RWR-19/2001

1 PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA WE WROCŁAWIU 50-413 Wrocław, ul. Walońska 3-5 tel. (0-71) 34 46-587, (0-71) 34-05-920, fax (0-71) 34-05-922 E-mail: wroclaw@uokik.gov.pl RWR 561-S-1/01/ZR Wrocław, 13 lipca 2001 Decyzja DL WR 19 /2001 Na podstawie art. 104 kpa i art. 11 ust. 1 w związku z art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów ( Dz. U. Nr 122, poz. 1319), w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, po rozpoznaniu sprawy wszczętej na wniosek Powiatowego Rzecznika Konsumentów w DzierŜoniowie przeciwko Przedsiębiorstwu „Wodociągi i Kanalizacja” Sp. z o. o. z siedzibą w DzierŜoniowie nie stwierdza się stosowania przez Przedsiębiorstwo „Wodociągi i Kanalizacja” Sp. z o. o. praktyki ograniczającej konkurencję, polegającej na naduŜywaniu pozycji dominującej na lokalnym rynku dostawy wody i odbioru ścieków w wyniku bezpośredniego narzucania gospodarstwom domowym cen nadmiernie wygórowanych w wysokości: 1,88 PLN za 1 m 3 dostarczanej wody dla gospodarstw domowych i 1,50 PLN za 1 m 3 odprowadzanych ścieków z gospodarstw domowych. UZASADNIENIE Do Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura we Wrocławiu w dniu 22 stycznia 2001r. wpłynął wniosek Powiatowego Rzecznika Konsumentów w DzierŜoniowie zwanego dalej Rzecznikiem , o wszczęcie postępowania administracyjnego przeciwko Wodociągi i Kanalizacja sp. z o.o. w DzierŜoniowie zwanej dalej Spółką. We wniosku Rzecznik podniósł, iŜ Spółka na lokalnym rynku dostaw wody i odprowadzania ścieków wykorzystuje pozycję monopolistyczną poprzez stosowanie zawyŜonych cen na usługi wobec konsumentów (dla grupy odbiorców: gospodarstwa domowe), które Spółka ustaliła na poziomie: 1,88 PLN za 1 m 3 dostarczanej wody i 1,50 PLN za 1 m 3 odprowadzanych 2 ścieków. Jego zdaniem za powyŜszym przemawia porównanie cen ustalonych przez Spółkę z analogicznymi stosowanymi przez przedsiębiorstwa wodno- kanalizacyjne w Ząbkowicach i Świdnicy, a takŜe fakt, iŜ róŜnice w cenach pobieranych od gospodarstw domowych i pozostałych odbiorców są znacznie większe w przypadku powyŜszych dwu przedsiębiorstw niŜ Spółki. (Dowód: karta 1,2, 4-7) W odpowiedzi na pismo Urzędu z dnia 20 marca 2001r. Spółka wyjaśniła, Ŝe stawki opłat za dostarczoną wodę i odprowadzanie ścieków ustala Rada Miasta DzierŜoniowa, a sieć wodociągowa naleŜy do Spółki. Ponadto Spółka przesłała kalulacje opłat za wodę i ścieki sporządzane na lata 1999, 2000 i 2001 wyjaśniając, Ŝe na przestrzeni 2000 roku znacznie wzrosły ceny materiałów, paliw, energii elektrycznej i gazowej. Największy jednak wzrost kosztów rodzajowych bo aŜ o 83,3 % wystąpił w pozycji – podatki, z uwagi na obciąŜenie od 2001r. podatkiem od nieruchomości wszystkich rurociągów i przewodów sieci rozdzielczej oraz budowli słuŜących do odprowadzania i oczyszczania ścieków. Ustosunkowując się do zarzutów Rzecznika Spółka wyjaśniała, iŜ wysokość opłat za wodę i ścieki moŜe być zróŜnicowana dla gospodarstw domowych i pozostałych odbiorców tylko w przypadku wystąpienia udokumentowanej róŜnicy kosztów. W przypadku Spółki udokumentowana róŜnica kosztów występuje tylko w zakresie ponoszenia opłat za gospodarcze korzystanie ze środowiska oraz kosztów remontów oczyszczalni ścieków, które ulegają większej degradacji w wyniku oczyszczania ścieków przemysłowych. (Dowód: karta 9-11) W dniu 12 kwietnia Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura we Wrocławiu na wniosek Powiatowego Rzecznika Konsumentów w DzierŜoniowie wszczął postępowanie antymonopolowe przeciwko przedsiębiorstwu Wodociągi i Kanalizacja sp. z o.o. z siedzibą w DzierŜoniowie w sprawie uznania za ograniczającą konkurencję i nakazania zaniechania stosowania praktyki polegającej na naduŜywaniu przez Spółkę pozycji dominującej na lokalnym rynku dostaw wody i odprowadzania ścieków w DzierŜoniowie, w wyniku bezpośredniego narzucania gospodarstwom domowym cen nadmiernie wygórowanych w wysokości 1,88 zł/m 2 netto za dostawy wody dla gospodarstw domowych oraz 1,50 zł/m 2 netto za odprowadzanie ścieków z gospodarstw domowych, co mogło stanowić naruszenie art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 122, poz. 1319). (Dowód: karta 18,19) 3 I. Przeprowadzenie przez organ antymonopolowy postępowanie dowodowe pozwoliło na ustalenie następującego stanu faktycznego: 1.1. Wnioskodawca: Powiatowy Rzecznik Konsumentów w DzierŜoniowie złoŜył wniosek o wszczęcie postępowania administracyjnego przed Prezesem Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, działając na podstawie art.84 ust.1 pkt 4 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów. 1.2. Uczestnik: Wodociągi i Kanalizacja Sp. z o.o. jest spółką prawa handlowego, utworzoną w 1997 r. i wpisaną do działu B rejestru handlowego prowadzonego przez Sąd Rejonowy VI Wydział Gospodarczy Sekcja Rejestrowa w Wałbrzychu pod numerem 2253 . Spółka powstała w wyniku przekształcenia przedsiębiorstwa komunalnego pn „Rejonowe Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji” z siedzibą w DzierŜoniowie. (Dowód: karta 37-42) Przedmiotem działalności Spółki jest wszelka działalność wodno- kanalizacyjna, a w szczególności: 1. wykonywanie usług z zakresu gospodarki wodno-ściekowej – produkcji wody, jej uzdatniania oraz odprowadzania i oczyszczania ścieków, 2. wykonywanie usług związanych z realizacją: - przyłączy wod.-kan., - naprawy i legalizacji wodomierzy, - wynajmu środków transportu i inne. Obszarem działania Spółki jest obszar gmin: - DzierŜoniów; - Bielawy; - Pieszyce; - Piława Górna; - Niemcza; - gmina wiejska DzierŜoniów. (Dowód: karta 31, 38) Stawki opłat za świadczone prze Spółkę usługi w latach 1999-2001 wynosiły: Dostawa wody Rok 1999 Rok 2000 Rok 2001 Gospodarstwa domowe 1,50 zł/m 3 1,65 zł/m 3 1,88 zł/m 3 Pozostali odbiorcy 1,96 zł/m 3 2,16 zł/m 3 2,49 zł/m 3 4 Odbiór ścieków Rok 1999 Rok 2000 Rok 2001 Gospodarstwa domowe 1,15 zł/m 3 1,28 zł/m 3 1,50 zł/m 3 Pozostali odbiorcy 1,52 zł/m 3 1,72 zł/m 3 2,00 zł/m 3 (Dowód: karta 54) Jak przedstawiono wyŜej, dla gospodarstw domowych Spółka ustala niŜsze opłaty za dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków niŜ dla gospodarstw domowych. WyŜsze opłaty dla grupy pozostałych odbiorców wynikają zarówno z wyŜszych opłat za pobór wody ze środowiska (zgodnie z Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1993 r . w sprawie opłaty za szczególne korzystanie z wód i urządzeń wodnych - Dz. U. Nr 133, poz. 637 z późn. zm.), jak i większych kosztów remontów oczyszczalni ścieków, które ulegają większej degradacji w wyniku oczyszczania ścieków przemysłowych. (Dowód: karta 32) 1.3. Stawki opłat za dostarczoną wodę i odprowadzanie ścieków ustala Rada Miasta DzierŜoniowa, a sieć wodociągowa naleŜy do Spółki, która jednocześnie tą siecią zarządza. Z przesłanych przez Spółkę kalulacji opłat za wodę i ścieki sporządzanych na lata 1999, 2000 i 2001 widać, Ŝe na przestrzeni 2000 roku znacznie wzrosły ceny materiałów, paliw, energii elektrycznej i gazowej. Największy jednak wzrost kosztów rodzajowych bo aŜ o 83,3 % wystąpił w pozycji – podatki, z uwagi na obciąŜenie od 2001r. podatkiem od nieruchomości wszystkich rurociągów i przewodów sieci rozdzielczej oraz budowli słuŜących do odprowadzania i oczyszczania ścieków. Ustosunkowując się do zarzutów Rzecznika Spółka wyjaśniała, iŜ wysokość opłat za wodę i ścieki moŜe być zróŜnicowana dla gospodarstw domowych i pozostałych odbiorców tylko w przypadku wystąpienia udokumentowanej róŜnicy kosztów. W przypadku Spółki udokumentowana róŜnica kosztów występuje tylko w zakresie ponoszenia opłat za gospodarcze korzystanie ze środowiska oraz kosztów remontów oczyszczalni ścieków, które ulegają większej degradacji w wyniku oczyszczania ścieków przemysłowych. Spółka ustosunkowując się do zarzutu postawionego w postanowieniu o wszczęciu postępowania administracyjnego stwierdziła, iŜ zarzut Powiatowego Rzecznika Konsumentów uwaŜa za bezpodstawny, gdyŜ zmierza on do tego aby obniŜyć opłaty dla gospodarstw domowych kosztem innych grup odbiorców. Takie działanie jest zdaniem Spółki niedozwolone w świetle obowiązujących przepisów, które nie dopuszczają prokonsumenckiego sposobu prowadzenia polityki cenowej poprzez subsydiowanie jednej grupy odbiorców kosztem drugiej. 5 Kalkulacja stawek opłat dla gospodarstw domowych sporządzana jest w oparciu o przewidywane wykonanie kosztów roku poprzedniego i planowane na rok którego dotyczy kalkulacja. Spółka prowadzi kalkulację cen jednostkowych odrębnie dla gospodarstw domowych i odrębnie dla pozostałych obiorców. Analizując rok 2000 stwierdzono, Ŝe na sprzedaŜy wody i ścieków dla gospodarstw domowych Spółka poniosła stratę, poniewaŜ: - stawki opłat nie zostały wprowadzone od stycznia, lecz od lutego 2000, - ilość m 3 którą przewidywano uległa znacznemu zmniejszeniu w stosunku do przyjętej w kalkulacji, - koszty produkcji uległy zwiększeniu w związku z koniecznością dostosowywania jakości wody i ścieków do warunków wynikających z zaostrzonych parametrów wprowadzonych Rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 4 września 2000r. W sytuacji gdy koszt dostawy wody w roku 2000 kształtował się na poziomie 1,79 zł/m 3 – stawka za rok 2001 w wysokości 1,88 zł/m 3 , zdaniem Spółki, jest nie tylko nie wygórowana, lecz nie pokrywająca wzrostu kosztów wynikającego ze wskaźnika inflacji. Stawka opłat za wodę dla gospodarstw domowych kalkulowana jest bez zysku. (Dowód: karta 9-17, 31-36) 1.4. Wyniki finansowe na działalności podstawowej Spółki, jaką jest dostarczanie wody i odbiór ścieków przedstawiają się następująco: 2000 1. Przychody (zł) 14 958 427 2. Koszty 14 679 158 3. Zysk 279 269 4. Rentowność sprzedaŜy 1,9% Dowód (karta 35) Ogólnie w roku 2000 na działalności podstawowej związanej ze sprzedaŜą wody i odbiorem ścieków Spółka osiągnęła rentowność brutto w wysokości 1,9 %, ale na sprzedaŜy dla samych gospodarstw domowych poniosła stratę. Ponadto, mimo uzyskania przez Spółkę wyniku dodatniego (zysku) z działalności w zakresie dostawy wody i odbioru ścieków (279 269 zł), wykazała ona stratę (łącznie 482 924 zł) na dostawie wody i odbiorze ścieków dla grupy gospodarstw domowych. Strata została pokryta w szczególności z zysku osiągniętego z pozostałych działalności: z wynajmu sprzętu mechanicznego, remontów wodomierzy, remontów pomp głębinowych, prowadzonych usług labolatoryjnych i czyszczeniu na zlecenie kanalizacji deszczowej. (Dowód: karta 33, 35, 36) 6 1.5. Narzut zysku kalkulacyjnego w stosunku do kosztów własnych wykazany w poniŜszej tabeli przedstawia się następująco: Tabela 1 WODA 1999 2000 2001 Gosp. Domowe 0% 0% 0% Pozostali odbiorcy 10% 10% 10% Tabela 2 ŚCIEKI 1999 2000 2001 Gosp. Domowe 15% 10% 10% Pozostali odbiorcy 15% 10% 10% (Źródło danych w tabeli 1 i 2: karta 54, 88) II. Mając na uwadze zebrany materiał dowodowy, organ antymonopolowy zwaŜył co następuje: Uczestnik postępowania, będący osobą prawną (działający w formie jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością) jest przedsiębiorcą w rozumieniu art.4 ustawy antymonopolowej powołanym m.in. do wykonywania zadań własnych gminy w zakresie zaspokajania zbiorowych potrzeb wspólnoty. Dla stwierdzenia praktyki ograniczającej konkurencję określonej w art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów muszą być spełnione następujące przesłanki: - posiadanie przez przedsiębiorcę na rynku właściwym pozycji dominującej, - narzucanie gospodarstwom domowym cen nadmiernie wygórowanych za 1 m 3 dostarczanej wody za 1 m 3 odprowadzanych ścieków, w stosunku do wartości świadczenia. Zgodnie z art. 4 pkt 9 poprzez pozycję dominującą rozumie się pozycję przedsiębiorcy, która umoŜliwia mu zapobieganie skutecznej konkurencji na rynku właściwym przez stworzenie mu moŜliwości działania w znacznym zakresie niezaleŜnie od konkurentów, kontrahentów oraz konsumentów; domniemywa się, Ŝe przedsiębiorca ma pozycję dominującą, jeŜeli jego udział w rynku przekracza 40 %. Zachowania przedsiębiorców odbywają się w strukturze rynkowej, istotne znaczenie ma więc określenie rynku właściwego w niniejszej sprawie. Zgodnie z dotychczasowym orzecznictwem Sądu Antymonopolowego w sprawach o stosowanie praktyk monopolistycznych, naleŜy dąŜyć do moŜliwie wąskiej segmentacj rynku. Im węziej, bardziej szczegółowo (jak wskazuje Sąd Antymonopolowy w orzeczeniu z dnia 4 października 1993 r. - sygn. akt XVII Amr 29/93, Wokanda 1994 r. Nr 3), uda się wyodrębnić rynek tak w ujęciu 7 produktowym (przedmiotowym), jak i terytorialnym, tym większy w nim udział moŜe mieć określony przedsiębiorca, co wyznacza poziom jego dominacji i zarazem wskazuje ograniczenia jakie stwarza mu ustawa antymonopolowa. W przeciwnym bowiem przypadku trudno byłoby znaleźć podmiot o pozycji dominującej co powodowałoby, iŜ ograniczenia antymonopolowe straciłyby sens. Rynek właściwy w znaczeniu podmiotowym odnosi się do towarów w znaczeniu art.4 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (m.in. rzeczy, usługi). W przedmiotowej sprawie towarem oferowanym nabywcom przez Uczestnika postępowania jest usługa dostawy wody i odbioru ścieków . Tak więc w aspekcie produktowym przedsiębiorca operuje na rynku dostaw wody i odbioru ścieków. Z uwagi na technologię dostarczania wody i odbioru ścieków (siecią wodno- kanalizacyjną) rynek w aspekcie geograficznym wyznaczany jest przez powyŜszą sieć naleŜącą do Spółki. Na rynku dostaw wody i odbioru ścieków w DzierŜoniowie Spółka jest monopolistą naturalnym (sieciowym), gdyŜ jest zarówno właścicielem sieci, jak i nią zarządza (eksploatuje). Na tak wyznaczonym rynku właściwym Spółka nie spotyka się z Ŝadną konkurencją, w związku z czym zajmuje pozycję dominującą. Posiada on zatem na tym rynku siłę rynkową, przy uŜyciu której moŜe zapobiegać nie tylko efektywnej konkurencji, ale i działać w duŜym stopniu niezaleŜnie od zachowania swych kontrahentów, a w szczególności eksploatować swoją pozycję rynkową ich kosztem. W związku z powyŜszym została spełniona pierwsza z przesłanek zastosowania art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , tj. posiadanie przez Spółkę pozycji dominującej. JeŜeli chodzi o drugą przesłankę hipotezy art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy antymonopolowej tj. pobieranie nadmiernie wygórowanych cen w rozumieniu art.4 pkt 7 ww. ustawy, to naleŜy wskazać, iŜ miernikami pomocnymi przy określeniu czy Spółka stosuje ceny nadmiernie wygórowane za dostawę wody i odprowadzanie ścieków dla gospodarstw domowych będą: 1. Miernik kosztów (kalkulacja ceny 1 m 3 wody i ścieków), 2. Miernik dynamiki wzrostu cen 1 m 3 wody i ścieków w DzierŜoniowie w latach 1999-2001 w poszczególnych grupach odbiorców (gospodarstwa domowe i pozostali odbiorcy); 3. Porównanie cen 1 m 3 wody i ścieków w DzierŜoniowie z cenami obowiązującymi w innych miastach Dolnego Śląska o podobnej ilości mieszkańców (głównie w przedziale 25 - 50 tys. mieszkańców) i porównanie mierników dynamiki wzrostu cen 1 m 3 wody i ścieków w DzierŜoniowie z miernikami dynamiki wzrostu cen w innych miastach Dolnego Śląska o podobnej ilości mieszkańców; 8 4. Wielkość zysku na sprzedaŜy 1 m 3 wody i ścieków. Ad.1. Ceny dostarczania wody i odprowadzania ścieków kalkulowane są na podstawie art. 107 ust. 3 ustawy z dnia 24 października 1974 r. - Prawo wodne (Dz. U. Nr 38, poz. 230 ze zm.) a szczegółowe zasady ustalania opłat za dostawę wody i odprowadzanie ścieków uregulowane zostały w Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 18.12.1996 r . w sprawie urządzeń zaopatrzenia w wodę i urządzeń kanalizacyjnych oraz zasad ustalania opłat za wodę i odprowadzanie ścieków (Dz. U. Nr 151, poz.716 z późn. zm.). Podstawę do ustalania opłat stanowią planowane roczne koszty utrzymania i eksploatacji urządzeń zaopatrzenia w wodę i urządzeń kanalizacyjnych powiększone o narzut zysku. Cenę 1 m 3 wody ustala się dzieląc podstawę czyli planowane koszty własne przez planowaną ilość pobranej wody i odprowadzanych ścieków w danym okresie. Rada gminy moŜe ustalić niŜszą opłatę dla gospodarstw domowych lecz opłata ta nie moŜe być niŜsza od wynikającej z ponoszonych kosztów chyba, Ŝe gmina wskaŜe własne środki na pokrycie powstałego deficytu. Z zebranego materiału dowodowego wynika, Ŝe przedsiębiorstwo Wodociągi i Kanalizacja Sp. z o. o. sporządzając kalkulację kosztów jednostkowych dostarczania 1 m 3 zastosowało się do ww. rozporządzenia opierając swoje wyliczenia ceny jednostkowej na planowanych rocznych kosztach utrzymania i eksploatacji urządzeń zaopatrzenia w wodę. Ad.2. W latach 1999-2001 ceny za 1 m 3 dostarczanej wody i odprowadzanych ścieków kształtowały się następująco dla poszczególnych grup odbiorców (ceny w PLN netto): 9 Tabela 3 WODA 1999 2000 2001 Gospodarstwa Domowe 1,15 1,28 1,50 Dynamika w % 111% 117% Pozostali odbiorcy 1,50 1,65 1,88 Dynamika w % 110% 114% Wykres 1 Dynamika wzrostu cen wody 0 0,2 0,4 0,6 0,8 1 1,2 1,4 1,6 1,8 2 1999 2000 2001 Gospodarstw a Domow e Pozostali odbiorcy (Źródło danych w tabeli i wykresie: karta 54, 88) Tabela 4 ŚCIEKI 1999 2000 2001 Gospodarstwa Domowe 1,52 1,72 2,00 Dynamika w % 113% 116% Pozostali odbiorcy 1,96 2,16 2,49 Dynamika w % 110% 115% Wykres 2 Dynamika wzrostu cen za odprowadzanie sciekow 0 0,5 1 1,5 2 2,5 1999 2000 2001 Gospodarstw a Domow e Pozostali odbiorcy (Źródło danych w tabeli i wykresie: karta 54, 90) 10 Przedstawione dane i wykresy pokazują, Ŝe dynamika wzrostu cen stosowanych za wodę i ścieki przez Spółkę dla gospodarstw domowych przebiegała na nieco wyŜszym poziomie niŜ dla pozostałych odbiorców. Łącznie w okresie 1999-2001 ceny opłat stosowanych przez Spółkę wzrosły: - dla gospodarstw domowych: woda o 30.4 %, ścieki o 31,6 %; - dla pozostałych odbiorców: woda o 25,3%, ścieki o 27%. Przy róŜnicowaniu opłat za wodę i ścieki, Spółka postępuje zgodnie z Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 18 grudnia 1996 r. (Dz. U. Nr 151, poz. 716) w sprawie urządzeń zaopatrzenia w wodę i urządzeń kanalizacyjnych zezwalającym na zróŜnicowanie cen dla gospodarstw domowych i pozostałych odbiorców w przypadku wystąpienia udokumentowanej róŜnicy kosztów utrzymania i eksploatacji urządzeń z uwagi na potwierdzoną róŜnicę w kosztach moŜe zastosować większe zróŜnicowanie w odniesieniu do podmiotów gospodarczych a gospodarstw domowych (§ 3 ust. 2b). RóŜnicowanie cen przy braku róŜnicy wspomnianych kosztów (lub niezgodnie z nimi) byłoby postępowaniem niezgodnym z przepisami ww. rozporządzenia, a takŜe - w sytuacji subsydionowania jednej grupy odbiorców kosztem drugiej - naruszeniem art.8 ust.2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Tak więc zarzut Powiatowego Rzecznika Konsumentów w DzierŜoniowie o zbyt małe zróŜnicowanie opłat za wodę i ścieki w cenniku stosowanym przez Spółkę w DzierŜoniowie dla gospodarstw domowych i pozostałych odbiorców naleŜy w świetle powyŜszych przepisów uznać za bezzasadny. Ad.3. Opłaty za wodę i ścieki ustalane przez gminę w trybie przytaczanego wyŜej Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie urządzeń zaopatrzenia w wodę i urządzeń kanalizacyjnych , zgodnie z orzecznictwem Sądu Antymonopolowego (wyrok SAM z dnia 26 lutego 1993 r., sygn. akt XVII Amr 35/93, Wokanda 1993, Nr 7), podlegają kryteriom ceny nadmiernie wygórowanej o której mowa w art. 8 ust.2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (w poprzedniej ustawie z 24 lutego 1990 r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów - w art. 7 ust.1 pkt 3). NaleŜy zaakcentować, iŜ stosowanie wyłącznie kryteriów kosztowych przy badaniu moŜliwości stosowania przez Spółkę cen nadmiernie wygórowanych nie byłoby miarodajne, gdyŜ podmiot o pozycji dominującej nie poddawany konfrontacji ze strony konkurentów ma łatwą moŜliwość wkalkulowania do ceny pozornych kosztów działalności, co jest z drugiej strony trudne do udowodnienia. Dlatego, aczkolwiek podstawą dla ustalania opłat za dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków winny być kryteria kosztowe wskazane w § 3 11 ust. 2a cytowanego wyŜej rozporządzenia Rady Ministrów, niemniej jednak ich wysokość nie moŜe w ostatecznym rozrachunku nadmiernie róŜnić się od opłat pobieranych przez konkurentów działających w podobnych warunkach na innych rynkach. Zgodnie z orzecznictwem Sądu Antymonopolowego zakaz pobierania nadmiernie wygórowanych cen, nie zawiera w tym względzie Ŝadnych kryteriów, zaś stosowanie do towarów (usług) wytwarzanych przez podmiot o pozycji monopolistycznej kryteriów kosztowych jest wysoce niecelowe. Podmiot ten bowiem, jako nie poddawany konfrontacji ze strony konkurentów ma łatwą moŜliwość wkalkulowywania do ceny pozornych kosztów działalności. Z omawianych zatem względów w piśmiennictwie (por. Witold Modzelewski: „Zakazane praktyki cenowe monopolistycznych podmiotów gospodarczych”; Przegląd Sądowy 1992, Nr 3) wskazuje się na potrzebę porównywania cen potencjalnych konkurentów funkcjonujących na innych rynkach (wyrok Sądu Antymonopolowego z dnia 26 lutego 1993 r., sygn. akt XVII Amr 35/93, Wokanda 1993, Nr 7). Tak więc naleŜy porównać ceny stosowane przez taki podmiot z cenami potencjalnych konkurentów, prowadzących toŜsamą działalność, ale na innych porównywalnych rynkach, czyli w innych miejscach. Orzecznictwo antymonopolowe przy ocenie kryteriów ceny nadmiernie wygórowanej odchodzi od analizy kosztowej, obarczonej w duŜej mierze uwarunkowaniami subiektywnymi danego sprzedawcy na rzecz bardziej obiektywnych kryteriów porównawczych których zastosowanie wskaŜe jak przedmiotowe opłaty kształtują się na tle opłat konkurencji (wyrok Sądu Antymonopolowego z dnia 31 stycznia 1996 r., sygn. akt XVII Amr 60/95). W toku postępowania dowodowego dokonano analizy porównawczej cen za 1 m 3 wody i ścieków w DzierŜoniowie z cenami obowiązującymi w innych miastach Dolnego Śląska o podobnej liczbie mieszkańców do miasta DzierŜoniów (ok. 39 tys. mieszkańców w 2000 r.). Do analizy wybrano głównie miasta z przedziału 25 - 50 tys. mieszkańców: Jawor, Nowa Ruda, Oleśnica, Oława, Strzelin, Ząbkowice Śl., Zgorzelec, Świdnica, Głogów i Lubin (trzy ostatnie miasta liczą powyŜej 50 tys. mieszkańców). Dokonano takŜe porównania mierników dynamiki wzrostu cen wody i ścieków w DzierŜoniowie z miernikami dynamiki wzrostu cen ww. miastach Dolnego Śląska o podobnej ilości mieszkańców. 12 Tabela 5 (ceny netto za 1 m 3 dla gospodarstw domowych) Lp Miejscowość Gospodarstwa Domowe Pozostali Odbiorcy woda ścieki woda ścieki 1. DzierŜoniów 1,88 1,50 2,49 2,00 2. Głogów 1,72 1,98 2,42 3,70 3. Jawor 1,28 1,40 2,60 3,02 4. Lubin 2,04 1,70 2,75 2,33 5. Nowa Ruda 2,01 1,86 2,90 2,48 6. Oleśnica 1,21 1,59 2,52 1,59 7. Oława 1,36 1,57 1,84 1,90 8. Strzelin 1,89 2,20 2,88 2,20 9. Świdnica 1,49 1,82 2,68 2,45 10. Ząbkowice Śl. 1,57 1,03 3,48 2,52 11. Zgorzelec 1,50 1,14 2,98 2,46 (Źródło danych w tabeli 5: karta 54, 56, 59, 60, 81, 92-104) Zestawienie pokazuje, Ŝe ceny za 1 m 3 wody dla gospodarstw domowych w DzierŜoniowie są jedne z wyŜszych spośród analizowanych miast (droŜej jest tylko w 3 miastach: Lubinie, Nowej Rudzie i Strzelinie). Z kolei opłaty za 1 m 3 odprowadzanych ścieków dla gospodarstw domowych naleŜą w DzierŜoniowie do jednych z najniŜszych spośród analizowanych miast (taniej jest tylko w 3 miastach: Jaworze, Ząbkowicach Śl. i Zgorzelcu). Dynamika wzrostu cen za wodę i ścieki w latach 1999-2001 przedstawiała się w DzierŜoniowie i wybranych do analizy miastach w sposób następujący: Tabela 6 Dynamika wzrostu cen za wodę i ścieki w latach 1999-2001 Ceny netto za 1 m 3 dla gosp. domowych Lp Miejscowość woda dynamika % 1999-2001 ścieki dynamika % 1999-2001 1999 2000 2001 woda 1999 2000 2001 ścieki 1. DzierŜoniów 1,50 1,65 1,88 25% 1,14 1,28 1,50 32% 2. Głogów 1,23 1,38 1,72 40% 1,29 1,45 2,42 88% 3. Jawor 1,05 1,16 1,28 22% 1,14 1,27 1,40 23% 4. Lubin 1,60 1,64 2,04 28% 1,05 1,26 1,70 62% 5. Nowa Ruda 1,69 1,77 2,01 19% 0,95 1,17 1,86 96% 6. Oleśnica 0,93 1,02 1,21 30% 1,29 1,45 1,59 23% 7. Oława 1,12 1,15 1,36 21% 1,20 1,29 1,57 31% 8. Strzelin 1,61 1,72 1,89 17% 1,47 1,53 2,20 50% 9. Świdnica 1,25 1,34 1,49 19% 1,48 1,65 1,82 23% 10. Ząbkowice Śl. 1,14 1,31 1,57 38% 0,72 0,86 1,03 43% 11. Zgorzelec 1,32 1,32 1,36 3% 0,96 0,96 1,04 8% średnia 23% średnia 43% (Źródło danych w tabeli: karta 54, 56, 59, 60, 81, 88-104) Wykres 3 13 Dynamika wzrostu cen wody w latach 1999-2001 0,00 0,50 1,00 1,50 2,00 2,50 1999 2000 2001 ceny netto za metr sześcienny DzierŜoniów Głogów Jaw or Lubin Now a Ruda Oleśnica Oław a Strzelin Św idnica Ząbkow ice Śl. Zgorzelec Wykres 4 Dynamika wzrostu cen za odbiór ścieków w latach 1999-2001 0,00 0,50 1,00 1,50 2,00 2,50 1999 2000 2001 DzierŜoniów Głogów Jaw or Lubin Now a Ruda Oleśnica Oław a Strzelin Św idnica Ząbkow ice Śl. Zgorzelec (Źródło danych w wykresach 3 i 4: karta 54, 56, 59, 60, 81, 88-104) Jak wynika z przedstawionych wykresów dynamika wzrostu ceny za 1 m 3 wody dla gospodarstw domowych w DzierŜoniowie nie odbiega od tendencji występujących w pozostałych analizowanych miastach (wykres 3). Jeśli zaś chodzi o wzrost ceny 1 m 3 ścieków dla gospodarstw domowych w 14 DzierŜoniowie, to w badanym okresie miał on nawet znacznie łagodniejszy przebieg niŜ w większości analizowanych muast. (wykres 6). Procentowy przyrost cen za wodę i ścieki w okresie 1999-2001 w DzierŜoniowie i w wybranych do analizy miastach obrazują poniŜsze wykresy: Wykres 5 Dynamika wzrostu cen wody w latach 1999-2001 0% 5% 10% 15% 20% 25% 30% 35% 40% DzierŜonió w Głogów Jawor Lubin Nowa Ruda Oleśnica Oława Strzelin Świdnica Ząbkowice Śl. Zgorzelec Wykres 6 Dynamika wzrostu cen za odprowadzanie ścieki w latach 1999-2001 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% DzierŜoniów Głogów Jawor Lubin Nowa Ruda Oleśnica Oława Strzelin Świdnica Ząbkowice Śl. Zgorzelec (Źródło danych w wykresach 5 i 6: karta 54, 56, 59, 60, 81, 88-104) Wykresy 5 i 6 obrazują, Ŝe pod względem przyrostu procentowego cen za 1 m 3 wody i ścieków dla gospodarstw domowych, opłaty w DzierŜoniowie mieszczą się przy porównaniu z analizowanymi miastami na średnim poziomie 15 (kolejno 5 i 6 miejsce pod względem wielkości procentowego wzrostu cen spośród 11 miast). Ad.4. Zebrany materiał dowodowy wskazuje, iŜ Spółka sporządzając kalkulację kosztów jednostkowych dostarczania 1 m 3 wody stosowała dla gospodarstw domowych za lata 1999-2001 narzut zysku w wysokości 0%, natomiast dla ścieków: 15% - w 1999 r. i 10% - za lata 2000-2001 (zgodnie z danymi przedstawionymi wyŜej w tabelach 1 i 2). Ponadto zarówno z działalności dostarczania wody, jak i odbioru ścieków dla grupy gospodarstw domowych Spółka wykazała stratę. Wyniki Spółki z działalności na produkcji i sprzedaŜy wody oraz z odprowadzania ścieków dla gospodarstw domowych przedstawiały się następująco (dane za 2000 r.): Tabela 7 1. Przychody ze sprzedaŜy (PLN) 8 021 745 2. Koszty produkcji i dostawy (PLN) 8 504 669 3. Strata (PLN) 482 924 3a. Strata na dostawach wody 441 555 3b. Strata na odprowadzaniu ścieków 41 369 (Źródło danych w tabeli: karta 36) Strata ta została pokryta przez Spółkę w szczególności z zysku osiągniętego z pozostałych działalności: z wynajmu sprzętu mechanicznego, remontów wodomierzy, remontów pomp głębinowych, prowadzonych usług labolatoryjnych i czyszczeniu na zlecenie kanalizacji deszczowej. (Dowód: karta 33, 35, 36) W poniŜszej tabeli zestawiono uzyskiwane marŜe z dostawy wody i odprowadzania ścieków w analizowanych miejscowościach: 16 Tabela 8 Lp Miejscowość Gospodarstwa Domowe Pozostali Odbiorcy Uzyskiwana MarŜa woda ścieki woda ścieki woda ścieki 1. DzierŜoniów 1,88 1,50 2,49 2,00 ujemna* ujemna* 2. Głogów 1,72 1,98 2,42 3,70 10% 10% 3. Jawor 1,28 1,40 2,60 3,02 10% 10% 4. Lubin 2,04 1,70 2,75 2,33 0,01 PLN/m 3* ujemna* 5. Nowa Ruda 2,01 1,86 2,90 2,48 ujemna* ujemna* 6. Oleśnica 1,21 1,59 2,52 1,59 6% 6% 7. Oława 1,36 1,57 1,84 1,90 0%* 0%* 8. Strzelin 1,89 2,20 2,88 2,20 0% 0% 9. Świdnica 1,49 1,82 2,68 2,45 ujemna ujemna* 10. Ząbkowice Śl. 1,57 1,03 3,48 2,52 0% 0% 11. Zgorzelec 1,50 1,14 2,98 2,46 0% 0% *uwzględniono marŜę uzyskiwaną tylko przy obsłudze gosp. domowych (Źródło danych w tabeli 9: karta 54, 56, 59, 60, 81, 88-104) PowyŜsze dane wskazują, Ŝe w większości analizowanych miejscowości (w tym takŜe w DzierŜoniowie) przedsiębiorstwa wodno-kanalizacyjne nie wykazują zysku z działalności sprzedaŜy wody i odprowadzania ścieków. Tak więc dokonana wyŜej analiza porównawcza cen wydaje się tym bardziej miarodajna. Reasumując, przeprowadzona analiza ekonomiczno-finansowa oraz analiza porównawcza wykazała, iŜ ceny pobierane przez Spółkę w wysokości 1,88 PLN za 1 m 3 dostarczanej wody dla gospodarstw domowych i 1,50 PLN za 1 m 3 odprowadzanych ścieków z gospodarstw domowych, nie mają charakteru cen nadmiernie wygórowanych w rozumieniu art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy antymonopolowej. W tym stanie rzeczy wobec braku spełnienia drugiej przesłanki z art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy antymonopolowej brak jest podstaw do stwierdzenia stosowania zarzucanej Spółce praktyki monopolistycznej. Mając powyŜsze na względzie, orzeczono jak w sentencji. Od niniejszej decyzji przysługuje Stronom odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Antymonopolowego za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie dwutygodniowym od dnia doręczenia decyzji. Z up. Prezesa UOKiK Dyrektor Delegatury UOKiK we Wrocławiu Zbigniew Jurczyk 17 Otrzymują: 1) Powiatowy Rzecznik Konsumentów Rynek 27 58-200 DzierŜoniów 2) Wodociągi i Kanalizacja Sp. z o. o. ul. Kilińskiego 25a 58-200 DzierŜoniów 3) UOKiK Warszawa 4) a/a