RWR-2/2013

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA WE WROCŁAWIU 50-413 Wrocław, ul. Walońska 3-5 tel.(071)34 05 920, fax (071)34 05 922 e-mail: wroclaw@uokik.gov.pl RWR 61-20/12/ET Wrocław,1 marca 2013 r. DECYZJA RWR 2/2013 I. Na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 5 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. nr 107 poz. 887), po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu przeciwko Lubskie Wodociągi i Kanalizacja Sp. z o. o. z siedzibą w Lubsku - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, po uprawdopodobnieniu stosowania przez tego przedsiębiorcę praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której stanowi art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ww. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegającej na naruszeniu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji poprzez zamieszczenie we wzorcu umownym pn. UMOWA O ZAOPATRZENIE W WODĘ I ODPROWADZANIE ŚCIEKÓW Nr…/2012, postanowień o treści: - „ W przypadku niesprawności wodomierza ilość pobranej wody ustala się na podstawie średniego zużycia wody w okresie 6 miesięcy przed stwierdzeniem niesprawności wodomierza, a gdy nie jest to możliwe na podstawie średniego zużycia wody w analogicznym okresie roku ubiegłego lub iloczynu średnio miesięcznego zużycia wody w roku ubiegłym i liczby miesięcy niesprawności wodomierza.” , które narusza przepis § 18 ust. 1 rozporządzenia Ministra Budownictwa z dnia 28 czerwca 2006 r. w sprawie określenia taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozliczeń za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków (Dz. U. Nr 127, poz 886); -„ Odbiorca dokonuje zapłaty za dostarczoną wodę i odprowadzane ścieki w terminie 14 dni od daty dostarczenia faktury lub w indywidualnych przypadkach w innym terminie określonym w fakturze”, które narusza § 17 ust. 1 rozporządzenia Ministra Budownictwa z dnia 28 czerwca 2006 r. w sprawie określenia taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozliczeń za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków (Dz. U. Nr 127, poz 886); - „ Umowa może być rozwiązana (…) b) przez Spółkę za trzymiesięcznym wypowiedzeniem ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego w przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania umowy przez Odbiorcę”, które narusza art. 8 ust. 1 pkt 1 – 4 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków ( tj. Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858 ze zm. ). 2 i przyjęciu przez wymienionego przedsiębiorcę zobowiązania do zaniechania tych działań poprzez wykreślenie postanowienia o treści:” „ Umowa może być rozwiązana przez Spółkę za trzymiesięcznym wypowiedzeniem ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego w przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania umowy przez Odbiorcę ” i zmianę pozostałych zakwestionowanych postanowień na postanowienia o treści: - „ W przypadku stwierdzenia nieprawidłowego działania wodomierza głównego ilość pobranej wody ustala się na podstawie średniego zużycia wody w okresie 3 miesięcy przed stwierdzeniem niesprawności działania wodomierza, a gdy nie jest to możliwe- na podstawie średniego zużycia wody w analogicznym okresie roku ubiegłego lub iloczynu średniomiesięcznego zużycia wody w roku ubiegłym i liczby miesięcy nieprawidłowego działania wodomierza” ; - „ Odbiorca usług dokonuje zapłaty za dostarczoną wodę lub odprowadzone ścieki w terminie określonym w fakturze, który nie może być krótszy niż 14 dni od daty jej wysłania lub dostarczenia w inny sposób” oraz zawieranie umów z nowymi odbiorcami w oparciu o poprawione wzorce, nie zawierające zakwestionowanych postanowień i podpisania z wszystkimi dotychczasowymi odbiorcami usług aneksów do umów już zawartych, które wprowadzą ww. zmiany. -nakłada się na Lubskie Wodociągi i Kanalizacja Sp. z o. o. z siedzibą w Lubsku obowiązek wykonania tego zobowiązania poprzez wprowadzenie w życie nowego wzorca umownego od dnia uprawomocnienia się decyzji, oraz przesłanie do wszystkich dotychczasowych odbiorców usług aneksów wprowadzających zmiany do umów już zawartych zgodnie z przyjętym na siebie zobowiązaniem w terminie do dnia 31 maja 2013 r. II. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r., nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 5 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. nr 107 poz. 887), działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, nakłada się na Lubskie Wodociągi i Kanalizacja Sp. z o. o. z siedzibą w Lubsku. obowiązek złożenia sprawozdania o stopniu realizacji przyjętego zobowiązania poprzez przedstawienie: nowego wzorca umownego nie zawierającego zakwestionowanych postanowień w terminie miesiąca od daty uprawomocnienia się decyzji oraz dowodów wysłania aneksów wprowadzających ww. zmiany do umów zawartych z dotychczasowym odbiorcami usług w terminie do dnia 31.05. 2013 r. UZASADNIENIE Analiza wzorców umownych stosowanych przez Lubskie Wodociągi i Kanalizacja Sp. z o. o. w Lubsku (dalej: Lubskie Wodociągi), przeprowadzona w toku postępowania wyjaśniającego o sygn. RWR 400-14/12/ET wykazała, że przedsiębiorca ten we wzorcu umownym pn. UMOWA O ZAOPATRZENIE W WODĘ I ODPROWADZANIE ŚCIEKÓW Nr…/2012, zawarł postanowienia o treści: -„ W przypadku niesprawności wodomierza ilość pobranej wody ustala się na podstawie średniego zużycia wody w okresie 6 miesięcy przed stwierdzeniem niesprawności wodomierza, a gdy nie jest to możliwe na podstawie średniego zużycia wody w analogicznym okresie roku ubiegłego lub iloczynu średnio miesięcznego zużycia wody w roku ubiegłym i liczby miesięcy niesprawności wodomierza.” , -„ Odbiorca dokonuje zapłaty za dostarczoną wodę i odprowadzane ścieki w terminie 14 dni od daty dostarczenia faktury lub w indywidualnych przypadkach w innym terminie określonym w fakturze”, „Umowa może być rozwiązana (…) b) przez Spółkę za trzymiesięcznym wypowiedzeniem ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego w przypadku niewykonania lub nienależytego 3 wykonania umowy przez Odbiorcę”, które mogą naruszać obowiązek udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji W związku z powyższym - Postanowieniem nr 20/2012 z dnia 28.09.2012 r. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów ( dalej: Prezes Urzędu ) wszczął postępowanie w sprawie podejrzenia stosowania przez Lubskie Wodociągi praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której stanowi art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ww. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegającej na naruszeniu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji poprzez zawieranie we wzorcu umownym pn. UMOWA O ZAOPATRZENIE W WODĘ I ODPROWADZANIE ŚCIEKÓW Nr…/2012, postanowień o treści: - „ W przypadku niesprawności wodomierza ilość pobranej wody ustala się na podstawie średniego zużycia wody w okresie 6 miesięcy przed stwierdzeniem niesprawności wodomierza, a gdy nie jest to możliwe na podstawie średniego zużycia wody w analogicznym okresie roku ubiegłego lub iloczynu średnio miesięcznego zużycia wody w roku ubiegłym i liczby miesięcy niesprawności wodomierza.” , które może naruszać przepis § 18 ust. 1 rozporządzenia Ministra Budownictwa z dnia 28 czerwca 2006 r. w sprawie określenia taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozliczeń za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków (Dz. U. Nr 127, poz 886); -„ Odbiorca dokonuje zapłaty za dostarczoną wodę i odprowadzane ścieki w terminie 14 dni od daty dostarczenia faktury lub w indywidualnych przypadkach w innym terminie określonym w fakturze”, które może naruszać § 17 ust. 1 rozporządzenia Ministra Budownictwa z dnia 28 czerwca 2006 r. w sprawie określenia taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozliczeń za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków (Dz. U. Nr 127, poz 886); - „ Umowa może być rozwiązana (…) b) przez Spółkę za trzymiesięcznym wypowiedzeniem ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego w przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania umowy przez Odbiorcę”, które może naruszać art. 8 ust. 1 pkt 1 – 4 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków ( tj. Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858 ). Ponadto – zgodnie z punktem II ww. postanowienia Prezes Urzędu zaliczył w poczet dowodów materiały zgromadzone w postępowaniu wyjaśniającym sygn. akt 400-14/12/ET ( 6 kart ). ( dowód: karta nr 1 i karty nr 4-10 ) W trakcie postępowania Spółka odniosła się do postawionych jej zarzutów w piśmie z dnia 22.10.2012r. uznając ich zasadność i zobowiązała się do wykreślenia z stosowanego wzorca umowy zapisu o treści: „ Umowa może być rozwiązana przez Spółkę za trzymiesięcznym wypowiedzeniem ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego w przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania umowy przez Odbiorcę ” i zmiany pozostałych zakwestionowanych zapisów na zapisy o treści: - „ W przypadku stwierdzenia nieprawidłowego działania wodomierza głównego ilość pobranej wody ustala się na podstawie średniego zużycia wody w okresie 3 miesięcy przed stwierdzeniem niesprawności działania wodomierza, a gdy nie jest to możliwe- na podstawie średniego zużycia wody w analogicznym okresie roku ubiegłego lub iloczynu średniomiesięcznego zużycia wody w roku ubiegłym i liczby miesięcy nieprawidłowego działania wodomierza” ; - „ Odbiorca usług dokonuje zapłaty za dostarczoną wodę lub odprowadzone ścieki w terminie określonym w fakturze, który nie może być krótszy niż 14 dni od daty jej wysłania lub dostarczenia w inny sposób” zgodne z przepisami rozporządzenia Ministra Budownictwa z dnia 28 czerwca 2006 r. w sprawie określenia taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz 4 warunków rozliczeń za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków (Dz. U. Nr 127, poz 886)[ dalej rozporządzenia taryfowego].; Jednocześnie Spółka zobowiązała się do przesłania wszystkim dotychczasowym odbiorcom usług, aneksów wprowadzających ww. zmiany do umów z nimi zawartych. ( Dowód : karty 11-12 ). Przedsiębiorca został powiadomiony o zakończeniu zbierania materiału dowodowego w przedmiotowej sprawie i możliwości zapoznania się z aktami sprawy. (dowód: karta 23) I. Prezes Urzędu ustalił następujący stan faktyczny: 1 . Strona postępowania – Lubskie Wodociągi została zarejestrowana w Krajowym Rejestrze Sądowym Sądu Rejonowego w Zielonej Górze, VIII Wydział Gospodarczy KRS w dniu 30 listopada 2010 r. pod numerem 0000371990 jako spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. Do podstawowych zadań Spółki należy świadczenie usług w zakresie m.in.: • poboru i uzdatniania wody; • odprowadzania i oczyszczania ścieków; Spółka prowadzi działalność na terenie Gminy Lubsko (na podstawie zezwolenia z dnia 30.09.2011r. wydanego w formie Decyzji przez Burmistrza Lubska (sygn. GK.7031.1.2011). (Dowód: odpis z KRS karty 21-22) 2. W odpowiedzi na zawiadomienie o wszczęciu postępowania Spółka w piśmie z dnia 22.10.2012 r. uznała zasadność postawionych jej przez Prezesa Urzędu zarzutów i zobowiązała się do wykreślenia z stosowanego wzorca umowy pn. UMOWA O ZAOPATRZENIE W WODĘ I ODPROWADZANIE ŚCIEKÓW Nr…/2012, postanowienia o treści: „ Umowa może być rozwiązana przez Spółkę za trzymiesięcznym wypowiedzeniem ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego w przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania umowy przez Odbiorcę ” i zmiany pozostałych zakwestionowanych postanowień na postanowienia o treści: - „ W przypadku stwierdzenia nieprawidłowego działania wodomierza głównego ilość pobranej wody ustala się na podstawie średniego zużycia wody w okresie 3 miesięcy przed stwierdzeniem niesprawności działania wodomierza, a gdy nie jest to możliwe- na podstawie średniego zużycia wody w analogicznym okresie roku ubiegłego lub iloczynu średniomiesięcznego zużycia wody w roku ubiegłym i liczby miesięcy nieprawidłowego działania wodomierza” ; - „ Odbiorca usług dokonuje zapłaty za dostarczoną wodę lub odprowadzone ścieki w terminie określonym w fakturze, który nie może być krótszy niż 14 dni od daty jej wysłania lub dostarczenia w inny sposób” . Jednocześnie zobowiązała się do przesłania wszystkim swoim dotychczasowym odbiorcom usług aneksów wprowadzających ww. zmiany do umów z nimi zawartych. (Dowód: karty 11-12) 3 . Zgodnie z § 17 ust. 1 rozporządzenia Ministra Budownictwa z dnia 28 czerwca 2006 r. w sprawie określenia taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozliczeń za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków (Dz. U. Nr 127, poz 886) [dalej : rozporządzenie taryfowe]:„ Odbiorca usług dokonuje zapłaty za dostarczoną wodę lub odprowadzone ścieki w terminie określonym w fakturze, który nie może być krótszy niż 14 dni od daty jej wysłania lub dostarczenia w inny sposób” Natomiast § 18 ust. 1 tego rozporządzenia podaje: „ W przypadku stwierdzenia nieprawidłowego działania wodomierza głównego ilość 5 pobranej wody ustala się na podstawie średniego zużycia wody w okresie 3 miesięcy przed stwierdzeniem niesprawności działania wodomierza, a gdy nie jest to możliwe- na podstawie średniego zużycia wody w analogicznym okresie roku ubiegłego lub iloczynu średniomiesięcznego zużycia wody w roku ubiegłym i liczby miesięcy nieprawidłowego działania wodomierza” Art. 8 ust. 1 pkt 1 – 4 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków ( tj. Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858 ze zm.) [dalej: ustawy o zbiorowym (…)]. podaje: „ Przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne może odciąć dostawę wody lub zamknąć przyłącze kanalizacyjne, jeżeli: 1) przyłącze wodociągowe lub przyłącze kanalizacyjne wykonano niezgodnie z przepisami prawa; 2) odbiorca usług nie uiścił należności za pełne dwa okresy obrachunkowe, następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaległej opłaty; 3) jakość wprowadzanych ścieków nie spełnia wymogów określonych w przepisach prawa lub stwierdzono celowe uszkodzenie albo pominięcie urządzenia pomiarowego; 4) został stwierdzony nielegalny pobór wody lub nielegalne odprowadzanie ścieków, to jest bez zawarcia umowy, jak również przy celowo uszkodzonych albo pominiętych wodomierzach lub urządzeniach pomiarowych.” II. Mając na uwadze zebrany materiał dowodowy, Prezes Urzędu zważył, co następuje: Naruszenie interesu publicznoprawnego Podstawą do rozstrzygania sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie (...) jest uprzednie zbadanie przez Prezesa Urzędu, czy w danej sprawie zagrożony został interes publicznoprawny. Stwierdzenie, że to nastąpiło, pozwala na realizację celu tej ustawy, wskazanego w art. 1 ust. 1, którym jest określenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady podejmowanej w interesie publicznoprawnym ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów. Zdaniem Prezesa Urzędu rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wiąże się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy są lub będą klientami Lubskich Wodociągów. Interes publicznoprawny przejawia się między innymi w przypadku naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. Innymi słowy - naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocześnie naruszeniem interesu publicznoprawnego. Zatem uzasadnione było w niniejszej sprawie podjęcie przez Prezesa Urzędu działań przewidzianych w ustawie o ochronie (...). Zbiorowy interes konsumentów W myśl art. 24 ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie (…) naruszenie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji jest praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Mówiąc o „zbiorowym interesie konsumentów” należy zaznaczyć, iż ustawa o ochronie (…) nie podaje jego definicji, wskazując jednak w art. 24 ust. 3, że nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. O tym, czy naruszony został interes zbiorowy, nie zawsze przesądza kryterium ilościowe, ponieważ niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta może być przejawem często lub nawet powszechnie stosowanej praktyki naruszającej interes zbiorowy. W niniejszej sprawie bez wątpienia mamy do czynienia z naruszeniem praw licznej grupy konsumentów, obecnych i przyszłych klientów Lubskich Wodociągów, którzy podpisują z tym przedsiębiorcą umowy o świadczenie usług, w oparciu o wzorzec umowny, którego 6 postanowienia nie są zgodne z obowiązującymi przepisami prawa. Tak więc, w rozpatrywanym stanie faktycznym zachowanie Lubskich Wodociągów, nie dotyczy interesów poszczególnych osób, których sprawy mają charakter jednostkowy, indywidualny i nie dający się porównać z innymi, lecz mamy do czynienia z naruszonymi uprawnieniami określonego kręgu konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla całej, licznej grupy obecnych i przyszłych kontrahentów Spółki. Oznaczenie przedsiębiorcy Zgodnie z art. 4 pkt 1 lit a) ustawy o ochronie (…), pod pojęciem przedsiębiorcy należy rozumieć przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, a także osobę fizyczną, osobę prawną, oraz jednostkę organizacyjną niemającą osobowości prawnej, której ustawa przyznaje zdolność prawną, organizującą lub świadczącą usługi o charakterze użyteczności publicznej, które nie są działalnością gospodarczą w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Natomiast art. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004r. o swobodzie działalności gospodarczej (tj. Dz. U. z 2010 r. Nr 220 poz. 1447) [zwanej dalej: ustawą o swobodzie działalności], definiuje działalność gospodarczą jako zarobkową działalność wytwórczą, handlową, budowlaną, usługową oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i eksploatacja zasobów naturalnych, a także działalność zawodową wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły. Przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 ust. 1 ww. ustawy o swobodzie działalności jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna nie będącą osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną - wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Ponadto, zgodnie z art. 14 ust. 1 tej ustawy przedsiębiorca może podjąć działalność gospodarczą po uzyskaniu wpisu do rejestru przedsiębiorców w Krajowym Rejestrze Sądowym albo do Ewidencji Działalności Gospodarczej. Lubskie Wodociągi są spółką prawa handlowego i prowadzą działalność gospodarczą na podstawie wpisu do rejestru przedsiębiorców KRS pod numerem 0000371990 a zatem - w świetle powyższego – są przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie (…). Oznacza to, iż przepisy tej ustawy odnoszą się do Spółki wprost. Przesłanki naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 1. W ramach niniejszego postępowania Lubskim Wodociągom postawiono zarzut stosowania niezgodnej z prawem praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie. Art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie (…) stanowi, iż „Zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. ” Natomiast art. 24 ust. 2 określa, iż „Przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: (…) 2) naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji; (…).” Do stwierdzenia tej praktyki spełnione muszą zostać kumulatywnie dwie przesłanki tj.: 1) bezprawność działań przedsiębiorcy, 2 ) godzenie tymi działaniami w zbiorowy interes konsumentów. Ad. 1) Bezprawność jest to sprzeczność zachowania z przepisami prawa oraz z zasadami współżycia społecznego. Chodzi więc o sprzeczność z szeroko rozumianym porządkiem prawnym jako całością. Pojęcie porządek prawny obejmuje nakazy i zakazy wynikające z normy prawnej, a także nakazy i zakazy wynikające z norm moralnych i obyczajowych określanych jako zasady współżycia społecznego. Bezprawność jest czynnikiem o charakterze obiektywnym, niezależnym od wystąpienia szkody, czy od zamiaru podmiotu dopuszczającego się działań 7 bezprawnych. Przy ocenie bezprawności rozważenia wymaga kwestia, czy czyn był zgodny, czy też niezgodny z obowiązującymi zasadami porządku prawnego tj. normami prawa powszechnie obowiązującego a także z nakazami i zakazami wynikającymi z zasad współżycia społecznego. Przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie regulują konstrukcji bezprawności działań przedsiębiorcy. Zwrócił na to uwagę Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 23 czerwca 2006 r. (sygn. XVIII AmA 32/05) wskazując, iż art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, (którego odpowiednikiem w ustawie z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów jest art. 24 ust. 2), nie ma samodzielnego znaczenia prawnego, lecz powinien być interpretowany oraz stosowany w określonym kontekście normatywnym. W związku z tym, w celu konkretyzacji przesłanki bezprawności należy sięgnąć do przepisów innych ustaw, gdyż dopiero na ich podstawie możliwe jest dokonanie oceny działań przedsiębiorcy w aspekcie ich zgodności z prawem. Przedmiotem niniejszego postępowania jest wykazanie, że stosowane przez Lubskie Wodociągi we wzorcu umownym pn. UMOWA O ZAOPATRZENIE W WODĘ I ODPROWADZANIE ŚCIEKÓW Nr…/2012, postanowienia o treści: - „ W przypadku niesprawności wodomierza ilość pobranej wody ustala się na podstawie średniego zużycia wody w okresie 6 miesięcy przed stwierdzeniem niesprawności wodomierza, a gdy nie jest to możliwe na podstawie średniego zużycia wody w analogicznym okresie roku ubiegłego lub iloczynu średnio miesięcznego zużycia wody w roku ubiegłym i liczby miesięcy niesprawności wodomierza.” -„ Odbiorca dokonuje zapłaty za dostarczoną wodę i odprowadzane ścieki w terminie 14 dni od daty dostarczenia faktury lub w indywidualnych przypadkach w innym terminie określonym w fakturze” - „ Umowa może być rozwiązana (…) b) przez Spółkę za trzymiesięcznym wypowiedzeniem ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego w przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania umowy przez Odbiorcę”, są niezgodne z obowiązującymi przepisami prawa. Zgodnie z § 18 ust. 1 rozporządzenia taryfowego: „W przypadku stwierdzenia nieprawidłowego działania wodomierza głównego ilość pobranej wody ustala się na podstawie średniego zużycia wody w okresie 3 miesięcy przed stwierdzeniem niesprawności działania wodomierza, a gdy nie jest to możliwe- na podstawie średniego zużycia wody w analogicznym okresie roku ubiegłego lub iloczynu średniomiesięcznego zużycia wody w roku ubiegłym i liczby miesięcy nieprawidłowego działania wodomierza”. Przepis ten nakazuje przedsiębiorstwu wodociągowo-kanalizacyjnemu w razie niesprawności wodomierza głównego ustalić ilość pobranej wody, w pierwszej kolejności, na podstawie średniego zużycia wody w okresie 3 miesięcy przed stwierdzeniem niesprawności wodomierza głównego. W razie braku możliwości ustalenia ilości pobranej wody w wyżej opisany sposób, ustawodawca dopuszcza możliwość ustalenia ilości pobranej wody na podstawie średniego zużycia wody w analogicznym okresie roku ubiegłego lub iloczynu średniomiesięcznego zużycia wody w roku ubiegłym i liczby miesięcy nieprawidłowego działania wodomierza. Jednak ostatnie dwa sposoby rozliczania ilości wody w razie niesprawności wodomierza głównego, określone przez ustawodawcę mogą być zastosowane wyjątkowo, w określonym przypadku tj. braku możliwości ustalenia ilości pobranej wody na podstawie średniego zużycia wody w okresie 3 miesięcy przed stwierdzeniem niesprawności wodomierza. Przyjęcie takiego sposobu rozliczenia ilości zużytej wody w razie niesprawności wodomierza jest obowiązkiem przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego, a w związku z art. 6 ust. 3 pkt 2 ustawy o zbiorowym (…), takie postanowienie przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne ma obowiązek zamieścić w umowie. W tej sytuacji przyjęcie przez Lubskie Wodociągi, w przypadku nieprawidłowego działania wodomierza głównego, innego sposobu ustalenia ilości pobranej wody ( średniego 8 zużycia wody w okresie 6 miesięcy przed stwierdzeniem niesprawności wodomierza) niż przewiduje to § 18 ust. 1 rozporządzenia taryfowego jest niewątpliwie działaniem bezprawnym. Z kolei § 17 ust. 1 rozporządzenia taryfowego podaje: „ Odbiorca usług dokonuje zapłaty za dostarczoną wodę lub odprowadzone ścieki w terminie określonym w fakturze, który nie może być krótszy niż 14 dni od daty jej wysłania lub dostarczenia w inny sposób” . Przytoczony powyżej przepis określa, że przedsiębiorca nie tylko powinien podać termin spełnienia świadczenia przez konsumenta w wystawionej dla niego fakturze, ale również ustala, że nie może być on krótszy niż 14 dni od daty jej wysłania lub dostarczenia w inny sposób. Tymczasem Lubskie Wodociągi stosując postanowienie o treści: „ Odbiorca dokonuje zapłaty za dostarczoną wodę i odprowadzane ścieki w terminie 14 dni od daty dostarczenia faktury lub w indywidualnych przypadkach w innym terminie określonym w fakturze” tylko częściowo wypełnia dyspozycję ww. przepisu. Należy zwrócić uwagę, że zastosowane przez Spółkę w umowie uregulowanie, zgodnie z którym termin płatności może w indywidualnych przypadkach być inny, niekoniecznie musi oznaczać, że termin zapłaty faktury będzie określony zgodnie z wyżej przytoczonym przepisem. Zgodnie z dyspozycją ww. przepisu termin płatności nie może być krótszy niż 14 dni od daty wysłania lub dostarczenia odbiorcom faktury w inny sposób. Lubskie Wodociągi zaś dzięki przytoczonemu powyżej zapisowi mają możliwość wprowadzenia innego terminu płatności faktur, a wiec również krótszego niż przewiduje to rozporządzenie taryfowe i takie ich działanie można uznać za bezprawne. Art. 8 ust. 1 pkt 1 – 4 ustawy o zbiorowym (…), określa, w jakich okolicznościach przedsiębiorstwo wodociągowo – kanalizacyjne uprawnione jest do wstrzymania świadczenia usług na rzecz odbiorcy. Przepis ten stanowi, że przedsiębiorstwo wodociągowo – kanalizacyjne może odciąć dostawę wody lub zamknąć przyłącza kanalizacyjne, jeżeli: a) przyłącze wodociągowe lub przyłącze kanalizacyjne wykonano niezgodnie z przepisami prawa; b) odbiorca usług nie uiścił należności za pełne dwa okresy obrachunkowe, następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaległej opłaty; c) jakość wprowadzanych ścieków nie spełnia wymogów określonych w przepisach prawa lub stwierdzono celowe uszkodzenie albo pominięcie urządzenia pomiarowego; d) został stwierdzony nielegalny pobór wody lub nielegalne odprowadzanie ścieków, to jest bez zawarcia umowy, jak również przy celowo uszkodzonych albo pominiętych wodomierzach lub urządzeniach pomiarowych. Formułując powyższy przepis ustawodawca nie posłużył się sformułowaniem „w szczególności” lub podobnym. Oznacza to, że katalog okoliczności, które stanowią podstawę do wstrzymania świadczenia usług ma charakter zamknięty, który nie może być dowolnie i arbitralnie rozszerzany przez przedsiębiorstwo wodociągowo – kanalizacyjne w treści umowy. Odcięcie dostawy wody lub zamknięcie przyłącza kanalizacyjnego może nastąpić zatem wyłącznie wówczas, gdy wystąpi któraś z przesłanek określonych w art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym (…). W ocenie Prezesa Urzędu postanowienie umowne stosowane przez Lubskie Wodociągi, o treści: „ Umowa może być rozwiązana (…) b) przez Spółkę za trzymiesięcznym wypowiedzeniem ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego w przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania umowy przez Odbiorcę”, nie znajduje odzwierciedlenia w brzmieniu art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym (…). Daje natomiast temu przedsiębiorcy możliwość przekroczenia jego ustawowych kompetencji jako dostawcy usług wodociągowych i kanalizacyjnych w zakresie możliwości wstrzymania świadczenia usług. Przewiduje bowiem możliwość podjęcia działań powodujących odcięcie dostaw wody lub zamknięcie przyłącza kanalizacyjnego w sytuacjach, które nie zostały objęte art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym (…). Zamieszczenie w umowach ww. postanowienia jest zatem sprzeczne z art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym (…). 9 W związku z powyższym, należy uznać za uprawdopodobnione, że Lubskie Wodociągi zamieszczając w stosowanych przez siebie wzorcach umownych postanowienia, których treść nie jest zgodna z aktualnie obowiązującymi regulacjami zawartymi w ustawie o zbiorowym (…) oraz rozporządzeniu taryfowym działały bezprawnie, a tym samym spełniona została pierwsza przesłanka niezbędna do stwierdzania praktyki z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie (…). Ad. 2 W niniejszej sprawie bez wątpienia mamy do czynienia z naruszeniem praw licznej grupy konsumentów, nie tylko tych będących klientami Spółki ale i potencjalnych zainteresowanych, którzy mogą zawrzeć z nią umowę dotyczącą dostarczania wody i odbioru ścieków. Działaniem godzącym w zbiorowe interesy konsumentów jest stosowanie przez Lubskie Wodociągi, innego niż przewiduje to § 18 ust. 1 rozporządzenia taryfowego sposobu ustalania ilości pobranej wody, w przypadku awarii wodomierza głównego. Na podstawie ilości pobranej wody Lubskie Wodociągi obliczają bowiem należność za wodę i ścieki do uiszczenia której zobowiązany jest konsument. Może więc dojść do sytuacji, w której wykazane przez Spółkę zużycie wody (stanowiące podstawę do wyliczenia zapłaty), będzie wyższe od zużycia wyliczonego zgodnie z ww. rozporządzeniem w sprawie określenia taryf. W takim przypadku konsumenci poniosą wyższe opłaty za wodę i ścieki niż wynikałoby to z obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa. Za działanie godzące w zbiorowe interesy konsumentów należy także uznać możliwość ustalania przez Spółkę krótszego terminu zapłaty za świadczone przez nią usługi niż przewiduje to § 17 ust. 1 rozporządzenia taryfowego. Zastosowane przez Lubskie Wodociągi uregulowanie „ Odbiorca dokonuje zapłaty za dostarczoną wodę i odprowadzane ścieki w terminie 14 dni od daty dostarczenia faktury lub w indywidualnych przypadkach w innym terminie określonym w fakturze” , niekoniecznie musi oznaczać, że termin zapłaty faktury będzie wynosił co najmniej 14 dni od daty jej wysłania lub dostarczenia w inny sposób. Brak natomiast zapłaty przez odbiorcę należności na rzecz Spółki w terminie podanym na fakturze, który jest krótszy niż 14 dni od jej dostarczenia, może skutkować obciążeniem go odsetkami karnymi za przekroczenie terminu płatności (krótszego niż przewiduje to ww. rozporządzenie taryfowe). Niewątpliwie działaniem godzącym w interesy konsumentów jest również możliwość rozwiązywania umowy ( a w konsekwencji zastosowanie przez Lubskie Wodociągi środków technicznych uniemożliwiających dalsze korzystanie z jego usług ) w innych przypadkach niż okoliczności opisane w art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym (…), albowiem nakłada na nich ciężar większy od powszechnie przyjętego w stosunkach danego rodzaju. Skoro ustawodawca w treści ww. przepisu przewidział określone sankcje za określone naruszenia, za niedopuszczalne należy uznać, aby Spółka w treści umowy określała możliwość stosowania takich sankcji za mniejsze naruszenia. Taki sposób działania godzi w zbiorowe interesy konsumentów ponieważ ponoszą oni konsekwencje w sytuacji nieprzewidzianej przez ustawodawcę. Na podstawie powyższego można stwierdzić, że przedsiębiorca zastosował regulację, która niewątpliwie godzi w interesy konsumentów ograniczając ich prawa gwarantowane wyżej wskazanymi przepisami ustawy o zbiorowym (…) i rozporządzenia taryfowego. Mając powyższe na względzie, Prezes Urzędu stwierdził, że zostało uprawdopodobnione spełnienie łącznie wszystkich przesłanek koniecznych do zakwalifikowania opisanych działań jako praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, określonej w art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie (…). Zgodnie z art. 28 ustawy o ochronie (…) jeżeli w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione – na podstawie okoliczności sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu lub innych informacji będących 10 podstawą wszczęcia postępowania z urzędu – że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24 tej ustawy, a przedsiębiorca, któremu zarzucane jest naruszenie tego przepisu, zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom, Prezes Urzędu może, w drodze decyzji, nałożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. W toku niniejszego postępowania Lubskie Wodociągi, uznając zasadność postawionych mu zarzutów wniosły o wydanie decyzji w trybie art. 28 ustawy o ochronie (…). Jednocześnie zobowiązały się do: - wykreślenia lub zmiany zakwestionowanych postanowień w stosowanym przez siebie wzorcu umownym i zawierania umów z nowymi odbiorcami usług w oparciu o poprawiony wzorzec, - przesłania dotychczasowym odbiorcom swoich usług aneksów wprowadzających zmiany do umów już zawartych , zgodnie z przyjętym przez siebie zobowiązaniem. Zdaniem Prezesa Urzędu, dokonując tych modyfikacji Lubskie Wodociągi uwzględniły obowiązujące przepisy prawa, w szczególności art. 8 ustawy o zbiorowym (…) oraz §17 i §18 rozporządzenia taryfowego. W związku z powyższym przedstawiony przez Lubskie Wodociągi projekt zmian może być zastosowany w obrocie z konsumentami, a wprowadzenie go zarówno w nowo podpisywanych umowach jak i w aktualnie obowiązujących, Prezes Urzędu uznał za działanie wystarczające do usunięcia naruszenia art. 24 ust.1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie (…). Za termin wprowadzenia w życie nowego wzorca umownego Prezes Urzędu uznał dzień uprawomocnienia się decyzji, natomiast za termin do którego ww. przedsiębiorca ma przesłać do wszystkich dotychczasowych odbiorców aneksy wprowadzające zmiany do umów już zawartych uznał dzień 31.05.2013 r. Mając powyższe na uwadze należało orzec, jak w pkt I sentencji decyzji. Stosownie do art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie (…) Prezes Urzędu nakłada na Lubskie Wodociągi obowiązek złożenia w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowiązań. Zgodnie z tym przepisem oraz mając na względzie złożone przez Lubskie Wodociągi w niniejszej sprawie zobowiązanie Prezes UOKiK zobowiązał ww. przedsiębiorcę do: - przedstawienia zmienionych wzorców umów, nie zawierających zakwestionowanych postanowień w terminie miesiąca od uprawomocnienia się decyzji, -przesłania dowodów wysłania aneksów do umów już zawartych do dnia 31 maja 2013 r. Mając powyższe na uwadze, należało orzec, jak w punkcie II sentencji. Stosownie do treści art. 81 ust 1 ustawy o ochronie (…) , w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c., od niniejszej decyzji przysługuje stronie odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów we Wrocławiu. Otrzymuje: 1. Lubskie Wodociągi i Kanalizacja Sp. z o. o. ul. Paderewskiego 20 68-300 Lubsko