RWR-17/2012

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA WE WROCŁAWIU 50-413 Wrocław, ul. Walońska 3-5 tel.(071)34 05 920, fax (071)34 05 922 e-mail: wroclaw@uokik.gov.pl RWR 61-4/12/ZK Wrocław, 12 kwietnia 2012 r. DECYZJA RWR 17/2012 I. Na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 5 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr. 107 poz. 887 ), po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu przeciwko Elektrociepłowni „Zielona Góra” S.A. w Zielonej Górze - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, po uprawdopodobnieniu stosowania przez tego przedsiębiorcę praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegającej na zamieszczeniu w stosowanym przez tego przedsiębiorcę wzorcu umowy o nazwie „Umowa …/A1 kompleksowa sprzedaży ciepła i świadczenia usługi przesyłania ciepła” postanowień o treści: 1. § 12 ust. 3 „Wszelkie spory wynikłe z niniejszej umowy rozstrzygnięte będą przez właściwy sąd dla miasta Zielonej Góry”; 2. § 8 ust. 2 a) „Dostawca nie udziela upustów w razie: przerw trwających poniżej 24 godzin lub ograniczeń krótszych od 48 godzin.”; które są postanowieniami umownymi wpisanymi na podstawie art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone i przyjęciu zobowiązania przez Elektrociepłownię „Zielona Góra” S.A. w Zielonej Górze, do zaniechania tych działań poprzez: 1. dokonanie zmiany treści § 12 ust. 3 ww. wzorca umowy i zastąpienie go postanowieniem w brzmieniu: • § 12 ust. 3 „Wszelkie spory wynikłe z niniejszej umowy rozstrzygnięte będą przez właściwy miejscowo i rzeczowo sąd powszechny.”; 2. wykreślenie z ww. wzorca umowy postanowienia § 8 ust. 2 a), oraz aneksowanie wszystkich umów obowiązujących w dniu wydania decyzji w ciągu trzech miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji, nakłada się obowiązek wykonania tego zobowiązania poprzez zawieranie od dnia uprawomocnienia się decyzji umów na podstawie wzorca umowy, w którym zgodnie z przyjętym przez przedsiębiorcę zobowiązaniem dokonane zostaną ww. zmiany oraz aneksowanie 2 umów istniejących już w obrocie prawnym w terminie trzech miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji. II. Na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 5 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr. 107 poz. 887 ), po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu przeciwko Elektrociepłowni „Zielona Góra” S.A. w Zielonej Górze, - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, po uprawdopodobnieniu stosowania przez tego przedsiębiorcę praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegającej na naruszeniu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, poprzez zaniechanie umieszczenia w stosowanym wzorcu umowy p.n. „Umowa …/A1 kompleksowa sprzedaży ciepła i świadczenia usługi przesyłania ciepła” postanowień określających wysokość bonifikat za niedotrzymanie standardów jakościowych obsługi odbiorców oraz bonifikat za niedotrzymanie przez przedsiębiorstwo energetyczne warunków umowy, co stanowi naruszenie obowiązku informacyjnego określonego w art. 5 ust. 3 w zw. z art. 5 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (tj. Dz.U. z 2006 r., Nr 89, poz. 625 ze zm.) i przyjęciu zobowiązania przez Elektrociepłownię „Zielona Góra” S.A. w Zielonej Górze, do zaniechania tych działań poprzez stosowne uzupełnienie wymienionego wyżej wzorca umowy oraz aneksowanie wszystkich umów obowiązujących w dniu wydania decyzji w ciągu trzech miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji , nakłada się obowiązek wykonania tego zobowiązania poprzez uzupełnienie wymienionego wyżej wzorca umowy zgodnie z przyjętym na siebie zobowiązaniem i zawieranie umów na podstawie uzupełnionego wzorca od dnia uprawomocnienia się decyzji oraz aneksowanie umów istniejących już w obrocie prawnym w ciągu trzech miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji. III. Na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 5 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr. 107 poz. 887 ), po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu przeciwko Elektrociepłowni „Zielona Góra” S.A. w Zielonej Górze, - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, po uprawdopodobnieniu stosowania przez tego przedsiębiorcę praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegającej na zamieszczeniu w stosowanym wzorcu umowy o nazwie „Umowa …/A1 kompleksowa sprzedaży ciepła i świadczenia usługi przesyłania ciepła” postanowienia § 6 ust. 2 o treści: „Za okres nielegalnego poboru ciepła przyjmuje się czas, jaki upłynął od ostatniej kontroli układu pomiarowo – rozliczeniowego (…) przez Dostawcę do chwili likwidacji nielegalnego poboru, jednak okres ten nie może być dłuższy niż 12 miesięcy.”, które jest sprzeczne z § 46 ust. 5 Rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 17 września 2010 roku w 3 sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz rozliczeń z tytułu zaopatrzenia w ciepło (Dz.U. Nr 194, poz. 1291) i godzi w zbiorowy interes konsumentów; i przyjęciu zobowiązania przez Elektrociepłownię „Zielona Góra” S.A. w Zielonej Górze, do zaniechania tych działań poprzez 1. usunięcie kwestionowanego postanowienia zawartego w § 6 ust. 2 ww. wzorca umowy, 2. zmianę treści postanowienia § 9 ust. 2 pkt c) wzorca umowy w ten sposób, że zastępuje się go postanowieniem w brzmieniu: • § 9 ust. 2 pkt 2) „za nielegalny – bezumowny pobór ciepła obciąża się Odbiorcę opłatami za nielegalny pobór mocy i ciepła oraz przesył ciepła przy zastosowaniu pięciokrotnie powiększonych cen i stawek opłat, określonych w taryfie dla odbiorców o podobnym charakterze zapotrzebowania na ciepło. Opłaty te oblicza się dla całego nie objętego przedawnieniem okresu udowodnionego pobierania ciepła, a w przypadku braku możliwości udowodnienia tego okresu – dla okresu roku.” 3. dodanie w § 9 ust. 5 tego wzorca nowego postanowienia o treści: • § 9 ust. 5 „Opłaty, o których mowa w ust. 2 pkt 1) i 3) oblicza się dla każdego miesiąca, w którym nastąpił pobór ciepła niezgodnie z umową.” oraz aneksowanie wszystkich umów obowiązujących w dniu wydania decyzji w ciągu trzech miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji , nakłada się obowiązek wykonania tego zobowiązania poprzez zawieranie od dnia uprawomocnienia się decyzji umów na podstawie wzorca umowy, w którym zgodnie z przyjętym przez przedsiębiorcę zobowiązaniem dokonane zostaną ww. zmiany oraz aneksowanie umów istniejących już w obrocie prawnym w terminie trzech miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji. IV. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r., nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 5 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr. 107 poz. 887 ), - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, nakłada się na Elektrociepłownię „Zielona Góra” S.A. w Zielonej Górze, obowiązek złożenia sprawozdania o stopniu realizacji przyjętych zobowiązań w terminie czterech miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji poprzez nadesłanie kopii umów zawartych zgodnie z postanowieniami zmienionego wzorca umowy i dowodów potwierdzających przekazanie kontrahentom aneksów do umów pozostających w obrocie prawnym. 4 UZASADNIENIE 1.1. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura we Wrocławiu, zgodnie z przewidzianymi w ustawie z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. nr 50, poz. 331 ze zm.) kompetencjami, przeprowadził, w ramach postępowania wyjaśniającego (sygn. RWR 403-8/11/ET), analizę wzorców umów stosowanych w obrocie konsumenckim przez przedsiębiorców z obszaru województwa dolnośląskiego i lubuskiego będących dostawcami energii cieplnej, celem ustalenia, czy przedsiębiorcy ci przestrzegają przepisów m.in. w zakresie zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, o których stanowi art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 1.2. W wyniku wskazanych wyżej czynności wstępnie ustalono, iż w stosowanym przez przedsiębiorcę Elektrociepłownię „Zielona Góra” S.A. w Zielonej Górze , [zw. dalej także Elektrociepłownią lub Spółką] wzorcu umowy pn. „Umowa …/A1 kompleksowa sprzedaży ciepła i świadczenia usługi przesyłania ciepła”, zamieszczono postanowienia umowne, które mogą być tożsame z klauzulami wpisanymi do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod nr 353 i 1216. Zauważono również, że przedsiębiorca ten zaniechał umieszczenia w ww. wzorcu umowy postanowień określających wysokość bonifikat za niedotrzymanie standardów jakościowych obsługi odbiorców oraz bonifikat za niedotrzymanie przez przedsiębiorstwo energetyczne warunków umowy, co może stanowić naruszenie obowiązku informacyjnego określonego w art. 5 ust. 3 w zw. z art. 5 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (tj. Dz.U. z 2006 r., Nr 89, poz. 625 ze zm.). W przedmiotowym wzorcu umowy Spółka zamieściła również postanowienie § 6 ust. 2 o treści: „Za okres nielegalnego poboru ciepła przyjmuje się czas, jaki upłynął od ostatniej kontroli układu pomiarowo – rozliczeniowego (…) przez Dostawcę do chwili likwidacji nielegalnego poboru, jednak okres ten nie może być dłuższy niż 12 miesięcy.”, które może być sprzeczne z § 46 ust. 5 Rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 17 września 2010 roku w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz rozliczeń z tytułu zaopatrzenia w ciepło (Dz.U. Nr 194, poz. 1291) i godzić w zbiorowy interes konsumentów 1.3. W związku z powyższym - Postanowieniem nr 23/2012 z dnia 31.01.2012 r. - Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów [zw. dalej także Prezesem Urzędu] wszczął z urzędu postępowanie w sprawie podejrzenia stosowania przez Spółkę praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, o których stanowi art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1) i 2) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , polegających na umieszczeniu w stosowanym wzorcu umowy postanowień, które są wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone [zw. dalej także Rejestrem], o którym stanowi art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego, na naruszeniu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, a także na zamieszczeniu postanowienia, które może być sprzeczne z 46 ust. 5 ww. Rozporządzenia Ministra Gospodarki. Ponadto – zgodnie z punktem IV. ww. postanowienia Prezes Urzędu zaliczył w poczet dowodów część materiałów (16 kart) uzyskanych w trakcie wymienionego postępowania wyjaśniającego (nr sygn. RWR 403-8/11/ET). dowód: Postanowienie Nr 23/2012: k. 18-19; 1.4. W trakcie postępowania, wpierw w piśmie z dnia 16 lutego 2012 roku, a następnie w pismach z dni 22 lutego 2012 roku oraz 12 marca 2012 roku Spółka ustosunkowała się do przedstawionych jej ww. Postanowieniem zarzutów, uwzględniając je w całości. Jednocześnie przedłożyła wniosek o rozstrzygnięcie niniejszego postępowania z uwzględnieniem przepisu art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Wyraziła pełną gotowość do podjęcia i 5 wykonania zobowiązań nałożonych na Spółkę na podstawie ww. przepisu, tak aby kwestionowane postanowienia nie wzbudzały wątpliwości, co do ich zgodności z prawem. W piśmie z dnia 12 marca 2012 roku Elektrociepłownia przedłożyła skonkretyzowany wniosek wniesiony w trybie art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, załączając zmieniony wzorzec umowy. dowód: pismo Spółki z 16.02.2012r.: k. 58-64, pismo Spółki z 22.02.2012r.: k. 76-77, pismo Spółki z 12.03.2012r.: k. 95-99; 1.5. Przedsiębiorca został powiadomiony o zakończeniu zbierania materiału dowodowego w przedmiotowej sprawie pismem z dnia 19 marca 2012 roku. dowód: pismo z 19.03.2012r.:k. 100; 2.Prezes Urzędu ustalił następujący stan faktyczny: 2.1. Strona postępowania: Elektrociepłownia „Zielona Góra” S.A. w Zielonej Górze jest przedsiębiorcą wpisanym do Krajowego Rejestru Sądowego prowadzonego przez Sąd Rejonowy w Zielonej Górze, VIII Wydział Gospodarczy pod nr KRS: 0000040284. Przedmiotem działalności Spółki jest m.in. wytwarzanie i zaopatrywanie w parę wodną, gorącą wodę i powietrze do układów klimatyzacyjnych. Według stanu na dzień 31 grudnia 2012 r., Spółka obsługiwała (…) odbiorców indywidualnych. dowód: odpis aktualny z rejestru przedsiębiorców: k. 53-57; pismo Spółki z 16.02.2012r.: k. 58-64; 2.2. W związku z prowadzoną działalnością w wyżej wymienionym zakresie Spółka stosuje wzorzec umowy pod nazwą „Umowa …/A1 kompleksowa sprzedaży ciepła i świadczenia usługi przesyłania ciepła”, który zawiera m.in. następujące postanowienia: • § 12 ust. 3 „Wszelkie spory wynikłe z niniejszej umowy rozstrzygnięte będą przez właściwy sąd dla miasta Zielonej Góry”; • § 8 ust. 2 a) „Dostawca nie udziela upustów w razie: przerw trwających poniżej 24 godzin lub ograniczeń krótszych od 48 godzin.”; • § 6 ust. 1 „ Za nielegalny pobór ciepła uważa się: a) pobór ciepła bez zawarcia umowy sprzedaży z Dostawcą; b) pobieranie ciepła niezgodnie z postanowieniami umowy sprzedaży, w tym: - z całkowitym lub częściowym pominięciem układu pomiarowo – rozliczeniowego, - po zerwaniu plomb, o których mowa w § 3 ust. 5, - po dokonywaniu w układzie pomiarowo – rozliczeniowym uszkodzeń powodujących jego nieprawidłowe działanie, - po samowolnej manipulacji w urządzeniu regulującym obliczeniowe natężenie przepływu nośnika ciepła. c) pobieranie (czerpanie) nośnika ciepła wody sieciowej z przyłącza sieci cieplnej lub instalacji węzła cieplnego.” • § 6 ust. 2 „Za okres nielegalnego poboru ciepła przyjmuje się czas, jaki upłynął od ostatniej kontroli układu pomiarowo – rozliczeniowego (…) przez Dostawcę do chwili likwidacji nielegalnego poboru, jednak okres ten nie może być dłuższy niż 12 miesięcy.” dowód: wzorzec umowy p.n. „Umowa …/A1 kompleksowa sprzedaży ciepła i świadczenia usługi przesyłania ciepła”: k. 10-15; 6 2.3. Ww. wzorzec umowy nie zawiera postanowień określających wysokość bonifikat za niedotrzymanie standardów jakościowych obsługi odbiorców oraz bonifikat za niedotrzymanie przez przedsiębiorstwo energetyczne warunków umowy. dowód: wzorzec umowy p.n. „Umowa …/A1 kompleksowa sprzedaży ciepła i świadczenia usługi przesyłania ciepła”: k. 10-15; 2.4. Jak wskazała Spółka w piśmie z dnia 16 lutego 2012 roku nie wprowadziła ona standaryzowanych zapisów umownych w umowach sprzedaży ciepła. Większość z obowiązujących umów sprzedaży ciepła została zawarta w 2009 roku przez MZEC sp. z o.o., a następnie przez jej następców prawnych tj. ZelGaz sp. z o.o., Dalkię Zielona Góra sp. z o.o. i następnie przez Zielonogórską Energetykę Cieplną sp. z o.o. Spółka przejęła Zielonogórską Energetykę Cieplną sp. z o.o. i przez to, z mocy prawa wstąpiła jako dostawca w stosunki prawne z odbiorcami ciepła wynikające z umów kompleksowych sprzedaży ciepła z dniem 1 kwietnia 2009 roku. Obecna sytuacja została zatem „zastana” przez Elektrociepłownię, która sama nie wprowadzała kwestionowanych postanowień do wzorca umowy kompleksowej. Na podstawie przedmiotowego wzorca umowy Spółka zawarła w 2010 roku pięć umów z odbiorcami indywidualnymi, zaś w 2011 roku jedną taką umowę. Spółka podniosła ponadto, iż cztery spośród umów zawartych w 2010 roku oraz jedyna umowa zawarta w 2011 roku stanowiły przejęcie praw i obowiązków z dotychczasowych umów na dostarczanie ciepła do obiektów, do których ciepło było już dostarczane wcześniej na podstawie umów z innymi osobami – poprzednikami nowych odbiorców. Spółka zaopatruje w ciepło konsumentów jedynie na terenie miasta Zielona Góra. dowód: 2.5. Przychód Spółki wyniósł w 2011 roku (…) zł netto, w tym przychód z tytułu sprzedaży ciepła wyniósł (…) zł netto zaś przychód z tytułu umów zawartych z odbiorcami indywidualnymi wyniósł (…) zł netto, co stanowi (…)% ogólnych przychodów Spółki z tytułu sprzedaży ciepła. dowód: pismo Spółki z 16.02.2012r.: k. 58-64; dokument F-01: k. 24-29; pismo Spółki z 22.02.2012r.: k. 76-77; dokument sprzedaż ciepła za rok 2011 w podziale na grupy odbiorców: k. 73, sprawozdanie bilansowe nośników energii i infrastruktury ciepłowniczej: k. 66-72; 2.6. W rejestrze postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone zamieszczono między innymi następujące klauzule: - 353: „Wszelkie sprawy jakie mogą powstać w związku z realizacją umowy strony będą rozstrzygać w drodze negocjacji, a w przypadku niemożności osiągnięcia porozumienia przez Sąd miejscowo właściwy dla siedziby ZEORK S.A.” (wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 18 października 2004 roku, sygn. akt XVII Amc 101/03); - 1216 „Jeżeli okres niedotrzymania parametrów umownych będzie dłuższy niż 24 godziny, to Odbiorcy przysługują upusty za każdą rozpoczętą dobę niedogrzania w wysokości ustalonej w przepisach określonych w par. 2 pkt a umowy.” (wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 22 maja 2007 roku, sygn. akt XVII AmC 40/06) 2.7. W trakcie postępowania Spółka - w pismach z dnia 22 lutego 2012 roku i 12 marca 2012 r. przedstawiła swoje stanowisko w sprawie postawionych jej przez Prezesa Urzędu zarzutów i zobowiązała się do podjęcia działań mających na celu zapobieżenie wskazanym naruszeniom. 7 W odniesieniu do zakwestionowanych postanowień Spółka postanowiła wprowadzić następujące zmiany w stosowanym wzorcu umowy o nazwie „Umowa …/A1 kompleksowa sprzedaży ciepła i świadczenia usługi przesyłania ciepła”: 1. dokonać zmiany treści § 12 ust. 3 ww. wzorca umowy i zastąpić go postanowieniem w brzmieniu: • § 12 ust. 3 „Wszelkie spory wynikłe z niniejszej umowy rozstrzygnięte będą przez właściwy miejscowo i rzeczowo sąd powszechny.”; 2. usunąć kwestionowane postanowienie zawarte w § 8 ust. 2 a) wzorca umowy; 3. usunąć kwestionowane postanowienie zawarte w § 6 ust. 2 wzorca umowy; 4. zmienić treść postanowienia zawartego w § 9 ust. 2 pkt c) wzorca umowy w ten sposób, że zastąpić go postanowieniem w brzmieniu: • § 9 ust. 2 pkt 2) „za nielegalny – bezumowny pobór ciepła obciąża się Odbiorcę opłatami za nielegalny pobór mocy i ciepła oraz przesył ciepła przy zastosowaniu pięciokrotnie powiększonych cen i stawek opłat, określonych w taryfie dla odbiorców o podobnym charakterze zapotrzebowania na ciepło. Opłaty te oblicza się dla całego nie objętego przedawnieniem okresu udowodnionego pobierania ciepła, a w przypadku braku możliwości udowodnienia tego okresu – dla okresu roku.”; 5. dodać w § 9 ust. 5 tego wzorca nowe postanowienie o treści: • § 9 ust. 5 „Opłaty, o których mowa w ust.2 pkt 1) i 3) oblicza się dla każdego miesiąca, w którym nastąpił pobór ciepła niezgodnie z umową.” Spółka zobowiązała się także wprowadzić do treści ww. wzorca umowy wyczerpującą informację dotyczącą: wysokości bonifikat za niedotrzymanie standardów jakościowych obsługi odbiorców oraz bonifikat za niedotrzymanie przez przedsiębiorstwo energetyczne warunków umowy. Zagadnienia te ujęto w postanowieniach o treści: • § 7 ust. 3 „Naliczanie bonifikat następować będzie w okresie rozliczeniowym, a ich wysokość będzie określona zgodnie z § 40, 44 i 45 Rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 17 września 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz rozliczeń z tytułu zaopatrzenia w ciepło to jest: • § 7 ust. 4 „Odbiorcy przysługują bonifikaty w przypadku niedotrzymania przez Dostawcę warunków umowy kompleksowej w zakresie: 1) terminów rozpoczęcia i zakończenia dostarczania ciepła w celu ogrzewania; 2) planowanych przerw w dostarczaniu ciepła w okresie letnim.” • § 7 ust. 5 „Wysokość bonifikat, o których mowa w ust. 4 ustala się w następujący sposób: 1) jeżeli rozpoczęcie lub zakończenia dostarczania ciepła w celu ogrzewania nastąpiło z opóźnieniem w stosunku do ustalonych standardów jakościowych obsługi odbiorców, bonifikata stanowi 1/30 miesięcznej opłaty za zamówioną moc cieplną dla obiektów, w których nastąpiło opóźnienie – za każdą rozpoczętą dobę opóźnienia; 2) jeżeli planowa przerwa w dostarczaniu ciepła w okresie letnim była dłuższa od ustalonych standardów jakościowych obsługi odbiorców, bonifikata stanowi 1/30 miesięcznej opłaty za zamówioną moc cieplną dla obiektów, w których nastąpiło przedłużenie przerwy w dostarczaniu ciepła – za każdą rozpoczętą dobę przedłużenia tej przerwy.” • § 7 ust. 6 „Jeżeli z powodu niedotrzymania przez Dostawcę standardów jakościowych obsługi odbiorców nastąpiło ograniczenie mocy cieplnej, Odbiorcy przysługuje bonifikata, której wysokość oblicza się w następujący sposób: 1) jeżeli ograniczenie mocy cieplnej wynosi do 40%, wysokość bonifikaty oblicza się według wzorów: S u = S um + S uc S um = 0,25 (N t – N r ) x C n x h p : 365 8 S uc = 0,4 (N t – N r ) x 3,6 x 24 x h p x C c 2) jeżeli ograniczenie mocy cieplnej wynosi powyżej 40%, wysokości bonifikaty oblicza się według wzorów: S u = S um + S uc S um = 0,5 (N t – N r ) x C n x h p : 365 S uc = 0,8 (N t – N r ) x 3,6 x 24 x h p x C c gdzie poszczególne symbole oznaczają: S u - łączną bonifikatę za ograniczenia w dostarczaniu ciepła, S um - bonifikatę za ograniczenie mocy cielnej, S uc - bonifikatę za niedostarczone ciepło, N t - moc cieplną określoną na podstawie obliczeniowego natężenia przepływów i parametrów nośnika ciepła określonych w tabeli regulacji [w MW], N r - rzeczywistą moc cieplną, określoną na podstawie natężenia przepływu i rzeczywistych parametrów nośnika ciepła [w MW], 24 - mnożnik, oznaczający 24 godziny w ciągu doby [w h], h p - liczbę dni, w których wystąpiły ograniczenia w dostarczaniu ciepła, spowodowane niedotrzymaniem przez Sprzedawcę standardów jakościowych obsługi odbiorców, C n - cenę za zamówioną moc cieplną dla danej grupy taryfowej [w zł/MW], C c - cenę ciepła dla danej grupy taryfowej [w zł/GJ].” • § 7 ust. 7 „Niedotrzymanie standardów jakościowych obsługi odbiorców, o których mowa w ust. 6, wymaga potwierdzenia protokołem podpisanym przez strony.” • § 7 ust. 8 „W przypadku niestawienia się przedstawiciela jednej ze stron w uzgodnionym miejscu i czasie w celu sporządzenia protokołu, o którym mowa w ust. 7, protokół może być sporządzonych przez jedną ze stron oraz stanowi podstawę do dochodzenia bonifikat, o których mowa w ust. 6.” • § 7 ust. 9 „Bonifikaty za niedotrzymanie standardów jakościowych obsługi odbiorców, obliczone w sposób określony w ust. 6 na podstawie odczytów wskazań układu pomiarowo – rozliczeniowego zainstalowanego w grupowym węźle cieplnym, obsługującym obiekty więcej niż jednego odbiorcy, dzieli się między poszczególnych odbiorców proporcjonalnie do ich udziału w obciążeniu grupowego węzła cieplnego według wzoru: U o = U wg x N o : N wg gdzie poszczególne symbole oznaczają; U o - bonifikatę dla danego odbiorcy, U wg – bonifikatę obliczoną na podstawie odczytów wskazań układu pomiarowo – rozliczeniowego zainstalowanego w grupowym węźle cieplnym, N o – zamówioną moc cieplną dla obiektów danego odbiorcy [w MW] N wg – zamówioną moc cieplną dla wszystkich obiektów zasilanych w grupowego węzła cieplnego [w MW].” • § 7 ust. 10 „Jeżeli ustalone w odrębnych przepisach standardy jakościowe obsługi odbiorców określające dopuszczalne odchylenia natężenia przepływu i parametrów nośnika ciepła są dotrzymywane przez Dostawcę, wynikające z tych odchyleń dopuszczalne ograniczenie mocy cieplnej wynosi w warunkach obliczeniowych do 10%.” Jednocześnie Spółka zadeklarowała zawieranie umów z nowymi klientami w oparciu o poprawiony wzorzec umowny od dnia uprawomocnienia się decyzji Prezesa Urzędu wydanej w 9 niniejszej sprawie oraz do aneksowania wszystkich obecnie obowiązujących umów z indywidualnymi odbiorcami w terminie 3 miesięcy od daty uprawomocnienia się tej decyzji. dowód: pismo Spółki z 16.02.2012r.: k. 58-64; pismo Spółki z 12.03.2012r.: k. 95-99, zmieniony wzorzec umowy p.n. „Umowa …/A1 kompleksowa sprzedaży ciepła i świadczenia usługi przesyłania ciepła”: k. 79-86; 3. Mając na uwadze zebrany materiał dowodowy, Prezes Urzędu zważył, co następuje: 3.1. Zagrożenie interesu publicznoprawnego. Podstawą do rozstrzygania sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest uprzednie zbadanie przez Prezesa Urzędu, czy w danej sprawie zagrożony został interes publicznoprawny. Stwierdzenie, że to nastąpiło pozwala na realizację celu tej ustawy, wskazanego w art. 1 ust. 1, którym jest określenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady podejmowanej w interesie publicznoprawnym ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów. W opinii Prezesa Urzędu rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wiąże się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy są lub będą klientami Elektrociepłowni „Zielona Góra” S.A. w Zielonej Górze - jedynego sieciowego dostawcy energii cieplnej na terenie Zielonej Góry. W tym miejscu wskazać należy, iż wzorzec umowy będący przedmiotem analizy dokonanej w niniejszym postępowaniu stosowany jest w obrocie konsumenckim. Interes publicznoprawny przejawia się także w postaci zbiorowego interesu konsumentów. Innymi słowy - naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocześnie naruszeniem interesu publicznoprawnego. Zatem uzasadnione było w niniejszej sprawie podjęcie przez Prezesa Urzędu działań przewidzianych w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów. 3.2. Oznaczenie przedsiębiorcy Przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest w szczególności przedsiębiorca określony w przepisach ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej ( Dz. U. z 2010 r., Nr 220, poz. 1447 ) , tj. m.in. osoba prawna wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Strona postępowania Elektrociepłownia „Zielona Góra” S.A. w Zielonej Górze jest spółką prawa handlowego, której art. 12 ustawy kodeks spółek handlowych przyznaje osobowość prawną. Spółka prowadzi działalność gospodarczą polegającą m.in. na sprzedaży energii cieplnej. Jest zatem przedsiębiorcą w rozumieniu wskazanych przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 3.3. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie I sentencji decyzji. 3.3.1. Przesłanki naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stanowi, iż „Zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów.”. Natomiast art. 24 ust. 2 określa, iż „Przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: 1) stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.” 10 Do stwierdzenia zatem praktyki z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów konieczne jest wykazanie, że spełnione zostały łącznie następujące przesłanki: 1) bezprawność działań przedsiębiorcy, polegająca na stosowaniu postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone [zwanego dalej „Rejestrem”], 2) naruszenie tymi działaniami zbiorowego interesu konsumentów. Ad 1) Pierwsza przesłanka naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1) ustawy o ochronie konkurencji I konsumentów - bezprawność działań przedsiębiorcy. Zbiorowe interesy konsumentów podlegają ochronie przed działaniami przedsiębiorców, które są sprzeczne z prawem, tj. przepisami określonych aktów prawnych, a także sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i dobrymi obyczajami. Jak wspomniano wyżej, zgodnie z art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów uważa się w szczególności stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego. W niniejszej sprawie umowy pomiędzy Spółką a konsumentami są zawierane w oparciu o wzorzec umowy, a więc są identyczne zarówno co do formy, jak i treści (z drobnymi korektami). Tak więc klient ma jedynie możliwość wypowiedzenia się na temat przedłożonych przez Spółkę konkretnych postanowień określających jego zobowiązania, nie ma natomiast możliwości swobodnego kształtowania treści tych postanowień. Zatem nie budzi wątpliwości fakt, iż Spółka zawiera z konsumentami umowy w oparciu o wzorce umów w rozumieniu art. 384 § 1 k.c . Należy w tym miejscu wskazać, iż wzorce umowne wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami mogą być poddane kontroli abstrakcyjnej. Kontroli abstrakcyjnej wzorca jako takiego (art. 479 36 – 479 45 k.p.c. ) dokonuje się niezależnie od tego, czy postanowienia wzorca były, czy też nie były zastosowane przy konkretnej umowie. Kontrola taka obejmuje klauzule pojedyncze lub zbiorowe (cały wzorzec lub jego fragment). Oceny postanowień w wypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wyłącznie do kompetencji tego Sądu należy uznanie postanowień wzorców umownych za niedozwolone. Art. 479 43 k.p.c. rozszerza prawomocność wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocności rozszerzonej następuje od chwili wpisania wzorca umowy do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. Konsekwencją umieszczenia postanowienia umownego w w/w rejestrze jest to, że posłużenie się nim będzie miało skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzględnie przez prawo zakazanego . Wpis do rejestru niedozwolonych postanowień umownych oznacza, że od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. Powyższe stanowisko Prezesa Urzędu zgodne jest z orzecznictwem Sądu Najwyższego, który w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (Sygn. akt III SZP 3/06) stwierdził, iż „(…) stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów (…)”. W uzasadnieniu do powyższej uchwały Sąd uznał m.in., że „(…) praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów art. 23a u.ok.ik. [obecnie art. 24] obejmuje również przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegających na przestawieniu wyrazów lub 11 zastąpieniu jednych wyrazów innymi, jeżeli tylko wykładnia postanowienia pozwoli stwierdzić, że jego treść mieści się w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbliżonej treści do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecież tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru (…). Przyjęta powyżej rozszerzająca wykładnia art. 23a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów znajduje również uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27 a także orzecznictwie ETS dotyczącym zasady efektywności (…)”. Nie jest zatem konieczna dokładna, literalna identyczność klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z nią porównywanej i stąd niedozwolone będą także takie postanowienia umów, które mieszczą się w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, której treść zostanie ustalona w oparciu o dokonaną jej wykładnię. Jak już wskazano wyżej, przedmiotem niniejszego postępowania jest wykazanie, że wyżej wymienione, zakwestionowane przez Prezesa Urzędu postanowienia wzorca umowy stosowanego przez Spółkę w obrocie konsumenckim, są tożsame z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnymi wyrokami Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego pod pozycjami: 353 i 1216. Postanowienie narzucające właściwość sądową w przypadku wystąpienia sporów. Wyrokiem z dnia 18 października 2004 roku r. (sygn. akt XVII Amc101/03) Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał za niedozwolone postanowienie o treści: „Wszelkie sprawy jakie mogą powstać w związku z realizacją umowy strony będą rozstrzygać w drodze negocjacji, a w przypadku niemożności osiągnięcia porozumienia przez Sąd miejscowo właściwy dla siedziby ZEORK S.A”. Postanowienie to zostało wpisane do Rejestru o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego pod pozycją 353. Tego typu postanowienia kwestionowane były przez ww. Sąd także później, który przykładowo w uzasadnieniu do wyroku z dnia 14 marca 2005 roku r. (sygn. akt XVII AmC 6/04) stwierdził, iż postanowienie zamieszczone przez przedsiębiorcę we wzorcu umownym, które jako sąd właściwy wskazuje zawsze sąd jego siedziby, jest niedozwolonym postanowieniem umownym, o którym mowa w art. 385 1 § 1 k.c. Tak bowiem, rozwiązanie to wymusza, aby sądem właściwym na przyszłość był zawsze sąd najdogodniejszy dla przedsiębiorcy, co pozbawia konsumenta prawa do wyboru innego sądu i naraża go na ewentualne dodatkowe niedogodności związane z dotarciem do nieraz odległej siedziby sądu. Stosowane przez Spółkę postanowienie o treści: „Wszelkie spory wynikłe z niniejszej umowy rozstrzygnięte będą przez właściwy sąd dla miasta Zielonej Góry” w sposób tożsamy jak przytoczona powyżej klauzula abuzywna, wskazuje jako jedynie właściwy dla rozstrzygania sporów, sąd powszechny właściwy dla miasta Zielonej Góry – to jest miejsca siedziby Spółki. Wprowadza ono zatem do umowy kompleksowej sprzedaży ciepła rozwiązanie, które, jak to wskazał Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, jest sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interes konsumentów. Sąd ten nie zawsze będzie miejscowo właściwy, co może stanowić dolegliwość dla konsumentów. Mając powyższe na uwadze uznać należy, iż skutek stosowania kwestionowanego postanowienia zamieszczonego w § 12 ust. 3 wzorca umowy p.n. „Umowa …/A1 kompleksowa sprzedaży ciepła i świadczenia usługi przesyłania ciepła” jest taki sam, jak tego, które zostało umieszczone w Rejestrze pod poz. 353, co w tym wypadku przesądza o tożsamości obu zapisów. Bez znaczenia są odmienności wynikające z różnic w sformułowaniach i użytych zwrotach porównywanych klauzul. Postanowienie dotyczące braku bonifikat i upustów w razie ograniczeń mocy cieplnej 12 W stosowanym przez Elektrociepłownię wzorcu umowy objętym niniejszym postępowaniem, znajduje się postanowienie o treści: „Dostawca nie udziela upustów w razie: przerw trwających poniżej 24 godzin lub ograniczeń krótszych od 48 godzin.” Wyrokiem z dnia 22 maja 2007 r. (sygn. akt XVII AmC 40/06) Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał za niedozwolone postanowienie o treści: „Jeżeli okres niedotrzymania parametrów umownych będzie dłuższy niż 24 godziny, to Odbiorcy przysługują upusty za każdą rozpoczętą dobę niedogrzania w wysokości ustalonej w przepisach określonych w par. 2 pkt a umowy”. Postanowienie to zostało wpisane do Rejestru w dniu 22 sierpnia 2007 r. pod pozycją 1216. Uzasadniając powyższy wyrok SOKiK podzielił argumentację Prezesa Urzędu, który był powodem w sprawie, że przedmiotowa klauzula wypełnia hipotezę art. 385 3 pkt 2 i pkt 22 k.c. i stanowi niedozwolone postanowienie umowne. Sąd w uzasadnieniu wyroku stwierdził: „Umowa dostawy energii cieplnej jest umową wzajemną, na podstawie której w zamian za świadczenie przedsiębiorcy polegające na dostawie energii cieplnej o określonych w umowie parametrach konsument zobowiązany jest spełnić świadczenie polegające na zapłacie określonej sumy pieniężnej. Przedmiotowe postanowienie zaś zakłada, że nawet w sytuacji, gdy przedsiębiorca nienależycie wykona swoje zobowiązania, czyli dostarczona przez niego energia cieplna nie będzie spełniała parametrów umownych, nie będzie ponosił z tego tytułu odpowiedzialności względem konsumenta, czyli postanowienie to wypełnia hipotezę art. 385 3 pkt 2 k.c. Jednocześnie postanowienie to skutkuje tym, że konsument nadal będzie musiał spełnić swoje świadczenie w całości, mimo iż przedsiębiorca wykonał swoje zobowiązanie nienależycie. Tym samym wypełnia również hipotezę art. 385 3 pkt 22 k.c.”. Sąd zauważył ponadto, że takie ukształtowanie obowiązków stron nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach prawa, tj. rozporządzeniu wykonawczym do ustawy Prawo energetyczne. Zauważyć trzeba, że wprawdzie rozporządzenie taryfowe, obowiązujące w dniu wydania powyższego wyroku, zostało zastąpione aktualnie obowiązującym rozporządzeniem Ministra Gospodarki z dnia 17 września 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz rozliczeń z tytułu zaopatrzenia w ciepło (Dz.U. Nr 194, poz. 1291) [dalej jako: rozporządzenie taryfowe], jednak również ono nie określa okresu, po upływie którego powinny być stosowane rozliczenia z tytułu niedotrzymania standardów jakościowych w dostawie ciepła. Zdaniem Sądu „arbitralne wyznaczenie przez przedsiębiorcę okresu, w którym wyłącza on swoją odpowiedzialność za nienależyte wykonanie umowy zachowując obowiązek konsumenta do spełnienia całości jego świadczenia, które nie znajduje uzasadnienia w obowiązujących przepisach jest sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta i jako takie stanowi niedozwolone postanowienie umowne.” Treść objętego zarzutem postanowienia stosowanego przez Spółkę również ustanawia zasadę, że nie ponosi ona odpowiedzialności za niedostarczenie energii cieplnej lub niedotrzymanie standardów jakościowych obsługi odbiorców oraz ewentualne szkody z tego powodu wynikające w razie: przerw trwających krócej niż 24 godziny i ograniczeń trwających krócej niż 48 godzin”, co oznacza, że konsumentowi nie przysługują w takich przypadkach roszczenia za nienależyte wykonanie umowy, w tym bonifikaty i upusty. Analogicznie zatem jak w klauzuli wpisanej do Rejestru, postanowienie objęte zarzutem skutkuje tym, że konsument będzie musiał spełnić swoje świadczenie w całości (tj. zapłacić fakturę), mimo że przedsiębiorca wykonał swoje zobowiązanie nienależycie (wprowadził przerwy lub ograniczenia w dostawie energii cieplnej). Takie ukształtowanie obowiązków stron nie znajduje uzasadnienia w przepisach ww. rozporządzenia taryfowego, które nie określa minimalnego okresu, po upływie którego powinny być stosowane rozliczenia z tytułu niedotrzymania standardów jakościowych w dostawie ciepła. Zatem skutek stosowania kwestionowanego postanowienia jest taki sam, jak umieszczonego w Rejestrze pod poz. 1216, co w tym wypadku przesądza o tożsamości obu 13 zapisów, pomimo odmienności wynikających z różnic w sformułowaniach i użytych zwrotach porównywanych klauzul. Reasumując powyższe, należy uznać za uprawdopodobnione, iż wymienione w punkcie I sentencji niniejszej decyzji postanowienia mieszczą się w hipotezach klauzul wpisanych do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone: • w klauzuli zamieszczonej pod nr 353 postanowienie o treści: „Wszelkie spory wynikłe z niniejszej umowy rozstrzygnięte będą przez właściwy sąd dla miasta Zielonej Góry”; • w klauzuli zamieszczonej pod nr 1216 postanowienie o treści: „Dostawca nie udziela upustów w razie: przerw trwających poniżej 24 godzin lub ograniczeń krótszych od 48 godzin.”. Ad 2) Druga przesłanka naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów – godzenie działaniami bezprawnymi w zbiorowy interes konsumentów. W myśl art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stosowanie postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone jest praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Mówiąc o „zbiorowym interesie konsumentów” należy zaznaczyć, iż ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie podaje jego definicji, wskazując jednak w art. 24 ust. 3, że nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. O tym, czy naruszony został interes zbiorowy, nie zawsze przesądza kryterium ilościowe, ponieważ niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta może być przejawem często lub nawet powszechnie stosowanej praktyki naruszającej interes zbiorowy. W niniejszej sprawie bez wątpienia mamy do czynienia z prawami licznej grupy konsumentów, wszystkich konsumentów będących klientami Spółki, jak i potencjalnych zainteresowanych, którzy mogą zawrzeć z nią umowę o świadczenie usług dostawy energii cieplnej. W rozpatrywanym stanie faktycznym zachowanie nie dotyczy interesów poszczególnych osób, których sprawy mają charakter jednostkowy, indywidualny i nie dający się porównać z innymi, lecz mamy do czynienia z uprawnieniami określonego kręgu konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla całej, licznej grupy obecnych i przyszłych kontrahentów przedsiębiorcy. Mając powyższe na względzie, Prezes Urzędu stwierdził, że zostało uprawdopodobnione spełnienie łącznie wszystkich przesłanek niezbędnych dla zakwalifikowania opisanych działań jako praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, określonej w art. 24 ust. 2 pkt 1) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Mając powyższe na uwadze, należało orzec jak w pkt I sentencji decyzji. 3. 4. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie II sentencji decyzji. 3.4.1. Przesłanki naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Postępowanie niniejsze ma na celu wykazanie, iż przedsiębiorca naruszył ciążący na nim obowiązek udzielenia konsumentom informacji w zakresie określonym w art. 5 ust. 3 w związku z art. 5 ust. 2 pkt 1 i pkt 2 ustawy Prawo energetyczne (Dz.U. z 2006r., Nr 89, poz. 625 j.t. ze zm.). 14 Aby można było stwierdzić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów muszą kumulatywnie zostać spełnione następujące przesłanki: 1) rozważana praktyka w zakresie naruszenia obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji musi być bezprawna, 2) praktyka taka musi godzić w zbiorowe interesy konsumentów. Ad. 1) Pierwsza przesłanka naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów – bezprawność działania przedsiębiorcy. Zbiorowe interesy konsumentów podlegają ochronie przed działaniami przedsiębiorców, które są sprzeczne z prawem, tj. przepisami określonych aktów prawnych a także sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i dobrymi obyczajami. Jak wspomniano wyżej, zgodnie z art. 24 ust. 2 pkt 2) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów „za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów uważa się w szczególności naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, pełnej i prawdziwej informacji”. Zgodnie z treścią art. 5 ust. 2 pkt 1) i 2) oraz ust. 3 ustawy Prawo energetyczne umowa kompleksowa dostarczania energii powinna zawierać m.in. co najmniej postanowienia określające wysokość bonifikat za niedotrzymanie standardów jakościowych obsługi odbiorców oraz bonifikat za niedotrzymanie przez przedsiębiorstwo energetyczne warunków umowy. Przepisy te podają podstawowe elementy, jakie powinny zawierać umowy sprzedaży energii cieplnej. Przeprowadzona w niniejszej sprawie analiza treści wzorca umowy stosowanego przez Elektrociepłownię wykazała, że Spółka nie zawarła w nim wszystkich wymaganych składników. Dotyczy to ww. kwestii określenia wysokości bonifikat za niedotrzymanie standardów jakościowych obsługi odbiorcy oraz postanowień dotyczących bonifikat za niedotrzymanie przez przedsiębiorstwo energetyczne warunków umowy. W § 8 ust. 3 przedmiotowy wzorzec umowy odsyła wprawdzie do przepisów § 39, § 43 i § 44 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 17 września 2010 roku w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz rozliczeń z tytułu zaopatrzenia w ciepło, trzeba jednak podkreślić, iż odesłanie to jest niewystarczające i nie ma znaczenia przy ocenie wzorca. Przedmiotowe kwestie – zgodnie z art. 5 ust. 3 w zw. z art. 5 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy Prawo energetyczne – powinny być uregulowane wprost w umowie. Skoro – co stwierdzono powyżej – Spółka nie zawarła w stosowanym wzorcu wymaganych regulacji, to takie działanie należy uznać za naruszające interesy konsumentów, ponieważ nie są oni informowani o przysługujących im prawach. W praktyce obrotu z konsumentami przyjmuje się, że „obowiązkowe” postanowienia (w sprawie: obejmujące kwestie określone w art. 5 ust. 3 w zw. z art. 5 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy Prawo energetyczne) powinny być zamieszczone w umowie. Innym rozwiązaniem może być zawarcie takich informacji w formie załącznika, stanowiącego integralną część umowy, przy czym umowa musi wyraźnie wskazywać, że załącznik stanowi jej integralną część. Zakwestionowane działanie Spółki należało zatem uznać za bezprawne i naruszające interesy konsumentów, ponieważ naruszenie obowiązku informacyjnego wyznaczonego przez art. 5 ust. 3 w zw. z art. 5 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy Prawo energetyczne prowadzi do obejścia przepisów chroniących konsumentów. W związku z powyższym, należało uznać za uprawdopodobnione, iż opisane wyżej zachowanie Spółki wypełnia pierwszą przesłankę praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, gdyż jest zachowaniem bezprawnym, polegającym na niewykonaniu obowiązku opisanego w art. 5 ust. 3 w zw. z art. 5 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy Prawo energetyczne. Ad 2) Druga przesłanka naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów – godzenie działaniami bezprawnymi w zbiorowy interes konsumentów. 15 Mówiąc o godzeniu w „zbiorowy interes konsumentów” należy zaznaczyć, iż ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie podaje jego definicji, wskazując jednak w art. 24 ust. 3, że nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. O tym, czy naruszony został interes zbiorowy, nie zawsze przesądza kryterium ilościowe, ponieważ niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta może być przejawem często lub nawet powszechnie stosowanej praktyki naruszającej interes zbiorowy. W niniejszej sprawie bez wątpienia mamy do czynienia z naruszeniem praw licznej grupy konsumentów, nie tylko tych będących klientami Spółki ale i potencjalnych zainteresowanych, którzy mogą zawrzeć z nią umowę dotyczącą dostarczania energii cieplnej. Na skutek naruszenia ww. obowiązku informacyjnego, Spółka ograniczyła wszystkim tym osobom możliwość dochodzenia przez nich ewentualnych roszczeń z tytułu nienależytego wykonywania umowy przez Spółkę i uzyskanie w związku z tym konkretnych bonifikat/upustów przy płatnościach. Tak więc, przedsiębiorca zastosował regulację, która niewątpliwie godzi w ekonomiczne interesy konsumentów ograniczając ich prawa gwarantowane wyżej wskazanymi przepisami ustawy Prawo energetyczne. Zachowanie Spółki nie godzi w interesy poszczególnych osób, których sprawy mają charakter jednostkowy, indywidualny i nie dający się porównać z innymi, lecz mamy do czynienia z naruszonymi uprawnieniami nieokreślonego kręgu konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla całej grupy obecnych i przyszłych kontrahentów przedsiębiorcy. Tym samym uprawdopodobniono trzecią przesłankę, w związku z omawianym zarzutem naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, tj. zakwestionowane działanie przedsiębiorcy musi godzić w zbiorowe interesy konsumentów. Mając powyższe na względzie, Prezes Urzędu stwierdził, że zostało uprawdopodobnione spełnienie łącznie wszystkich przesłanek koniecznych dla zakwalifikowania opisanych działań jako praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, określonej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegającej na naruszeniu przez Spółkę obowiązku informacyjnego określonego art. 5 ust. 3 w związku z art. 5 ust. 2 pkt 1 i pkt 2 ustawy Prawo energetyczne. 3.5. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie III sentencji decyzji. 3.5.1. Przesłanki naruszenia art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stanowi, iż „Zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów.” Natomiast art. 24 ust. 2 określa, iż „Przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy (…)” . Do stwierdzenia tej praktyki spełnione muszą zostać kumulatywnie dwie przesłanki tj.: 1) bezprawność działań przedsiębiorcy, 2 ) godzenie tymi działaniami w zbiorowy interes konsumentów. Ad 1) Pierwsza przesłanka naruszenia art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów - bezprawność działań przedsiębiorcy Omawiając pierwszą z przesłanek – bezprawność działań przedsiębiorcy – należy zauważyć, iż ustawodawca nie uregulował w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów jej konstrukcji. Zatem działania te mogą okazać się bezprawne w razie ustalenia, że doszło do 16 naruszenia przepisów innych ustaw, zasad współżycia społecznego oraz dobrych obyczajów. Bezprawność najogólniej należy rozumieć jako niezgodność działania z prawem. W związku z tym, że bezprawność jest kategorią obiektywną, dokonując oceny, czy działanie przedsiębiorcy jest bezprawne, w pierwszej kolejności należy stwierdzić, czy wykazuje ono sprzeczność z nakazami i zakazami wynikającymi z norm prawnych, jak również tych, które wynikają z zasad współżycia społecznego, czyli z norm moralnych i obyczajowych. Dla stwierdzenia bezprawności działania przedsiębiorcy bez znaczenia pozostaje strona podmiotowa czynu, a zatem wina sprawcy (w znaczeniu subiektywnym, oznaczającym wadliwość procesu decyzyjnego sprawcy) i stopień tej winy (umyślność bądź nieumyślność), a także świadomość istnienia naruszonych norm prawnych. Sąd Najwyższy wskazał, że o bezprawności działania decyduje całokształt okoliczności konkretnego stanu faktycznego. 1 Można o niej mówić wówczas, gdy nie zachodzi żadna ze szczególnych okoliczności usprawiedliwiających określone działanie, tj. działanie dozwolone przez obowiązujące przepisy, wykonywanie prawa podmiotowego, zgoda pokrzywdzonego oraz działanie w obronie uzasadnionego interesu. 2 Zaś w wyroku z dnia 23 lutego 2006r. (sygn. akt XVII Ama 118/04) Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów stwierdził, iż w stosunkach z konsumentami istota dobrego obyczaju sprowadza się do właściwego informowania o przysługujących uprawnieniach, niewykorzystywaniu uprzywilejowanej pozycji profesjonalisty i rzetelnego traktowania partnerów umowy. Za sprzeczne z dobrymi obyczajami Sąd uznał działania zmierzające do niedoinformowania, dezorientacji, wywołania błędnego przekonania u konsumenta, także wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności. Przedmiotem niniejszego postępowania jest wykazanie, że treść postanowienia § 6 ust. 2 wzorca umowy p.n. „Umowa …/A1 kompleksowa sprzedaży ciepła i świadczenia usługi przesyłania ciepła” jest sprzeczna z § 46 ust. 5 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 17 września 2010 roku w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz rozliczeń z tytułu zaopatrzenia w ciepło. Przepis § 46 ust. 1 rozporządzenia taryfowego stanowi, iż „W przypadku gdy ciepło jest pobierane bez zawarcia umowy sprzedaży ciepła lub umowy o świadczenie usług przesyłania lub dystrybucji ciepła albo umowy kompleksowej, przedsiębiorstwo energetyczne obciąża nielegalnie pobierającego ciepło opłatami w wysokości wynikającej z pięciokrotności cen za zamówioną moc cieplną i ciepło oraz stawek opłat stałych i zmiennych za usługi przesyłowe, określonych w taryfie dla grupy taryfowej, której kryteria odpowiadają nielegalnie pobierającemu ciepło, oraz: 1) wielkości nielegalnie pobranej przez niego mocy cieplnej, ustalonej na podstawie wielkości jego obiektów, w których ciepło jest pobierane bez zawarcia umowy, oraz zamówionej mocy cieplnej dla podobnych obiektów; 2) wielkości nielegalnie pobranego przez niego ciepła, ustalonej na podstawie wielkości nielegalnie pobranej mocy cieplnej, o której mowa w pkt 1, i średniego czasu jej wykorzystania dla podobnych obiektów”. Powyższe opłaty oblicza się dla całego nieobjętego przedawnieniem okresu udowodnionego nielegalnego pobierania ciepła, a w przypadku braku możliwości udowodnienia tego okresu - dla okresu roku (§ 46 ust. 2). W myśl § 46 ust. 3 i ust. 5 rozporządzenia w sprawie zasad kalkulacji taryf, w przypadku, gdy odbiorca pobierał ciepło niezgodnie z warunkami określonymi w umowie sprzedaży ciepła przedsiębiorstwo energetyczne może obciążyć odbiorcę opłatami w wysokości obliczonej na podstawie dwukrotności cen i stawek opłat, określonych w taryfie dla danej grupy taryfowej, obliczanymi dla każdego miesiąca, w którym nastąpił pobór ciepła niezgodnie z umową. 1 uzasadnienie do I PKN 267/2001 wyrok Sądu Najwyższego – Izba Administarcyjna – Lex Polonica 2 wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19.10.1989 r., sygn. II CR 419/89, OSP 1990/11-12 poz. 377 17 Zatem w powyższych przepisach prawnych ustawodawca jasno określił reguły poboru opłat za bezumowne lub niezgodne z warunkami umowy pobieranie ciepła i nie przewidział od tych zasad żadnych odstępstw. Natomiast Spółka, wbrew woli ustawodawcy, ustaliła inny, niekorzystny dla konsumentów sposób pobierania opłat . Wskazać bowiem należy, iż postanowienie zawarte w § 6 ust. 2 wzorca umowy o nazwie „Umowa …/A1 kompleksowa sprzedaży ciepła i świadczenia usługi przesyłania ciepła” odnosi się do sposobu ustalenia okresu nielegalnego poboru ciepła zarówno w przypadku, gdy ciepło jest pobierane bez zawarcia umowy, jak i w przypadku, gdy pobieranie ciepła następuje niezgodnie z warunkami umowy, w szczególności z całkowitym lub częściowym pominięciem układu pomiarowo – rozliczeniowego lub po dokonaniu ingerencji w ten układ, co wynika z treści § 6 ust. 1 przedmiotowego wzorca. Tak sformułowane postanowienie modyfikuje wskazany w § 46 ust. 5 ww. rozporządzenia sposób ustalania opłat za nielegalny pobór energii cieplnej. Ustala ono uprawnienie przedsiębiorcy do pobierania opłat za nielegalny pobór energii, rozumiany jako pobór ciepła niezgodnie z warunkami umowy, wiążąc początek jego biegu z terminem ostatniej kontroli przez przedsiębiorcę urządzeń i instalacji ciepłowniczych odbiorcy. W ten sposób odstępuje od normatywnej reguły obliczania opłat dla każdego miesiąca, w którym nastąpił pobór ciepła niezgodne z umową, a okres ten może być krótszy niż okres 12 miesięcy zastrzeżony w omawianym postanowieniu. Takie rozwiązanie godzi w zbiorowy interes konsumentów, gdyż przyznaje Spółce prawo do obciążania konsumentów wyższymi opłatami nawet za okres, w którym niezgodny z warunkami umowy pobór ciepła nie występował. Biorąc powyższe pod uwagę, Prezes Urzędu uznał, że opisane działania Spółki spełniają pierwszą z dwóch ww. przesłanek, tj. bezprawność działań przedsiębiorcy, polegającą na naruszeniu § 46 ust. 5 rozporządzenia taryfowego. Ad 2) Druga przesłanka naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów – godzenie działaniami bezprawnymi w zbiorowy interes konsumentów W myśl art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stosowanie postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone jest praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Jak wskazywano już powyżej zgodnie art. 24 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zbiorowym interesem konsumentów nie jest suma indywidualnych interesów konsumentów. O tym, czy naruszony został interes zbiorowy, nie zawsze przesądza kryterium ilościowe, ponieważ niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta może być przejawem często lub nawet powszechnie stosowanej praktyki naruszającej interes zbiorowy. W niniejszej sprawie bez wątpienia mamy do czynienia z prawami licznej grupy konsumentów, wszystkich konsumentów będących klientami Spółki, jak i potencjalnych zainteresowanych, którzy mogą zawrzeć z nią umowę o świadczenie usługi przyłączenia do sieci energetycznej. W rozpatrywanym stanie faktycznym zachowanie nie dotyczy interesów poszczególnych osób, których sprawy mają charakter jednostkowy, indywidualny i nie dający się porównać z innymi, lecz mamy do czynienia z uprawnieniami określonego kręgu konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla całej, licznej grupy obecnych i przyszłych kontrahentów przedsiębiorcy. Jak wykazano powyżej Spółka zamieściła we wzorcu umownym p.n. „Umowa …/A1 kompleksowa sprzedaży ciepła i świadczenia usługi przesyłania ciepła” postanowienie § 6 ust. 2, w którym wykraczając poza ramy ustalone przez ustawodawcę w § 46 ust. 5 rozporządzenia taryfowego, znacznie rozszerzyła zakres swoich uprawnień, co do nakładania na konsumentów podwyższonych opłat z tytułu poboru ciepła niezgodnie z warunkami umowy. Działania takie 18 godzą w ekonomiczny interes konsumentów, gdyż narażają ich na konieczność zapłaty dodatkowych opłat, których zgodnie z ww. przepisem rozporządzenia nie powinni ponosić. Tym samym uprawdopodobniono drugą przesłankę, w związku z omawianym zarzutem naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, tj. zakwestionowane działanie przedsiębiorcy godzi w zbiorowe interesy konsumentów. Mając powyższe na względzie, Prezes Urzędu stwierdził, że zostały spełnione łącznie wszystkie przesłanki niezbędne dla zakwalifikowania opisanych działań jako praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, określonej w art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Mając powyższe na uwadze, należało orzec jak w pkt III sentencji decyzji. 4. Zastosowanie art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . Zgodnie z art. 28 ust.1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , jeżeli w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione - na podstawie okoliczności sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu lub innych informacji będących podstawą wszczęcia postępowania z urzędu – że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24 tej ustawy, a przedsiębiorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom, Prezes Urzędu może, w drodze decyzji, nałożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. Taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ Spółka zobowiązała się do podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia naruszeniom wskazanym przez Prezesa Urzędu [patrz: pkt 2.7 uzasadnienia niniejszej decyzji], w tym do zmiany kwestionowanych postanowień oraz uzupełnienia wzorca umowy w stosownym zakresie. Zakres zobowiązania obejmuje zarówno zmiany we wzorcu umowy stosowanym przy nowo podpisywanych umowach, jak i aktualnie obowiązujących. Oznacza to konieczność aneksowania wszystkich umów istniejących w obrocie prawnym Po zapoznaniu się z propozycją Elektrociepłowni, co do zakresu zmian we wzorcu umowy, Prezes Urzędu uznał, iż przyjęte zobowiązanie uwzględnia zarzuty będące przedmiotem niniejszego postępowania. Treść nowych, zaproponowanych postanowień, nie budzi wątpliwości co do ich poprawności i zgodności z prawem. Również nowo wprowadzone postanowienia uzupełniające wzorzec umowny o zapisy określające: wysokość bonifikat za niedotrzymanie standardów jakościowych obsługi oraz bonifikat za niedotrzymanie przez przedsiębiorstwo energetyczne warunków umowy, są zgodne z przepisami zawartymi w ustawie Prawo energetyczne i w rozporządzeniu taryfowym. Jednocześnie mając na względzie złożone przez Elektrociepłownię w niniejszej sprawie zobowiązanie oraz liczbę indywidualnych odbiorców świadczonych przez Spółkę usług, Prezes Urzędu zobowiązał ww. przedsiębiorcę do zawierania umów na podstawie zmienionego wzorca umowy od dnia uprawomocnienia się decyzji oraz aneksowania wszystkich umów obowiązujących w dniu wydania decyzji w terminie trzech miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji. 5. Rozstrzygniecie zawarte w punkcie IV sentencji decyzji. Zgodnie z art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w decyzji wydanej na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu nakłada na przedsiębiorcę obowiązek złożenia w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowiązań. 19 Za termin wystarczający do realizacji tego obowiązku Prezes Urzędu uznał cztery miesiące od dnia uprawomocnienia się decyzji, czyli miesiąc od daty realizacji nałożonych na Elektrociepłownię zobowiązań. Jednocześnie Prezes Urzędu określił sposób wykonania sprawozdania z przyjętego przez Spółkę zobowiązania pozwalający na weryfikację działań, które mają przez nią zostać podjęte. W związku z powyższym, należało orzec jak w pkt IV sentencji decyzji. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c., od niniejszej decyzji przysługuje stronie odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów we Wrocławiu. Otrzymuje: r.pr. Marzena Drab Kancelaria Radcy Prawnego Ul. Żeromskiego 19/1 65-066 Zielona Góra