RWR-22/2011

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA WE WROCŁAWIU 50-413 Wrocław, ul. Walońska 3-5 tel.(071)344 65 87, (071)34 05 920, fax (071)34 05 922 e-mail: wroclaw@uokik.gov.pl RWR 61-13/11/AJ/ Wrocław, 01 września 2011 r. DECYZJA nr RWR 22/2011 I. Na podstawie art. 28 ust. 1 i ust. 2 oraz stosownie do art. 33 ust. 4, ust. 5 i ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.) oraz § 2 pkt 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887) - w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - po uprawdopodobnieniu - w postępowaniu wszczętym z urzędu - stosowania przez Jolantę Dudycz, prowadzącą działalność gospodarczą pod nazwą „Meble Świata Jolanta Dudycz” z siedzibą w Gorzowie Wielkopolskim: 1. praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której stanowi art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ww. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegającej na zamieszczeniu w „Regulaminie sklepu internetowego www.mebleswiata.com.pl”, w części pt. „Przyjęcie i realizacja zamówienia” (pkt 5 zd. 5), postanowienia o treści: „Przyjęcie przez Państwa przesyłki bez zastrzeżeń powoduje wygaśnięcie roszczeń z tytułu ubytku lub uszkodzenia.” , które jest postanowieniem umownym, wpisanym na podstawie art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod pozycją nr 2070; 2. praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której stanowi art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ww. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegającej na zamieszczeniu w Regulaminie sklepu internetowego www.mebleswiata.com.pl, w części pt. „Postanowienia końcowe” (pkt 2 zd. 2 in fine), postanowienia o treści: „(…) wszelkie spory będą rozstrzygane przez sąd powszechny w Gorzowie Wlkp. właściwy dla siedziby Sprzedawcy.” , które jest postanowieniem umownym, wpisanym na podstawie art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, m.in., pod pozycjami nr 2148, 2125, 1649; 3. praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 ww. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegającej na zamieszczeniu w Regulaminie sklepu internetowego www.mebleswiata.com.pl, w części pt. „Odstąpienie od umowy – zwrot towaru” (pkt 4 zd. 2), postanowienia o treści: „Sklep zwraca pieniądze za 2 towar, potrącając koszty wysyłki wyliczone przez sklep podczas składania zamówienia przez klienta”, które to postanowienie jest sprzeczne z zasadą wyrażoną w art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (Dz. U. Nr 22, poz. 271 ze zm.). i przyjęciu zobowiązania ww. Przedsiębiorcy do zaniechania tych działań poprzez: ad 1. zastąpienie kwestionowanego postanowienia „Przyjęcie przez Państwa przesyłki bez zastrzeżeń powoduje wygaśnięcie roszczeń z tytułu ubytku lub uszkodzenia.” postanowieniem o treści: „Jeżeli w momencie odbioru przesyłki stwierdzą Państwo, że jest ona uszkodzona zobowiązani są Państwo do zgłoszenia zastrzeżeń przewoźnikowi i protokólarnego ustalenia w jego obecności stanu przesyłki. Jeżeli po wydaniu przesyłki ujawniono ubytek lub uszkodzenie nie dające się z zewnątrz zauważyć przy odbiorze, żądanie ustalenia stanu przesyłki winno być zgłoszone przewoźnikowi niezwłocznie po ujawnieniu się szkody, nie później niż w ciągu 7 dni od dnia odbioru przesyłki”, ad 2. zastąpienie kwestionowanego postanowienia „(…) wszelkie spory będą rozstrzygane przez sąd powszechny w Gorzowie Wlkp. właściwy dla siedziby Sprzedawcy.” postanowieniem o treści: „Wszelkie spory wynikłe w związku z realizowaniem umów kupna - sprzedaży między sklepem Meble Świata a Kupującym strony zobowiązują się załatwić w drodze ugody, a w przypadku jej nieosiągnięcia poddawać rzeczowo właściwym sądom powszechnym”, ad 3. wykreślenie kwestionowanego postanowienia, nakłada się na Jolantę Dudycz, prowadzącą działalność gospodarczą pod nazwą „Meble Świata” obowiązek wykonania zobowiązania, o którym mowa wyżej - w terminie do dnia 30 września 2011 r. II. Na podstawie przepisu art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosowanie do art. 33 ust. 4, ust.5 i ust. 6 tej ustawy oraz § 2 pkt 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887), - w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - nakłada się na Jolantę Dudycz, prowadzącą działalność gospodarczą pod nazwą „Meble Świata” obowiązek złożenia sprawozdania o wykonaniu zobowiązania nałożonego w pkt I osnowy decyzji w terminie do 31 października 2011 r. UZASADNIENIE 1. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - w ramach działań monitorujących sprzedaż za pośrednictwem sklepów internetowych - dokonał oceny sklepu internetowego pod adresem: www.mebleswiata.com.pl, należącego do przedsiębiorcy - Jolanty Dudycz, prowadzącej działalność gospodarczą pod nazwą „Meble Świata Jolanta Dudycz” z siedzibą w Gorzowie Wielkopolskim (66-400), ul. Przemysłowa 14-15, zwanej dalej „Przedsiębiorcą”. 3 2. Zasady dokonywania przez konsumentów zakupów w sklepie internetowym pod adresem www.mebleswiata.com.pl zostały określone w „Regulaminie sklepu internetowego”. Po analizie strony internetowej oraz zamieszczonych na niej dokumentów, w tym ww. Regulaminu, powstało podejrzenie, że Przedsiębiorca może stosować praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 ww. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W tych okolicznościach, postanowieniem Nr 20/2011 z dnia 19 stycznia 2011 r., Prezes Urzędu wszczął postępowanie w sprawie wstępnego ustalenia, czy w związku z działalnością Przedsiębiorcy nastąpiło naruszenie uzasadniające wszczęcie postępowania w sprawie zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów lub czy miało miejsce naruszenie chronionych prawem interesów konsumentów uzasadniające podjęcie działań określonych w odrębnych ustawach. 3. Po przeprowadzeniu analizy prawnej „Regulaminu sklepu internetowego” stwierdzono, że istnieje podstawa do wszczęcia postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. W związku z tym, postanowieniem Nr 109/2011 z dnia 10 maja 2011 r., Prezes Urzędu, wszczął z urzędu postępowanie w sprawie podejrzenia stosowania przez Jolantę Dudycz, prowadzącą działalność gospodarczą pod nazwą „Meble Świata” Jolanta Dudycz z siedzibą w Gorzowie Wielkopolskim (66-400), ul. Przemysłowa 14-15: 1) praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której stanowi art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ww. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegającej na zamieszczeniu w Regulaminie sklepu internetowego www.mebleswiata.com.pl, w części pt. „Przyjęcie i realizacja zamówienia” (pkt 5 zd. 5), postanowienia o treści: „Przyjęcie przez Państwa przesyłki bez zastrzeżeń powoduje wygaśnięcie roszczeń z tytułu ubytku lub uszkodzenia.” , które może być tożsame z postanowieniem wpisanym na podstawie art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod pozycją nr 2070; 2) praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której stanowi art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ww. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegającej na zamieszczeniu w Regulaminie sklepu internetowego www.mebleswiata.com.pl, w części pt. „Postanowienia końcowe” (pkt 2 zd. 2 in fine ), postanowienia o treści: „(…) wszelkie spory będą rozstrzygane przez sąd powszechny w Gorzowie Wlkp. właściwy dla siedziby Sprzedawcy.” , które może być tożsame z postanowieniem wpisanym na podstawie art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, m.in., pod pozycjami nr 2148, 2125, 1649; 3) praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 ww. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegającej na zamieszczeniu w Regulaminie sklepu internetowego www.mebleswiata.com.pl, w części pt. „Odstąpienie od umowy – zwrot towaru” (pkt 4 zd. 2), postanowienia o treści: „Sklep zwraca pieniądze za towar, potrącając koszty wysyłki wyliczone przez sklep podczas składania zamówienia przez klienta”, które to postanowienie może być sprzeczne z zasadą wyrażoną w art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (Dz. U. Nr 22, poz. 271 ze zm.). 4. Postanowieniem Nr 109/2011 z dnia 10 maja 2011 r. Prezes UOKIK zaliczył w poczet dowodów materiały uzyskane w ww. postępowaniu wyjaśniającym, tj.: 4 - zaświadczenie o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej; - Regulamin sklepu internetowego. 5. Odpowiadając na zarzuty postawione w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania, Przedsiębiorca Jolanta Dudycz przedstawiła propozycje zmian zakwestionowanych postanowień wzorca umowy w taki sposób, by dostosować je do obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa i jednocześnie wniosła o wydanie decyzji w trybie art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 6. Pismem z dnia 3 czerwca 2011 r. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura we Wrocławiu zawiadomił, że zostało zakończone gromadzenie materiału dowodowego w postępowaniu antymonopolowym i poinformował, że Strona lub jej pełnomocnicy mogą zapoznać się z aktami sprawy, a następnie wypowiedzieć się co do zebranych dowodów i materiałów. Strona nie skorzystała z tego uprawnienia. Prezes UOKIK ustalił następujący stan faktyczny: 1. Jolanta Dudycz, jest przedsiębiorcą prowadzącym działalność gospodarczą pod nazwą „Meble Świata” Jolanta Dudycz z siedzibą w Gorzowie Wielkopolskim, 66-400 Gorzów Wielkopolski, ul. Przemysłowa 14-15, na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej, prowadzonej przez Prezydenta Miasta Gorzowa Wlkp. pod numerem 37649E. Przedmiotem działalności jest m.in. sprzedaż detaliczna mebli, sprzętu oświetleniowego i pozostałych artykułów użytku domowego prowadzona w wyspecjalizowanych sklepach. Dowód: karta 5. 2. W toku wykonywanej działalności, Przedsiębiorca posługuje się wzorcem umowy pn.: „Regulamin sklepu internetowego”, zamieszczonym na stronie internetowej www.mebleswiata.com.pl., w którym znajdują się, m.in., postanowienia o treści: 1) „Przyjęcie przez Państwa przesyłki bez zastrzeżeń powoduje wygaśnięcie roszczeń z tytułu ubytku lub uszkodzenia.” (pkt 5 zd. 5, w części Regulaminu pt. „Przyjęcie i realizacja zamówienia”); 2) „(…) wszelkie spory będą rozstrzygane przez sąd powszechny w Gorzowie Wlkp. właściwy dla siedziby Sprzedawcy.” (pkt 2 zd. 2 in fine, w części Regulaminu pt. „Postanowienia końcowe”); 3) „Sklep zwraca pieniądze za towar, potrącając koszty wysyłki wyliczone przez sklep podczas składania zamówienia przez klienta” (pkt 4 zd. 2, w części Regulaminu pt. „Odstąpienie od umowy – zwrot towaru”). Dowód: karta 6-8. 3. W Rejestrze postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, wpisane są następujące postanowienia: - pod nr 2070 o treści: „Wskutek przyjęcia przez Odbiorcę przesyłki bez zastrzeżeń wygasają wszelkie roszczenia przeciwko Ekurier”, wpisane do Rejestru w dniu 29 października 2010 r. na podstawie wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 16 sierpnia 2011 r. (sygn. akt XVII AmC 826/09); - pod nr 2148 o treści: „Wszelkie spory powstałe na gruncie Regulaminu lub umów świadczonych drogą elektroniczną rozstrzygał będzie Sąd powszechny właściwy dla siedziby 5 Usługodawcy”, wpisane do Rejestru w dniu 31 stycznia 2011 r., na podstawie wyroku SOKiK z dnia 22 października 2010 r. (sygn. akt XVII AmC 1504/09); - pod nr 2125 o treści: „Wszelkie spory wynikłe pomiędzy stronami na gruncie zastosowania niniejszego regulaminu będzie rozpatrywać Sąd właściwy ze względu na siedzibę Właściciela vortalu”, wpisane do Rejestru w dniu 11 stycznia 2011 r., na podstawie wyroku SOKiK z dnia 14 lipca 2010 r. (sygn. akt XVII AmC 1165/09); - pod nr 1649 o treści: „Ewentualne sprawy sporne pomiędzy sklepem a zamawiającym, po wyczerpaniu się możliwości polubownego ich rozwiązania, będzie rozstrzygać sąd właściwy dla siedziby sklepu”, wpisane do Rejestru w dniu 20 lipca 2009 r., na podstawie wyroku SOKiK z dnia 8 czerwca 2009 r. (sygn. akt XVII AmC 374/09). Dowód: strona internetowa: www.uokik.gov.pl/rejestr_klauzul_niedozwolonych2.php. 4. Jolanta Dudycz, prowadząca działalność gospodarczą pod nazwą „Meble Świata”, uznając za zasadne zarzuty postawione przez Prezesa Urzędu w ww. postanowieniu nr 109/2011 zobowiązała się do: - zastąpienia postanowienia kwestionowanego w pkt 1), postanowieniem o treści: „Jeżeli w momencie odbioru przesyłki stwierdzą Państwo, że jest ona uszkodzona zobowiązani są Państwo do zgłoszenia zastrzeżeń przewoźnikowi i protokólarnego ustalenia w jego obecności stanu przesyłki. Jeżeli po wydaniu przesyłki ujawniono ubytek lub uszkodzenie nie dające się z zewnątrz zauważyć przy odbiorze, żądanie ustalenia stanu przesyłki winno być zgłoszone przewoźnikowi niezwłocznie po ujawnieniu się szkody, nie później niż w ciągu 7 dni od dnia odbioru przesyłki”, - zastąpienia postanowienia kwestionowanego w pkt 2) postanowieniem o treści: „Wszelkie spory wynikłe w związku z realizowaniem umów kupna - sprzedaży między sklepem Meble Świata a Kupującym strony zobowiązują się załatwić w drodze ugody, a w przypadku jej nieosiągnięcia poddawać rzeczowo właściwym sądom powszechnym”, - wykreślenia postanowienia kwestionowanego w pkt 3). Dowód: karta 10-11. Mając powyższe ustalenia na uwadze Prezes UOKIK zważył, co następuje: Zagrożenie interesu publicznoprawnego. Treść art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie (...) ogranicza zastosowanie jej przepisów wyłącznie do ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów, podejmowanej w interesie publicznym. Oznacza to, że warunkiem koniecznym do uruchomienia procedur i zastosowania instrumentów w niej określonych jest zaistnienie takiego stanu faktycznego, w którym działania przedsiębiorców - naruszające jej przepisy – stanowią potencjalne zagrożenie interesu publicznego. Niniejsze postępowanie dotyczy treści wzorca umowy (Regulaminu sklepu internetowego) - stosowanego przez przedsiębiorcę Jolantę Dudycz, prowadzącą działalność gospodarczą pod nazwą „Meble Świata” - wobec nieograniczonego kręgu adresatów, tj. wszystkich zainteresowanych treścią oferty Przedsiębiorcy, aktualnych i potencjalnych klientów, którym - na gruncie art. 4 ust. 11 ustawy o ochronie (…) - przysługuje status konsumenta. Zdaniem Prezesa Urzędu, rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wiąże się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy mogli być, są lub będą klientami sklepu internetowego, prowadzonego przez Przedsiębiorcę. Interes publicznoprawny przejawia się także w postaci zbiorowego interesu konsumentów, co oznacza, iż każde naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocześnie 6 naruszeniem interesu publicznoprawnego. Uzasadnione było zatem w niniejszej sprawie podjęcie przez Prezesa Urzędu działań przewidzianych w ustawie o ochronie (...). Status przedsiębiorcy. Zgodnie z art. 4 pkt 1 lit a) ustawy o ochronie (…), pod pojęciem przedsiębiorcy należy rozumieć przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, a także osobę fizyczną, osobę prawną, oraz jednostkę organizacyjną niemającą osobowości prawnej, której ustawa przyznaje zdolność prawną, organizującą lub świadczącą usługi o charakterze użyteczności publicznej, które nie są działalnością gospodarczą w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Natomiast art. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (j.t. Dz. U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447 ze zm.), definiuje działalność gospodarczą jako zarobkową działalność wytwórczą, handlową, budowlaną, usługową oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i eksploatacja zasobów naturalnych, a także działalność zawodową wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły. Przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 ust. 1 tej ustawy jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna nie będąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną - wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Ponadto, zgodnie z art. 14 ust. 1 tej ustawy przedsiębiorca może podjąć działalność gospodarczą po uzyskaniu wpisu do rejestru przedsiębiorców w Krajowym Rejestrze Sądowym albo do Ewidencji Działalności Gospodarczej. Jolanta Dudycz jest przedsiębiorcą prowadzącym działalność gospodarczą pod nazwą „Meble Świata” Jolanta Dudycz z siedzibą w Gorzowie Wielkopolskim, na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej prowadzonej przez Prezydenta Miasta Gorzowa Wlkp. pod numerem 37649E. Jolanta Dudycz jest zatem przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie (…). Oznacza to, iż przepisy ustawy o ochronie (…) mają do niej bezpośrednie zastosowanie. Zbiorowy interes konsumentów. W myśl art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, stosowanie postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone jest praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Mówiąc o „zbiorowym interesie konsumentów” należy zaznaczyć, iż ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie podaje jego definicji, wskazując jednak w art. 24 ust. 3, że nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. O tym, czy naruszony został interes zbiorowy, nie zawsze przesądza kryterium ilościowe, ponieważ niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta może być przejawem często lub nawet powszechnie stosowanej praktyki naruszającej interes zbiorowy. W niniejszej sprawie bez wątpienia mamy do czynienia z prawami licznej grupy konsumentów, wszystkich konsumentów będących klientami sklepu internetowego „Meble Świata”, prowadzonego przez Jolantę Dudycz, jak i potencjalnych zainteresowanych, którzy mogą zawrzeć z nią umowę sprzedaży oferowanych produktów. W rozpatrywanym stanie faktycznym zachowanie Przedsiębiorcy nie dotyczy zatem interesów poszczególnych osób, których sprawy mają charakter jednostkowy, indywidualny i nie dający się porównać z innymi, lecz mamy do czynienia z uprawnieniami określonego kręgu konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla całej, licznej grupy obecnych i przyszłych kontrahentów Przedsiębiorcy. Uzasadnienie rozstrzygnięcia zawartego w punkcie I.1) osnowy decyzji. Art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie (...) stanowi, iż ‚„Zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów.”, natomiast art. 24 ust. 2 określa, iż „Przez 7 praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: 1) stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. (...). Do stwierdzenia praktyki o której mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów konieczne jest wykazanie, iż przedsiębiorca stosuje we wzorcu umownym postanowienia, które zostały wpisane do prowadzonego przez Prezesa Urzędu Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone (dalej też jako „Rejestr”), o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego. Podkreślenia wymaga, iż wzorce umowy wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami mogą być poddane kontroli abstrakcyjnej. Kontroli abstrakcyjnej wzorca jako takiego (art. 479 36 - 479 45 k.p.c.) dokonuje się niezależnie od tego, czy postanowienia wzorca były, czy też nie były zastosowane przy konkretnej umowie. Kontrola taka obejmuje klauzule pojedyncze lub zbiorowe (cały wzorzec lub jego fragment). Oceny postanowień w wypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wyłącznie do kompetencji tego Sądu należy uznanie postanowień wzorców umowy za niedozwolone. Artykuł 479 43 k.p.c. rozszerza prawomocność wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocności rozszerzonej następuje od chwili wpisania wzorca umowy do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. Konsekwencją umieszczenia postanowienia umownego w w/w rejestrze jest to, że posłużenie się nim będzie miało skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzględnie przez prawo zakazanego. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowień umownych oznacza, że od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umowy. Powyższe stanowisko Prezesa Urzędu zgodne jest z orzecznictwem Sądu Najwyższego, który w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06) stwierdził, iż „(...) stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów (...)”. W uzasadnieniu do powyższej uchwały Sąd uznał, m.in., że „(..) praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów art. 23a u.o.k.ik. [obecnie art. 24] obejmuje również przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegających na przestawieniu wyrazów lub zastąpieniu jednych wyrazów innymi, jeżeli tylko wykładnia postanowienia pozwoli stwierdzić, że jego treść mieści się w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbliżonej treści do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecież tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru (…). Przyjęta powyżej rozszerzająca wykładnia art. 23a u.o.k.ik. znajduje również uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27 a także orzecznictwie ETS dotyczącym zasady efektywności (…)”. Nie jest zatem konieczna dokładna, literalna identyczność klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z nią porównywanej i stąd niedozwolone będą także takie postanowienia umów, które mieszczą się w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, której treść zostanie ustalona w oparciu o dokonaną jej wykładnię. Po dokonaniu analizy prawnej „Regulaminu sklepu internetowego www.mebleswiata.com.pl”, opracowanego przez Przedsiębiorcę Jolantę Dudycz, stwierdzono, że postanowienie o treści: „Przyjęcie przez Państwa przesyłki bez zastrzeżeń powoduje wygaśnięcie roszczeń z tytułu ubytku lub uszkodzenia”, wykazuje znaczne podobieństwo z postanowieniem wpisanym do Rejestru pod nr 2070 o treści: „Wskutek 8 przyjęcia przez Odbiorcę przesyłki bez zastrzeżeń wygasają wszelkie roszczenia przeciwko Ekurier”. Postanowienie to zostało wpisane do Rejestru w dniu 29 października 2010 r. na podstawie wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 16 sierpnia 2011 r. (sygn. akt XVII AmC 826/09). Treść analizowanego postanowienia, stosowanego przez Stronę postępowania, w ten sam sposób kształtuje uprawnienie konsumentów do ewentualnego zgłaszania do Sprzedawcy roszczeń z tytułu ubytku lub uszkodzenia przesyłki. Z postanowienia wynika bowiem, że konsumentowi przysługują roszczenia do Sprzedawcy pod warunkiem, że dokona oceny stanu przesyłki w chwili jej doręczenia. W sytuacji, gdy przyjmie przesyłkę bez zastrzeżeń, prawo do zgłaszania ewentualnych roszczeń wygasa. Tymczasem mogą zdarzyć się w praktyce sytuacje, że towar będzie uszkodzony, mimo braku zewnętrznych oznak uszkodzenia paczki. Możliwe jest także, że przesyłkę odbierze osoba w zastępstwie adresata, np. sąsiad, domownik, któremu nie są znane postanowienia Regulaminu sklepu internetowego. Analizowane postanowienie w pewnym sensie przenosi odpowiedzialność za stan przesyłki ze sprzedawcy na konsumenta, uzależnia bowiem odpowiedzialność Sprzedawcy, prowadzącego sklep internetowy od dokonania określonych czynności przez konsumenta. Prezes Urzędu stoi tymczasem na stanowisku, że Sprzedawca ponosi odpowiedzialność z tytułu ubytku lub uszkodzenia towaru nawet wtedy, gdy konsument przyjmie przesyłkę bez zastrzeżeń. Z tych też względów Prezes Urzędu uznał zakwestionowane postanowienie za tożsame z postanowieniem powołanym w osnowie decyzji, wpisanym do Rejestru w poz. 2070, mimo niewielkich różnic leksykalnych w porównywanych klauzulach. Należy zatem przyjąć, iż skoro kwestionowane postanowienie Regulaminu sklepu internetowego jest tożsame z klauzulą wpisaną do Rejestru, a posługiwanie się nim w obrocie konsumenckim jest zabronione, to tym samym zostało uprawdopodobnione stosowanie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. Należało zatem orzec, jak w pkt I.1) osnowy decyzji. Uzasadnienie rozstrzygnięcia zawartego w punkcie I. 2) osnowy decyzji. Jak już wyżej stwierdzono, do stwierdzenia praktyki o której mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów konieczne jest wykazanie, iż przedsiębiorca stosuje we wzorcu umownym postanowienia, które zostały wpisane do prowadzonego przez Prezesa Urzędu Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone. We wstępie należy wskazać, że aktualny jest – zawarty przy analizie pierwszej ze stwierdzonych praktyk, na str. 7 decyzji - wywód dotyczący prawomocności rozszerzonej, która powstaje od chwili wpisania wzorca umowy do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Konsekwencją umieszczenia postanowienia umownego w Rejestrze jest to, że następne posłużenie się nim oznacza, że wprowadzono do umowy element przez prawo bezwzględnie zakazany. Wpis do Rejestru oznacza, że od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umowy. Celem uniknięcia powtórzeń, należy przejść do meritum analizy porównawczej odpowiednich postanowień wzorca umowy. Przedmiotem niniejszego postępowania jest wykazanie, że zakwestionowane przez Prezesa Urzędu postanowienie o treści: „(…) wszelkie spory będą rozstrzygane przez sąd powszechny w Gorzowie Wlkp. właściwy dla siedziby Sprzedawcy”, jest tożsame z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnymi wyrokami SOKIK i wpisanymi do Rejestru. 9 W ocenie Prezesa Urzędu, objęte zarzutem niniejszego postępowania, postanowienie zawarte w pkt 2 zd. 2 in fine w części Regulaminu pn. Postanowienia końcowe o treści: „(…) wszelkie spory będą rozstrzygane przez sąd powszechny w Gorzowie Wlkp. właściwy dla siedziby Sprzedawcy.” jest tożsame z treścią postanowień: - „Wszelkie spory powstałe na gruncie Regulaminu lub umów świadczonych drogą elektroniczną rozstrzygał będzie Sąd powszechny właściwy dla siedziby Usługodawcy”, które zostało wpisane do Rejestru pod nr 2148, w dniu 31 stycznia 2011 r., na podstawie wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 22 października 2010 r. (sygn. akt XVII AmC 1504/09); - „Wszelkie spory wynikłe pomiędzy stronami na gruncie zastosowania niniejszego regulaminu będzie rozpatrywać Sąd właściwy ze względu na siedzibę Właściciela vortalu”, które zostało wpisane do Rejestru pod nr 2125, w dniu 11 stycznia 2011 r., na podstawie wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 14 lipca 2010 r. (sygn. akt XVII AmC 1165/09); - „Ewentualne sprawy sporne pomiędzy sklepem a zamawiającym, po wyczerpaniu się możliwości polubownego ich rozwiązania, będzie rozstrzygać sąd właściwy dla siedziby sklepu”, które zostało wpisane do Rejestru pod nr 1649, w dniu 20 lipca 2009 r., na podstawie wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 8 czerwca 2009 r. (sygn. akt XVII AmC 374/09). Podkreślić należy, że w wielu swych wyrokach (m.in. z 19 kwietnia 2004 r., sygn. akt XVII Amc 59/03; z 8 grudnia 2004 r., sygn. akt XVII Amc 79/03; z 24 listopada 2004 r., VII Amc 119/03; z 10 grudnia 2004 r., sygn. akt XVII Amc 64/04) Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznawał za niedozwolone postanowienia zawierające klauzule prorogacyjne, stosowane w obrocie z konsumentami przez przedsiębiorców działających w różnych branżach gospodarki. SOKIK uznał, że kwestię właściwości sądu w sprawach cywilnych określają przepisy k.p.c. - sądem właściwym do rozpatrzenia wniesionego powództwa jest zgodnie z art. 27 k.p.c. sąd ogólnej właściwości pozwanego lub zgodnie z art. 34 k.p.c. i sąd miejsca wykonania umowy (właściwość przemienna) - i zgodnie z art. 385³ pkt 23 k.c. nie mogą być one w tym zakresie wyłączane, ponieważ mogą stanowić dodatkową dolegliwość dla konsumenta, a także ograniczać realizację przysługujących mu praw. Treść analizowanego postanowienia, stosowanego przez Stronę postępowania w ten sam sposób kształtuje stosunki między stronami umowy w zakresie właściwości sądowej w przypadku występowania sporów tj. narzuca właściwość, która w poszczególnych przypadkach może być inna, niż ta wynikająca z właściwych przepisów k.p.c. Z tych też względów Prezes Urzędu uznał zakwestionowane postanowienie za tożsame z postanowieniami powołanymi w sentencji decyzji wpisanymi do Rejestru w poz. 2148, 2125 i 1649, mimo niewielkich różnic leksykalnych w porównywanych klauzulach. Należy zatem uznać, iż uprawdopodobniono, że kwestionowane postanowienie Regulaminu sklepu internetowego jest tożsame z klauzulami wpisanymi do Rejestru, a więc należało orzec, jak w pkt I .2) osnowy decyzji. Uzasadnienie rozstrzygnięcia zawartego w punkcie I. 3) osnowy decyzji. W ramach niniejszego postępowania, postawiono Przedsiębiorcy również zarzut stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, polegającej na zamieszczeniu w Regulaminie sklepu internetowego www.mebleswiata.com.pl, w części pt. „Odstąpienie od umowy – zwrot towaru” (pkt 4 zd. 2), postanowienia o treści: „Sklep zwraca pieniądze za towar, potrącając koszty wysyłki wyliczone przez sklep podczas składania zamówienia przez klienta”, które to postanowienie może być sprzeczne z zasadą wyrażoną w 10 art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (Dz. U. Nr 22, poz. 271 ze zm.). Jak już powyżej wskazano, zgodnie z treścią przepisu art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Jednocześnie według art. 24 ust. 2 przedmiotowej ustawy przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy. Do stwierdzenia praktyki o której mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie (...) muszą zostać kumulatywnie spełnione dwie przesłanki: 1. działanie przedsiębiorcy musi nosić znamiona bezprawności oraz 2. godzić w zbiorowe interesy konsumentów. Ad 1. Zgodnie z dyspozycją art. 7 ust. 1, w związku z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (Dz. U. Nr 22, poz. 271 ze zm.), konsument, który zawarł umowę na odległość, może od niej odstąpić bez podania przyczyn, składając stosowne oświadczenie na piśmie w terminie dziesięciu dni od dnia wydania rzeczy. W myśl art. 7 ust. 3 tej ustawy „W przypadku odstąpienia od umowy umowa jest uważana za niezawartą, a konsument jest zwolniony z wszelkich zobowiązań. To, co strony świadczyły, ulega zwrotowi w stanie niezmienionym, chyba że zmiana była konieczna w granicach zwykłego zarządu. Zwrot powinien nastąpić niezwłocznie, nie później niż w terminie czternastu dni. Jeżeli konsument dokonał jakichkolwiek przedpłat, należą się od nich odsetki ustawowe od daty dokonania przedpłaty.” Z Regulaminu sklepu internetowego www.mebleswiata.com.pl wynika natomiast, że w przypadku odstąpienia konsumenta od umowy w terminie 10 dni od daty otrzymania towaru Przedsiębiorca zwraca jedynie wartość zakupionych przedmiotów, bez zwrotu kosztów wysyłki (pkt 4 zd. 2 w części Regulaminu pn. Odstąpienie od umowy – zwrot towaru). W Regulaminie wskazano bowiem, że: „Sklep zwraca pieniądze za towar, potrącając koszty wysyłki wyliczone przez sklep podczas składania zamówienia przez klienta”. Wobec powyższego należy przyjąć, iż zwracanie konsumentowi - korzystającemu z prawa do odstąpienia od umowy - jedynie kosztów zakupionego towaru, bez zwrócenia mu kosztów wysyłki, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, jest sprzeczne z zasadą wyrażoną w art. 7 ust. 3 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów (…), a tym samym narusza zakaz opisany w art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Oceniając działanie Przedsiębiorcy pod kątem naruszenia zasady określonej w ww. przepisie dodatkowo wskazać należy, iż w wyroku z dnia 15 kwietnia 2010 r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej „ETS”) orzekł, iż koszty wysyłki towaru nie powinny obciążać konsumenta, który odstępuje od umowy zawartej z przedsiębiorcą na odległość. Innymi słowy, w przypadku odstąpienia przez konsumenta od umowy, przedsiębiorca nie ma prawa żądać od niego zwrotu kosztów wysyłki towaru. Strony mają wówczas obowiązek zwrotu jedynie wzajemnych świadczeń - konsument na własny koszt odsyła towar, natomiast przedsiębiorca zwraca otrzymaną cenę. Uzasadniając swoje stanowisko ETS wskazał, iż dyrektywa 97/7/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 maja 1997 r. w sprawie ochrony konsumentów w przypadku umów zawieranych na odległość definiuje umowę zawieraną na odległość jako „każdą umowę dotyczącą towarów lub usług zawartą między konsumentem i dostawcą (rozumianym jako każdy przedsiębiorca, który w umowach objętych dyrektywą działa w granicach swojej działalności) w ramach systemu sprzedaży lub świadczenia usług na odległość, zorganizowanego przez dostawcę, który do celów umowy wykorzystuje wyłącznie jeden lub kilka środków porozumiewania się na 11 odległość do momentu zawarcia umowy włącznie”. Takim środkami porozumiewania się na odległość są m. in. internet, media drukowane (np. formularze, listy seryjne, katalogi, reklamy prasowe), środki komunikacji telefonicznej (w tym telefon, automatyczne urządzenie wywołujące, telefaks) oraz środki komunikacji radiowej i telewizyjnej (radio, telewizja, wideotekst). Każdy konsument, który zawiera umowę w wyżej opisany sposób posiada prawo odstąpienia od niej. Dyrektywa stanowi, że termin do odstąpienia nie może wynosić mniej niż siedem dni roboczych (w Polsce wynosi on 10 dni kalendarzowych) bez żadnych sankcji i bez konieczności podawania powodu odstąpienia. W razie skorzystania przez kupującego z prawa odstąpienia od umowy, przedsiębiorca zobowiązany jest do zwrócenia mu zapłaconej ceny bez dodatkowych kosztów. Nie może on również ponosić z tytułu wykonywania przysługującego mu prawa odstąpienia od umowy żadnych opłat poza bezpośrednimi kosztami zwrotu towarów. ETS podkreślił, że cel dyrektywy to bez wątpienia zapobieganie zniechęcaniu konsumenta do skorzystania z przysługującego mu prawa odstąpienia od umowy. Obciążenie konsumenta nie tylko kosztami odesłania towarów, lecz również ich wysyłki mogłoby zaburzyć zrównoważony podział ryzyka pomiędzy stronami w umowach zawieranych na odległość, przez przenoszenie na konsumenta całości kosztów związanych z transportem towarów. Powyższy wyrok ETS ma również znaczenie dla polskich przedsiębiorców oraz konsumentów zawierających umowy na odległość, których prawa i obowiązki reguluje ustawa o prawach konsumentów, która wprowadziła do polskiego systemu prawnego przepisy dyrektywy, będącej przedmiotem wyroku ETS. Dlatego też również do interpretacji polskiej ustawy niezbędna jest znajomość m.in. omawianego wyroku (patrz: „Odstąpienie od umowy a zwrot kosztów wysyłki”, oprac. B. Jureczek, A. Wrona; Kancelaria Prawna M. Szulikowski i Partnerzy na http://www.egospodarka.pl/article/articleprint/52641/-1/84 ). Tym samym zostało uprawdopodobnione, że opisane wyżej zachowanie Przedsiębiorcy wypełnia pierwszą przesłankę praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, gdyż jest zachowaniem bezprawnym, polegającym na niewykonaniu obowiązku opisanego w art. 7 ust. 3 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów (…). Ad 2. Analizując drugą przesłankę zastosowania w rozpatrywanej sprawie art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie (…) należy stwierdzić, iż opisane zaniechanie przedsiębiorcy, naruszające przepis art. 7 ust. 3 ustawy ochronie niektórych praw konsumentów (…) niewątpliwie godzi w interes konsumenta i rodzi po jego stronie niekorzystne skutki. Jak wynika z treści art. 7 ust. 3 ustawy o prawach konsumentów rezygnacja z zakupionego w sklepie internetowym towaru w ustawowym terminie 10 dni nie upoważnia Przedsiębiorcy do pobierania jakichkolwiek opłat z tego tytułu, ani też do zatrzymania sobie części należności uiszczonej przez konsumenta, w wysokości odpowiadającej sumie kosztów. Niezwracanie konsumentowi pełnej opłaty jaką uiścił dokonując zakupu w sklepie internetowym jest działaniem bezprawnym, godzącym w ekonomiczny interes konsumenta, na którego przerzucana jest część ryzyka gospodarczego, ciążącego co do zasady na Przedsiębiorcy. Tym samym dochodzi do zachwiania równowagi pomiędzy sprzedającym a kupującym, na którego przenoszony jest cały ciężar kosztów związanych z transportem zakupionych towarów, jak również kosztów jego odesłania. Tym samym zostało uprawdopodobnione spełnienie drugiej z przesłanek - godzenie bezprawnymi działaniami w zbiorowy interes konsumentów - niezbędnej do stwierdzenia praktyki naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. Mając powyższe na względzie, Prezes Urzędu stwierdził, że zostało uprawdopodobnione spełnienie łącznie wszystkich przesłanek koniecznych dla 12 zakwalifikowania opisanych działań jako praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, określonej w art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie (...). Należało zatem orzec, jak w pkt I. 3) osnowy decyzji. Zobowiązanie Strony postępowania do podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia naruszeniom art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z art. 28 ustawy o ochronie (…), jeżeli w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione - na podstawie okoliczności sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu lub innych informacji będących podstawą wszczęcia postępowania z urzędu – że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24 tej ustawy, a przedsiębiorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom, Prezes Urzędu może, w drodze decyzji, nałożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. Taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie. Jolanta Dudycz, prowadząca działalność gospodarczą pod nazwą „Meble Świata”, zobowiązała się do podjęcia działań zmierzających do wyeliminowania wykazanych naruszeń oraz wskazała, w jaki sposób kwestionowane zapisy we wzorcach umów zostaną zmienione. Po zapoznaniu się z propozycją Przedsiębiorcy co do zakresu zmian we wzorcu umowy, Prezes Urzędu uznał, iż przyjęte zobowiązanie uwzględnia zarzuty przedmiotowego postępowania. Treść nowych postanowień, które zastąpią postanowienia objęte zarzutem postępowania, nie budzi wątpliwości co do ich poprawności i zgodności z prawem. Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w punkcie I osnowy decyzji. Zobowiązanie Strony postępowania do złożenia sprawozdania o stopniu realizacji zobowiązań. Stosownie do art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu, w decyzji, nakłada na przedsiębiorcę obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowiązań. Zgodnie z tym przepisem Jolanta Dudycz, prowadzącą działalność gospodarczą pod nazwą „Meble Świata” została zobowiązana do złożenia, w terminie wyznaczonym w pkt II osnowy decyzji, informacji o stopniu realizacji przyjętego zobowiązania. W związku z tym orzeczono, jak w punkcie II osnowy decyzji. Pouczenie: Stosownie do treści art. 81 ust 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c., od niniejszej decyzji przysługuje stronie odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów we Wrocławiu. Otrzymuje: Jolanta Dudycz „Meble Świata” ul. Przemysłowa 14-15 66-400 Gorzów Wielkopolski