RKT-3/2012

1 Katowice, dnia 06.04.2012r. RKT-61-28/11/MI DECYZJA Nr RKT – 03/2012 I. Stosownie do art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.) w związku z art. 33 ust. 6 tej ustawy, po przeprowadzeniu z urzędu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów przeciwko Przedsiębiorstwu Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. z siedzibą w Rudzie Śląskiej, w toku którego zostało uprawdopodobnione, że ww. przedsiębiorca stosuje praktyki, o jakich mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegające na: 1) naruszeniu art. 6 ust. 3 i 3a ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 Prawo energetyczne (tekst jedn. Dz.U. z 2006 r. Nr 89, poz. 625 z późn. zm.) w drodze stosowania we wzorcach umów sprzedaży ciepła wykorzystywanych w obrocie z konsumentami oraz w treści Regulaminu świadczenia usług publicznych przez Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. postanowień przewidujących, że sprzedawca ma prawo wstrzymać dostawę ciepła: a) w przypadku uniemożliwienia sprzedawcy wstępu do budynku w celu: dokonania odczytu urządzeń pomiarowych, przeprowadzenia kontroli, wykonania przeglądu, remontu i innych prac związanych z eksploatacją urządzeń, instalacji i sieci ciepłowniczych; b) po upływie 7 dni od daty wyznaczonej przez sprzedawcę jako termin usunięcia stwierdzonych u odbiorcy nieprawidłowości, gdy nie zostaną one usunięte, 2) naruszeniu art. 6 ust. 3 i 3a ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 Prawo energetyczne (tekst jedn. Dz.U. z 2006 r. Nr 89, poz. 625 z późn. zm.) w drodze stosowania we wzorcach umów sprzedaży ciepła wykorzystywanych w obrocie z konsumentami oraz w treści Regulaminu świadczenia usług publicznych przez Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. postanowień przyznających sprzedawcy prawo do rozwiązania umowy z zachowaniem jednorocznego okresu wypowiedzenia, bez wskazania przyczyn; 3) naruszeniu § 10 i § 15 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 11 sierpnia 2000 r. w sprawie przeprowadzania kontroli przez przedsiębiorstwa energetyczne (Dz.U. Nr 75, poz. 866) w drodze posługiwania się w treści Regulaminu świadczenia usług publicznych świadczonych przez Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. postanowieniem przewidującym, że wejście na teren nieruchomości lub do pomieszczeń w celu przeprowadzenia kontroli oraz sama kontrola winna odbywać się w obecności odbiorcy, z zastrzeżeniem, że w razie nieobecności odbiorcy sprzedawca jednostronnie sporządza protokół kontroli, po przyjęciu przez Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. z siedzibą w Rudzie Śląskiej zobowiązania do wyeliminowania ww. postanowień z obrotu gospodarczego, PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W KATOWICACH 2 − − − − w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: nakłada się na Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. z siedzibą w Rudzie Śląskiej obowiązek wykonania przyjętego przez tego przedsiębiorcę w toku postępowania zobowiązania do podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia zarzucanym mu naruszeniom , które to działania polegać będą na: opracowaniu i wdrożeniu do stosowania – w terminie 1 miesiąca od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji – nowych wzorców umów sprzedaży ciepła oraz nowego Regulaminu korzystania z usług publicznych świadczonych przez Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. niezawierających zakwestionowanych postanowień umownych oraz dostarczeniu dotychczasowym odbiorcom usług – konsumentom, posiadającym umowy o treści zakwestionowanej w niniejszym postępowaniu, umowy sporządzone z wykorzystaniem ww. wzorców, w terminie 3 miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. II. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.) w związku z art. 33 ust. 6 tej ustawy nakłada się na Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. z siedzibą w Rudzie Śląskiej obowiązek złożenia – w terminie 4 miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji – sprawozdania o stopniu realizacji przyjętego zobowiązania, które powinno obejmować: a) nowe wzorce umów sprzedaży ciepła stosowane w obrocie z konsumentami niezawierające postanowień zakwestionowanych w niniejszej decyzji wraz z określeniem daty ich wprowadzenia do obrotu gospodarczego; b) informację na temat liczby umów sprzedaży ciepła zawartych z wykorzystaniem ww. wzorców z nowymi odbiorcami – konsumentami wraz z kopiami 3 przykładowych umów, o ile umowy takie zostaną zawarte; c) zmieniony, zgodnie ze złożonym zobowiązaniem, Regulamin korzystania z usług publicznych świadczonych przez Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej Sp. z o.o., niezawierający postanowień zakwestionowanych w niniejszej decyzji wraz z określeniem daty wprowadzenia zmian do Regulaminu ; d) informację na temat liczby dotychczasowych odbiorców – konsumentów, którym w terminie 3 miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji dostarczono, celem zaakceptowania, umowy sprzedaży ciepła sporządzone z wykorzystaniem wzorców umownych niezawierających postanowień zakwestionowanych w niniejszej decyzji wraz z kopiami 3 przykładowych umów; e) informację na temat liczby dotychczasowych odbiorców – konsumentów, którym w terminie 3 miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji nie dostarczono w celu zaakceptowania umów sprzedaży ciepła sporządzonych z wykorzystaniem wzorców umownych niezawierających postanowień zakwestionowanych w niniejszej decyzji, wraz z wyjaśnieniem, czym spowodowany jest taki stan rzeczy. III. Na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) w związku z art. 83 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy, po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów przeciwko Przedsiębiorstwu Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. z siedzibą w Rudzie Śląskiej, − − − − w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: umarza się jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów wszczęte przeciwko Przedsiębiorstwu Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. z siedzibą w Rudzie Śląskiej pod zarzutem stosowania praktyki, o jakiej mowa w art. 24 ust. 1 i 2 3 ww. ustawy polegającej na naruszeniu art. 6 ust. 3 i 3a ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 Prawo energetyczne (tekst jedn. Dz.U. z 2006 r. Nr 89, poz. 625 z późn. zm.) w drodze stosowania we wzorcach umów sprzedaży ciepła wykorzystywanych w obrocie z konsumentami oraz w treści Regulaminu świadczenia usług publicznych przez Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. postanowień przyznających sprzedawcy prawo do rozwiązania umowy z zachowaniem jednomiesięcznego okresu wypowiedzenia w przypadku uniemożliwienia dostawcy przeprowadzenia kontroli. Uzasadnienie W imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej „Prezesem Urzędu”) zostało przeprowadzone z urzędu postępowanie wyjaśniające mające na celu wstępne ustalenie, czy w związku z działalnością Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. z siedzibą w Rudzie Śląskiej (zwanego dalej „PEC” lub „Spółką”) nastąpiło naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uzasadniające wszczęcie postępowania antymonopolowego (sygn. akt sprawy RKT-400-22/11/MI). W toku przedmiotowego postępowania zbadano warunki świadczenia przez PEC usług sprzedaży ciepła, w tym warunki zawieranych w powyższym zakresie umów oraz warunki obowiązującego Regulaminu korzystania z usług publicznych świadczonych przez Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. Ponieważ analiza ww. dokumentów dała podstawy do przyjęcia, że w zakresie przedstawionym w pkt I i II sentencji niniejszej decyzji Spółka dopuściła się naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Postanowieniem Nr 1 z dnia 03.11.2011r. wszczęte zostało w tej sprawie postępowanie w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów (dowód: karty nr 1-1 verte). Postanowieniem Nr 2 z dnia 03.11.2011r. (dowód: karty nr 3-3 verte) zaliczono w poczet dowodów w tym postępowaniu dokumenty uzyskane przez Prezesa Urzędu w toku postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego w sprawie działalności Spółki pod sygn. akt RKT-400-22/11/MI (dowód: karty nr 5-135). W odpowiedzi na zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów PEC podniosło w pierwszej kolejności, że zgodnie z art. 22 1 Kodeksu cywilnego w związku z art. 4 pkt 12 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Spółka wskazała, że większość jej odbiorców stanowi krąg podmiotów niepodlegających pod ww. definicję. Odbiorcami PEC są przede wszystkim Spółdzielnie Mieszkaniowe (osoby prawne), wspólnoty mieszkaniowe (ułomne osoby prawne), firmy prowadzące działalność gospodarczą w formie spółek prawa handlowego i inne podmioty nie posiadające statusu konsumenta w rozumieniu ww. artykułu. Rynek obrotu konsumenckiego pod względem wolumenu sprzedawanego ciepła stanowi […]% całości wolumenu. Odbiorcy o statusie konsumenckim to niewielka liczba podmiotów odbierających ciepło w domach jednorodzinnych. Ogółem w obrocie konsumenckim Spółka posiada zawarte […] obowiązujące umowy (dowód: karty nr 136-137). PEC wyjaśniło również, iż treść ww. umów jest podobna, co wynika z faktu, że odbiorcy indywidualni w większości nie wnikają w zapisy prawa i Spółka jako przedsiębiorstwo zawodowo wykonujące działalność polegającą na dystrybucji i obrocie ciepłem proponuje zapisy poszczególnych umów, które stanowią następnie obszar negocjacji. Stąd też umowy te zróżnicowane są np. pod względem sposobu rozliczania. Przykładowo w umowie nr DC- 548/04/04 przewidziano dwuczłonowy sposób rozliczania należności za dostarczone ciepło, zaś w umowie nr DC-632/07 przewidziano jednoczłonowy sposób rozliczania należności za dostarczone ciepło (dowód: karta nr 137). 4 PEC podniosło, że w większości przypadków klienci akceptują proponowane przez przedsiębiorstwo zapisy, choć nie wyklucza to prawa klienta do negocjowania tych zapisów. Finalnie umowa podpisywana jest zarówno przez PEC, jak i przez odbiorcę (dowód: karta nr 137). W ocenie Spółki zawierane umowy nie stanowią zatem wzorców w rozumieniu art. 384 Kodeksu cywilnego. Umowy te nie są bowiem tożsame pod względem treści. Związanie umową nie następuje poprzez adhezję (przystąpienie) odbiorcy. Każda z umów wymaga podpisu obu stron. Nie wystarczy – jak w przypadku wzorców – samo doręczenie umowy dla związania odbiorcy jej zapisami. Podpisanie umów determinuje zaś konieczność indywidualnego podejścia do treści umów. W konsekwencji także zmiany załączonych umów dokonywane są w drodze pisemnych aneksów podpisywanych pod rygorem nieważności przez Odbiorców i Dostawcę. Treść załączonych umów nie została także zatwierdzona przez Zarząd jako wzorzec umowny stosowany przez Spółkę (dowód: karta nr 137). Niezależnie od powyższych wyjaśnień PEC wniosło o rozważenie przez Prezesa Urzędu odstąpienia od wydania w niniejszym postępowaniu decyzji co do istoty sprawy poprzez wydanie w trybie art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów decyzji zobowiązującej PEC do podjęcia działań zamierzających do zapobieżenia zarzucanym naruszeniom. Spółka przedstawiła szczegółowe propozycje ww. działań oraz terminy ich wykonania (dowód: karty nr 137-138, 163- 164, 226). Pismem z dnia 01.02.2012r. PEC zostało zawiadomione o zakończeniu zbierania materiału dowodowego w prowadzonym postępowaniu (dowód: karta nr 227), a w dniu 08.02.2012r. przedstawiciele Spółki zapoznali się z aktami niniejszej sprawy (dowód: karta nr 228). Spółka nie skorzystała z możliwości złożenia końcowego stanowiska w sprawie i ustosunkowania się do zebranego materiału dowodowego. Organ antymonopolowy ustalił następujący stan faktyczny. Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. w Rudzie Śląskiej prowadzi działalność na podstawie wpisu do Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem KRS: 0000070959 (dowód: karty nr 8-9), zgodnie z którym przedmiotem jego działalności jest m.in. (wg PKD) „wytwarzanie i zaopatrywanie w parę wodną, gorącą wodę i powietrze do układów klimatyzacyjnych”. Zgodnie z wyjaśnieniami Spółki głównym przedmiotem jej działalności jest działalność koncesjonowana w zakresie przesyłania i dystrybucji ciepła oraz obrotu ciepłem, a także działalność niekoncesjonowana w zakresie wytwarzania ciepła w kotłowniach własnych. Spółka prowadzi również działalność w zakresie eksploatacji, modernizacji i remontów posiadanej infrastruktury technicznej, prowadzi inwestycje związane z pozyskaniem nowych odbiorców ciepła oraz świadczy usługi pogotowia awaryjnego. Obszarem działalności PEC jest miasto Ruda Śląska (dowód: karty nr 6-6 verte). W ramach prowadzonej działalności PEC – stosownie do art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (tekst jedn. Dz.U. z 2006 r. nr 89, poz. 625 z późn. zm.) – zawiera z odbiorcami usług umowy sprzedaży ciepła, na podstawie których odbywa się dostarczanie energii cieplnej. Ustalono, że w Spółce zawierane są w obrocie konsumenckim następujące rodzaje umów sprzedaży ciepła (dowód: karta nr 6 verte):
Umowy sprzedaży ciepła dla odbiorców zaopatrywanych w ciepło z sieci ciepłowniczej zawierane z odbiorcami indywidualnymi (domki jednorodzinne), które względu na przyjęty sposób rozliczeń, dzielą się na: − umowy przewidujące sposób rozliczenia w oparciu o opłatę dwuczłonową; − umowy przewidujące sposób rozliczenia w oparciu o opłatę jednoczłonową bieżącą; − umowy przewidujące sposób rozliczenia w oparciu o opłatę jednoczłonową ryczałtową. 5 Spółka wyjaśniła, że umowy, o jakich mowa powyżej zawierane są od 2004 roku (dowód: karta nr 6 verte). Na potwierdzenie powyższego przedstawione zostały przykładowe umowy zawarte z ich wykorzystaniem z konsumentami (dowód: karty nr 43-107, 144-160, 168-213). W trakcie przeprowadzonego postępowania PEC poinformowało również, że według stanu na dzień 22.11.2011r. posiadało ogółem […] umowy sprzedaży ciepła zawarte z odbiorcami usług, w tym […] umowy zawarte z konsumentami ([…] umów, w których rozliczenie sprzedanego ciepła odbywa się w oparciu o opłatę dwuczłonową, […], w których rozliczanie sprzedawanego ciepła odbywa się w oparciu o opłatę jednoczłonową bieżącą) (dowód: karta nr 141). W toku postępowania ustalono również, iż na terenie Rudy Śląskiej obowiązuje Regulamin korzystania z usług publicznych świadczonych przez Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. zatwierdzony zarządzeniem Nr PC.PM.0151-1256/09 Prezydenta Miasta Ruda Śląska z dnia 12 maja 2009 r., który wszedł w życie w dniu 26 maja 2009r. Spółka poinformowała, iż z treścią ww. Regulaminu odbiorcy usług mogą zapoznać się w jej siedzibie, w Biurze Obsługi Klienta. Przyszły odbiorca ma możliwość zapoznać się z Regulaminem również przed zawarciem umowy sprzedaży ciepła. Dodatkowo Regulamin dostępny jest na stronie internetowej Spółki po adresem www.pec.rsl.pl . (dowód: karty nr 124, 126-131, 135). W treści zawieranych przez PEC z konsumentami umów sprzedaży ciepła zamieszczone są następujące postanowienia umowne:
§ 11 ust. 2 umów sprzedaży ciepła stanowi, że Dostawca ma prawo wstrzymać dostawę ciepła niezwłocznie, po uprzednim powiadomieniu Odbiorcy w przypadku, gdy uniemożliwia Dostawcy wstęp do budynku w celach określonych w § 4 ust. 8, tj. w celu: dokonania odczytu urządzeń pomiarowych, przeprowadzenia kontroli, przeglądu, remontu i innych prac związanych z eksploatacją urządzeń i instalacji;
§ 11 ust. 3 pkt 2 umów sprzedaży ciepła stanowi, że Wstrzymanie dostawy ciepła może nastąpić także po upływie 7 dni od daty wyznaczonej przez Dostawcę jako termin usunięcia stwierdzonych u Odbiorcy nieprawidłowości, gdy nie zostaną one usunięte.
§ 13 ust. 2 umów sprzedaży ciepła stanowi, że Odbiorca i Dostawca mają prawo rozwiązać umowę z zachowaniem jednorocznego okresu wypowiedzenia (…). Ponadto ustalono, że w treści Regulaminu korzystania z usług publicznych świadczonych przez Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. zamieszczone są następujące postanowienia:
§ 6 ust. 4 Regulaminu stanowi, że Umowę sprzedaży ciepła strony zawierają na czas nieokreślony z możliwością wypowiedzenia przez Sprzedawcę lub Odbiorcę z zachowaniem 1-rocznego okresu wypowiedzenia (…).
§ 19 Regulaminu określający zasady przeprowadzania kontroli przez Sprzedawcę stanowi w ust. 6, że wejście na teren nieruchomości lub do pomieszczeń w celu przeprowadzenia kontroli oraz sama kontrola winna odbywać się w obecności Odbiorcy z zastrzeżeniem, że w razie nieobecności Odbiory Sprzedawca sporządzi jednostronnie protokół z kontroli;
§ 22 Regulaminu stanowi, że Sprzedawca ma prawo wstrzymać dostawę ciepła, po uprzednim powiadomieniu Odbiorcy, w przypadku, gdy Odbiorca uniemożliwia Sprzedawcy wstęp do obiektów w celach określonych w § 10 pkt 12. Przedmiotowy zapis zobowiązuje Odbiorcę do zapewnienia Sprzedawcy nieodpłatnie, w każdym czasie, dostępu do urządzeń, instalacji i sieci ciepłowniczych Sprzedawcy znajdujących się w obiektach i na terenie Odbiorcy, w celu: dokonania odczytu urządzeń pomiarowych, przeprowadzenia kontroli, przeglądu, remontu i innych prac związanych z eksploatacją urządzeń, instalacji i sieci ciepłowniczych. W trakcie przeprowadzonego postępowania ustalono również, iż w treści zgromadzonych umów sprzedaży ciepła zawartych z konsumentami brak jest postanowienia wskazanego w pkt II 6 sentencji niniejszej decyzji przyznającego PEC prawo do rozwiązania umowy za jednomiesięcznym okresem wypowiedzenia w przypadku uniemożliwienia dostawcy przeprowadzenia kontroli. Postanowienia takiego nie zawiera również obowiązujący w Spółce Regulamin. Zapis w powyższym brzmieniu zamieszczony jest wyłącznie w umowach sprzedaży ciepła zawartych przez PEC w 2010 r. z odbiorcami instytucjonalnymi, które zostały zgromadzone w toku postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego pod sygn. akt RKT-400- 22/11/MI. W trakcie przeprowadzonego postępowania PEC wyjaśniło, że w latach 2010-2011 nie miała miejsca sytuacja, w której odbiorca uniemożliwiłby dostawcy dostęp do budynków w celu dokonania odczytu urządzeń pomiarowych, przeprowadzenia kontroli, przeprowadzenia przeglądu, remontu u innych prac związanych z eksploatacją urządzeń i instalacji dostawcy. W związku z powyższym nie miało miejsce wstrzymanie dostawy ciepła z ww. powodów. W ww. okresie brak było również przypadków wstrzymania dostawy ciepła z uwagi na nieusunięcie przez odbiorcę stwierdzonych nieprawidłowości po upływie 7 dni od daty wyznaczonej przez dostawcę. W latach 2010-2011 Spółka dokonała łącznie wstrzymania dostawy ciepła do […] odbiorców w przypadku, gdy odbiorcy zalegali co najmniej miesiąc z uregulowaniem opłat pomimo uprzedniego zawiadomienia na piśmie o zamiarze wypowiedzenia umowy i wyznaczeniu dodatkowego, dwutygodniowego terminu zapłaty zaległych i bieżących należności, co jest zgodne z art. 6 ust.3a ustawy Prawo energetyczne (dowód: karta nr 134-134 verte). Spółka wskazała również, że w roku 2010 wypowiedziała […] umów sprzedaży ciepła. Były to umowy zawarte z mieszkańcami osiedli domków jednorodzinnych. Podstawą wypowiedzenia powyższych umów był brak poboru lub bardzo ograniczony pobór ciepła z sieci ciepłowniczej, spowodowany posiadaniem alternatywnego źródła ciepła. Stosowany względem tych odbiorców sposób rozliczeń wiązał się z ponoszeniem opłat za ciepło tylko w przypadku rzeczywistego poboru (odbiorcy nie ponosili opłat stałych za moc zamówioną i usługi przesyłowe). W efekcie odbiorcy korzystali z posiadanych źródeł ciepła, traktując ciepło sieciowe jako dodatkowe, a czasem nawet rezerwowe źródło ciepła. W następstwie powyższego koszty dostarczanego do odbiorców ciepła przewyższały przychody z jego sprzedaży. PEC podniosło, że istotnym aspektem w przedmiotowej sprawie był także stan techniczny infrastruktury sieciowej, która ze względu na wieloletni okres eksploatacji winna być niezwłocznie zmodernizowana. Ze względu jednak na konieczność poniesienia znacznych nakładów inwestycyjnych, ograniczone zainteresowanie ciepłem sieciowym raz niekorzystny bilans kosztów i przychodów, wykonanie inwestycji modernizacyjnej było nieuzasadnione. W związku z powyższym przedmiotowe umowy zostały wypowiedziane (dowód: karta nr 133-134 verte). Z kolei w 2011 r. Spółka wypowiedziała […] (dowód: karta nr 134). W trakcie postępowania PEC wyjaśniło również, iż w latach 2010-2011 nie znalazło zastosowania w stosunku do konsumentów postanowienie przewidujące, że w razie nieobecności odbiorcy sprzedawca jednostronnie sporządza protokół kontroli. Spółka podniosła, że w przypadku odbiorcy indywidualnego, kontrola odbywa się w obecności odbiorcy zgodnie z przepisami rozporządzenia w sprawie przeprowadzania kontroli przez przedsiębiorstwa energetyczne (dowód: karta nr 142). W toku postępowania PEC wniosło o wydanie w niniejszej sprawie decyzji w trybie art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zobowiązującej Spółkę do podjęcia działań zamierzających do zapobieżenia zarzucanym jej naruszeniom. Spółka zobowiązała się do umieszczenia w treści nowo zawieranych i dotychczas zawartych z konsumentami umów sprzedaży ciepła oraz w Regulaminie świadczenia usług publicznych przez Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. (zwanym dalej „Regulaminem” ) postanowień nie naruszających zbiorowych interesów konsumentów (dowód: karty nr 137-138). 7 W odniesieniu do zarzutu, o jakim mowa w pkt I ppkt 1) sentencji decyzji, Spółka zobowiązała się do usunięcia z treści umów sprzedaży ciepła i Regulaminu zakwestionowanych postanowień przewidujących, że sprzedawca ma prawo wstrzymać dostawę ciepła w przypadku uniemożliwienia sprzedawcy wstępu do budynku w celu: dokonania odczytu urządzeń pomiarowych, przeprowadzenia kontroli, wykonania przeglądu, remontu i innych prac związanych z eksploatacją urządzeń, instalacji i sieci ciepłowniczych oraz po upływie 7 dni od daty wyznaczonej przez sprzedawcę jako termin usunięcia stwierdzonych u odbiorcy nieprawidłowości, gdy nie zostaną one usunięte (dowód: karta nr 163). Jeżeli chodzi o klauzulę wskazaną w pkt I ppkt 2) sentencji Decyzji, Spółka zobowiązała do jej zmiany poprzez wprowadzenie do umów i Regulaminu postanowienia przyznającego sprzedawcy prawo do rozwiązania umowy z zachowaniem jednorocznego okresu wypowiedzenia w przypadku braku warunków ekonomicznych lub technicznych dla dostarczania ciepła odbiorcy. Zakwestionowany zapis umowny pozwalał natomiast Spółce na wypowiedzenie umowy odbiorcy bez podania przyczyn (dowód: karta nr 226). W odniesieniu do pkt I ppkt 3) sentencji decyzji, Spółka zobowiązała się do usunięcia z zakwestionowanego postanowienia zastrzeżenia przewidującego, że „w razie nieobecności odbiorcy sprzedawca jednostronnie sporządza protokół kontroli”. Po zmianie, sporny zapis otrzyma następujące brzmienie: „wejście na teren nieruchomości lub do pomieszczeń w celu przeprowadzenia kontroli oraz sama kontrola winna odbywać się w obecności odbiorcy” (dowód: karta nr 164). Spółka zobowiązała się również do usunięcia z treści zawieranych umów sprzedaży ciepła postanowienia wskazanego w pkt II sentencji niniejszej decyzji, przewidującego, że umowa może być rozwiązana przez dostawcę z zachowaniem jednomiesięcznego okresu wypowiedzenia w przypadku uniemożliwienia dostawcy przeprowadzenia kontroli (dowód: karta nr 164). Jeżeli chodzi o termin wykonania powyższych zobowiązań, Spółka zaproponowała wyznaczenie terminu nie krótszego niż 1 miesiąc na wypracowanie nowych wzorców umów i Regulaminu oraz nie krótszego niż 6 miesięcy w zakresie wdrożenia zmian w istniejących umowach, co jest uzasadnione w jej ocenie charakterem i rozmiarem koniecznych do podjęcia działań oraz koniecznością zatwierdzenia Regulaminu przez organ samorządu terytorialnego. PEC zadeklarowało też, że w okresie przewidzianym na wprowadzenie zmian, nie będzie korzystało ze swoich uprawnień wynikających z zakwestionowanych postanowień umownych i regulaminowych (dowód: karta nr 138). Organ antymonopolowy zważył, co następuje. I. Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jeżeli w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione – na podstawie okoliczności sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu, o którym mowa w art. 100 ust. 1, lub innych informacji będących podstawą wszczęcia postępowania – że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24, a przedsiębiorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom, Prezes Urzędu może, w drodze decyzji, nałożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. Stosownie do art. 28 ust. 2 ww. ustawy, w decyzji, o której mowa powyżej Prezes Urzędu może określić termin wykonania zobowiązań. O wydanie decyzji określonej w art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wniósł niniejszej sprawie uczestnik prowadzonego postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów – Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. w Rudzie Śląskiej. Mając na uwadze stanowisko zajęte przez PEC w toku niniejszego 8 postępowania rozważenia wymaga, czy wskazane w ww. przepisie warunki zaistniały w odniesieniu do jego działań i zobowiązań, a ponadto, czy w przypadku ich wystąpienia uzasadnione jest przyjęcie zobowiązania przedsiębiorcy i wydanie przez organ antymonopolowy decyzji w oparciu o ww. przepis. Uprawdopodobnienie stosowania przez przedsiębiorcę praktyk, o których mowa w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Stosownie do art. 28 ust. 1 ustawy antymonopolowej warunkiem nałożenia przez organ antymonopolowy na przedsiębiorcę zobowiązania zmierzającego do zapobieżenia naruszeniom określonym w art. 24 powołanej ustawy jest uprawdopodobnienie, że do takiego naruszenia doszło. W związku z tym zachodzi konieczność dokonania oceny zakwestionowanych zachowań PEC z punktu widzenia uprawdopodobnienia naruszenia zakazu określonego w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W tym celu konieczne jest w pierwszej kolejności uprawdopodobnienie, iż w okolicznościach niniejszej sprawy doszło do naruszenia interesu publicznoprawnego . Zgodnie z art. 1 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, celem regulacji w niej przyjętej jest bowiem podejmowana w interesie publicznym ochrona konsumentów narażonych na stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Powołana ustawa ma zatem charakter publicznoprawny i służy ochronie interesu ogólnospołecznego; w odniesieniu do konsumentów chroni ich interesy jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym, zbiorowym. Instrumenty w niej przewidziane mogą być stosowane jedynie wówczas, gdy określone działania przedsiębiorcy nie dotyczą wyłącznie interesów jednostkowych, lecz dotykają szerszego kręgu uczestników rynku. W ocenie organu antymonopolowego w okolicznościach przedmiotowej sprawy naruszenie przez Spółkę interesu publicznoprawnego należy uznać za uprawdopodobnione. Objęte postawionymi zarzutami zachowanie przedsiębiorcy wymierzone jest bowiem w szeroki krąg uczestników rynku i ma charakter powszechny. Jest ono skierowane do członków pewnej zbiorowości tj. wszystkich odbiorców świadczonych przez Spółkę usług z zakresu zaopatrzenia w ciepło, jak również, potencjalnie, w każdego, kto zechce z jej usług w powyższym zakresie skorzystać. Zgodnie z art. 24 ust. 1 – 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów 1. Zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. 2. Przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: 1) stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.); 2) naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji; 3) nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. 3. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Konsumentem w rozumieniu ww. ustawy jest osoba fizyczna dokonująca czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową (art. 22 1 k.c. w związku z art. 4 pkt 12 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów). W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, iż kwestionowane praktyki skierowane są do konsumentów, co potwierdzają zgromadzone w toku postępowania przykładowe umowy zawarte przez PEC z konsumentami, które zawierają postanowienia bedące przedmiotem postawionych przez Prezesa Urzędu zarzutów (dowód: karty nr 43-107, 144-160, 168-213). Również obowiązujący w Spółce Regulamin zawierający sporne postanowienia skierowany jest do wszystkich odbiorców świadczonych przez nią usług, nie wyłączając tych posiadających status konsumentów. 9 Zbiorowe interesy konsumentów podlegają zatem ochronie przed wymierzonymi w nie naruszeniami polegającymi na sprzecznych z prawem działaniach przedsiębiorców. Uznanie określonego działania przedsiębiorcy za niezgodne z zakazem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów wymaga wykazania, że spełnione zostały kumulatywnie następujące przesłanki: − zachowanie przedsiębiorcy nosi znamiona bezprawności, − zachowanie to godzi w interesy konsumentów; − zagrożone są interesy konsumentów jako zbiorowości. Jak wynika z powyższego zawarty w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów zakaz stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów skierowany jest do przedsiębiorców . Zgodnie z art. 4 pkt 1 ww. ustawy, przez „przedsiębiorcę” rozumie się przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Stosownie do art. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447 z późn. zm.) działalnością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. W rozważanym przypadku podmiot będący stroną postępowania bez wątpienia posiada status przedsiębiorcy, gdyż jest to spółka prawa handlowego prowadząca działalność gospodarczą na podstawie wpisu do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, a więc podmiot prawa odznaczający się wyodrębnieniem organizacyjnym i majątkowym, prowadzący we własnym imieniu działalność gospodarczą. Zachowania niniejszego podmiotu podlegają zatem kontroli dokonywanej na gruncie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Pierwszą z przesłanek, jakie należy rozważyć w celu uprawdopodobnienia naruszenia zakazu określonego w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jest bezprawność podejmowanych przez przedsiębiorcę zachowań. Bezprawność ujmowana jest jako sprzeczność z obowiązującymi przepisami prawa. Praktyki przedsiębiorcy, by zakwalifikować je jako naruszające zbiorowe interesy konsumentów „muszą być zatem wymierzone w uprawnienia, jakie konsumentom przyznają obowiązujące przepisy prawa” 1 . Porządek prawny, którego naruszenie może wypełniać dyspozycję art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, obejmuje normy prawa powszechnie obowiązującego, a także nakazy i zakazy wynikające z zasad współżycia społecznego i dobrych obyczajów 2 . Same przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie regulują konstrukcji bezprawności działań przedsiębiorcy. Art. 24 tej ustawy nie ma samodzielnego znaczenia prawnego, lecz powinien być interpretowany oraz stosowany w określonym kontekście normatywnym. W związku z tym, w celu konkretyzacji przesłanki bezprawności należy sięgnąć do przepisów innych ustaw. Na ich podstawie możliwe jest dokonanie oceny działań przedsiębiorcy w aspekcie ich zgodności z prawem 3 . W art. 24 ust. 2 ustawodawca wskazał przykładowe rodzaje praktyk, które naruszają zbiorowe interesy konsumentów, zaliczając do nich stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego, naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Katalog ten nie jest jednak wyczerpujący. Ustawodawca posłużył się tutaj terminem „w szczególności”, co oznacza, że ma on charakter przykładowy. Zamiarem 1 Uchwała SN z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06), OSNP 2007/1-2/35. Por. również: M. Szydło: Publicznoprawna ochrona zbiorowych interesów konsumentów, Monitor Prawniczy nr 2004/17/791. 2 Wyrok SOKiK z dnia 13 listopada 2007 r. (sygn. akt XVII AmA 45/07). 3 Por. wyrok SOKiK z dnia 23 czerwca 2006 r. (sygn. akt XVIII AmA 32/05). 10 ustawodawcy było uznanie za praktykę określoną w art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów działań, które naruszyły przepisy innych aktów prawnych. Oprócz praktyk wskazanych bezpośrednio przez ustawodawcę w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów „za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów można uznać zachowania naruszające przepisy innych ustaw, które nakładają na przedsiębiorcę określone obowiązki względem konsumenta. Zdaniem Sądu Najwyższego zachowania takie (…) stanowią bowiem jednocześnie zachowania bezprawne i skutkują zniesieniem, ograniczeniem lub zniekształceniem praw konsumentów, wpływając tym samym na chronioną przez przepis obowiązującego prawa sferę ich interesów” 4 . Podkreślenia wymaga także, że bezprawność jest kategorią obiektywną. Rozważenia przy ocenie bezprawności wymaga zatem kwestia, czy zachowanie przedsiębiorcy było zgodne, czy też niezgodne z obowiązującymi zasadami porządku prawnego. O bezprawności działania decyduje całokształt okoliczności konkretnego stanu faktycznego 5 . Dla stwierdzenia bezprawności działania przedsiębiorcy bez znaczenia pozostaje ponadto strona podmiotowa czynu, a zatem wina sprawcy (w znaczeniu subiektywnym, oznaczającym wadliwość procesu decyzyjnego sprawcy) i stopień tej winy (umyślność bądź nieumyślność), a także świadomość istnienia naruszonych norm prawnych. Kolejną przesłanką, jaką należy wziąć pod uwagę w niniejszej sprawie jest uprawdopodobnienie, iż kwestionowane zachowania przedsiębiorcy godzą w interesy konsumentów oraz, że zagrożone są zbiorowe interesy konsumentów. Ustawa antymonopolowa nie objaśnia znaczenia pojęć „godzenia w interesy konsumentów” oraz „zbiorowego interesu konsumentów”. Należy przyjąć, że interesem, który podlega ochronie na podstawie art. 24 ustawy jest interes prawny, rozumiany jako określone potrzeby konsumenta uznane przez ustawodawcę za godne ochrony. Działanie przedsiębiorcy godzi w interesy konsumentów wtedy, gdy wywołuje negatywne skutki w sferze ich praw i obowiązków. Wskazówki co do tego, jak należy pojmować zbiorowy interes konsumentów zawarte są natomiast w art. 24 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, który stanowi, że nie jest zbiorowym interesem suma indywidualnych interesów konsumentów. W wyroku z dnia 10 kwietnia 2008 r. sygn. akt III SK 27/07 Sąd Najwyższy wskazał, iż wystarczające dla stwierdzenia, że ma miejsce naruszenie zbiorowych interesów konsumentów powinno być ustalenie, że zachowanie przedsiębiorcy nie jest podejmowane w stosunku do zindywidualizowanych konsumentów, lecz względem członków danej grupy (określonego kręgu podmiotów) wyodrębnionych spośród ogółu konsumentów za pomocą wspólnego dla nich kryterium. W ww. wyroku Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, iż sformułowanie: nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów należy rozumieć w ten sposób, że liczba indywidualnych konsumentów, których interesy zostały naruszone nie decyduje o tym, czy dana praktyka narusza zbiorowe interesy konsumentów. Praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest bowiem takie zachowanie przedsiębiorcy, które podejmowane jest w warunkach wskazujących na powtarzalność zachowania w stosunku do indywidualnych konsumentów wchodzących w skład grupy, do której adresowane są zachowania przedsiębiorcy w taki sposób, iż potencjalnie ofiarą takiego zachowania może być każdy konsument będący klientem lub potencjalnym klientem przedsiębiorcy. Zgodnie z powołanym wyrokiem Sądu Najwyższego przez interes zbiorowy należy rozumieć zatem interes dotyczący konsumentów jako określonej zbiorowości. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów ma miejsce wówczas, gdy negatywnymi skutkami działań przedsiębiorcy dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku, mających status konsumentów. Do naruszenia 4 Uchwała SN z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06), OSNP 2007/1-2/35. 5 Wyrok SN z dnia 8 maja 2002 r. (sygn. akt I PKN 267/2001). 11 zbiorowego interesu konsumentów konieczne jest, żeby działanie przedsiębiorcy było skierowane nie do konkretnej osoby, lecz do grupy adresatów wyodrębnionych za pomocą wspólnego dla nich kryterium. Działanie o takim charakterze jest w stanie wywołać niekorzystne następstwa nie tylko w odniesieniu do konkretnych konsumentów, lecz wobec każdego z członków danej zbiorowości. Przy tym zaistnienie przesłanki naruszenia zbiorowego interesu konsumenta nie jest bezpośrednio uzależnione od liczby konsumentów, których interesy zostały rzeczywiście naruszone wskutek działań przedsiębiorcy. Istotne jest to, że przedmiotowe działanie może zagrozić, przynajmniej potencjalnie, interesom pewnego kręgu nieprofesjonalnych uczestników rynku. Ocena, czy w okolicznościach rozpatrywanej sprawy powyżej wymienione przesłanki zostały spełnione zostanie dokonana w dalszej części decyzji, oddzielnie dla każdego z postawionych przedsiębiorcy zarzutów. Ad 1) W przedmiotowym postępowaniu Przedsiębiorstwu Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. z siedzibą w Rudzie Śląskiej postawiony został zarzut stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o jakiej mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów polegającej na naruszeniu art. 6 ust. 3 i 3a ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 Prawo energetyczne (tekst jedn. Dz.U. z 2006 r. Nr 89, poz. 625 z późn. zm.) w drodze stosowania we wzorcach umów sprzedaży ciepła wykorzystywanych w obrocie z konsumentami oraz w treści Regulaminu świadczenia usług publicznych przez Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. postanowień przewidujących, że sprzedawca ma prawo wstrzymać dostawę ciepła: a) w przypadku uniemożliwienia sprzedawcy wstępu do budynku w celu: dokonania odczytu urządzeń pomiarowych, przeprowadzenia kontroli, wykonania przeglądu, remontu i innych prac związanych z eksploatacją urządzeń, instalacji i sieci ciepłowniczych; b) po upływie 7 dni od daty wyznaczonej przez sprzedawcę jako termin usunięcia stwierdzonych u odbiorcy nieprawidłowości, gdy nie zostaną one usunięte, Przed przystąpieniem do analizy postawionego zarzutu w pierwszej kolejności podnieść należy, iż w ocenie Prezesa Urzędu nie może ulegać wątpliwości, iż PEC – wbrew jego twierdzeniom przedstawionym na stronie 3 i 4 niniejszej decyzji – posługuje się w obrocie z konsumentami wzorcami umownymi, które są arbitralnie ustalane przez Spółkę, a następnie przedstawiane do podpisu odbiorcom usług. Wzorce te co do zasady nie podlegają indywidualnym uzgodnieniom, co wynika ze względów prakseologicznych i związane jest z masowością zawieranych umów. Wskazuje na to treść przedstawionych umów zawartych z konsumentami, która dowodzi powtarzalności i typowości zawieranych umów według ustalonego z góry schematu. Oczywistym jest, że – jak podnosi Spółka – każda z umów wymaga podpisu obu stron kontraktu i nie jest wystarczające do zawarcia umowy samo doręczenie wzorca konsumentowi. Leży to jednak w naturze wszystkich wzorców umownych, którym kodeksowa regulacja tej materii odbiera normatywny charakter opierając instytucję wzorców umów na zasadzie swobody umów i nie może wpłynąć na ocenę podejmowanych przez Spółkę działań. W niniejszej sprawie konsument przystępuje zatem do warunków umowy sprzedaży ciepła ustalonych przez PEC w opracowanym jednostronnie formularzu umownym. Punktem wyjścia w ocenie bezprawności zakwestionowanych postanowień wzorców umów i Regulaminu są przepisy ustawy Prawo energetyczne określające, w jakich okolicznościach przedsiębiorstwo energetyczne uprawnione jest do przerwania świadczenia usług na rzecz odbiorcy. Art. 6 ust. 3 ww. ustawy stanowi, iż przedsiębiorstwo energetyczne może wstrzymać dostarczanie (…) ciepła, jeśli w wyniku przeprowadzonej kontroli, o której mowa w ust. 2 stwierdzono, że: 1) instalacja znajdująca się u odbiorcy stwarza bezpośrednie zagrożenie dla życia, zdrowia albo środowiska; 2) nastąpił nielegalny pobór paliw gazowych, energii elektrycznej lub ciepła, 12 przy czym za „nielegalne pobieranie paliw lub energii” uważa się – zgodnie z art. 3 pkt 18 ustawy Prawo energetyczne – pobieranie paliw lub energii bez zawarcia umowy, z całkowitym lub częściowym pominięciem układu pomiarowo – rozliczeniowego lub poprzez ingerencję w ten układ mającą wpływ na zafałszowanie pomiarów dokonywanych przez układ pomiarowo – rozliczeniowy. Ponadto stosownie do art. 6 ust. 3 a powołanej ustawy, przedsiębiorstwa energetyczne (…) mogą wstrzymać dostarczanie (…) ciepła w przypadku, gdy odbiorca zwleka z zapłatą za pobrane (…) ciepło (…) co najmniej miesiąc po upływie terminu płatności, pomimo uprzedniego powiadomienia na piśmie o zamiarze wypowiedzenia umowy i wyznaczenia dodatkowego, dwutygodniowego terminu do zapłaty zaległych i bieżących należności. W ww. regulacjach ustawodawca nie posłużył się sformułowaniem „w szczególności” lub podobnym, co oznacza, iż określają one w sposób zamknięty katalog okoliczności uprawniających przedsiębiorstwo energetyczne do wstrzymania świadczenia usług. Brak jest w ocenie Prezesa Urzędu podstaw, aby katalog ten był dowolnie i arbitralnie rozszerzany przez Spółkę w treści umów, czy Regulaminu. Wstrzymanie dostarczania ciepła może nastąpić zatem wyłącznie wówczas, gdy wystąpi któraś z przesłanek określonych w art. 6 ust. 3 i 3a ustawy Prawo energetyczne. W okolicznościach niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż brzmienie zakwestionowanych postanowień umownych nie znajduje odzwierciedlenia w brzmieniu art. 6 ust. 3 i 3a ustawy Prawo energetyczne. Zdarzenia, o których mowa w hipotezach powołanego przepisu obejmują bowiem ściśle określone sytuacje, w których może nastąpić odcięcie dostawy ciepła i nie dotyczą ani przypadków uniemożliwienia odbiorcy wstępu do budynku odbiorcy celem dokonania odczytu urządzeń pomiarowych, przeprowadzenia kontroli, wykonania przeglądu, remontu i innych prac związanych z eksploatacją urządzeń, instalacji i sieci ciepłowniczych ani też zaniechania usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości po upływie 7 dni od daty wyznaczonej przez dostawcę. Powyższe oznacza, iż zakwestionowane postanowienia umowne statuują możliwość przekroczenia przez PEC jego ustawowych uprawnień, jeżeli chodzi o możliwość wstrzymania dostawy ciepła. Postanowienia te przewidują bowiem możliwość zastosowania środków uniemożliwiających korzystanie z usług w sytuacjach, które nie zostały ujęte w art. 6 ust. 3 i 3a ustawy Prawo energetyczne. W związku z powyższym uznać należy za uprawdopodobnione, iż posługiwanie się w treści stosowanych w obrocie konsumenckim wzorców umów sprzedaży ciepła oraz w treści Regulaminu korzystania z usług publicznych świadczonych przez PEC Sp. z o.o. zakwestionowanymi postanowieniami ma charakter bezprawny. Działanie Spółki godzi również w interesy konsumentów, gdyż wprowadza ich w błąd co do rzeczywistych uprawnień Spółki wynikających ustawy Prawo energetyczne oraz powodować może nieuzasadnione pozbawienie dostępu do usług ciepłowniczych. Jest to zdecydowanie uciążliwe, jeżeli wziąć pod uwagę charakter świadczonych przez PEC usług, które zaspokajają jedne z najbardziej podstawowych potrzeb bytowych każdego konsumenta. Brak sposobności korzystania z tych usług, w sytuacji gdy nie istnieją podstawy do takiego działania ze strony przedsiębiorcy, jest dla konsumentów zdecydowanie niedogodne. Zważyć bowiem należy, iż energia cieplna jest jednym z podstawowych dóbr cywilizacyjnych, bez którego współczesny człowiek nie może prawidłowo funkcjonować, stąd uzasadniona jest szczególna ochrona interesów odbiorców, którą zapewnić mają m.in. przepisy art. 6 ust. 3 i 3a ustawy Prawo energetyczne Za uprawdopodobnione należy w ocenie organu antymonopolowego uznać również, iż zakwestionowane zachowanie PEC godzi w interesy konsumentów jako zbiorowości, gdyż skierowane są do szerokiego ich kręgu. Zachowanie to wymierzone jest bowiem we wszystkich rzeczywistych i potencjalnych odbiorców świadczonych przez PEC usług zaopatrzenia w ciepło. Zarzucane praktyki są podejmowane w sposób powtarzalny i powszechny, co wynika z samej natury wzorców umów, jakimi posługuje się Spółka w obrocie z konsumentami. Stosowanie 13 wzorców umownych z założenia oznacza, iż działanie przedsiębiorcy jest ustalone, jednakowe i powtarzalne we wszystkich przypadkach, gdy dany wzór umowy znajduje zastosowanie. W niniejszej sprawie zagrożone są zatem zbiorowe interesy konsumentów korzystających z usług PEC rozumiane jako prawo do otrzymania w treści umowy zgodnej z prawem informacji. W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, iż w okolicznościach przedmiotowej sprawy odnoszących się do analizowanego zarzutu spełnione zostały wszystkie przesłanki konieczne do uprawdopodobnienia, że doszło do naruszenia zakazu określonego w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Ad 2) Kolejny zarzut, jaki postawiono w niniejszym postępowaniu dotyczy podejrzenia naruszenia przez PEC art. 6 ust. 3 i 3a ustawy Prawo energetyczne w drodze stosowania we wzorcach umów sprzedaży ciepła wykorzystywanych w obrocie z konsumentami oraz w treści Regulaminu świadczenia usług publicznych przez Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. postanowień przyznających sprzedawcy prawo do rozwiązania umowy z zachowaniem jednorocznego okresu wypowiedzenia, bez wskazania przyczyn. W ocenie Prezesa Urzędu postanowienia w powyższym brzmieniu należy uznać za bezprawne, gdyż na ich podstawie Spółka może zaniechać świadczenia usług ciepłowniczych na rzecz odbiorcy w przypadkach wykraczających poza wskazane w art. 6 ust. 3 i 3a ustawy Prawo energetyczne. Jak już wspomniano, powyższy przepis zawiera zamknięty katalog okoliczności uprawniających do wstrzymania świadczenia usług przez przedsiębiorstwo energetyczne. Skoro zaś tylko w wymienionych enumeratywnie przypadkach przedsiębiorstwo może zaprzestać dostawy ciepła, to za bezprawne należy uznać zastrzeżenie w umowie możliwości jej jednostronnego rozwiązania (skutkującego wstrzymaniem dostawy ciepła) w przypadkach wykraczających poza ten katalog. Zgodnie z zakwestionowanym zapisem PEC może rozwiązać umowę bez ważnych przyczyn, nawet w przypadku, gdy nie dochodzi do naruszenia przez odbiorcę jej postanowień. W ten sposób Spółka przyznaje sobie prawo do jednostronnego zdecydowania o zakończeniu łączącego strony stosunku zobowiązaniowego, co sprzeciwia się również publicznoprawnemu charakterowi świadczonych przez nią usług. Zważyć należy, iż stosownie do § 14 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 15 stycznia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków funkcjonowania systemów ciepłowniczych (Dz.U. Nr 16, poz. 92), przedsiębiorstwo ciepłownicze lub dystrybutor ciepła nie może odmówić zawarcia z odbiorcą ciepła umowy o świadczenie usług dystrybucji ciepła, jeżeli spełnione są łącznie określone w tym przepisie warunki. Szczególny charakter usług ciepłowniczych (które są usługami o charakterze powszechnym, publicznym), poziom ich niezbędności oraz fakt, iż są one świadczone w warunkach monopolu naturalnego uniemożliwia w ocenie organu antymonopolowego jednostronne rozwiązywanie tych umów w dowolny sposób. Z uwagi na powyższe PEC, poza szczególnymi okolicznościami określonymi w przepisach ustawy Prawo energetyczne, nie może odmówić świadczenia usług ciepłowniczych. Z powyższego wynika niedopuszczalność dowolnego wypowiadania (rozwiązywania) umów, chociażby taka możliwość była przewidziana w ich treści. Analizując postawiony zarzut wskazać zatem należy, że brzmienie art. 6 ust. 3 i 3a ustawy Prawo energetyczne wskazuje zamknięty katalog przyczyn, w których przedsiębiorstwo energetyczne może zaprzestać świadczenia usług. Przy jednocześnie istniejącym ustawowym obowiązku przedsiębiorstwa do zawarcia umowy sprzedaży ciepła wynikającym z § 14 rozporządzenia w sprawie szczegółowych warunków funkcjonowania systemów ciepłowniczych uznać należy, że zasadniczo tylko w sytuacjach opisanych w art. 6 ust. 3 i 3a Prawa energetycznego istnieje możliwość wypowiedzenia umowy. Oczywistym jest bowiem, że wypowiedzenie umowy prowadzi w konsekwencji do takiego samego skutku, jaki przewiduje art. 6 ust. 3 i 3a ww. ustawy, czyli do odcięcia dostawy ciepła. Jeżeli więc PEC w stosowanych przez 14 siebie wzorcach umów wprowadza możliwość wypowiedzenia umowy, a więc także i wstrzymania świadczenia usług ciepłowniczych z innych niż określone przepisami prawa i bliżej nieokreślonych powodów, które pozostają w gestii jego wyłącznego uznania, to działa w ocenie Prezesa Urzędu w sposób bezprawny. Wskazać należy, iż katalog powodów, dla których przedsiębiorstwo energetyczne może zaprzestać świadczenia usług jest w istocie sankcją nałożoną na odbiorcę usług w tym także na konsumenta za niewłaściwe zachowania. Z tej przyczyny, penalizowanych tym przepisem zachowań nie można rozszerzać w sposób dowolny. Taka dowolność, jednostronność działania i dyskrecjonalna władza, jaka w oparciu o treść stosowanych wzorców umów sprzedaży ciepła pozostawiona została PEC jest sprzeczna z prawem i zasadami współżycia społecznego. Jest to tym bardziej niedopuszczalne, iż – jak już podniesiono – dotyczy dobra o szczególnym charakterze, jakim jest energia cieplna. Z powyższych powodów uzasadniona jest szczególna ochrona interesów odbiorców usług świadczonych przez przedsiębiorstwo energetyczne, która wyrażać ma się również w tym, że przedsiębiorstwo nie może posiadać prawa do swobodnego uznania, kiedy może odstąpić od umowy i tym samym zaprzestać świadczenia usług. Zatem zachowanie PEC polegające na stosowaniu spornej klauzuli w treści wzorców umów sprzedaży ciepła oraz w treści Regulaminu należy uznać za bezprawne. W stanie faktycznym niniejszej sprawy za uprawdopodobnione należy także uznać, że zachowanie PEC godzi w interesy konsumentów, gdyż posługiwanie się kwestionowaną klauzulą może w sposób nieuprawniony pozbawić konsumentów dostępu do usług o charakterze powszechnym, jakim są dostawy ciepła. Ponadto nieuprawnione odcięcie dostaw ciepła może spowodować dodatkowy uszczerbek po stronie konsumenta, ponieważ wiąże się z koniecznością podjęcia przez niego odpowiednich kroków i wysiłków (angażujących zarówno czas, jak i środki finansowe), zmierzających do ponownego wznowienia świadczenia na jego rzecz usług oraz zawarcia nowej umowy. W niniejszej sprawie stwierdzić również należy, iż w związku z działaniami PEC zagrożone są zbiorowe interesy konsumentów. Posługiwanie się spornym postanowieniem w treści stosowanych w obrocie z konsumentami wzorców powoduje bowiem, iż kwestionowana praktyka godzi we wszystkich konsumentów, którzy takie umowy podpisali, jak również z potencjalnych odbiorców świadczonych przez PEC usług. W tym stanie rzeczy uznać należy, iż w odniesieniu do praktyki objętej omawianym zarzutem naruszenie przez PEC art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zostało uprawdopodobnione. Ad 3) Kolejny zarzut, jaki postawiono PEC w niniejszym postępowaniu dotyczył naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w drodze posługiwania się w treści Regulaminu korzystania z usług publicznych (…) postanowieniem przewidującym, że wejście na teren nieruchomości lub do pomieszczeń w celu przeprowadzenia kontroli oraz sama kontrola winna odbywać się w obecności odbiorcy, z zastrzeżeniem, że w razie nieobecności odbiorcy sprzedawca jednostronnie sporządza protokół kontroli, które może stać w sprzeczności z § 10 i § 15 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 11 sierpnia 2000 r. w sprawie przeprowadzania kontroli przez przedsiębiorstwa energetyczne (Dz.U. Nr 75, poz. 866). Analizując powyższy zarzut należy na wstępie wskazać, że zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy Prawo energetyczne upoważnieni przedstawiciele przedsiębiorstwa energetycznego zajmującego się przesyłaniem lub dystrybucją paliw gazowych lub energii wykonują kontrole układów pomiarowych, dotrzymania zawartych umów i prawidłowości rozliczeń. W myśl art. 6 ust. 2 ww. ustawy przedstawicielom, o których mowa w ust. 1, po okazaniu legitymacji i pisemnego 15 upoważnienia wydanego przez właściwy organ przedsiębiorstwa energetycznego zajmującego się przesyłaniem lub dystrybucją paliw gazowych lub energii, przysługuje prawo: − − − − wstępu na teren nieruchomości lub do pomieszczeń, gdzie jest przeprowadzana kontrola, o ile odrębne przepisy nie stanowią inaczej; − − − − przeprowadzania, w ramach kontroli, niezbędnych przeglądów urządzeń będących własnością przedsiębiorstwa energetycznego, a także prac związanych z ich eksploatacją lub naprawą oraz dokonywania badań i pomiarów; − − − − zbierania i zabezpieczania dowodów naruszania przez odbiorcę warunków używania układów pomiarowo-rozliczeniowych oraz warunków umowy zawartej z przedsiębiorstwem energetycznym. Szczegółowe zasady przeprowadzania kontroli przez przedsiębiorstwa energetyczne zajmujące się przesyłaniem i dystrybucją paliw gazowych, energii elektrycznej lub ciepła określa rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 11 sierpnia 2000 r. w sprawie przeprowadzania kontroli przez przedsiębiorstwa energetyczne (Dz.U. Nr 75, poz. 866) (zwane dalej „rozporządzeniem kontrolnym”). Stosownie do § 10 powołanego aktu prawnego, wejście na teren nieruchomości lub do pomieszczeń w celu przeprowadzenia kontroli oraz sama kontrola odbywa się w obecności odbiorcy bądź osób przez odbiorcę upoważnionych. Zgodnie z § 13 ust. 1 i 2 rozporządzenia, z przeprowadzonej kontroli kontrolujący sporządzają protokół, w którym zamieszczają ustalenia dokonane w trakcie kontroli. Protokół kontroli (…) sporządza się w dwóch egzemplarzach, z których jeden otrzymuje odbiorca bądź osoba przez odbiorcę upoważniona. W myśl § 14 rozporządzenia kontrolnego, Odbiorcy albo osobie przez odbiorcę upoważnionej przysługuje prawo zgłoszenia, przed podpisaniem protokołu kontroli, umotywowanych zastrzeżeń co do ustaleń zawartych w protokole. Zastrzeżenia zgłasza się na piśmie w terminie 7 dni od daty otrzymania protokołu kontroli. W razie zgłoszenia zastrzeżeń (…), kontrolujący jest obowiązany niezwłocznie dokonać ich analizy i, w miarę potrzeby, podjąć dodatkowe czynności kontrolne, a w razie: 1) stwierdzenia zasadności zastrzeżeń – odpowiednio zmienić lub uzupełnić odpowiednią część protokołu kontroli, 2) nieuwzględnienia zastrzeżeń – przedstawić odbiorcy lub osobie przez odbiorcę upoważnionej pisemne uzasadnienie swojego stanowiska. Zgodnie z § 15 ust. 1 rozporządzenia kontrolnego, Protokół kontroli podpisują kontrolujący i odbiorca, a w razie jego nieobecności – osoba przez odbiorcę upoważniona. Ust. 2 powołanego przepisu stanowi, że Odbiorca albo osoba przez odbiorcę upoważniona może odmówić podpisania protokołu kontroli, składając, w terminie 7 dni roboczych od dnia jego otrzymania, pisemne wyjaśnienie przyczyn tej odmowy. Biorąc pod uwagę powyższe uregulowania należy stwierdzić, iż zakwestionowana klauzula nosi znamiona bezprawności. Jej stosowanie pozbawić może bowiem konsumentów prawa do pełnego uczestniczenia w kontroli zagwarantowanego w § 10 rozporządzenia kontrolnego. Ponadto zastrzeżenie, że w razie nieobecności odbiorcy Spółka sporządza protokół kontroli w sposób jednostronny narusza wprost przepis § 15 ust. 1 ww. rozporządzenia, który wyraźnie przewiduje, że protokół kontroli powinien być podpisany przez kontrolującego oraz odbiorcę bądź osobę przez niego upoważnioną. Przepisy prawa nie przewidują możliwości jednostronnego podpisania protokołu przez przedstawiciela Spółki dokonującego kontroli. Odmowa podpisania protokołu przewidziana w § 15 ust. 2 rozporządzenia zależna jest wyłącznie od woli odbiorcy, który zobowiązany jest złożyć na tę okoliczność stosowne wyjaśnienia. Analizując sporny zapis należy również stwierdzić, iż w wyniku jego stosowania zagrożone są interesy konsumentów. Jednostronne podpisanie protokołu kontroli przez kontrolującego pozbawia konsumentów prawa do ustosunkowania się do wyników kontroli i zgłoszenia umotywowanych zastrzeżeń do sporządzonego protokołu. Zważyć należy, iż uprawnienie takie wynika wprost z § 14 rozporządzenia kontrolnego. Działając w kwestionowany sposób Spółka 16 zwalnia się również ze spoczywających na niej z mocy ww. rozporządzenia obowiązków w zakresie analizy zastrzeżeń odbiorcy oraz ewentualnego podjęcia dodatkowych czynności kontrolnych w celu ich wyjaśnienia. Biorąc pod uwagę, iż w wyniku przeprowadzonej kontroli mogą być stwierdzone naruszenia skutkujące poważnymi sankcjami w postaci wstrzymania świadczenia usług, pozbawienie odbiorców prawa do obrony w takim przypadku, należy uznać za naruszające ich interesy. W okolicznościach rozpatrywanej sprawy stwierdzić również należy, iż analizowana klauzula godzi w interesy konsumentów jako zbiorowości. Jest ona bowiem zawarta w treści Regulaminu korzystania z usług publicznych świadczonych przez Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. , który jest aktem obowiązującym wszystkich odbiorców korzystających z usług dostawy ciepła świadczonych przez Spółkę. Kwestionowane postanowienie dotyczy zatem wszystkich rzeczywistych konsumentów będących klientami PEC, jak i wszystkich jego potencjalnych odbiorców. W tym stanie rzeczy za uprawdopodobnione należy uznać, że posługiwanie się w treści Regulaminu postanowieniem przyznającym PEC prawo do jednostronnego sporządzenia protokołu kontroli w razie nieobecności odbiorcy, stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, o jakiej mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zobowiązanie przedsiębiorcy do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia naruszeniom art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, warunkiem wydania wskazanej w tym przepisie decyzji, jest – oprócz uprawdopodobnienia naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 tej ustawy – zobowiązanie się przez przedsiębiorcę do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom. W ocenie Prezesa Urzędu w okolicznościach rozpoznawanej sprawy warunek powyższy został spełniony. W toku przeprowadzonego postępowania PEC zadeklarował wprowadzenie do stosowania – w terminie 1 miesiąca od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji – nowych wzorców umów sprzedaży ciepła oraz nowego Regulaminu korzystania z usług publicznych świadczonych przez PEC Sp. z o.o. uwzględniających wszystkie postawione w niniejszej sprawie zarzuty. Jednocześnie Spółka zobowiązała się do przeprowadzenia z wykorzystaniem nowych wzorców wymiany wstecz wszystkich obowiązujących umów sprzedaży ciepła zawartych z konsumentami w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Spółka zobowiązała się, iż z treści nowoopracowanych dokumentów usunięte zostaną postanowienia zakwestionowane w pkt I ppkt 1) sentencji niniejszej decyzji przewidujące, że sprzedawca ma prawo wstrzymać dostawę ciepła: w przypadku uniemożliwienia sprzedawcy wstępu do budynku w celu: dokonania odczytu urządzeń pomiarowych, przeprowadzenia kontroli, wykonania przeglądu, remontu i innych prac związanych z eksploatacją urządzeń, instalacji i sieci ciepłowniczych oraz po upływie 7 dni od daty wyznaczonej przez sprzedawcę jako termin usunięcia stwierdzonych u odbiorcy nieprawidłowości, gdy nie zostaną one usunięte. Nowy Regulamin nie będzie również zawierał zastrzeżenia o prawie dostawcy do jednostronnego sporządzenia protokołu kontroli pod nieobecność odbiorcy, o jakim mowa w pkt I ppkt 3) sentencji decyzji. Zmodyfikowane wzorce umowne oraz Regulamin będą również precyzować, w jakich okolicznościach Spółka ma prawo do wypowiedzenia umowy sprzedaży ciepła. PEC zaproponowało, iż klauzula zakwestionowana w pkt I ppkt 2) sentencji niniejszej decyzji zastąpiona zostanie postanowieniem przyznającym sprzedawcy prawo do rozwiązania umowy z zachowaniem jednorocznego okresu wypowiedzenia w przypadku braku warunków 17 ekonomicznych lub technicznych dla dostarczania ciepła odbiorcy. Spółka wyjaśniła, iż w praktyce rozwiązanie umowy z ww. przyczyn mogłoby przykładowo nastąpić w przypadku, gdy (dowód: karty nr 166-167): − występuje zaniżenie standardów jakościowych obsługi innych odbiorców; − uniemożliwienia zabezpieczenia sieci ciepłowniczej przed pogorszeniem parametrów i jakości nośnika ciepła w tej sieci (zaniżeniem temperatury, nadmiernymi spadkami lub wahaniami ciśnienia, zanieczyszczeniem nośnika ciepła); − odbiorca nie pobiera ciepła lub pobiera je w ograniczonych ilościach (niewspółmiernych do mocy zamówionej) w związku z posiadaniem innego, alternatywnego źródła ogrzewania; − dostawa ciepła do odbiorcy stanowi zagrożenie dla życia, zdrowia lub mienia; − odbiorca użytkuje ciepło niezgodnie z przeznaczeniem (niezgodni z potrzebami określonymi we wniosku o dostawę ciepła); − odbiorca eksploatuje swoją instalację z naruszeniem przepisów BHP; − przychody ze sprzedaży ciepła odbiorcy nie pokrywają kosztów jego dostawy (prowadzenie działalności ze stratą), w efekcie czego miałby miejsce nieuzasadniony wzrost opłat dla innych odbiorców czyli tzw. subsydiowanie skrośne, które zgodnie z § 28 ust. 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 17 września 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz rozliczeń z tytułu zaopatrzenia w ciepło (Dz.U. 194, poz. 1291). Analizując powyższą deklarację zmian, Prezes Urzędu zważył, iż zaproponowane rozwiązanie jest uzasadnione w świetle przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 15 stycznia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków funkcjonowania systemów ciepłowniczych (Dz.U. Nr 16, poz. 92). Stosownie do § 13 ust. 2 powołanego rozporządzenia, odbiorca ciepła może wystąpić do przedsiębiorstwa ciepłowniczego lub dystrybutora ciepła o zawarcie umowy o świadczenie usług przesyłania lub dystrybucji ciepła. § 14 ww. rozporządzenia określa z kolei, jakie warunki muszą być spełnione łącznie, aby przedsiębiorstwo ciepłownicze lub dystrybutor ciepła nie mógł odmówić zawarcia umowy. Warunki te są następujące: 1) istnieją techniczne możliwości przesyłania istniejącą siecią ciepłowniczą zamówionej mocy cieplnej i ilości ciepła, bez pogorszenia niezawodności i zakresu dostarczania ciepła odbiorcom eksploatującym instalacje odbiorcze przyłączone do sieci; 2) istnieją układy pomiarowo rozliczeniowe umożliwiające określenie ilości ciepła dostarczanego ze źródła ciepła i odbieranego z sieci ciepłowniczej; 3) jest zapewnione: a) zabezpieczenie sieci ciepłowniczej przed pogorszeniem parametrów i jakości nośnika ciepła w tej sieci; b) dotrzymanie uzgodnionych standardów jakościowych obsługi odbiorców eksploatujących instalacje odbiorcze przyłączone do tej sieci; 4) świadczenie usług przesyłowych na podstawie zawartych umów nie będzie powodowało wzrostu opłat za dostarczanie ciepła ponoszonych przez innych odbiorców eksploatujących instalacje odbiorcze przyłączone do tej sieci. Prezes Urzędu wziął pod uwagę, iż skoro brak technicznych i ekonomicznych możliwości świadczenia usług, o jakim mowa w § 14 pkt 1) rozporządzenia w sprawie szczegółowych warunków funkcjonowania systemów ciepłowniczych może stanowić podstawę do odmowy zawarcia z odbiorcą usług umowy sprzedaży ciepła, to ww. okoliczności stanowić mogą również podstawę do wypowiedzenia ww. umowy przez przedsiębiorstwo energetyczne. W związku z tym stwierdzić należy, iż postanowienie przyznające PEC prawo do rozwiązania umowy w ww. okolicznościach jest zgodne z prawem i nie narusza zbiorowych interesów konsumentów. 18 Prezes Urzędu nie ma zatem wątpliwości, że działania objęte złożonym przez PEC zobowiązaniem zmierzają do zapobieżenia naruszeniom art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Realizacja działań, do których Spółka zobowiązała się w trakcie postępowania, doprowadzi bowiem do pełnego wyeliminowania z obrotu konsumenckiego zarzucanych Spółce naruszeń dotyczących treści wzorców umów sprzedaży ciepła oraz treści Regulaminu korzystania z usług publicznych świadczonych przez PEC Sp. z o.o. W związku z powyższym Prezes Urzędu postanowił skorzystać z instrumentu przewidzianego w art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i nałożyć na Spółkę obowiązek wykonania przyjętych przez nią w toku postępowania zobowiązań. Prezes Urzędu uznał, iż jako że przedsiębiorca przejawił inicjatywę mającą na celu eliminację działań powodujących naruszenie prawa, celowa i uzasadniona jest akceptacja jego propozycji, z której wynika zamiar wprowadzenia nowego Regulaminu, zamiar stosowania przy zawieraniu umów z konsumentami nowych wzorców umownych, jak również zamiar zmiany wszystkich zawartych z konsumentami umów o treści zakwestionowanej w ramach postawionych zarzutów Zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w decyzji, o której mowa w art. 28 ust. 1 ww. ustawy Prezes Urzędu może określić termin wykonania zobowiązań. Korzystając z powyższego uprawnienia Prezes Urzędu wyznaczył PEC termin 1 miesiąca od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości z treści wzorców umów sprzedaży ciepła oraz z treści Regulaminu. W powyższym zakresie Prezes Urzędu zaaprobował propozycję złożoną przez Spółkę. Jeżeli zaś chodzi o wdrożenie zmian do obowiązujących umów zawartych z konsumentami wyznaczony został termin 3 miesięcy od dnia uprawomocnienia się decyzji, mimo iż Spółka wnioskowała o ustalenie terminu wynoszącego co najmniej 6 miesięcy (dowód: karta nr 138). Prezes Urzędu wziął tutaj pod uwagę, iż w obrocie z konsumentami Spółka posiada zawarte umowy jedynie z […] odbiorcami. W związku z tym przedstawienie propozycji zawarcia nowych umów sprzedaży ciepła nie wymaga tak długiego, jak wnioskowany przez PEC terminu. W tym kontekście wzięto pod uwagę inne decyzje zobowiązaniowe wydane przez Prezesa Urzędu w trybie art. 12 ust. 1 oraz art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w których termin 6-miesięczny lub krótszy na przeprowadzenie działań związanych z „wymianą umów” był wyznaczany w odniesieniu do przedsiębiorców posiadających znacznie większą niż PEC liczbę odbiorców, wynoszącą nawet […] 6 . W odniesieniu do powyższego podkreślenia wymaga również, że w ramach prowadzonej, zgodnie z zobowiązaniem, wymiany obowiązujących umów na umowy niezawierające zakwestionowanych postanowień, PEC ma obowiązek umożliwić konsumentom zawarcie nowych, poprawionych umów. Nie można natomiast wymagać od Spółki, aby doprowadziła do podpisania zmodyfikowanych umów przez konsumentów. Stąd Prezes Urzędu stoi na stanowisku, że termin 3 miesięcy od dnia uprawomocnienia się decyzji jest terminem wystarczającym na wprowadzenie zmian do […] umów sprzedaży ciepła zawartych z konsumentami. Stąd należało orzec jak w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. II. Stosownie do art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w decyzji, o jakiej mowa w ust. 1, organ antymonopolowy nakłada na przedsiębiorcę obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowiązań. Zgodnie z tym przepisem Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. z siedzibą w Rudzie Śląskiej zostało zobowiązane do złożenia – w terminie 4 miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji – sprawozdania o stopniu realizacji przyjętego przez ww. 6 Por. np. Decyzja Nr RKT-11/2011 z dnia 01.06.2011r.; Decyzja Nr RKT-12/2011 z dnia 20.06.2011r.; Decyzja Nr RKT-13/2011 z dnia 22.06.2011r. 19 Spółkę w toku postępowania zobowiązania do podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia zarzucanemu naruszeniu art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Prezes Urzędu uznał, iż sprawozdanie, o jakim mowa powyżej powinno obejmować: a) nowe wzorce umów sprzedaży ciepła stosowane w obrocie z konsumentami niezawierające postanowień zakwestionowanych w niniejszej decyzji wraz z określeniem daty ich wprowadzenia do obrotu gospodarczego; b) informację na temat liczby umów sprzedaży ciepła zawartych z wykorzystaniem ww. wzorców z nowymi odbiorcami – konsumentami wraz z kopiami 3 przykładowych umów, o ile umowy takie zostaną zawarte; c) zmieniony, zgodnie ze złożonym zobowiązaniem, Regulamin korzystania z usług publicznych świadczonych przez PEC Sp. z o.o., niezawierający postanowień zakwestionowanych w niniejszej decyzji wraz z określeniem daty wprowadzenia zmian do Regulaminu ; d) informację na temat liczby dotychczasowych odbiorców – konsumentów, którym w terminie 3 miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji dostarczono, celem zaakceptowania, umowy sprzedaży ciepła sporządzone z wykorzystaniem wzorców umownych niezawierających postanowień zakwestionowanych w niniejszej decyzji wraz z kopiami 3 przykładowych umów; e) informację na temat liczby dotychczasowych odbiorców – konsumentów, którym w terminie 3 miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji nie dostarczono w celu zaakceptowania umów sprzedaży ciepła sporządzonych z wykorzystaniem wzorców umownych niezawierających postanowień zakwestionowanych w niniejszej decyzji, wraz z wyjaśnieniem, czym spowodowany jest taki stan rzeczy. W ocenie Prezesa Urzędu powyższe informacje i dokumenty są wystarczające do oceny, czy PEC wykonało nałożone niniejszą decyzją obowiązki. W związku z tym orzeczono jak w pkt II sentencji niniejszej decyzji. III. W ramach niniejszego postępowania Przedsiębiorstwu Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. z siedzibą w Rudzie Śląskiej postawiono również zarzut stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o jakiej mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ww. ustawy polegającej na naruszeniu art. 6 ust. 3 i 3a ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 Prawo energetyczne (tekst jedn. Dz.U. z 2006 r. Nr 89, poz. 625 z późn. zm.) w drodze stosowania we wzorcach umów sprzedaży ciepła wykorzystywanych w obrocie z konsumentami oraz w treści Regulaminu świadczenia usług publicznych przez Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. postanowień przyznających sprzedawcy prawo do rozwiązania umowy z zachowaniem jednomiesięcznego okresu wypowiedzenia w przypadku uniemożliwienia dostawcy przeprowadzenia kontroli. Odnosząc się do postawionego zarzutu należy wskazać, iż po przeanalizowaniu zgromadzonych w toku postępowania umów sprzedaży ciepła zawartych z konsumentami stwierdzono, iż w umowach tych nie występuje zakwestionowane postanowienie. Jak wynika z dokumentów zgromadzonych w trakcie postępowania wyjaśniającego o sygn. RKT-400- 22/11/MI postanowieniem tym Spółka posługuje się wyłącznie w treści umów zawartych w 2010 roku z odbiorcami instytucjonalnymi. Jakkolwiek w toku niniejszej sprawy PEC zobowiązało się do usunięcia spornej klauzuli z treści obowiązujących w obrocie konsumenckim umów, to jednak w świetle zgromadzonego materiału dowodowego brak jest wystarczających podstaw, do wydania w tym zakresie decyzji w oparciu o art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Nie sposób bowiem uprawdopodobnić, iż zakwestionowana praktyka narusza zbiorowe interesy konsumentów, skoro nie można wykazać stosowania tej klauzuli w obrocie konsumenckim. 20 W świetle powyższego Prezes Urzędu uznał, że w omawianym zakresie prowadzone przeciwko PEC postępowanie w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów powinno zostać umorzone. Stosownie do art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w związku z art. 84 tej ustawy, w sprawach w niej nieuregulowanych, do postępowania przed Prezesem Urzędu stosuje się – z wyłączeniem spraw dotyczących dowodów – przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Art. 105 K.p.a. stanowi, że gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie co do istoty. Przesłanka umorzenia postępowania może istnieć jeszcze przed wszczęciem postępowania, co zostanie ujawnione dopiero w toczącym się postępowaniu, a może ona powstać także w czasie trwania postępowania, a wiec w sprawie już zawisłej przed organem administracyjnym (tak B. Adamiak i J. Borkowski – Kodeks postępowania administracyjnego – Komentarz, C.H. BECK, Warszawa 1996, str. 462). W niniejszej sprawie przesłanką umorzenia postępowania antymonopolowego, przemawiającą za jego bezprzedmiotowością jest – jak wskazano powyżej – brak podstaw do uznania, iż zakwestionowanym postanowieniem PEC posługuje się w obrocie z konsumentami. Nie zgromadzono bowiem żadnych umów, których stroną są konsumenci, ani też żadnych wzorców umownych stosowanych w odniesieniu do konsumentów, w których zamieszczona byłaby klauzula będąca przedmiotem rozpatrywanego zarzutu. Tym samym brak jest w okolicznościach sprawy podstaw do oceny zachowania Spółki pod kątem stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. W związku z tym należało orzec, jak w punkcie III sentencji niniejszej decyzji. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.) – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od daty jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. Dyrektor Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach Maciej Fragsztajn