RWR-5/2000

URZĄD OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA WE WROCŁAWIU 50-413 Wrocław, ul. Walońska 3-5 Tel/Fax (0-71)44-65-87, Tel. Centrala (0-71) 34-30-815 wew.920 E-mail: wroclaw@uokik.gov.pl Wrocław, 15.03.2000 r. RWR 500-S-11/99/AG/ Decyzja DL WR 5/2000 Na podstawie art. 104 k.p.a. i art. 8 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 24 lutego 1990r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów (j.t. Dz. U. z 1999r. Nr 52, poz. 547), po rozpatrzeniu sprawy wszczętej na wniosek Spółdzielni Mieszkaniowej „Szarotka” w Kamiennej Górze ul. M. C. Skłodowskiej 12, przeciwko Gminno-Miejskiemu Zakładowi BudŜetowemu Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w Bolkowie ul. Kolejowa 35 nakazuje się zaniechanie stosowania praktyki monopolistycznej polegającej na naduŜywaniu pozycji dominującej na rynku poprzez odmowę sprzedaŜy energii cieplnej przy braku alternatywnych źródeł zaopatrzenia. UZASADNIENIE Do Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura we Wrocławiu wpłynął wniosek Spółdzielni Mieszkaniowej „Szarotka” w Kamiennej Górze, zwanej dalej Spółdzielnią, o wszczęcie postępowania administracyjnego przeciwko Gminno- Miejskiemu Zakładowi BudŜetowemu Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w Bolkowie, zwanemu dalej Zakładem. 1. We wniosku z dnia 6.09.1999 r. Spółdzielnia postawiła zarzut, iŜ Zakład stosuje praktykę monopolistyczną polegającą na odmowie dostawy energii cieplnej do budynku mieszkalnego połoŜonego w Bolkowie przy ul. Kolejowej 35. W uzasadnieniu wnioskodawca podał, iŜ dnia 8.12.1994 r. zawarł umowę z Zakładem o dostawę energii cieplnej do ww. budynku mieszkalnego, która następnie została zastąpiona umową z dnia 28.02.1997 r. Umowa ta dnia 23.04.1999 r. została wypowiedziana przez Zakład, który jednocześnie złoŜył propozycję darowizny kotłowni na rzecz Spółdzielni. Zdaniem Spółdzielni odmowa zawarcia przez Zakład umowy na dostawę energii cieplnej do budynku przy ul. Kolejowej 35 w Bolkowie jest działalnością polegającą na stosowaniu praktyki monopolistycznej dyskryminującej Spółdzielnię, wyczerpującej znamiona art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 24 lutego 1990 r. o przeciwdziałaniu praktykom 2 monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów (j.t. Dz. U. z 1999r. Nr 52, poz. 547). Dowód: karty 1-2. 2. W związku z powyŜszym, Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura we Wrocławiu pismem z dnia 21.10.1999 r. wszczął antymonopolowe postępowanie administracyjne przeciwko Gminno-Miejskiemu Zakładowi BudŜetowemu Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w Bolkowie w sprawie naruszenia art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 24 lutego 1990r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów (j.t. Dz. U. z 1999r. Nr 52, poz. 547) poprzez stosowanie praktyki monopolistycznej polegającej na odmowie dostawy energii cieplnej do budynku mieszkalnego przy ul. Kolejowej 35 w Bolkowie. Dowód: karty 49-51. 3. W odpowiedzi na stawiane zarzuty, Zakład wniósł o oddalenie wniosku Spółdzielni jako nieuzasadnionego na tle przepisu art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy antymonopolowej. W uzasadnieniu uczestnik podał, iŜ wniosek Spółdzielni oparty został na nieprawdziwych przesłankach, gdyŜ lokal uŜytkowy, w którym znajdują się skomunalizowane urządzenia stanowił i nadal stanowi własność Spółdzielni, natomiast decyzja o komunalizacji dotyczyła tylko wyposaŜenia kotłowni. Gmina Bolków, której jednostką organizacyjną jest Zakład, wielokrotnie podejmowała próby nieodpłatnego przekazania Spółdzielni wyposaŜenia kotłowni, która odmawiała przejęcia wyposaŜenia. W tych okolicznościach, zdaniem uczestnika, twierdzenie, Ŝe wnioskodawca nie ma alternatywnego źródła zaopatrzenia w energię cieplną, jest nieprawdziwe. Zwłaszcza, Ŝe w okresie wypowiedzenia umowy Spółdzielnia mogła w pomieszczeniu stanowiącym jej własność, zainstalować wybrane przez siebie urządzenia grzewcze. Tym bardziej, Ŝe Zakład nieodmiennie wyraŜa zgodę na demontaŜ obecnych urządzeń grzewczych w kaŜdej chwili. Uczestnik podniósł równieŜ, Ŝe w latach 1997-1998 poniósł straty, gdyŜ opłaty za dostarczoną energię cieplną nie pokrywały ponoszonych kosztów, zaś dotowanie Spółdzielni przez Gminę nie moŜe być oceniane jako wykonywanie zadań jednostki samorządu terytorialnego. Dowód: karty 57-61. Przeprowadzone przez Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów postępowanie dowodowe pozwoliło na ustalenie następującego stanu faktycznego: 1. W dniu 18 listopada 1987 r. Spółdzielnia Mieszkaniowa „Szarotka” z siedzibą w Kamiennej Górze zawarła z Wojewódzkim Przedsiębiorstwem Energetyki Cieplnej w Jeleniej Górze umowę o dostawę ciepłej wody i energii cieplnej pochodzących ze źródeł ciepła (ciepłowni i kotłowni) będących własnością lub eksploatowanych przez Przedsiębiorstwo, do obiektów znajdujących się w zasobach Spółdzielni, w tym do budynku mieszkalnego połoŜonego przy ul. Kolejowej 35 w Bolkowie. Przedsiębiorstwo to następnie uległo podziałowi, w wyniku którego wyodrębnione zostało Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej z siedzibą w Kamiennej Górze, które przejęło wszystkie zobowiązania WPEC wobec odbiorców w zakresie ogrzewania budynków, w tym równieŜ naleŜących do zasobów mieszkaniowych Spółdzielni. 3 Dowód: karty 190-199, 236-245. 2. Energia cieplna dla budynku mieszkalnego przy ul. Kolejowej 35 wytwarzana jest w lokalnej kotłowni, znajdującej się w obrębie tegoŜ budynku. Pracuje ona wyłącznie na potrzeby jego mieszkańców. Pomieszczenie kotłowni naleŜy do Spółdzielni i nie wykracza poza obrys ww. budynku. Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej było natomiast właścicielem urządzeń grzewczych zainstalowanych w tym pomieszczeniu. Dowód: karty 59, 62-65, 122-126. 3. Decyzją z dnia 26 listopada 1993 r. Wojewoda Jeleniogórski, w wyniku podziału Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej w Kamiennej Górze, wydzielił ze struktury organizacyjnej tego przedsiębiorstwa wyposaŜenie kotłowni, znajdujące się w budynku przy ul. Kolejowej 35 w celu komunalizacji i z dniem 1 grudnia 1993 r. przekazał je nieodpłatnie na własność gminie Bolków. Dowód: karta 66 . 4. Na podstawie Zarządzenia Wojewody Jeleniogórskiego z dnia 14 lipca 1994 r. w dniu 1 września 1994 r. Urząd Gminy i Miasta w Bolkowie przekazał wyposaŜenie kotłowni przy ul. Kolejowej 35 Gminno-Miejskiemu Zakładowi BudŜetowemu Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w Bolkowie. Wraz z otrzymanymi składnikami Zakład przyjął na siebie prawa i obowiązki w zakresie dostaw energii cieplnej. Dowód: karty 67-68. 5. Zakład powstał w wyniku przekształcenia PGKiM w Bolkowie uchwałą nr 64/20/91 Rady Gminy i Miasta w Bolkowie z dnia 24 maja 1991 r. Jako jednostka organizacyjna Gminy i Miasta Bolków jest on zakładem uŜyteczności publicznej, którego celem określonym w statucie jest bieŜące zaspokajanie potrzeb gminy i miasta w zakresie gospodarki komunalnej i mieszkaniowej, tj. m.in.: - prowadzenie spraw związanych z administracją budynków komunalnych, a w szczególności zawieranie i rozwiązywanie umów o najem lokali mieszkalnych i uŜytkowych, - realizacja i wykonywanie zadań w zakresie gospodarki remontowej zarządzanej substancji mieszkaniowej i uŜytkowej wraz z ich modernizacją, - dokonywanie przeglądów technicznych budynków mieszkalnych w celu właściwego prognozowania i planowania potrzeb remontowych, - eksploatacja lokalnych kotłowni centralnego ogrzewania, - eksploatacja oczyszczalni ścieków i urządzeń wodno-kanalizacyjnych. Na terenie Bolkowa nie ma Ŝadnej sieci ciepłowniczej. Energia cieplna dla budynków wytwarzana jest w kotłowniach lokalnych i doprowadzana do budynków instalacjami wewnętrzymi. Poza kotłownią usytuowaną w budynku przy ul. Kolejowej 35, Zakład eksploatuje jeszcze 22 kotłownie lokalne znajdujące się w budynkach będących własnością Gminy Bolków o łącznej mocy znamionowej 1,49 MW. Dowód: karty 221-225,234. 6. W Bolkowie najbliŜsza kotłownia eksploatowana przez Spółdzielnię i stanowiąca jej własność jest połoŜona w odległości ok. 1,5 km od budynku przy ul. Kolejowej 35. Dowód: karty 222,235 . 7. TuŜ po przejęciu wyposaŜenia kotłowni przez Zakład, dokonano jej modernizacji poprzez zmianę systemu ogrzewania z paliwa stałego na paliwo gazowe. W związku z tym 4 dokonano wymiany wyeksploatowanego juŜ kotła c.o. wraz z instalacją. Na zlecenie Urzędu Gminy i Miasta w Bolkowie roboty wykonało Przedsiębiorstwo Handlowo Produkcyjno Usługowe „MARGAJ” z siedzibą w Jeleniej Górze. Prace modernizacyjne ostatecznie zakończono w październiku 1994 r. Dowód: karty 70-86. 8. W dniu 8 grudnia 1994 r. Spółdzielnia zawarła z Zakładem umowę na czas nieokreślony o dostawę energii cieplnej do budynku przy ul. Kolejowej 35 z zapisem, Ŝe umowa obowiązuje od 1 września 1994 r., a odbiorcy energii cieplnej obciąŜani są ryczałtem w przeliczeniu na 1 m 2 powierzchni ogrzewanej. Dowód: karty 3-8. 9. W dniu 23 stycznia 1995 r. odbyło się spotkanie przedstawicieli wnioskodawcy i uczestnika w sprawie podwyŜki opłaty za ogrzewanie budynku przy ul. Kolejowej35. Poruszono równieŜ zagadnienie propozycji ze strony Zakładu w sprawie nieodpłatnego przekazania Spółdzielni wyposaŜenia kotłowni przy ul. Kolejowej 35. Dowód: karty 19, 101. 10. Pismem z dnia 7 maja 1996 r. Zakład wypowiedział Spółdzielni umowę o dostawę energii cieplnej do budynku przy ul.. Kolejowej 35 z dnia 8 grudnia 1994 r. powołując się na § 21 ust. 3 tejŜe umowy, który dopuszcza moŜliwość rozwiązania umowy przez kaŜdą ze stron z zachowaniem sześciomiesięcznego okresu wypowiedzenia. Spółdzielnia pismem z dnia 24 maja 1996 r. zwróciła się do Zakładu z prośbą o zweryfikowanie stanowiska w sprawie wypowiedzenia umowy. W powyŜszej sprawie strony prowadziły korespondencję do listopada 1996 r., w której ponawiano propozycję nieodpłatnego przekazania Spółdzielni wyposaŜenia kotłowni. W pismach z dnia 9 września 1996 r. i 12 listopada 1996 r. poza moŜliwością przejęcia wyposaŜenia kotłowni, Urząd Gminy i Miasta Bolków przedstawił alternatywne rozwiązania problemu ogrzewania budynku przy ul. Kolejowej 35 m.in. poprzez uŜyczenie lub zmianę systemu rozliczeń za dostarczone ciepło. W przypadku przejęcia przez Spółdzielnię wyposaŜenia kotłowni, Gmina zobowiązała się nawet do zapłaty podatku od wzbogacenia. Spółdzielnia stale odmawiała przyjęcia darowizny. Zdaniem wnioskodawcy modernizacja wyposaŜenia kotłowni, polegająca na zmianie systemu ogrzewania, przeprowadzona została wadliwie i aby ją eksploatować, naleŜałoby przeprowadzić kolejny, kosztowny remont, na który Spółdzielni nie stać. Dowód: karty 17-18, 20-21. 11. Pismem z dnia 12 listopada 1996 r. Zakład poinformował wnioskodawcę, Ŝe z dniem 15 listopada 1996 r. upływa termin wypowiedzenia umowy, w związku z czym zostanie wyłączony piec gazowy. W załączeniu uczestnik przedłoŜył klucz do kotłowni. Dowód: karta 22. 12. W dniu 22 listopada w Urzędzie Wojewódzkim w Jeleniej Górze odbyło się spotkanie, w którym wzięli udział: Dyrektor Wydziału Infrastruktury Urzędu Wojewódzkiego w Jeleniej Górze, Burmistrz Miasta Bolków, Prezes Spółdzielni oraz Kierownik Działu Gospodarki Zasobami Mieszkaniowymi Spółdzielni. W wyniku przeprowadzonych rozmów ustalono, Ŝe: • umowa na dostawę ciepła zostanie przedłuŜona do dnia 31 grudnia 1996 r.; • strony wyraŜają zgodę na zmianę systemu rozliczeń za dostarczoną energię cieplną ze zryczałtowanego na bazie 1m 2 powierzchni uŜytkowej na system oparty o zuŜycie ilości ciepła wg licznika; 5 • Zakład do dnia 31 grudnia 1996 r. wystąpi do Ministra Finansów o uzyskanie zgody na zmianę systemu rozliczeń; • strony podejmą równoległe działania w kierunku nieodpłatnego przejęcia przez Spółdzielnię przedmiotowej kotłowni. Dowód: karta 24. 13. W dniu 26 listopada 1996 r. pomiędzy Zakładem a Spółdzielnią zostało zawarte porozumienie, w którym Zakład zobowiązał się dostarczać energię cieplną do budynku przy ul. Kolejowej 35 w okresie od 15 listopada do 31 grudnia 1996 r. na warunkach określonych w umowie z dnia 8 grudnia 1994 r., a Spółdzielnia opłaci naleŜność za ciepło wg stawki ryczałtowej 1,37 zł + VAT za 1 m 2 ogrzewanej powierzchni. Dowód: karta 28. 14. W dniu 17 lutego 1997 r. Zakład podpisał porozumienie z Ministrem Finansów w sprawie ustalenia i określenia zasad cen umownych energii cieplnej. W ramach porozumienia Zakład zobowiązał się do utrzymania w 1997 r. wzrostu cen na poziomie nie przekraczającym wskaźnika wzrostu płac. Dowód: karty 30-31. 15. W dniu 28 lutego 1997 r. Zakład zawarł ze Spółdzielnią nową umowę na czas nieokreślony o dostawę energii cieplnej do budynku przy ul. Kolejowej 35 w Bolkowie. Zgodnie z wcześniej zawartym porozumieniem pomiędzy Zakładem a Ministrem Finansów, w umowie za podstawę ustalenia naleŜności za energię cieplną ustalono wskazanie licznika pomiaru energii cieplnej typ CE-1, zamontowanego w kotłowni przed rozdzieleniem węzła cieplnego. Za dostawę energii cieplnej strony ustaliły cenę umowną w wysokości 21 zł za 1 GJ w postaci opłaty jednoczłonowej z zastrzeŜeniem, Ŝe po dniu 31 grudnia 1997 r. cena 1 GJ będzie ustalana w drodze negocjacji stron. Dowód: karty 9-15. 16. W piśmie z dnia 14 kwietnia 1998 r. Zakład ponowił propozycję nieodpłatnego przekazania Spółdzielni wyposaŜenia kotłowni przy ul. Kolejowej 35. W odpowiedzi na propozycję Zakładu Spółdzielnia pismem z dnia 25 maja 1998 r. poinformowała, Ŝe rozwaŜy propozycję Zakładu po otrzymaniu dokumentacji technicznej kotłowni. Dokumenty te zostały przekazane Wnioskodawcy w dniu 8 czerwca, jednakŜe kwestia przekazania kotłowni w dalszym ciągu nie została rozwiązana. Dowód: karty 32, 34, 39. 17. Pismem z dnia 23 kwietnia 1999 r. Zakład po raz kolejny wypowiedział Spółdzielni umowę z dnia 28 lutego 1997 r. W odpowiedzi Spółdzielnia zwróciła się z prośbą o uzasadnienie wypowiedzenia oraz zadeklarowała chęć przystąpienia do pertraktacji zmierzających do zawarcia nowej umowy. W korespondencji Zakład poinformował o stratach, jakie ponosi dostarczając ciepło do budynku przy ul. Kolejowej 35, nadmieniając jednocześnie o wielokrotnie przedstawianej propozycji nieodpłatnego przekazania Spółdzielni wyposaŜenia kotłowni. Dowód: karty 35-37. 18. Dnia 26 maja 1999 r. Spółdzielnia wystosowała w powyŜszej sprawie pismo do Zarządu Miasta i Gminy Bolków, powołując się na przepisy Ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym. W odpowiedzi Zarząd Miasta odwołał się do wielokrotnych propozycji nieodpłatnego przekazania Spółdzielni wyposaŜenia przedmiotowej kotłowni. Ponadto Zarząd wyjaśnił, Ŝe dostawa energii do budynku przy ul. Kolejowej 35 odbywa się ze stratą dla Zakładu. Strata ta w roku 1997 wyniosła 14.174,00 zł, a w roku 1998 – 6.485,00 zł. Zarząd zajął stanowisko, Ŝe przy obecnym sposobie rozliczania brak 6 ekonomicznego uzasadnienia dla dalszych dostaw ciepła do mieszkań przy ul. Kolejowej 35 i podtrzymał propozycję przekazania Spółdzielni wyposaŜenia kotłowni. Dowód: karty 38-39, 94-100. 19. Spółdzielnia odmówiła przyjęcia darowizny twierdząc, iŜ kotłownia została zmodernizowana w sposób wadliwy i aby ją eksploatować, naleŜałoby przeprowadzić kolejny, kosztowny remont, na który Spółdzielni nie stać, zaś straty ponoszone przez Zakład są wynikiem niedbałości spowodowanej błędną kalkulacją kosztów do zatwierdzenia cen energii cieplnej przez Ministra Finansów. Uczestnik postępowania nie podzielił tego stanowiska utrzymując, Ŝe modernizacja wykonana została zgodnie z projektem technicznym, a zmodernizowane wyposaŜenie kotłowni do dnia dzisiejszego funkcjonuje bazawaryjnie. Zarzut zaś błędnej kalkulacji kosztów przy wniosku do Ministerstwa Finansów o zatwierdzenie ceny jest nieprawdziwy, gdyŜ przedkładając kalkulację ceny 1 GJ w wysokości 21,79 zł Zakład uwzględnił przewidywane koszty na poziomie realnym, za główny nośnik ceny przyjmując zuŜycie gazu o kaloryczności zgodnej z normą 0,024 GJ. Rzeczywista kaloryczność gazu jest jednak niŜsza, przez co dla wytworzenia 1 GJ energii cieplnej zuŜywa się więcej gazu. W związku z tym zatwierdzona przez Ministerstwo Finansów cena nie pokrywała kosztów wytworzenia energii cieplnej. Dowód: karty 41, 57-61. 20. Pismem z dnia 2 sierpnia 1999 r. wnioskodawca skierował do Burmistrza Bolkowa prośbę o ponowne rozwaŜenie sprawy dostawy ciepła do budynku przy ul. Kolejowej 35 i zobowiązanie Zakładu do zawarcia nowej umowy na dostawę energii cieplnej, powołując się na w.w. przepisy ustawy o samorządzie gminnym, które w rozdziale 2 określają zakres działania i zadania Gminy. W odpowiedzi Zarząd Miasta podtrzymał stanowisko wyraŜane wcześniej, tj. chęć nieodpłatnego przekazania wyposaŜenia kotłowni Spółdzielni oraz zaprzeczył, jakoby w sprawie miały zastosowania przepisy wspomnianej ustawy o samorządzie gminnym, powołując się z kolei na przepis art. 204 § 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo Spółdzielcze, który stanowi, Ŝe zaspokajanie potrzeb mieszkaniowych członków spółdzielni i ich rodzin jest przedmiotem działalności spółdzielni mieszkaniowej. Dowód: karty 40-44. 21. Po wszczęciu przez UOKiK postępowania administracyjnego, Zakład w piśmie z dnia 26 października 1999 r. przedstawił wnioskodawcy propozycję zawarcia umowy o dostawę energii cieplnej na warunkach określonych w wypowiedzianej wcześniej umowie z dnia 28 lutego 1997 r. – do czasu prawomocnego zakończenia postępowania. W załączeniu uczestnik przedstawił dwa egzemplarze umowy w celu podpisania wraz z kalkulacją ceny 1 GJ dostarczanej energii cieplnej. Dowód: karty 54-56. 22. W odpowiedzi na powyŜszą propozycję Spółdzielnia odesłała umowę sugerując wprowadzenie kilku poprawek. Ostatecznie, po wielu próbach wynegocjowania warunków, umowa o dostawę energii cieplnej do budynku przy ul. Kolejowej 35 została podpisana w styczniu 2000 r. Umowę zawarto na czas określony, tj. do czasu rozstrzygnięcia sporu przed UOKiK. Dowód: karty 129-131, 141-142, 155, 205-207, 219-220. Mając na uwadze zebrany materiał dowodowy Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów zwaŜył, co następuje: 7 Art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy antymonopolowej stanowi, Ŝe za praktyki monopolistyczne uznaje się naduŜywanie pozycji dominującej na rynku, polegające w szczególności na odmowie sprzedaŜy lub skupu towarów, dyskryminującej niektórych przedsiębiorców przy braku alternatywnych źródeł zaopatrzenia lub zbytu. W rozpatrywanej sprawie istota zarzucanej praktyki sprowadza się do odmowy sprzedaŜy wnioskodawcy energii cieplnej przez Zakład. Dla rozstrzygnięcia tej sprawy naleŜy rozpatrzyć, czy swoim działaniem uczestnik naruszył przepisy ustawy z dnia 24 lutego 1990 r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów (j.t. Dz. U. z 1999r. Nr 52, poz. 547), a w szczególności czy naruszony został art. 5 ust. 1 pkt 4 tej ustawy. Aby działania przedsiębiorcy zostały zakwalifikowane jako praktyka monopolistyczna określona w art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy antymonopolowej, muszą zostać spełnione łącznie wszystkie przesłanki w nim wymienione, a mianowicie: 1) posiadanie przez przedsiębiorcę pozycji dominującej na rynku; 2) naduŜywanie pozycji dominującej na rynku poprzez odmowę sprzedaŜy lub skupu towarów dyskryminującą niektórych przedsiębiorców; 3) brak alternatywnych źródeł zaopatrzenia lub zbytu. Ad.1 Art. 2 pkt 7 ustawy antymonopolowej definiuje pozycję dominującą jako pozycję podmiotu gospodarczego polegającą na tym, Ŝe podmiot ten nie spotyka się z istotną konkurencją na rynku krajowym lub lokalnym; domniemywa się, Ŝe podmiot gospodarczy ma pozycję dominującą, jeŜeli jego udział w rynku przekracza 40%. Dla określenia pozycji rynkowej Zakładu niezbędne staje się wyznaczenie rynku relewantnego (produktowo-geograficznego) dla rozpatrywanego sporu antymonopolowego. W rozpatrywanej sprawie rynkiem produktowym jest rynek dostawy energii cieplnej, zaś rynkiem geograficznym jest obszar zakreślony przez budynek mieszkalny przy ul. Kolejowej 35, w którym znajduje się lokalna kotłownia, wytwarzająca energię cieplną na potrzeby mieszkańców tego budynku. Tak wąskie zakreślenie rynku geograficznego wynika ze specyfiki systemu grzewczego w Bolkowie, opartego na rozproszonych źródłach ciepła (lokalne kotłownie), które nie są połączone siecią ciepłowniczą. Z lokalnych źródeł ciepła energia jest dostarczana instalacjami ciepłowniczymi wprost do odbiorców ciepła w tym samym budynku, w którym mieści się kotłownia (jak w przypadku budynku przy ul. Kolejowej 35)lub do budynków połoŜonych w bliskim sąsiedztwie. Stąd kaŜdy układ: źródło ciepła-odbiorca tworzy odrębny lokalny rynek sprzedaŜy energii cieplnej w Bolkowie. Reasumując, uczestnik postępowania na opisanym wyŜej rynku, w stosunku do wnioskodawcy zajmuje pozycję monopolistyczną (monopol naturalny), zdefiniowaną w art. 2 pkt 6 ustawy antymonopolowej, zgodnie z którym przez pozycję monopolistyczną rozumie się „ pozycję przedsiębiorcy, polegającą na tym, Ŝe przedsiębiorca ten nie spotyka się z konkurencją na rynku lokalnym i krajowym”. PoniewaŜ pozycja monopolistyczna jest jednocześnie kwalifikowaną formą pozycji dominującej, spełniona jest pierwsza z przesłanek art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy antymonopolowej. Ad. 2 8 Posiadanie pozycji dominującej samo przez się nie narusza prawa. Narusza prawo dopiero jej naduŜywanie, przejawiające się w stosowaniu zakazanych praktyk monopolistycznych. Nie wszystkie jednak zachowania podmiotu posiadającego pozycję dominującą mają postać takich praktyk. Mają ją tylko takie, które naruszają przepisy ustawy antymonopolowej. W niniejszej sprawie kwestią sporną jest, czy Zakład odmawiając wnioskodawcy sprzedaŜy energii elektrycznej naduŜył posiadanej przez siebie pozycji dominującej. Jak wykazało postępowanie dowodowe, poza lokalną kotłownią wbudowaną w budynek mieszkalny przy ul. Kolejowej 35 i wytwarzającą energię cieplną tylko na potrzeby tego budynku, na obszarze budynku ani w jego najbliŜszym otoczeniu nie ma innych źródeł zaopatrzenia w energię cieplną. Zakład, przejmując za pośrednictwem Gminy skomunalizowane mienie, zgodnie z Zarządzeniem Wojewody Jeleniogórskiego z dnia 14 lipca 1994 r., wraz z otrzymanym od Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej w Kamiennej Górze mieniem przyjął na siebie równieŜ obowiązki w zakresie dostaw energii cieplnej na terenie Gminy Bolków. Odzwierciedleniem tego stanu są umowy, które Zakład zawarł ze Spółdzielnią w 1994 i w 1997 r. odnośnie dostawy energii cieplnej do budynku przy ul. Kolejowej 35. Wypowiadając te umowy i wymuszając na wnioskodawcy przejęcie wyposaŜenia przedmiotowej kotłowni, Zakład naduŜył swojej pozycji na rynku. Urząd nie akceptuje poglądu Zakładu, Ŝe podstawą rozwiązania umowy mogą być straty związane z dostarczaniem energii cieplnej do budynku przy ul. Kolejowej 35. Prowadząc bowiem działalność gospodarczą w zakresie wytwarzania energii cieplnej, Zakład stał się przedsiębiorstwem energetycznym w rozumieniu art. 3 pkt 12 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (Dz. U. z 1998 r., Nr 162, poz. 1126, z późn. zm.) i jako taki, zgodnie z art. 7 ust. 4 w/w ustawy, jest zobligowany do zawarcia z odbiorcami umowy sprzedaŜy energii. Przez działalność gospodarczą ustawa z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej rozumie działalność wytwórczą, budowlaną, handlową i usługową, prowadzoną w celach zarobkowych i na własny rachunek podmiotu prowadzącego taką działalność. Działalność gospodarczą prowadzi więc ten, kto prowadzi ją w sposób profesjonalny, powtarzalny, podporządkowując ją zasadzie racjonalnego działania i uczestniczy w obrocie gospodarczym. Według orzecznictwa Sądu NajwyŜszego (Uchwała SN z dnia 30.11.1992 r. III CZP 134/92) działalnością gospodarczą jest nie tylko działalność prowadzona w ten sposób, aby jej koszty były pokrywane z własnych dochodów, ale równieŜ działalność dotowana, jak to ma miejsce w działalności komunalnych przedsiębiorstw uŜyteczności publicznej, do których zadań, zgodnie z przepisami art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (j.t. Dz.U. z 1996 r. Nr 13 poz 74 z późn. zm.) naleŜy zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty. Zakład jako jednostka podległa Gminie i Miastu Bolków, nie moŜe więc zostać zwolniony z odpowiedzialności za wykonywanie zadań własnych gminy i według swego uznania zejść z rynku, ani nie moŜe wymuszać przejęcia tych zadań przez inne podmioty, nawet gdy działalność w tym zakresie staje się nierentowna. Zadania Gminy w zakresie zaopatrzenia w energię cieplną wynikają równieŜ z art. 18 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (Dz. U. z 1997 r., Nr 54, poz. 348, z późn. zm.). Zakład zaś jako jednostka organizacyjna Gminy Bolków powołany został do realizacji między innymi tych właśnie zadań. Dlatego teŜ zgodnie z art. 5 ust. 2 ww. ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne w umowie dostarczania energii cieplnej musi być zawarte postanowienie 9 m.in. co do niezawodności i ciągłości dostarczania ciepła, okresu jej obowiązywania i warunków rozwiązania. Podane przez Zakład przyczyny w warunkach monopolu nie usprawiedliwiają zdaniem organu antymonopolowego rozwiązania umowy o świadczenie usług dostawy ciepła do budynku przy ul. Kolejowej 35 i są przejawem stosowania przez Zakład wobec Spółdzielni praktyki monopolistycznej opisanej w art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy antymonopolowej. Ad.3 Przechodząc do omówienia trzeciej przesłanki, tj. braku alternatywnych źródeł zaopatrzenia lub zbytu naleŜy zauwaŜyć, iŜ elementem koniecznym praktyki monopolistycznej wg art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy antymonopolowej jest postawienie drugiej strony przed brakiem moŜliwości zaopatrzenia lub zbytu z alternatywnych źródeł, choć powyŜszy przepis nie precyzuje kryteriów „alternatywnych źródeł zaopatrzenia lub zbytu”. Jednak taka sytuacja ma miejsce, jeŜeli na danym rynku, poza dyskryminującym przedsiębiorcą o pozycji dominującej, nie ma Ŝadnej innej oferty zaopatrzenia lub zbytu (Tadeusz Skoczny, Przeciwdziałanie praktykom monopolistycznym w świetle orzecznictwa , Dom Wydawniczy „Elipsa”, Warszawa, 1994, s. 114-115). Brak alternatywnego źródła zaopatrzenia zachodzi nie tylko wówczas, gdy na rynku nie ma jakiejkolwiek innej oferty, ale takŜe, gdy z punktu widzenia interesów osoby poszkodowanej dyskryminującą odmową przez dominanta sprzedaŜy lub skupu, istniejące na rynku inne oferty byłyby mniej korzystne (wyrok Sądu Antymonopolowego z dnia 16 grudnia 1992 r., XVII Amr 26/92). Na analizowanym rynku, bezsprzecznie zdominowanym przez uczestnika postępowania nie istnieje moŜliwość zakupu energii z innego źródła, na równie korzystnych warunkach. W budynku przy ul. Kolejowej 35 i w jego najbliŜszym otoczeniu nie ma alternatywnego źródła energii cieplnej. W Bolkowie nie ma teŜ Ŝadnej sieci ciepłowniczej, a większość budynków ogrzewana jest przez kotłownie lokalne, pracujące najwyŜej na potrzeby kilku najbliŜej połoŜonych budynków. Poza budynkiem przy ul. Kolejowej 35 Spółdzielnia posiada w Bolkowie jeszcze cztery inne budynki mieszkalne, do których energia cieplna dostarczana jest z lokalnej kotłowni, usytuowanej przy ul. Wysokogórskiej, stanowiącej własność wnioskodawcy i przez niego eksploatowanej, lecz oddalonej od budynku przy ul. Kolejowej 35 o ok. 1,5 km. Spółdzielnia musiałaby więc zbudować ciepłociąg, co byłoby nieuzasadnione ekonomicznie i znacznie mniej korzystne niŜ dostarczanie energii cieplnej z kotłowni usytuowanej w przedmiotowym budynku. Z kolei przejęcie przez Spółdzielnię kotłowni do eksploatacji jest moŜliwe, jednakŜe nie moŜe odbywać się na warunkach wymuszenia. W ten sposób naruszony zostaje bowiem przepis art 353 1 k.c., który zobowiązuje strony zawierające umowę do ułoŜenia sobie stosunku prawnego według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości stosunku, ustawie ani zasadom współŜycia społecznego. Poza tym, Ŝe zaprzestanie przez Zakład dostawy energii cieplnej narusza ustawę antymonopolową, to wymuszanie na Spółdzielni przejęcia do eksploatacji przedmiotowej kotłowni następuje – w świetle akt sprawy – z naruszeniem jej interesów, które powinny być w umowie wynegocjowane i uzgodnione na zasadzie równości stron. Reasumując, organ antymonopolowy stwierdza, Ŝe działanie Zakładu, objęte postępowaniem antymonopolowym, polegające na odmowie sprzedaŜy energii cieplnej do mieszkań w budynku połoŜonym przy ul. Kolejowej 35 w Bolkowie spowodowało, Ŝe 10 Wnioskodawca przymusowo znalazł się w sytuacji niekorzystnej poprzez utratę pewności dostaw ciepła dla członków swojej wspólnoty, co naleŜy uznać jako działania szkodliwe z punktu widzenia interesu społecznego, którego to interesu, zgodnie z preambułą oraz art. 1 chroni ustawa o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów W świetle przedstawionych powyŜej faktów, Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał zatem, Ŝe zostały spełnione łącznie wszystkie wymagane przesłanki do zakwalifikowania działań Zakładu, polegających na odmowie sprzedaŜy energii cieplnej, jako praktyki monopolistycznej określonej w art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy antymonopolowej. W tym stanie rzeczy naleŜało orzec jak w sentencji. Od powyŜszej decyzji przysługuje stronom odwołanie do Sądu Antymonopolowego za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie dwutygodniowym od dnia doręczenia decyzji. Otrzymują: 1) Spółdzielnia Mieszkaniowa „Szarotka” ul. M. C. Skłodowskiej 12 58-400 Kamienna Góra 2) Gminno-Miejski Zakład BudŜetowy Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Bolków ul. Kolejowa 5 58-575 Bolków 3) UOKiK Warszawa 4) a/a