z którą pod tym pojęciem rozumie się przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tj. Dz. U. 2013 r. poz. 672 ze zm.), a takŜe: (a) osobę fizyczną, osobę prawną, a takŜe jednostkę organizacyjną nie mającą osobowości prawnej, której ustawa przyznaje zdolność prawną, organizującą lub świadczącą usługi o charakterze uŜyteczności publicznej, które nie są działalnością gospodarczą w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, (b) osobę fizyczną wykonującą zawód we własnym imieniu i na własny rachunek lub prowadzącą działalność w ramach wykonywania takiego zawodu, (c) osobę fizyczną, która posiada kontrolę, w rozumieniu pkt 4, nad co najmniej jednym przedsiębiorcą, choćby nie prowadziła działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, jeŜeli podejmuje dalsze działania podlegające kontroli koncentracji, o której mowa w art. 13, (d) związek przedsiębiorców w rozumieniu pkt 2 – na potrzeby przepisów dotyczących praktyk ograniczających konkurencję oraz praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Przedsiębiorcą, zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną – wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Działalnością gospodarczą, w myśl art. 2 ww. ustawy, jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóŜ, a takŜe działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. Podmiot będący stroną niniejszego postępowania posiada status przedsiębiorcy w rozumieniu powołanego powyŜej art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, gdyŜ jest spółką prawa handlowego wpisaną do Krajowego Rejestru Sądowego, prowadzącą działalność gospodarczą we własnym imieniu. Tym samym oznacza 16 to, iŜ zachowanie Provident Polska S.A. podlega kontroli dokonywanej na podstawie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Ad 2. Bezprawność działań Provident Polska S.A. Bezprawność jest taką cechą działania, która polega na jego sprzeczności z normami prawa lub zasadami współŜycia społecznego, bez względu na winę, a nawet świadomość sprawcy. Dla ustalenia bezprawności działania wystarczy ustalenie, Ŝe określone zachowanie koliduje z przepisami prawa (por. J. Szwaja (red.): Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, Komentarz, Wydawnictwo CH BECK, Warszawa 2000, s. 117-118). Prezes Urzędu oceniając zachowanie Provident Polska S.A. pod kątem ewentualnego naruszenia przepisów zakazujących stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, musi stosować inne akty prawa powszechnie obowiązującego i na ich podstawie stwierdzić, czy działanie przedsiębiorcy było bezprawne. Zgodnie z art. 87 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483) źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia. Źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są na obszarze działania organów, które je ustanowiły, akty prawa miejscowego. NaleŜy wskazać w związku z powyŜszym, Ŝe art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie ma samodzielnego znaczenia prawnego, lecz powinien być interpretowany oraz stosowany w określonym kontekście normatywnym. W związku z tym, w celu konkretyzacji przesłanki bezprawności naleŜy sięgnąć do przepisów innych ustaw. Na ich podstawie moŜliwe jest dokonanie oceny działań przedsiębiorcy w aspekcie ich zgodności z prawem 1 . Zarzuty postawione Spółce w ramach niniejszego postępowania związane są z zawieranymi przez konsumentów z Provident Polska S.A. umowami poŜyczki. W myśl art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. Nr 126, poz. 715 ze zm.) przez umowę o kredyt konsumencki rozumie się umowę o kredyt 1 Art. 24 ust. 2 pkt 2, w który odnosi się do zakazu stosowania postanowień wzorców umów wpisanych do rejestru prowadzonego przez Prezesa UOKiK na podstawie art. 479 45 k.p.c. stanowi samoistną przesłankę bezprawności i wyjątek od ogólnej zasady. 17 w wysokości nie większej niŜ 255.550 zł albo równowartość tej kwoty w walucie innej niŜ waluta polska, który kredytodawca w zakresie swojej działalności udziela lub daje przyrzeczenie udzielenia konsumentowi. W myśl art. 3 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy za umowę o kredyt konsumencki uwaŜa się w szczególności umowę poŜyczki. Wobec powyŜszego zastosowanie przepisów ustawy o kredycie konsumenckim do umów poŜyczki zawieranych przez Provident Polska S.A. z konsumentami jest uzasadnione 2 . W odniesieniu do praktyki opisanej w pkt I.1. sentencji niniejszej decyzji Prezes Urzędu zastosował zatem przepisy ustawy o kredycie konsumenckim. Przepis art. 13 ust. 1 tej ustawy enumeratywnie wskazuje informacje, jakie poŜyczkodawca lub pośrednik kredytowy zobowiązany jest podać konsumentowi przed zawarciem umowy poŜyczki, na trwałym nośniku. Zgodnie z pkt. 10 powołanego przepisu, poŜyczkodawca zobowiązany jest w odpowiednich przypadkach poinformować konsumenta o innych kosztach, które konsument zobowiązany jest ponieść w związku z umową poŜyczki, w szczególności odsetkach, opłatach, prowizjach, marŜach oraz kosztach usług dodatkowych, jeŜeli są znane poŜyczkodawcy, oraz warunki na jakich koszty te mogą ulec zmianie. W myśl art. 14 ustawy o kredycie konsumenckim poŜyczkodawca lub pośrednik kredytowy przekazuje konsumentowi dane, o których mowa w art. 13 ust. 1 i 2, na formularzu informacyjnym dotyczącym kredytu konsumenckiego, którego wzór określa załącznik nr 1 do ustawy. W związku z powyŜszym przedmiotem rozstrzygnięcia Prezesa Urzędu w zakresie pkt. I.1. było wykazanie, iŜ Provident Polska S.A. nie dostosował Formularzy informacyjnych dotyczących kredytu konsumenckiego (pakiet gotówka) do przepisów ustawy o kredycie konsumenckim. W odniesieniu do praktyk opisanych w pkt. I.2. – I.4. sentencji decyzji bezprawność działań Provident Polska S.A. wynika z art. 4 ust. 1 i art. 5 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym. Zgodnie z art. 4 ust. 1 ww. ustawy praktyka rynkowa stosowana przez przedsiębiorców wobec konsumentów jest nieuczciwa, jeŜeli jest sprzeczna z dobrymi obyczajami i w istotny sposób zniekształca lub moŜe zniekształcać zachowanie rynkowe przeciętnego konsumenta przed zawarciem umowy 2 W niniejszej decyzji, Prezes Urzędu powołując się na przepisy ustawy o kredycie konsumenckim, w których mowa jest o „umowie o kredyt konsumencki”, mając na uwadze art. 3 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy, uŜywa określenia „umowa poŜyczki”. Podobnie zamiast określeń „kredytodawca”/ „kredytobiorca” stosowane są odpowiednio pojęcia: „poŜyczkodawca”/ „poŜyczkobiorca”. 18 dotyczącej produktu, w trakcie jej zawierania lub po jej zawarciu. Art. 5 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym stanowi, iŜ praktykę rynkową uznaje się za działanie wprowadzające w błąd, jeŜeli działanie to w jakikolwiek sposób powoduje lub moŜe powodować podjęcie przez przeciętnego konsumenta decyzji dotyczącej umowy, której inaczej by nie podjął. Wprowadzającym w błąd działaniem moŜe być w szczególności rozpowszechnianie nieprawdziwych informacji. Bezprawność praktyki sformułowanej w pkt. I.2. wynika równieŜ z art. 5 pkt 6 ustawy o kredycie konsumenckim, zgodnie z którym całkowity koszt poŜyczki to wszelkie koszty, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową poŜyczki, w szczególności: a) odsetki, opłaty, prowizje, podatki i marŜe jeŜeli są znane poŜyczkodawcy oraz b) koszty usług dodatkowych w przypadku gdy ich poniesienie jest niezbędne do uzyskania poŜyczki – z wyjątkiem kosztów opłat notarialnych ponoszonych przez konsumenta. Przedmiotem rozstrzygnięcia Prezesa UOKiK w zakresie pkt. I.2. – I.4. było wykazanie, iŜ Spółka podaje nieprawdziwe informacje o całkowitym koszcie poŜyczki, całkowitej kwocie do zapłaty przez konsumenta oraz wysokości rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania. Odnosząc powyŜsze uwagi do przedmiotowej sprawy naleŜy zauwaŜyć, co następuje: Ad I.1. W pkt. I.1. sentencji niniejszej decyzji Prezes Urzędu uznał za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów działanie Provident Polska S.A. polegające na niepodawaniu w Formularzu informacyjnym dotyczącym kredytu konsumenckiego wykorzystywanym przy poŜyczce z obsługą w domu w rubryce „koszty, które zobowiązany/a będzie Pan/i ponieść w związku z umową o kredyt” informacji o opłacie za obsługę poŜyczki w domu oraz dodatkowej opłacie przygotowawczej, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową poŜyczki, co stanowi naruszenie art. 13 ust. 1 pkt 10 w zw. art. 14 ustawy o kredycie konsumenckim. NaleŜy zauwaŜyć, iŜ zgodnie z treścią art. 13 ust. 1 pkt 10 ustawy o kredycie konsumenckim poŜyczkodawca lub pośrednik kredytowy przed zawarciem umowy poŜyczki 19 zobowiązany jest w odpowiednich przypadkach podać konsumentowi, na trwałym nośniku, informację o innych kosztach, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową poŜyczki, w szczególności odsetkach, opłatach, prowizjach, marŜach oraz kosztach usług dodatkowych, jeŜeli są znane poŜyczkodawcy, oraz warunki na jakich koszty te mogą ulec zmianie. Stosownie do treści art. 14 ww. ustawy poŜyczkodawca lub pośrednik kredytowy przekazuje konsumentowi dane, o których mowa w art. 13 ust. 1 i 2, na formularzu informacyjnym dotyczącym kredytu konsumenckiego, którego wzór określa załącznik nr 1 do ustawy. W Formularzu informacyjnym dotyczącym kredytu konsumenckiego (pakiet gotówka) wykorzystywanym w obrocie konsumenckim przez Provident Polska S.A. i stanowiącym odwzorowanie załącznika nr 1 do ww. ustawy, znajduje się rubryka: „koszty, które zobowiązany/a będzie Pan/Pani ponieść w związku z umową o kredyt”. Prezes Urzędu ustalił, iŜ we wskazanej rubryce formularza Spółka wymienia jedynie koszt opłaty przygotowawczej, a nie wskazuje na koszt opłaty za obsługę poŜyczki w domu oraz dodatkowej opłaty przygotowawczej. Takie działanie naleŜy uznać za bezprawne. § 2 wzorca umownego zatytułowanego: Umowa poŜyczki pienięŜnej – pakiet gotówka definiuje pojęcie opcji obsługi poŜyczki w domu, opłaty za obsługę w domu, jak równieŜ dodatkowej opłaty przygotowawczej. Zgodnie z powołanym paragrafem opcja obsługi poŜyczki w domu to: metoda obsługi poŜyczki w domu, do wyboru przez Klienta, polegająca na spłacie rat poŜyczki poprzez odbiór przez Przedstawiciela spłacanych przez Klienta rat poŜyczki w miejscu zamieszkania Klienta oraz dostarczeniu Całkowitej kwoty poŜyczki w gotówce do domu Klienta. Opłata za obsługę poŜyczki w domu to: wynagrodzenie pobierane przez PoŜyczkodawcę od Klienta za wykonanie usługi obsługi poŜyczki w domu, a dodatkowa opłata przygotowawcza jest wynagrodzeniem za uruchomienie Opcji obsługi poŜyczki w domu i dostarczenie gotówki do domu Klienta. Z powołanych definicji, jak równieŜ z informacji przekazanych przez Spółkę w toku postępowania, wynika, iŜ obie opłaty są opcjonalne i pobierane jedynie w przypadku, kiedy konsument zdecyduje się na obsługę poŜyczki w domu. Provident Polska S.A. podniósł w toku postępowania, iŜ w rubryce „koszty, które zobowiązany/a będzie Pan/i ponieść w związku z umową o kredyt” powinny znaleźć się koszty wchodzące w skład całkowitego kosztu poŜyczki. W opinii Spółki koszt opłaty za obsługę poŜyczki w domu oraz dodatkowej opłaty przygotowawczej jako koszty, których poniesienie nie jest niezbędne do uzyskania poŜyczki, nie wchodzą w skład całkowitego kosztu poŜyczki. 20 Prezes Urzędu nie podziela stanowiska zaprezentowanego przez Spółkę, a argumentacja Provident Polska S.A. dotycząca całkowitego kosztu poŜyczki pozostaje obok postawionego w pkt. I.1. sentencji niniejszej decyzji zarzutu 3 . NaleŜy bowiem podkreślić, iŜ zarzut ten dotyczy rubryki „koszty, które zobowiązany/a będzie Pan/i ponieść w związku z umową o kredyt”, a nie całkowitego kosztu poŜyczki. W opinii Prezesa Urzędu koszt obsługi poŜyczki w domu oraz dodatkowej opłaty przygotowawczej mieści się w kosztach, które konsument zobowiązany jest ponieść w związku z umową poŜyczki. Provident Polska S.A., przygotowując ww. formularz dla konsumenta zainteresowanego skorzystaniem z opcji obsługi poŜyczki w domu, w rubryce „koszty, które zobowiązany/a będzie Pan/i ponieść w związku z umową o kredyt” powinien wyszczególnić koszty związane w rozwaŜaną opcją, tj. opłatę za obsługę poŜyczki w domu oraz dodatkową opłatę przygotowawczą. NaleŜy zauwaŜyć, Ŝe Spółka posługuje się w obrocie konsumenckim dwoma rodzajami formularza – dla „pakietu gotówka” oraz „pakietu przelew”. Rubryka „koszty, które zobowiązany/a będzie Pan/i ponieść w związku z umową o kredyt” w kaŜdym z nich wypełniana jest jednak w ten sam sposób poprzez podanie tych samych kosztów poŜyczki, pomimo, iŜ oba pakiety róŜnią się w tym zakresie. Określony w ustawie enumeratywny katalog informacji ma w załoŜeniu dostarczyć konsumentowi wiedzy, która umoŜliwi mu, co naleŜy podkreślić, porównanie róŜnych produktów na rynku i podjęcie decyzji, czy (a jeśli tak, to z kim) zawrzeć umowę o kredyt konsumencki/umowę poŜyczki. Formularz jest kwalifikowaną informacją o charakterze quasi-oferty. Winien być zatem sformułowany w sposób pełny, spójny, niesprzeczny, przejrzysty i jednoznaczny, aby konsument miał dokładną informację w zakresie wysokości kosztów związanych z zaciąganym zobowiązaniem. W przeciwnym razie nie będzie w stanie podjąć racjonalnej decyzji dotyczącej zawarcia umowy z konkretnym kredytodawcą/poŜyczkodawcą. Wpisanie przez Spółkę do Formularza informacyjnego dotyczącego kredytu konsumenckiego (pakiet gotówka) w rubryce „koszty, które zobowiązany/a będzie Pan/i ponieść w związku z umową o kredyt” informacji o opłacie za obsługę poŜyczki w domu oraz dodatkowej opłacie przygotowawczej ma na celu uświadomić konsumentowi, jaką kwotę musi zapłacić za skorzystanie z dodatkowej opcji obsługi poŜyczki w domu. Wskazanie na te opłaty w formularzu umoŜliwić ma konsumentowi podjęcie świadomej decyzji co do tego, czy chce ponieść dodatkowe koszty w określonej przez Spółkę wysokości i skorzystać z ww. opcji. 3 Szczegółowe wyjaśnienia dotyczące zaliczania kosztu obsługi poŜyczki w domu oraz dodatkowej opłaty przygotowawczej do całkowitego kosztu poŜyczki znajdują się w części I.2. uzasadnienia do niniejszej decyzji. 21 Provident Polska S.A. podniósł w toku postępowania, iŜ konsument dopiero po zaakceptowaniu warunków poŜyczki wybiera usługę obsługi poŜyczki w domu. […] Spółka podkreśliła, iŜ posługuje się dwoma rodzajami formularzy informacyjnych. Jeden z nich stosowany jest do Umów poŜyczki pienięŜnej – pakiet gotówka (z opcją obsługi poŜyczki w domu), a drugi do Umów poŜyczki pienięŜnej – pakiet przelew (bez opcji obsługi poŜyczki w domu) . Zatem juŜ przy wypełnianiu przez Provident Polska S.A. dla oznaczonego indywidualnie konsumenta formularza informacyjnego wybierany jest jeden z dwóch wzorów: pakiet gotówka lub pakiet przelew. W przypadku wypełniania Formularza informacyjnego dotyczącego kredytu konsumenckiego (pakiet gotówka) zakłada się, iŜ umowa poŜyczki ma przewidywać opcję obsługi poŜyczki w domu. Zatem dla zawarcia takiej umowy z ww. opcją dodatkową konsument zobowiązany będzie ponieść koszty tej usługi (w postaci kosztu usługi obsługi poŜyczki w domu oraz dodatkowej opłaty przygotowawczej), a tym samym koszty te powinny zostać wskazane w rubryce „koszty, które zobowiązany/a będzie Pan/i ponieść w związku z umową o kredyt” formularza informacyjnego. Koszty poŜyczki ponoszone przez konsumenta, który decyduje się na skorzystanie z opcji obsługi poŜyczki w domu, w porównaniu kosztami ponoszonymi przez konsumenta, który z takiej opcji nie chce skorzystać, są wyŜsze, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w ww. rubryce. NaleŜy dodatkowo zaznaczyć, iŜ pobierane aktualnie opłaty z tytułu skorzystania przez konsumenta z opcji obsługi poŜyczki w domu (opłata za obsługę poŜyczki w domu i dodatkowa opłata przygotowawcza) stanowią znaczną część kosztów poŜyczki. […] Wobec powyŜszego Prezes Urzędu uznał działanie Spółki polegające na niepodawaniu w Formularzu informacyjnym dotyczącym kredytu konsumenckiego (pakiet gotówka) w rubryce „koszty, które zobowiązany/a będzie Pan/i ponieść w związku z umową o kredyt” informacji o opłacie za obsługę poŜyczki w domu oraz dodatkowej opłacie przygotowawczej, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową poŜyczki, za działanie bezprawne, naruszające ustawę o kredycie konsumenckim. Ad I.2. – I.4. Przepis art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w punkcie 3 stanowi, iŜ za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów uwaŜa się nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. 22 Nieuczciwe praktyki rynkowe zostały określone w ustawie o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym. Na podstawie definicji zawartej w art. 2 pkt 4 tej ustawy przez praktyki rynkowe rozumie się działanie lub zaniechanie przedsiębiorcy, sposób postępowania, oświadczenie lub informację handlową, w szczególności reklamę lub marketing, bezpośrednio związane z promocją lub nabyciem produktu przez konsumenta. NaleŜy wskazać, Ŝe pojęcie produktu wskazane w art. 2 pkt 3 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym ma szeroki zakres i obejmuje kaŜdy towar lub usługę. Zatem działanie Provident Polska S.A., polegające na podawaniu konsumentowi informacji o całkowitym koszcie poŜyczki, całkowitej kwocie do zapłaty przez konsumenta oraz wysokości rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania, spełnia powyŜsze kryteria i moŜe zostać uznane za praktykę rynkową w rozumieniu niniejszej ustawy. Nieuczciwa praktyka rynkowa Dokonując analizy praktyki rynkowej stosowanej przez przedsiębiorcę, naleŜy poddać ocenie w świetle ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym to, czy dana praktyka jest nieuczciwa. NaleŜy zauwaŜyć, iŜ w świetle art. 4 tej ustawy , praktyka rynkowa stosowana przez przedsiębiorców jest nieuczciwa, jeŜeli jest sprzeczna z dobrymi obyczajami i w istotny sposób zniekształca lub moŜe zniekształcić zachowanie rynkowe przeciętnego konsumenta, zarówno przed zawarciem umowy, w trakcie jej zawierania, jak i po jej zawarciu. Podkreślenia wymaga, Ŝe art. 3 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym wprost zakazuje stosowania nieuczciwych praktyk rynkowych. W związku z powyŜszym zasadne jest zatem dokonanie oceny przesłanki nieuczciwości w kontekście naruszenia dobrych obyczajów oraz moŜliwości zniekształcenia w sposób istotny zachowania rynkowego przeciętnego konsumenta w trakcie zawierania umowy. Przeciętny konsument Ustawa o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym posługuje się pojęciem przeciętnego konsumenta. Zgodnie z treścią art. 2 pkt 8 ww. ustawy przeciętny konsument jest to konsument dostatecznie poinformowany, uwaŜny i ostroŜny. Oceny, zgodnie z brzmieniem ustawy, dokonuje się z uwzględnieniem czynników społecznych, kulturowych, językowych i przynaleŜności danego konsumenta do szczególnej grupy konsumentów, przez którą rozumie się dającą się jednoznacznie zidentyfikować grupę 23 konsumentów, szczególnie podatną na oddziaływanie praktyki rynkowej lub na produkt, którego praktyka rynkowa dotyczy, ze względu na szczególne cechy, takie jak wiek, niepełnosprawność fizyczna lub umysłowa. Oceniając działania Provident Polska S.A. pod kątem naruszenia ww. ustawy, konieczne jest zatem odniesienie się do pojęcia przeciętnego konsumenta. Będące przedmiotem niniejszego rozstrzygnięcia działanie Spółki powinno być wobec tego oceniane z perspektywy przeciętnego jej adresata. NaleŜy zatem ocenić, czy mógł on zostać wprowadzony w błąd poprzez przedmiotowe działania Provident Polska S.A., tzn. czy mógł powziąć błędne przekonanie o całkowitym koszcie poŜyczki (pkt I.2. sentencji niniejszej decyzji), całkowitej kwocie do zapłaty przez konsumenta (pkt I.3. sentencji niniejszej decyzji), wysokości rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania (pkt I.4. sentencji niniejszej decyzji). NaleŜy wskazać, Ŝe adresatem zakwestionowanych praktyk stosowanych przez Spółkę jest ogół konsumentów. MoŜliwość zawarcia umowy poŜyczki z Provident Polska S.A. nie jest ograniczona dla określonej, dającej się wyodrębnić na podstawie wspólnej cechy grupy konsumentów. Zawarcie umowy poŜyczki ze Spółką moŜliwe jest przez nieograniczony krąg odbiorców, potencjalnie kaŜdą osobę, która chciałaby skorzystać z oferty Provident Polska S.A. W związku z powyŜszym za przeciętnego konsumenta naleŜy uznać w niniejszej sprawie konsumenta dostatecznie dobrze poinformowanego, uwaŜnego i ostroŜnego przy uwzględnieniu czynników społecznych, kulturowych i językowych charakterystycznych dla polskiego konsumenta. Wskazanie na cechy takie jak dostateczne poinformowanie, uwaga oraz ostroŜność określa pewien zespół cech mentalnych konsumenta (jego „przeciętność”), polegająca na tym, Ŝe z jednej strony moŜna wymagać od niego pewnego stopnia wiedzy i orientacji w rzeczywistości, lecz z drugiej strony nie moŜemy uznać, iŜ jego wiedza jest kompletna i profesjonalna. Wskazania wymaga, iŜ kaŜdy konsument ma prawo do rzetelnej informacji, która – przy załoŜeniu dokonania z jego strony aktów staranności celem zrozumienia istoty kierowanych do niego przez przedsiębiorcę informacji – nie będzie wprowadzać w błąd. NaleŜy wyraźnie podkreślić, iŜ nie bez znaczenia jest sposób przekazania przeciętnemu konsumentowi informacji dotyczących zawieranej umowy, bowiem prawo konsumenta do transparentności przekazu profesjonalisty (naleŜytego poinformowania) ma kardynalne znaczenie dla świadomego procesu decyzyjnego konsumenta. Naruszenie tego prawa (brak 24 transparentności, nienaleŜyte przekazanie informacji, przekazanie informacji nieprawdziwych) moŜe skutkować bowiem tym, iŜ nawet przeciętny konsument nie będzie w stanie wykorzystać swojej wiedzy, ostroŜności, racjonalnego postrzegania rzeczywistości i rozpoznać groŜącego mu niebezpieczeństwa w postaci bezprawnych działań profesjonalisty. W tak zakłóconych warunkach przeciętny konsument nie będzie miał moŜliwości podjęcia świadomej decyzji. W związku z powyŜszym działania przeprowadzone przez Provident Polska S.A. określone w pkt. I.2. – I.4. sentencji decyzji naleŜy oceniać przez pryzmat wyŜej opisanego modelu konsumenta, który jest adresatem tychŜe działań Spółki i adresatem praktyki rynkowej stosowanej przez Provident Polska S.A. W ocenianych w przedmiotowym postępowaniu okolicznościach naleŜy uznać, iŜ wskazywanie przez Spółkę nieprawdziwej informacji o całkowitym koszcie poŜyczki, całkowitej kwocie do zapłaty przez konsumenta oraz o wysokości rrso tworzyło po stronie konsumentów wraŜenie, iŜ warunki udzielanej poŜyczki są bardziej korzystne niŜ miało to miejsce w rzeczywistości. Ma to wpływ na postrzeganie i ocenę oferty Spółki. W omawianych okolicznościach dochodziło do istotnego zniekształcenia zachowania rynkowego konsumenta. Praktyka rynkowa – działanie wprowadzające w błąd W myśl art. 5 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym praktykę rynkową uznaje się za działanie wprowadzające w błąd, jeŜeli działanie to w jakikolwiek sposób powoduje lub moŜe powodować podjęcie przez przeciętnego konsumenta decyzji dotyczącej umowy, której inaczej by nie podjął. Wprowadzającym w błąd działaniem moŜe być w szczególności rozpowszechnianie nieprawdziwych informacji (art. 5 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy). Wymaga podkreślenia, Ŝe obowiązek rzetelnego informowania konsumentów obejmuje wszystkie etapy sprzedaŜy, począwszy od przekazów reklamowych (ofertowych), których celem jest zainteresowanie potencjalnych nabywców ofertą handlową przedsiębiorcy, aŜ do momentu zawarcia umowy, której przedmiotem będzie nabycie towaru lub usługi. W tym miejscu warto zwrócić uwagę, iŜ ustawa o kredycie konsumenckim stanowi implementację dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylająca dyrektywę Rady 25 87/102/EWG (Dz. U.UE L z dnia 22 maja 2008 r., dalej równieŜ dyrektywa w sprawie umów o kredyt konsumencki, dyrektywa). W motywie 18 do tej dyrektywy ustawodawca europejski wskazał, iŜ konsumentom powinno zapewnić się ochronę przed nieuczciwymi lub wprowadzającymi w błąd praktykami, w szczególności w odniesieniu do ujawnianych przez kredytodawcę informacji, zgodnie z dyrektywą 2005/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 maja 2005 r. dotyczącą nieuczciwych praktyk handlowych stosowanych przez przedsiębiorstwa wobec konsumentów na rynku wewnętrznym (Dz.U. L 149 z dnia 11 czerwca, 2005 r.). Ustawa o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym, o przepisy której Prezes Urzędu rozstrzyga w zakresie pkt. I.2. – I.4. sentencji niniejszej decyzji, stanowi implementację ww. dyrektywy. Ad I.2. – I.3. Prezes Urzędu, w pkt. I.2. sentencji niniejszej decyzji, uznał za nieuczciwą praktykę rynkową w rozumieniu art. 4 ust. 1 i art. 5 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym, działanie Spółki polegające na podawaniu w umowie poŜyczki z obsługą w domu nieprawdziwej informacji o całkowitym koszcie poŜyczki poprzez nieuwzględnienie w nim kosztu opłaty za obsługę poŜyczki w domu i dodatkowej opłaty przygotowawczej. W pkt. I.3. sentencji niniejszej decyzji Prezes UOKiK stwierdził, Ŝe działanie Provident Polska S.A. polegające na podawaniu w Formularzu informacyjnym dotyczącym kredytu konsumenckiego wykorzystywanym przy poŜyczce z obsługą w domu nieprawdziwej informacji o całkowitej kwocie do zapłaty przez konsumenta poprzez nieuwzględnienie w niej kosztu opłaty za obsługę w domu stanowi nieuczciwą praktykę rynkową, o której mowa w art. 4 ust. 1 i art. 5 ust. 1 i 2 pkt 1 ww. ustawy. Prezes UOKiK uznał za zasadne łączne ocenianie praktyk określonych w pkt. I.2. – I.3. sentencji niniejszej decyzji z uwagi na fakt, iŜ podawanie nieprawdziwej informacji o całkowitej kwocie do zapłaty przez konsumenta wynika z podawania przez Spółkę nieprawdziwej informacji o całkowitym koszcie poŜyczki. Zgodnie bowiem z definicją zawartą w art. 5 pkt 6 ustawy o kredycie konsumenckim całkowita kwota do zapłaty przez konsumenta to suma całkowitego kosztu poŜyczki i całkowitej kwoty poŜyczki. Zatem za kwestię kluczową i pierwszorzędną naleŜy uznać prawidłowe wyliczanie całkowitego kosztu poŜyczki przez Provident Polska S.A. 26 Wyjaśnienia równieŜ wymaga, iŜ zarzut postawiony w sentencji postanowienia o wszczęciu niniejszego postępowania (pkt I.3 i III sentencji decyzji), sformułowany na podstawie zebranego w ramach postępowania wyjaśniającego (sygn. DDK-405-67/12) materiału, dotyczył niewliczania w Formularzach informacyjnych dotyczących kredytu konsumenckiego do całkowitej kwoty do zapłaty przez konsumenta kosztu opłaty za obsługę w domu oraz odsetek. Dalsze wyjaśnienia Provident Polska S.A. udzielone w toku niniejszego postępowania, jak równieŜ całokształt pozyskanego materiału dowodowego, pozwoliły stwierdzić, iŜ Spółka do całkowitej kwoty do zapłaty przez konsumenta wlicza odsetki 4 , jednak nie wlicza kosztu opłaty za obsługę w domu oraz, czego Prezes Urzędu nie wskazał w sentencji postanowienia o wszczęciu niniejszego postępowania oraz w sentencji niniejszej decyzji, dodatkowej opłaty przygotowawczej. Dodatkowo, nieprawdziwa informacja o wysokości ww. kwoty znajduje się nie tylko w Formularzach informacyjnych dotyczących kredytu konsumenckiego (pakiet gotówka) , ale równieŜ w Umowach poŜyczki pienięŜnej – pakiet gotówka. W tym miejscu Prezes UOKiK wyjaśnia, Ŝe uznał za niezasadne rozszerzanie postępowania w tym zakresie, tj. co do niewliczania do całkowitej kwoty do zapłaty przez konsumenta dodatkowej opłaty przygotowawczej i prezentowaniu nieprawidłowej całkowitej kwoty do zapłaty bez uwzględnienia ww. opłaty tak w Formularzach informacyjnych dotyczących kredytu konsumenckiego (pakiet gotówka), jak i w Umowach poŜyczki pienięŜnej – pakiet gotówka, z uwagi na to, Ŝe wyeliminowanie praktyki stwierdzonej w pkt. I.2. sentencji niniejszej decyzji, tj. doprowadzenie do sytuacji, gdy Provident Polska SA będzie podawał w sposób prawidłowy całkowity koszt poŜyczki, doprowadzi do wyeliminowania praktyki określonej w pkt. I.3. Sumując, prawidłowe prezentowanie całkowitego kosztu poŜyczki przez Spółkę zapewni równieŜ, Ŝe Provident Polska S.A. będzie przekazywać prawdziwą informację o całkowitej kwocie do zapłaty przez konsumenta stanowiącej sumę całkowitego kosztu poŜyczki oraz całkowitej kwoty poŜyczki. Stosownie do przepisu art. 5 pkt 6 ustawy o kredycie konsumenckim, całkowity koszt poŜyczki to wszelkie koszty, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową poŜyczki, w szczególności: a) odsetki, opłaty, prowizje, podatki i marŜe jeŜeli są znane poŜyczkodawcy oraz b) koszty usług dodatkowych w przypadku gdy ich poniesienie jest niezbędne do uzyskania poŜyczki – z wyjątkiem kosztów opłat notarialnych ponoszonych przez konsumenta. Jak wynika z powołanej ustawowej definicji całkowitego kosztu poŜyczki, jest to suma wszystkich kosztów, jakimi obciąŜony jest konsument w związku z zawarciem 4 Por. pkt III sentencji niniejszej decyzji oraz uzasadnienie w tym zakresie s. 44 – 46. 27 umowy poŜyczki. Jedynym wyjątkiem, którego nie wlicza się do całkowitego kosztu poŜyczki, jest koszt opłat notarialnych. Ustawodawca w przywołanej definicji wymienia koszty, jakie naleŜy przede wszystkim uwzględnić w całkowitym koszcie poŜyczki, jednak nie jest to zamknięty katalog kosztów, na co wskazuje określenie „w szczególności”. Prezes Urzędu stoi zatem na stanowisku, co wynika wprost z zacytowanej powyŜej definicji, iŜ całkowity koszt poŜyczki prezentowany przez Provident Polska S.A. powinien zawierać wszystkie koszty ponoszone przez konsumenta w związku z umową poŜyczki. Za niepodwaŜalny naleŜy uznać fakt, iŜ konsument decydujący się na skorzystanie z opcji obsługi poŜyczki w domu zobowiązany jest ponieść koszty dodatkowe w związku z umową poŜyczki, tj. koszt obsługi poŜyczki w domu oraz dodatkowej opłaty przygotowawczej, a zatem opłaty te mieszczą się w definicji całkowitego kosztu poŜyczki, czyniąc argumenty prezentowane przez Spółkę w toku postępowania niezasadnymi. Jak podniósł ustawodawca europejski w motywie 20 do dyrektywy w sprawie umów o kredyt konsumencki, faktyczna wiedza kredytodawcy na temat tych kosztów powinna być oceniana obiektywnie z uwzględnieniem wymogów staranności zawodowej. Mając powyŜsze na uwadze, naleŜy zauwaŜyć, iŜ Provident Polska S.A. dysponuje wiedzą na temat kosztu opłaty za obsługę poŜyczki w domu i dodatkowej opłaty przygotowawczej i ich wysokości w przypadku skorzystania przez konsumenta z opcji obsługi poŜyczki w domu. Provident Polska S.A. nie zalicza kosztu opłaty za obsługę w domu oraz dodatkowej opłaty przygotowawczej do całkowitego kosztu poŜyczek, a w konsekwencji do całkowitej kwoty do zapłaty przez konsumenta, z uwagi na fakt, iŜ są to opłaty opcjonalne i nie są niezbędne do uzyskania poŜyczki. W opinii Prezesa Urzędu Spółka, podając informację o całkowitym koszcie poŜyczki w umowie, powinna wziąć pod uwagę warunki konkretnej umowy. JeŜeli umowa przewiduje, Ŝe konsument ponosi koszty usług dodatkowych, naleŜy wziąć je pod uwagę w informacji o całkowitym koszcie poŜyczki. NaleŜy podkreślić, iŜ koszt opłaty za obsługę w domu oraz dodatkowej opłaty przygotowawczej stanowią koszty usług dodatkowych zgodnie z art. 5 pkt 6 ustawy o kredycie konsumenckim – poniesienie tych dodatkowych kosztów jest bowiem niezbędne dla uzyskania poŜyczki w „pakiecie gotówka”. Konsument wybierający tę opcję poŜyczki, zmuszony jest ponieść ww. koszty, a zatem są one nierozerwalnie związane z poŜyczką. Zawarcie umowy poŜyczki w „pakiecie gotówka” nie jest moŜliwe bez poniesienia kosztów usług dodatkowych. Stąd teŜ, gdy umowa przewiduje obowiązek zapłaty opłaty za obsługę poŜyczki w domu oraz koszt dodatkowej opłaty przygotowawczej, to – poniewaŜ poniesienie tych opłat jest konieczne do zawarcia tej 28 konkretnej umowy w „pakiecie gotówka” – opłaty te powinny zostać uwzględnione w całkowitym koszcie poŜyczki. Podkreślenia wymaga, iŜ stwierdzenie stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów określonej w pkt. I.2. sentencji niniejszej decyzji Prezes Urzędu opiera właśnie na umowach poŜyczki, a nie wzorcach umownych, z uwagi na fakt, iŜ praktyka ta przejawia się dopiero w umowach. W przypadku, gdyby konsument nie skorzystał z opcji obsługi poŜyczki w domu, a tym samym nie ponosił opłat z tym związanych, w pełni uzasadnione jest niewliczanie kosztu opłaty za obsługę w domu oraz dodatkowej opłaty przygotowawczej do całkowitego kosztu poŜyczki oraz całkowitej kwoty do zapłaty przez konsumenta. Nieprawdziwa informacja o całkowitym koszcie poŜyczki oraz całkowitej kwocie do zapłaty przez konsumenta przekazywana konsumentom korzystającym z opcji obsługi poŜyczki w domu wprowadzała konsumentów w błąd co do rzeczywistej wysokości wszystkich ponoszonych kosztów oraz wysokości całego zobowiązania wobec Spółki. Jak wskazywał Prezes Urzędu w uzasadnieniu do pkt. I.1. sentencji niniejszej decyzji, pobierane aktualnie opłaty z tytułu skorzystania przez konsumenta z opcji obsługi poŜyczki w domu (opłata za obsługę poŜyczki w domu i dodatkowa opłata przygotowawcza) stanowią znaczną część kosztów poŜyczki 5 . Przeciętny konsument korzystający z opcji obsługi poŜyczki w domu mógł zatem uznać, iŜ całkowity koszt poŜyczki podawany w umowie stanowi sumę wszelkich kosztów, jakie zobowiązany jest ponieść w związku zawarciem umowy poŜyczki z Provident Polska S.A., podczas gdy informacja o całkowitym koszcie poŜyczki nie uwzględniała kosztu opłaty za obsługę w domu, jak równieŜ dodatkowej opłaty przygotowawczej. Podobnie konsument mógł uznać, iŜ całkowita kwota do zapłaty przez konsumenta prezentowana przez Spółkę stanowi pełną kwotę, jaką konsument zobowiązany jest zapłacić Provident Polska S.A., podczas gdy informacja o całkowitej kwocie do zapłaty przez konsumenta równieŜ nie uwzględnia ww. opłat dodatkowych. Poprzez takie działanie Spółki cel ustawodawcy krajowego (zbieŜny z celem ustawodawcy europejskiego) ujawniający się w dąŜeniu do budowania jasnych, transparentnych i opartych na porównywalności warunków ofert, nie zostaje osiągnięty. Rzetelne porównywanie przez przeciętnego konsumenta warunków umowy o kredyt konsumencki / umowy poŜyczki w oparciu o kryterium wysokości całkowitego kosztu kredytu/poŜyczki (całkowitej kwoty do zapłaty przez konsumenta) jest w takiej sytuacji niemoŜliwe. Konsument wprowadzony w błąd nieprawdziwą informacją o wysokości całkowitego kosztu poŜyczki / całkowitej kwoty do zapłaty przez konsumenta 5 Por. s. 23 niniejszej decyzji. 29 mógł zawrzeć umowę poŜyczki, której warunki wydawały się najbardziej korzystne, podczas gdy rzeczywiste warunki umowy mogły być dla konsumenta nieatrakcyjne z ekonomicznego punktu widzenia. Informacje przekazywane przez przedsiębiorców konsumentom w zakresie mającym wpływ na ich sytuację finansową powinny być rzetelne, prawdziwe i pełne. Podsumowując, naleŜy zauwaŜyć, Ŝe konsument pod wpływem wprowadzającej w błąd nieprawdziwej informacji o wysokości całkowitego kosztu poŜyczki, a w konsekwencji całkowitej kwoty do zapłaty przez konsumenta, mógł zawrzeć umowę poŜyczki z Provident Polska S.A. zamiast wybrać ofertę korzystniejszą spośród innych dostępnych na rynku usług finansowych ofert kredytów konsumenckich / poŜyczek, kierując się mylnym wyobraŜeniem o wysokości całkowitego kosztu poŜyczki i całkowitej kwoty do zapłaty przez konsumenta. Nieuwzględnianie kosztu opłaty za obsługę poŜyczki w domu i dodatkowej opłaty przygotowawczej do całkowitego kosztu poŜyczki oraz całkowitej kwoty do zapłaty przez konsumenta w przypadku skorzystania przez konsumenta z opcji obsługi poŜyczki w domu powodowało korzystniejsze postrzeganie warunków umowy poŜyczki zawieranej ze Spółką przez adresata zakwestionowanej praktyki. Prezentowanie niepełnego kosztu poŜyczki jako całkowitego kosztu poŜyczki w porównaniu z rzeczywiście uwzględniającym wszelkie koszty całkowitym kosztem poŜyczki zwiększało zainteresowanie ofertą Provident Polska S.A. Wprowadzenie w błąd poprzez udzielanie konsumentom nieprawdziwej informacji o całkowitym koszcie poŜyczki i całkowitej kwocie do zapłaty przez konsumenta rzutuje zatem na prawidłowość podejmowanej decyzji rynkowej. Konsument mógł zawrzeć umowę poŜyczki, czego mógłby nie zrobić w przypadku posiadania pełnej wiedzy o całkowitym koszcie poŜyczki oraz całkowitej kwocie do zapłaty przez konsumenta uwzględniających koszt opłaty za obsługę poŜyczki w domu i dodatkowej opłaty przygotowawczej. Uzasadnionym jest zatem przyjęcie, Ŝe przeciętny konsument, sugerując się wprowadzającą w błąd nieprawdziwą informacją o całkowitym koszcie poŜyczki i całkowitej kwoty do zapłaty przez konsumenta, mógł podjąć decyzję, której inaczej by nie podjął, tj. mógł zawrzeć umowę poŜyczki z Provident Polska S.A. Wobec powyŜszego, zdaniem Prezesa UOKiK, opisane działania Spółki stanowią nieuczciwe praktyki rynkowe, o których mowa w art. 4 ust. 1 i art. 5 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym. Dodatkowo praktyka określona w pkt. I.2. narusza art. 5 pkt 6 ustawy o kredycie konsumenckim. 30 Ad I.4. W punkcie I.4. sentencji niniejszej decyzji Prezes Urzędu uznał za nieuczciwą praktykę rynkową w rozumieniu art. 4 ust. 1 i art. 5 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym działanie Provident Polska S.A. polegające na podawaniu w Formularzu informacyjnym dotyczącym kredytu konsumenckiego wykorzystywanym przy poŜyczce z obsługą w domu oraz w umowie poŜyczki z obsługą w domu nieprawdziwej informacji o wysokości rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania. Zgodnie z treścią art. 30 ust. 1 pkt 7 ustawy o kredycie konsumenckim umowa poŜyczki powinna określać rzeczywistą roczną stopę oprocentowania. W myśl art. 5 pkt 12 ustawy o kredycie konsumenckim rzeczywista roczna stopa oprocentowania to całkowity koszt poŜyczki ponoszony przez konsumenta, wyraŜony jako wartość procentowa całkowitej kwoty poŜyczki w stosunku rocznym. NaleŜy równieŜ zauwaŜyć, iŜ w motywie 19 do dyrektywy w sprawie umów o kredyt konsumencki ustawodawca europejski wskazał, iŜ w celu zapewnienia moŜliwie największej przejrzystości i porównywalności ofert takie informacje [informacje na temat warunków i kosztów kredytu oraz zobowiązań konsumenta – przyp. aut.] powinny w szczególności zawierać rzeczywistą roczną stopę oprocentowania mającą zastosowanie do danego kredytu, określaną w całej Wspólnocie w taki sam sposób. Podawanie przez wszystkich kredytodawców i poŜyczkodawców rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania liczonej w ten sam sposób (w myśl art. 25 ust. 3 sposób jej obliczenia określa załącznik nr 4 do ustawy) i obrazującej, jaki jest rzeczywisty wyraŜony procentowo koszt kredytu, pozwala konsumentowi porównywać oferty róŜnych kredytodawców/poŜyczkodawców oraz wybrać najbardziej korzystną finansowo opcję. Dlatego tak waŜne jest, aby rzeczywista roczna stopa oprocentowania liczona była w sposób prawidłowy. Prezes Urzędu ustalił, Ŝe w zawieranych z konsumentami Umowach poŜyczki pienięŜnej – pakiet gotówka, jak równieŜ w Formularzach informacyjnych dotyczący kredytu konsumenckiego (pakiet gotówka) Spółka błędnie informuje konsumenta o wysokości rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania. Jak przyznał Provident Polska S.A. w toku postępowania, Spółka, obliczając rrso, nie uwzględnia opłaty za obsługę poŜyczki w domu oraz dodatkowej opłaty przygotowawczej. Takie działanie Spółka ponownie argumentowała faktem, iŜ usługa obsługi poŜyczki w domu jest usługą dobrowolną, a poniesienie kosztów związanych z tą usługą nie jest niezbędne konsumentowi do uzyskania poŜyczki. Powtórzyć ponownie naleŜy, iŜ Prezes UOKiK nie podziela stanowiska prezentowanego przez Provident 31 Polska S.A. – poniesienie przez konsumenta kosztów opłaty za obsługę poŜyczki w domu oraz dodatkowej opłaty przygotowawczej jest niezbędne dla zawarcia umowy poŜyczki w „pakiecie gotówka”. Konsument zobowiązany jest ponieść te opłaty, a zatem jako dodatkowe koszty powinny znaleźć przełoŜenie w wysokości rrso. Podkreślić naleŜy, iŜ nieuwzględnianie wszystkich kosztów poŜyczki przy obliczaniu rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania zaniŜało jej wysokość. Przekazywana przez Spółkę nieprawdziwa informacja o wysokości rrso wprowadzała zatem konsumentów w błąd co do rzeczywistej jej wysokości. […] W takiej sytuacji przeciętny konsument mógł uznać, iŜ prezentowana przez Spółkę rzeczywista roczna stopa oprocentowania liczona była w sposób prawidłowy, podczas gdy jej faktyczna wartość była znacząco wyŜsza od deklarowanej przez Provident Polska S.A. Poprzez stosowanie przez Spółkę zakwestionowanej w tym miejscu praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, podobnie jak w przypadku praktyk określonych w pkt. I.2. – I.3 sentencji niniejszej decyzji, cel ustawodawcy krajowego i europejskiego ujawniający się w dąŜeniu do budowania jasnych, transparentnych i opartych na porównywalności warunków ofert równieŜ nie został osiągnięty. Porównywanie wysokości rrso kredytów konsumenckich / poŜyczek jest zaburzone i wprowadzony w błąd konsument moŜe zawrzeć umowę poŜyczki, która w rzeczywistości nie jest ofertą najbardziej korzystną finansowo. W opinii Prezesa Urzędu informacje prezentowane przez przedsiębiorców mające bezpośredni wpływ na sytuację ekonomiczną konsumenta powinny być jak najbardziej rzetelne, prawdziwe i pełne. Przeciętny konsument w sferze dotyczącej jego finansów wymaga szczególnej ochrony ze strony Prezesa UOKiK. Sumując rozwaŜania, naleŜy wskazać, Ŝe konsument pod wpływem wprowadzającej w błąd nieprawdziwej informacji o wysokości rrso mógł zawrzeć umowę poŜyczki z Provident Polska S.A. zamiast wybrać ofertę korzystniejszą spośród innych dostępnych na rynku usług finansowych ofert kredytów konsumenckich / poŜyczek, kierując się mylnym wyobraŜeniem o wysokości rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania, co powodowało korzystniejsze postrzeganie warunków umowy poŜyczki zawieranej ze Spółką przez adresata zakwestionowanej praktyki. ZaniŜona wartość rrso w porównaniu z faktyczną jej wysokością niewątpliwie zwiększała zainteresowanie ofertą Provident Polska S.A. Wprowadzenie w błąd poprzez udzielanie konsumentom nieprawdziwej informacji o wysokości rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania rzutuje zatem na prawidłowość podejmowanej decyzji rynkowej. Konsument mógł zawrzeć umowę poŜyczki, czego mógłby nie zrobić w przypadku 32 posiadania pełnej wiedzy o faktycznej wysokości rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania. Uzasadnionym jest zatem przyjęcie, Ŝe przeciętny konsument, sugerując się wprowadzającą w błąd nieprawdziwą informacją o wysokości rrso, mógł podjąć decyzję, której inaczej by nie podjął, tj. mógł zawrzeć umowę poŜyczki z Provident Polska S.A. Wobec powyŜszego zdaniem Prezesa UOKiK, opisane działanie Spółki wprowadzało konsumentów w błąd co do faktycznej wysokości rrso, a tym samym Provident Polska S.A. naruszył art. 4 ust. 1 i art. 5 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym. Dobre obyczaje W celu wykazania, Ŝe zachowania Spółki stanowią nieuczciwe praktyki rynkowe konieczne, jest takŜe wykazanie naruszenia klauzuli generalnej z art. 4 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym, tj. ogólnej definicji nieuczciwej praktyki rynkowej. Praktyka rynkowa będzie uznana za nieuczciwą, jeśli pozostanie sprzeczna z dobrymi obyczajami i w sposób istotny zniekształci lub moŜe zniekształcić zachowanie rynkowe przeciętnego konsumenta przed zawarciem umowy dotyczącej produktu, w trakcie jej zawierania lub po zawarciu. W związku z powyŜszym Prezes Urzędu dokonał oceny zachowań Spółki w kontekście naruszenia dobrych obyczajów oraz moŜliwości istotnego zniekształcenia zachowania rynkowego przeciętnego konsumenta na etapie zawierania umowy. Dobre obyczaje pozostają klauzulą generalną, która podlega konkretyzacji na okoliczność danego stanu faktycznego. Zgodnie z poglądem doktryny sprzeczne z dobrymi obyczajami są działania, które zmierzają do niedoinformowania, dezorientacji, wywołania błędnego przekonania u klienta, wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności (...) czyli takie działanie, które potocznie określone jest jako nieuczciwe, nierzetelne, odbiegające in minus od przyjętych standardów postępowania 6 . W niniejszej sprawie dobre obyczaje naleŜy ocenić jako prawo konsumenta do rzetelnej, pełnej i prawdziwej informacji co do: 1) całkowitego kosztu poŜyczki (ad I.2. sentencji niniejszej decyzji), 2) całkowitej kwoty do zapłaty przez konsumenta (ad I.3. sentencji niniejszej decyzji), 3) rzeczywistej rocznej stopy 6 W. Popiołek [w:] Kodeks cywilny Tom I. Komentarz, pod redakcją K. Pietrzykowskiego, C.H. Beck, Warszawa 2002, s. 804. 33 oprocentowania (ad I.4. sentencji niniejszej decyzji). Konsument powinien być poinformowany o całkowitym koszcie poŜyczki i całkowitej kwocie do zapłaty przez konsumenta, których wartość będzie uwzględniać wszystkie koszty ponoszone przez konsumenta w związku z zawarciem przez niego umowy poŜyczki z Provident Polska S.A. Podobnie konsument powinien być poinformowany o prawidłowo wyliczonej, w oparciu o załącznik nr 1 do ustawy o kredycie konsumenckim, rzeczywistej rocznej stopie oprocentowania. PowyŜsze dane powinny być przedstawione w taki sposób, aby nie pozostawiały u przeciętnego konsumenta wątpliwości. Pod wpływem nieprawdziwych informacji o całkowitym koszcie poŜyczki, całkowitej kwocie do zapłaty przez konsumenta i rrso przeciętny konsument mógł nabrać mylnego wyobraŜenia o warunkach udzielanej poŜyczki przez Spółkę i podjąć decyzję dotyczącą umowy, której – w przypadku posiadania pełnej i rzeczywistej wiedzy o ofercie – by nie podjął. PowyŜsze świadczy o moŜliwości zniekształcenia zachowania rynkowego przeciętnego konsumenta w zakresie jego decyzji dotyczącej umowy. Wobec powyŜszego, w ocenie Prezesa Urzędu, zachowania Spółki naleŜy uznać za nieuczciwe praktyki rynkowe w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym, doprecyzowane w art. 5 ust. 1 i 2 pkt 1 ww. ustawy w odniesieniu do praktyk określonych w pkt. I.2. – I.4. sentencji niniejszej decyzji. Praktyka określona w pkt. I.2. niniejszej decyzji związana jest równieŜ z naruszeniem art. 5 pkt 6 ustawy o kredycie konsumenckim. Ad 3. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów Dla stwierdzenia przez Prezesa Urzędu stosowania przez przedsiębiorcę praktyki określonej w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów konieczne jest równieŜ wykazanie, iŜ w wyniku jej stosowania przez przedsiębiorcę naruszony lub zagroŜony został zbiorowy interes konsumentów. Wskazać naleŜy, iŜ ww. ustawa nie definiuje pojęcia zbiorowy interes konsumentów , a art. 24 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wskazuje jedynie, iŜ nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. O tym, czy naruszony został interes zbiorowy, nie zawsze przesądza kryterium ilościowe, poniewaŜ niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta moŜe być przejawem często lub nawet powszechnie stosowanej praktyki naruszającej interes zbiorowy. Zbiorowy interes konsumentów oznacza interes dotyczący ogółu, a naruszenie tego interesu moŜe mieć 34 miejsce, gdy skutkami działań sprzecznych z ustawą o ochronie konkurencji i konsumentów dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku – konsumentów. W niniejszej sprawie bez wątpienia mamy do czynienia z naruszeniem praw licznej grupy konsumentów – wszystkich konsumentów będących lub mogących być klientami Provident Polska S.A. NaleŜy przy tym wskazać, Ŝe zdaniem Sądu NajwyŜszego wystarczające powinno być ustalenie, Ŝe zachowanie przedsiębiorcy nie jest podejmowane w stosunku do zindywidualizowanych konsumentów, lecz względem członków danej grupy (określonego kręgu podmiotów), wyodrębnionych spośród ogółu konsumentów, za pomocą wspólnego dla nich kryterium. Praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest bowiem takie zachowanie przedsiębiorcy, które podejmowane jest w warunkach wskazujących na powtarzalność zachowania w stosunku do indywidualnych konsumentów wchodzących w skład grupy, do której adresowane są zachowania przedsiębiorcy, w taki sposób, Ŝe potencjalnie ofiarą takiego zachowania moŜe być kaŜdy konsument będący klientem lub potencjalnym klientem przedsiębiorcy [ vide: wyrok Sądu NajwyŜszego z dnia 10 kwietnia 2008 r.; sygn. akt III SK 27/07]. Zgodnie art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu – jeŜeli stwierdzi naruszenie zakazu określonego w art. 24 ustawy – wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, nakazującą zaniechanie jej stosowania. Mając na uwadze, Ŝe zostały spełnione wszystkie przesłanki pozwalające uznać zachowanie przedsiębiorcy za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów, orzeczono jak w punkcie I sentencji decyzji. Dodatkowo, odnosząc się do wniosku Provident Polska S.A. o dopuszczenie dowodu z przesłuchania świadków, naleŜy wskazać, iŜ nie ma podstaw, aby taki wniosek Spółki uwzględnić. W odniesieniu do kwestii, które zdaniem Provident Polska S.A. wymagają wyjaśnienia w drodze przesłuchania świadków, Spółka miała moŜliwość nieograniczonego wypowiadania się w pismach kierowanych do Prezesa UOKiK w toku niniejszego postępowania, co teŜ Provident Polska S.A. czynił. Wyjaśnienia składane przez Provident Polska S.A. w toku postępowania przed Prezesem UOKiK naleŜy traktować jako pisemne stanowisko strony. Ponadto, okoliczności wskazane w osnowie wniosku dowodowego – 35 uwzględnianie przez Spółkę kwoty odsetek w całkowitej kwocie do zapłaty przez konsumenta oraz procedura zawierania umowy poŜyczki z konsumentem – zostały wyjaśnione w toku postępowania. Wobec powyŜszego brak jest podstaw, aby dopuszczać dodatkowo dowód z przesłuchania świadków. […] Ad II sentencji decyzji Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu moŜe w drodze decyzji nałoŜyć na przedsiębiorcę, który dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, w rozumieniu art. 24 ustawy, karę pienięŜną w wysokości nie większej niŜ 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałoŜenia kary. Z powołanego wyŜej przepisu wynika, Ŝe kara pienięŜna ma charakter fakultatywny. Zatem o tym, czy w konkretnej sprawie w odniesieniu do wskazanego przedsiębiorcy zasadne jest nałoŜenie kary pienięŜnej, decyduje Prezes UOKiK w ramach uznania administracyjnego. Zwrócić naleŜy uwagę, iŜ przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie określają jakichkolwiek przesłanek, od których uzaleŜnione byłoby podjęcie decyzji o nałoŜeniu kary. Ustawodawca wskazał jedynie w art. 111 ww. ustawy te okoliczności, które Prezes Urzędu winien uwzględnić decydując o wymiarze kary pienięŜnej, wymieniając w szczególności okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a takŜe uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Podkreślić naleŜy, iŜ sankcja w postaci nałoŜenia kary moŜe być na przedsiębiorcę nałoŜona, jeŜeli ten, choćby nieumyślnie, dopuścił się naruszenia. Zdaniem Prezesa UOKiK, opisane w niniejszej decyzji działania podejmowane przez Provident Polska S.A. w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej – profesjonalnego uczestnika obrotu rynkowego, od którego oczekiwać naleŜy dochowania naleŜytej staranności – powinny były uwzględniać moŜliwość naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. NaleŜy wskazać, Ŝe w zgromadzonym materiale dowodowym nie ma jednak jednoznacznych dowodów wyraźnej intencji Spółki naruszenia tych interesów. Zebrane wyjaśnienia i informacje mogą wskazywać na co najmniej nieumyślne działanie Provident Polska S.A. Biorąc pod uwagę okoliczności sprawy, przede wszystkim charakter naruszeń, które przypisano Spółce, Prezes Urzędu uznał nałoŜenie kary pienięŜnej za uzasadnione. 36 Zdaniem Prezesa UOKiK opisane w niniejszej decyzji działania podejmowane przez Provident Polska S.A. w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej powinny były uwzględniać moŜliwość naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. Pamiętać jednak naleŜy, Ŝe na profesjonalnych uczestnikach obrotu rynkowego spoczywa obowiązek dochowania naleŜytej staranności przy ocenie zgodności ich działań z obowiązującymi przepisami prawa. Okolicznością przemawiającą za zastosowaniem kary pienięŜnej jest fakt, iŜ Provident Polska S.A. jako przedsiębiorca z wieloletnim doświadczeniem powinien mieć świadomość, Ŝe naruszenie przepisów ustawy o kredycie konsumenckim, jak równieŜ przekazywanie konsumentom nieprawdziwych wprowadzających w błąd informacji jest bezprawne. Spółka winna zatem zdawać sobie sprawę z konieczności konstruowania wzorców umownych i zawieranych na ich podstawie umów z uwzględnieniem przepisów ustawy o kredycie konsumenckim oraz ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym. Provident Polska S.A., określając warunki umowne stosowane w obrocie konsumenckim, nie moŜe godzić w interesy swoich kontrahentów, a zatem nie moŜe wprowadzać regulacji niezgodnych z przepisami powszechnie obowiązującymi. Przychód osiągnięty przez Spółkę w roku poprzedzającym wydanie niniejszej decyzji w kwocie […] ustalono na podstawie złoŜonego przez Provident Polska S.A. zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych za rok 2012 (CIT-8). Maksymalna wysokość kary mogła zatem wynieść […] zł. Oszacowanie wysokości kary przebiegało dwuetapowo. Ustalając wymiar kary pienięŜnej, Prezes Urzędu w pierwszej kolejności dokonał bowiem oceny wagi stwierdzonych naruszeń i na tej podstawie ustalił kwotę bazową, stanowiącą podstawę do dalszych ustaleń wysokości kary, a następnie – w oparciu o zaistniałe w sprawie okoliczności mające wpływ na wysokość kary – dokonał gradacji ustalonej kwoty bazowej. II.1. W punkcie I.1. sentencji niniejszej decyzji Prezes Urzędu stwierdził stosowanie przez Provident Polska S.A. praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa art. 24 ust. 2 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, co daje podstawę do nałoŜenia na Spółkę kary pienięŜnej określonej w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 37 Przy szacowaniu wagi tego naruszenia wzięto pod uwagę, iŜ praktyka, której stosowanie Prezes Urzędu stwierdził w punkcie I.1. sentencji niniejszej decyzji, polegała na niewypełnianiu na etapie przedkontraktowym dyspozycji przepisu ustawy o kredycie konsumenckim. Przypisana Spółce praktyka jest stosowana długotrwale, bowiem od dnia 17 września 2012 r. Podsumowanie wagi stwierdzonego w punkcie I.1. sentencji niniejszej decyzji naruszenia pozwoliło Prezesowi Urzędu na uznanie, iŜ waga naruszenia wynikającego z niepodawania w Formularzu informacyjnym dotyczącym kredytu konsumenckiego w rubryce „koszty, które zobowiązany/a będzie Pan/i ponieść w związku z umową o kredyt” informacji o opłacie za obsługę poŜyczki w domu oraz dodatkowej opłacie przygotowawczej, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową poŜyczki, kształtuje się na poziomie […]% przychodu osiągniętego przez Spółkę w 2012 r. Tym samym ustalona przez Prezesa Urzędu kwota bazowa stanowiąca równowartość […]% przychodu osiągniętego przez Provident Polska S.A. wynosi […] zł. Dokonując ustalenia ostatecznego wymiaru kary pienięŜnej nałoŜonej na Spółkę za stwierdzone w punkcie I.1. sentencji niniejszej decyzji stosowanie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, dokonano równieŜ oceny zaistniałych w postępowaniu okoliczności mogących mieć wpływ na wymiar kary. Za obniŜeniem kary przemawia okoliczność, iŜ Provident Polska S.A. aktywnie współdziałał z Prezesem UOKiK w trakcie postępowania, przyczyniając się do sprawnego przeprowadzenia postępowania w tym zakresie. Uwzględnienie powyŜszej okoliczności pozwoliło na obniŜenie wyjściowego poziomu kwoty bazowej będącej podstawą wymierzenia kary o […]%. Prezes UOKiK, kalkulując karę, wziął takŜe pod uwagę jako okoliczność obciąŜającą fakt znacznego zasięgu naruszenia, którego dopuścił się Provident Polska S.A. Praktyka orzeczona ujawniła się na terenie całego kraju. PowyŜsza okoliczność uzasadnia zwiększenie wysokości kary o […]%. Uwzględnienie ww. okoliczności pozwoliło na ustalenie ostatecznej wartości […]% przychodu za rok 2012 za podstawę do wyliczenia kary pienięŜnej. W świetle powyŜszego za naruszenie stwierdzone w pkt I.1. sentencji niniejszej decyzji Prezes Urzędu nałoŜył na Spółkę karę pienięŜną w wysokości 1 544 450 zł (słownie: jeden milion pięćset 38 czterdzieści cztery tysiące czterysta pięćdziesiąt złotych), co stanowi […]% przychodu osiągniętego w 2012 r. i […]% kary maksymalnej. II.2. W pkt. I.2. i I.3. sentencji niniejszej decyzji Prezes Urzędu stwierdził stosowanie przez Provident Polska S.A. praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w art. 24 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, co daje podstawę do nałoŜenia na przedsiębiorcę kary pienięŜnej określonej w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Prezes Urzędu uznał, iŜ z uwagi na charakter naruszenia praktykę określoną w pkt. I.2. sentencji niniejszej decyzji w kontekście wymiaru kary naleŜy oceniać łącznie z praktyką określoną w pkt. I.3. Praktyka dotycząca podawania nieprawdziwej informacji o całkowitej kwocie do zapłaty przez konsumenta jest konsekwencją praktyki polegającej na podawaniu konsumentom nieprawdziwej informacji o wysokości całkowitego kosztu poŜyczki. Przy szacowaniu wagi tych naruszeń wzięto pod uwagę, iŜ praktyki, których stosowanie Prezes Urzędu stwierdził w pkt. I.2. – I.3. sentencji niniejszej decyzji, polegały na przekazywaniu konsumentowi na etapie przedkontraktowym (praktyka sformułowana w pkt. I.3 sentencji decyzji) oraz kontraktowym (praktyka sformułowana w pkt. I.2. sentencji decyzji) zawierania kontraktu nieprawdziwej wprowadzającej w błąd informacji. Przypisane Spółce praktyki są stosowane długotrwale, tj. od dnia 17 września 2012 r. Podsumowanie wagi stwierdzonych w pkt. I.2. – I.3. sentencji niniejszej decyzji naruszeń pozwoliło Prezesowi Urzędu na stwierdzenie, iŜ waga naruszeń wynikających z podawania nieprawdziwej informacji o wysokości całkowitego kosztu poŜyczki, a w konsekwencji całkowitej kwoty do zapłaty przez konsumenta kształtuje się na poziomie […]% przychodu osiągniętego przez Spółkę w 2012 r. Tym samym ustalona przez Prezesa Urzędu kwota bazowa stanowiąca równowartość […]% przychodu osiągniętego przez Provident Polska S.A. wynosi […] zł. Dokonując ustalenia ostatecznego wymiaru kary pienięŜnej nałoŜonej na Spółkę za stwierdzone w punkcie I.2. – I.3. sentencji niniejszej decyzji stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, dokonano równieŜ oceny zaistniałych w postępowaniu okoliczności mogących mieć wpływ na wymiar kary. 39 Za taką okoliczność Prezes Urzędu uznał fakt, iŜ Provident Polska S.A. aktywnie współdziałał z Prezesem UOKiK w trakcie postępowania, przyczyniając się do sprawnego przeprowadzenia postępowania w tym zakresie. Uwzględnienie powyŜszej okoliczności pozwoliło na obniŜenie wyjściowego poziomu kwoty bazowej będącej podstawą wymierzenia kary o […]%. Prezes UOKiK, kalkulując karę, wziął takŜe pod uwagę jako okoliczność obciąŜającą fakt znacznego zasięgu naruszenia, którego dopuścił się Provident Polska S.A. Praktyka orzeczona ujawniła się na terenie całego kraju. PowyŜsza okoliczność uzasadnia zwiększenie wysokości kary o […]%. Uwzględnienie ww. okoliczności pozwoliło na ustalenie ostatecznej wartości […]% przychodu za rok 2012 za podstawę do wyliczenia kary pienięŜnej. W świetle powyŜszego za naruszenia stwierdzone w pkt I.2. – I.3. sentencji niniejszej decyzji Prezes Urzędu nałoŜył na Spółkę karę pienięŜną w wysokości 4 633 349 zł (słownie: cztery miliony sześćset trzydzieści trzy tysiące trzysta czterdzieści dziewięć złotych), co stanowi […]% przychodu osiągniętego w 2012 r. i […]% kary maksymalnej. II.3. W punkcie I.4. sentencji niniejszej decyzji Prezes Urzędu stwierdził stosowanie przez Provident Polska S.A. praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa art. 24 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, co daje podstawę do nałoŜenia na Spółkę kary pienięŜnej określonej w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Przy szacowaniu wagi tego naruszenia wzięto pod uwagę, iŜ praktyka, której stosowanie Prezes Urzędu stwierdził w punkcie I.4. sentencji niniejszej decyzji, polegała na przekazywaniu konsumentowi na etapie przedkontraktowym oraz na etapie zawierania kontraktu nieprawdziwej wprowadzającej w błąd informacji. Przypisana Spółce praktyka jest stosowana długotrwale, tj. od dnia 17 września 2012 r. Podsumowanie wagi stwierdzonego w punkcie I.4. sentencji niniejszej decyzji naruszenia pozwoliło Prezesowi Urzędu na stwierdzenie, iŜ waga naruszenia wynikającego z podawania nieprawdziwej informacji o wysokości rzeczywistej rocznej stopy 40 oprocentowania kształtuje się na poziomie […]% przychodu osiągniętego przez Spółkę w 2012 r. Tym samym ustalona przez Prezesa Urzędu kwota bazowa stanowiąca równowartość […]% przychodu osiągniętego przez Provident Polska S.A. wynosi […] zł. Dokonując ustalenia ostatecznego wymiaru kary pienięŜnej nałoŜonej na Spółkę za stwierdzone w punkcie I.4. sentencji niniejszej decyzji stosowanie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, dokonano równieŜ oceny zaistniałych w postępowaniu okoliczności mogących mieć wpływ na wymiar kary. Za obniŜeniem kary przemawia okoliczność, iŜ Provident Polska S.A. aktywnie współdziałał z Prezesem UOKiK w trakcie postępowania, przyczyniając się do sprawnego przeprowadzenia postępowania w tym zakresie. Uwzględnienie powyŜszej okoliczności pozwoliło na obniŜenie wyjściowego poziomu kwoty bazowej będącej podstawą wymierzenia kary łącznie o […]%. Prezes UOKiK, kalkulując karę, wziął takŜe pod uwagę jako okoliczność obciąŜającą fakt znacznego zasięgu naruszenia którego dopuścił się Provident Polska S.A. Praktyka orzeczona ujawniła się na terenie całego kraju. PowyŜsza okoliczność uzasadnia zwiększenie wysokości kary o […]%. Uwzględnienie ww. okoliczności pozwoliło na ustalenie ostatecznej wartości […]% przychodu za rok 2012 za podstawę do wyliczenia kary pienięŜnej. W świetle powyŜszego za naruszenie stwierdzone w pkt I.4. sentencji niniejszej decyzji Prezes Urzędu nałoŜył na Spółkę karę pienięŜną w wysokości 6 177 798 zł (słownie: sześć milionów sto siedemdziesiąt siedem tysięcy siedemset dziewięćdziesiąt osiem złotych), co stanowi […]% przychodu osiągniętego w 2012 r. i […]% kary maksymalnej. W świetle powyŜszych okoliczności, w opinii Prezesa UOKiK, uznać naleŜy, Ŝe kary pienięŜne nałoŜone na Provident Polska S.A. są adekwatne do okresu, stopnia oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Prezes Urzędu, nakładając niniejszą decyzją ww. kary pienięŜne za naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, wziął pod uwagę, Ŝe kara ma: po pierwsze – charakter represyjny (nakładana jest za naruszenie ustawowych zakazów), po drugie – prewencyjny (ma zapobiegać podobnym naruszeniom w przyszłości i zniechęcać 41 do naruszania prawa), zaś zagroŜenie nią, czyli potencjalna moŜliwość nałoŜenia kary przez Prezesa Urzędu – nadaje jej charakter dyscyplinujący (wyrok Sądu NajwyŜszego z dnia 7 kwietnia 2004 r., sygn. akt: III SK 31/04). Zdaniem Prezesa UOKiK tak wymierzone kary spełnią zarówno rolę represyjną jako sankcję i dolegliwość za naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jak i prewencyjną, zapobiegającą ponownemu ich naruszeniu. Wobec powyŜszego orzeczono jak w punkcie II sentencji. Ad III sentencji decyzji Zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie administracyjne z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Umorzenie postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. jest obligatoryjne, co oznacza, iŜ ustalenie przesłanki bezprzedmiotowości postępowania stwarza obowiązek zakończenia postępowania w danej instancji przez jego umorzenie, poniewaŜ brak podstaw do rozstrzygnięcia sprawy co do jej istoty. Dalsze prowadzenie postępowania w takim przypadku stanowiłoby o jego wadliwości, mającej istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślić przy tym naleŜy, iŜ przesłanka umorzenia postępowania moŜe istnieć jeszcze przed wszczęciem postępowania, co zostanie ujawnione w toczącym się postępowaniu, a moŜe ona powstać takŜe w czasie trwania postępowania, a więc w sprawie juŜ zawisłej przed organami administracyjnymi. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 kwietnia 2003 r. (sygn. akt III SA 2225/01) podniósł, Ŝe bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, skutkującego tym, iŜ nie moŜna załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Jest to orzeczenie formalne, kończące postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia. W niniejszej sprawie Provident Polska S.A. został postawiony zarzut stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegającej na podawaniu w Formularzu informacyjnym dotyczącym kredytu konsumenckiego nieprawdziwej informacji o całkowitej kwocie do zapłaty przez konsumenta poprzez nieuwzględnienie w niej kosztu opłaty za obsługę w domu oraz odsetek, co mogło stanowić nieuczciwą praktykę rynkową, o której mowa w art. 4 ust. 1 i art. 5 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym. 42 PowyŜszy zarzut Prezes Urzędu sformułował w oparciu o materiał dowodowy zebrany w toku postępowania wyjaśniającego (sygn. DDK-405-67/12) w postaci przekazanych przez Provident Polska S.A. Formularzy dotyczących kredytu konsumenckiego. Spółka w toku niniejszego postępowania wyjaśniła, iŜ w pięciu z dziesięciu formularzy informacyjnych przekazanych Prezesowi Urzędu jako załącznik do pisma z dnia 26 kwietnia 2013 r. nie została uwzględniona kwota odsetek w pozycji całkowita kwota do zapłaty przez konsumenta. Spółka wyjaśniła, iŜ przedłoŜone Prezesowi Urzędu formularze były jedynie próbą odtworzenia formularzy wręczonych poŜyczkobiorcom, gdyŜ Provident Polska S.A. ich nie archiwizuje. Spółka wskazała, iŜ osoba odtwarzająca przekazane Prezesowi UOKiK formularze nie zastosowała się do instrukcji wypełniania formularza informacyjnego obowiązującej w Spółce, a tym samym popełniła błąd, wypełniając pięć z nich. Provident Polska S.A. podniósł, iŜ formularze informacyjne przekazywane konsumentom uwzględniają odsetki w pozycji całkowitej kwoty do zapłaty przez konsumenta. Do wskazanej pomyłki, jak podniosła Spółka, doszło przez nieuwagę. Provident Polska S.A. przekazał Prezesowi Urzędu poprawione formularze informacyjne, które uwzględniają kwotę odsetek w całkowitej kwocie do zapłaty przez konsumenta. Zatem dalsze wyjaśnienia Spółki udzielone w toku niniejszego postępowania, jak równieŜ całokształt pozyskanego materiału dowodowego, pozwoliły stwierdzić, iŜ Provident Polska S.A. do całkowitej kwoty do zapłaty przez konsumenta wlicza odsetki. Jednocześnie zebrany materiał dowodowy potwierdził, iŜ do całkowitej kwoty do zapłaty przez konsumenta nie jest wliczany koszt opłaty za obsługę w domu 7 . Wobec powyŜszego naleŜy stwierdzić, iŜ zakwestionowana przez Prezesa UOKiK praktyka Spółki, w zakresie dotyczącym odsetek, nie wprowadza konsumentów w błąd, a co za tym idzie, nie stanowi nieuczciwej praktyki rynkowej ani praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. Wymaga zaznaczenia, Ŝe stosownie do art. 4 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym, praktyka rynkowa stosowana przez przedsiębiorców wobec konsumentów jest nieuczciwa, jeŜeli jest sprzeczna z dobrymi obyczajami i w istotny sposób zniekształca lub moŜe zniekształcić zachowanie rynkowe przeciętnego konsumenta przed zawarciem umowy dotyczącej produktu, w trakcie jej zawierania lub po jej zawarciu. Praktykę rynkową uznaje się za działanie wprowadzające w błąd, jeŜeli działanie to w jakikolwiek sposób powoduje lub moŜe powodować podjęcie przez przeciętnego konsumenta decyzji dotyczącej umowy, której inaczej by nie podjął (art. 5 ust. 1 ww. ustawy). 7 Por. pkt I.3. sentencji niniejszej decyzji oraz uzasadnienie w tym zakresie s. 27 – 32. 43 Wprowadzającym w błąd działaniem moŜe być w szczególności rozpowszechnianie nieprawdziwych informacji (art. 5 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy). W kontekście powyŜszych regulacji prawnych Prezes Urzędu ustalił, Ŝe Provident Polska S.A. uwzględnia odsetki w całkowitej kwocie do zapłaty przez konsumenta. W konsekwencji, informację o całkowitej kwocie do zapłaty przez konsumenta, w zakresie odsetek, naleŜy uznać za prawdziwą. Zakwestionowane działanie Spółki w ww. zakresie nie wprowadza konsumenta w błąd i nie powoduje podjęcia przez niego decyzji dotyczącej umowy, której inaczej by nie podjął. Co za tym idzie, działanie to nie stanowi nieuczciwej praktyki rynkowej w rozumieniu art. 4 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym ani praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 2 pkt 3 w zw. z ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Z tego względu konieczne stało się umorzenie w tym zakresie postępowania w trybie art. 105 § 1 k.p.a. Wobec powyŜszego orzeczono jak w punkcie III sentencji decyzji. Wydanie decyzji częściowej Zgodnie z art. 104 k.p.a., który w postępowaniu przed Prezesem UOKiK znajduje zastosowanie na mocy art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, organ administracji publicznej załatwia sprawę przez wydanie decyzji, chyba Ŝe przepisy kodeksu stanowią inaczej (§ 1); decyzje rozstrzygają sprawę co do jej istoty w całości lub w części albo w inny sposób kończą sprawę w danej instancji (§ 2). K.p.a., przewidując we wskazanym powyŜej przepisie moŜliwość wydania decyzji częściowej, nie określa przesłanek dopuszczalności wydania takiej decyzji. W związku z tym naleŜy przyjąć, Ŝe organ moŜe wydać decyzję częściową w przypadku, gdy sprawa jest podzielna, moŜna z niej wyodrębnić części nadające się do rozstrzygnięcia względnie samodzielnego 8 . Zgodnie z zasadą prawdy materialnej decyzja częściowa moŜe być zatem 8 B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz , Warszawa 2003, s. 466. 44 wydana wówczas, gdy część sprawy została dostatecznie wyjaśniona i jest tego rodzaju, Ŝe moŜe być przedmiotem odrębnego rozstrzygnięcia 9 . Mając na uwadze okoliczność, iŜ niniejsza decyzja rozstrzyga co do części postanowionych Provident Polska S.A. zarzutów pozostawiając do rozstrzygnięcia kwestie wysokości stosowanych opłat za obsługę w domu, dodatkowej opłaty przygotowawczej oraz opłaty przygotowawczej, konieczne stało się wydanie decyzji częściowej w trybie art. 104 § 2 k.p.a., obejmującej zarzuty określone w pkt. I – IV postanowienia o wszczęciu postępowania. Pouczenie: Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury w Warszawie. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, karę pienięŜną naleŜy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji, na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie nr: NBP O/O Warszawa 51101010100078782231000000. Dyrektor Delegatury UOKIK w Warszawie Dorota Grudzień-Barbachowska /podpis/ Otrzymuje: 9 M. Jaśkowska, A. Wróbel, Komentarz bieŜący do art. 104 k.p.a. [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz , LEX, 2009, wyd. III.